حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ فِي حَجَّتِهِ فَقَالَ أَلَا إِنَّ الزَّمَانَ قَدْ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلَاثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ ثُمَّ قَالَ أَلَا أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ قُلْنَا بَلَى ثُمَّ قَالَ أَيُّ شَهْرٍ هَذَا قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ فَقَالَ أَلَيْسَ ذَا الْحِجَّةِ قُلْنَا بَلَى ثُمَّ قَالَ أَيُّ بَلَدٍ هَذَا قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ أَلَيْسَتْ الْبَلْدَةَ قُلْنَا بَلَى قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ وَأَحْسَبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ أَلَا لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلَّالًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ أَلَا لِيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ مِنْكُمْ فَلَعَلَّ مَنْ يُبَلَّغُهُ يَكُونُ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ يَسْمَعُهُقَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ كَانَ ذَاكَ قَالَ قَدْ كَانَ بَعْضُ مَنْ بُلِّغَهُ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ
Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ hajlarida xutba qilib, dedilar: «Ogoh boʻlinglar, zamon Alloh osmonlar va yerni yaratgan kundagi holatiga aylanib qaytdi. Yil oʻn ikki oydir; ulardan toʻrttasi harom (hurmatli) oylardir: uchtasi ketma-ket — Zulqaʼda, Zulhijja va Muharram; (toʻrtinchisi esa) Jumodo bilan Shaʼbon orasidagi Muzar qabilasining Rajabidir». Soʻng: «Ogoh boʻlinglar, bu qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedik. U zot, biz uni oʻz nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha jim turdilar, soʻng: «Bu Nahr kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. Soʻng: «Bu qaysi oy?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedik. U zot, biz uni oʻz nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha jim turdilar, soʻng: «Bu Zulhijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. Soʻng: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedik. U zot, biz uni oʻz nomidan boshqa nom bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha jim turdilar, soʻng: «Bu Balda emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Albatta, qonlaringiz va mollaringiz — (roviy aytdi: oʻylaymanki, u: obroʻlaringiz ham, dedi) — sizlarga mana shu kuningizning, mana shu oyingizdagi, mana shu shahringizdagi hurmati kabi haromdir. Sizlar Robbingizga yoʻliqasizlar, U sizlardan amallaringiz haqida soʻraydi. Ogoh boʻlinglar, mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni uradigan gumrohlar boʻlib qaytmanglar. Ogoh boʻlinglar, men yetkazdimmi? Ogoh boʻlinglar, sizlardan hozir boʻlgan gʻoyibga yetkazsin; boʻlishi mumkinki, yetkazilgan kishi eshitgan baʼzi kishilardan koʻra uni yaxshiroq anglab oladi», dedilar. Muhammad aytdi: Haqiqatan ham shunday boʻldi — yetkazilgan baʼzi kishilar eshitgan baʼzi kishilardan koʻra uni yaxshiroq anglab oldilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳажларида хутба қилиб, дедилар: «Огоҳ бўлинглар, замон Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кундаги ҳолатига айланиб қайтди. Йил ўн икки ойдир; улардан тўрттаси ҳаром (ҳурматли) ойлардир: учтаси кетма-кет — Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррам; (тўртинчиси эса) Жумодо билан Шаъбон орасидаги Музар қабиласининг Ражабидир». Сўнг: «Огоҳ бўлинглар, бу қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедик. У зот, биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайдилар деб ўйлагунимизча жим турдилар, сўнг: «Бу Наҳр куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. Сўнг: «Бу қайси ой?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедик. У зот, биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайдилар деб ўйлагунимизча жим турдилар, сўнг: «Бу Зулҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. Сўнг: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедик. У зот, биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайдилар деб ўйлагунимизча жим турдилар, сўнг: «Бу Балда эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Албатта, қонларингиз ва молларингиз — (ровий айтди: ўйлайманки, у: обрўларингиз ҳам, деди) — сизларга мана шу кунингизнинг, мана шу ойингиздаги, мана шу шаҳрингиздаги ҳурмати каби ҳаромдир. Сизлар Роббингизга йўлиқасизлар, У сизлардан амалларингиз ҳақида сўрайди. Огоҳ бўлинглар, мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни урадиган гумроҳлар бўлиб қайтманглар. Огоҳ бўлинглар, мен етказдимми? Огоҳ бўлинглар, сизлардан ҳозир бўлган ғойибга етказсин; бўлиши мумкинки, етказилган киши эшитган баъзи кишилардан кўра уни яхшироқ англаб олади», дедилар. Муҳаммад айтди: Ҳақиқатан ҳам шундай бўлди — етказилган баъзи кишилар эшитган баъзи кишилардан кўра уни яхшироқ англаб олдилар.