حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَأَبُو عَمَّارٍ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ وَاللَّفْظُ لَفْظُ أَبِي عَمَّارٍ قَالاَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ . قَالَ " وَمَا أَهْلَكَكَ " . قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ . قَالَ " هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُعْتِقَ رَقَبَةً " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا " . قَالَ لاَ . قَالَ " اجْلِسْ " . فَجَلَسَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ - وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ الضَّخْمُ قَالَ " تَصَدَّقْ بِهِ " . فَقَالَ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَحَدٌ أَفْقَرَ مِنَّا . قَالَ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ . قَالَ " فَخُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي مَنْ أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ مُتَعَمِّدًا مِنْ جِمَاعٍ وَأَمَّا مَنْ أَفْطَرَ مُتَعَمِّدًا مِنْ أَكْلٍ أَوْ شُرْبٍ فَإِنَّ أَهْلَ الْعِلْمِ قَدِ اخْتَلَفُوا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ وَالْكَفَّارَةُ . وَشَبَّهُوا الأَكْلَ وَالشُّرْبَ بِالْجِمَاعِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ وَلاَ كَفَّارَةَ عَلَيْهِ لأَنَّهُ إِنَّمَا ذُكِرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْكَفَّارَةُ فِي الْجِمَاعِ وَلَمْ تُذْكَرْ عَنْهُ فِي الأَكْلِ وَالشُّرْبِ . وَقَالُوا لاَ يُشْبِهُ الأَكْلُ وَالشُّرْبُ الْجِمَاعَ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ وَقَوْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِلرَّجُلِ الَّذِي أَفْطَرَ فَتَصَدَّقَ عَلَيْهِ " خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ " . يَحْتَمِلُ هَذَا مَعَانِيَ يَحْتَمِلُ أَنْ تَكُونَ الْكَفَّارَةُ عَلَى مَنْ قَدَرَ عَلَيْهَا وَهَذَا رَجُلٌ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى الْكَفَّارَةِ فَلَمَّا أَعْطَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا وَمَلَكَهُ فَقَالَ الرَّجُلُ مَا أَحَدٌ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنَّا . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ " . لأَنَّ الْكَفَّارَةَ إِنَّمَا تَكُونُ بَعْدَ الْفَضْلِ عَنْ قُوتِهِ . وَاخْتَارَ الشَّافِعِيُّ لِمَنْ كَانَ عَلَى مِثْلِ هَذَا الْحَالِ أَنْ يَأْكُلَهُ وَتَكُونَ الْكَفَّارَةُ عَلَيْهِ دَيْنًا فَمَتَى مَا مَلَكَ يَوْمًا مَا كَفَّرَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men halok boʻldim!», dedi. U zot: «Seni nima halok qildi?», dedilar. U: «Ramazonda ahlim bilan qoʻshildim», dedi. U zot: «Bir qul ozod qila olasanmi?», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Ketma-ket ikki oy roʻza tuta olasanmi?», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oltmish miskinga taom yedira olasanmi?», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar. U oʻtirdi. Soʻng Paygʻambar ﷺga ichida xurmo boʻlgan bir arq — arq deganlari katta savatdir — keltirildi. U zot: «Buni sadaqa qil», dedilar. U: «Ikki qora tosh oraligʻida bizdan koʻra muhtojroq biror kishi yoʻq», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ oziq tishlari koʻringuncha kuldilar va: «Buni olib, ahlingga yedir», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilm huzurida bu hadis boʻyicha amal qilinadi, yaʼni Ramazonda qasddan jimoʻ orqali roʻzasini buzgan kishi haqida (kafforat lozim boʻladi). Ammo qasddan yeb yoki ichib roʻzasini buzgan kishi haqida ahli ilm ixtilof qildilar. Baʼzilari: «Unga qazo ham, kafforat ham lozim», deb yeb-ichishni jimoʻga qiyos qildilar. Bu Sufyon Savriy, Ibn Muborak va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari esa: «Unga qazo lozim, lekin kafforat lozim emas», dedilar, chunki Paygʻambar ﷺdan kafforat faqat jimoʻ haqida zikr qilingan, yeb-ichish haqida zikr qilinmagan. Ular: «Yeb-ichish jimoʻga oʻxshamaydi», dedilar. Bu Shofiʼiy va Ahmadning soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳалок бўлдим!», деди. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?», дедилар. У: «Рамазонда аҳлим билан қўшилдим», деди. У зот: «Бир қул озод қила оласанми?», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Кетма-кет икки ой рўза тута оласанми?», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Олтмиш мискинга таом едира оласанми?», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ўтир», дедилар. У ўтирди. Сўнг Пайғамбар ﷺга ичида хурмо бўлган бир арқ — арқ деганлари катта саватдир — келтирилди. У зот: «Буни садақа қил», дедилар. У: «Икки қора тош оралиғида биздан кўра муҳтожроқ бирор киши йўқ», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ озиқ тишлари кўрингунча кулдилар ва: «Буни олиб, аҳлингга едир», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илм ҳузурида бу ҳадис бўйича амал қилинади, яъни Рамазонда қасддан жимў орқали рўзасини бузган киши ҳақида (каффорат лозим бўлади). Аммо қасддан еб ёки ичиб рўзасини бузган киши ҳақида аҳли илм ихтилоф қилдилар. Баъзилари: «Унга қазо ҳам, каффорат ҳам лозим», деб еб-ичишни жимўга қиёс қилдилар. Бу Суфён Саврий, Ибн Муборак ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари эса: «Унга қазо лозим, лекин каффорат лозим эмас», дедилар, чунки Пайғамбар ﷺдан каффорат фақат жимў ҳақида зикр қилинган, еб-ичиш ҳақида зикр қилинмаган. Улар: «Еб-ичиш жимўга ўхшамайди», дедилар. Бу Шофиъий ва Аҳмаднинг сўзидир.