حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُحْسِنْ إِلَى جَارِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ

Abu Shurayh al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini hurmat qilsin. Kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisiga yaxshilik qilsin. Kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki sukut qilsin», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирса, меҳмонини ҳурмат қилсин. Ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирса, қўшнисига яхшилик қилсин. Ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айтсин ёки сукут қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ يَعْنِي الْمَقْبُرِيَّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا شُرَيْحٍ الْكَعْبِيَّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَرَّمَ مَكَّةَ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يَسْفِكَنَّ فِيهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَنَّ فِيهَا شَجَرًا فَإِنْ تَرَخَّصَ مُتَرَخِّصٌ فَقَالَ أُحِلَّتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّ اللَّهَ أَحَلَّهَا لِي وَلَمْ يُحِلَّهَا لِلنَّاسِ وَهِيَ سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قَتَلْتُمْ هَذَا الْقَتِيلَ وَإِنِّي عَاقِلُهُ فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ بَعْدَ مَقَالَتِي هَذِهِ فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيرَتَيْنِ إِمَّا أَنْ يَقْتُلُوا أَوْ يَأْخُذُوا الْعَقْلَ

Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni shunday dedilar: «Albatta, Alloh azza va jalla Makkani harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, unda qon toʻkmasin va undagi daraxtni kesmasin. Agar kimdir ruxsat izlab: ‹U Rasululloh ﷺga halol qilingan edi-ku›, desa, (bilsinki), Alloh uni menga halol qildi, odamlarga halol qilgani yoʻq. U mana shu soatimda ham qiyomat qoim boʻlgunicha haromdir. Ey Xuzoa jamoasi, sizlar mana bu maqtulni oʻldirdingiz, men esa uning diyatini toʻlovchiman. Bas, mening ushbu soʻzimdan keyin kimning (yaqini) oʻldirilsa, uning ahli ikki narsadan birini ixtiyor qiladi: yo (qotilni) oʻldiradilar, yo diyat oladilar».Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Маккани ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, унда қон тўкмасин ва ундаги дарахтни кесмасин. Агар кимдир рухсат излаб: ‹У Расулуллоҳ ﷺга ҳалол қилинган эди-ку›, деса, (билсинки), Аллоҳ уни менга ҳалол қилди, одамларга ҳалол қилгани йўқ. У мана шу соатимда ҳам қиёмат қоим бўлгунича ҳаромдир. Эй Хузоа жамоаси, сизлар мана бу мақтулни ўлдирдингиз, мен эса унинг диятини тўловчиман. Бас, менинг ушбу сўзимдан кейин кимнинг (яқини) ўлдирилса, унинг аҳли икки нарсадан бирини ихтиёр қилади: ё (қотилни) ўлдирадилар, ё дият оладилар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ الضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ فَمَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ لَا يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَثْوِيَ عِنْدَهُ حَتَّى يُخْرِجَهُ

Said ibn Abu Said Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisini hurmat qilsin. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki jim tursin. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini ikrom qilsin. Uning joizasi — bir kecha-kunduz, mehmondorchilik esa uch kundir; bundan keyingisi sadaqadir. Mehmonga, (mezbonni) tang ahvolga solib chiqarib yuborguncha uning oldida turib qolishi halol emas», dedilar.Саид ибн Абу Саид Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, қўшнисини ҳурмат қилсин. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айтсин ёки жим турсин. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини икром қилсин. Унинг жоизаси — бир кеча-кундуз, меҳмондорчилик эса уч кундир; бундан кейингиси садақадир. Меҳмонга, (мезбонни) танг аҳволга солиб чиқариб юборгунча унинг олдида туриб қолиши ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ قَالُوا وَمَا ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْجَارُ لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا بَوَائِقُهُ قَالَ شَرُّهُ

Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, iymon keltirmagan! Allohga qasamki, iymon keltirmagan! Allohga qasamki, iymon keltirmagan!» dedilar. Ular: «Bu kim, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Qoʻshnisi uning bavoiqidan omon boʻlmaydigan qoʻshni», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, uning bavoiqi nima?» dedilar. U zot: «Uning yomonligi», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, иймон келтирмаган! Аллоҳга қасамки, иймон келтирмаган! Аллоҳга қасамки, иймон келтирмаган!» дедилар. Улар: «Бу ким, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Қўшниси унинг бавоиқидан омон бўлмайдиган қўшни», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, унинг бавоиқи нима?» дедилар. У зот: «Унинг ёмонлиги», дедилар.

حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي شُرَيْحِ بْنِ عَمْرٍو الْخُزَاعِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِيَّاكُمْ وَالْجُلُوسَ عَلَى الصُّعُدَاتِ فَمَنْ جَلَسَ مِنْكُمْ عَلَى الصَّعِيدِ فَلْيُعْطِهِ حَقَّهُ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا حَقُّهُ قَالَ غُضُوضُ الْبَصَرِ وَرَدُّ التَّحِيَّةِ وَأَمْرٌ بِمَعْرُوفٍ وَنَهْيٌ عَنْ مُنْكَرٍ

Abu Shurayh ibn Amr al-Xuzoiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar! Sizlardan kim yoʻlda oʻtirsa, unga uning haqqini bersin», dedilar. U aytdi: Biz: «Yo Rasululloh, uning haqqi nima?» dedik. U zot: «Koʻzni (haromdan) yumish, salomga alik qaytarish, maʼrufga buyurish va munkardan qaytarishdir», dedilar.Абу Шурайҳ ибн Амр ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Йўлларда ўтиришдан сақланинглар! Сизлардан ким йўлда ўтирса, унга унинг ҳаққини берсин», дедилар. У айтди: Биз: «Ё Расулуллоҳ, унинг ҳаққи нима?» дедик. У зот: «Кўзни (ҳаромдан) юмиш, саломга алик қайтариш, маъруфга буюриш ва мункардан қайтаришдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حَيْثُ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ فِيهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ فِيهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَفَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِجِزْيَةٍ وَكَذَلِكَ قَالَ حَجَّاجٌ بِجِزْيَةٍ وَقَالَ يَعْقُوبُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ وَلَا مَانِعَ جِزْيَةٍ

Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻzlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺning unda jang qilganlari bilan ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: Albatta, Alloh oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq, deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, — dedilar». Soʻng Abu Shurayhdan: «Amr senga nima dedi?» — deb soʻraldi. U dedi: «(Amr): ‹Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh! Albatta, Haram osiyni ham, qon toʻkib qochib kelganni ham, jizyani (toʻlamay) qochib kelganni ham himoya qilmaydi›, dedi». Hajjoj ham shunday: «jizya bilan», dedi. Yaʼqub esa otasidan, u Ibn Ishoqdan: «jizyani bermay turgan kishini ham», deb (rivoyat qildi).Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўзлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилганлари билан рухсат олмоқчи бўлса, унга: Албатта, Аллоҳ ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ, деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, — дедилар». Сўнг Абу Шурайҳдан: «Амр сенга нима деди?» — деб сўралди. У деди: «(Амр): ‹Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ! Албатта, Ҳарам осийни ҳам, қон тўкиб қочиб келганни ҳам, жизяни (тўламай) қочиб келганни ҳам ҳимоя қилмайди›, деди». Ҳажжож ҳам шундай: «жизя билан», деди. Яъқуб эса отасидан, у Ибн Ишоқдан: «жизяни бермай турган кишини ҳам», деб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ مِنْ خُزَاعَةَ وَكَانَ مِنْ الصَّحَابَةِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الضِّيَافَةُ ثَلَاثٌ وَجَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَلَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ يُقِيمَ عِنْدَ أَخِيهِ حَتَّى يُؤْثِمَهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُؤْثِمُهُ قَالَ يُقِيمُ عِنْدَهُ وَلَا يَجِدُ شَيْئًا يَقُوتُهُ

Said ibn Abu Said al-Maqburiy Xuzoadan boʻlgan Abu Shurayh al-Adaviydan — u sahobalardan edi, roziyallohu anhum — u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Mehmondorchilik uch (kun)dir, uning joizasi bir kecha-kunduzdir. Hech kimga birodarining oldida uni gunohga qoldirguncha turishi halol emas», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, uni qanday gunohga qoldiradi?» dedilar. U zot: «Uning oldida turaveradi, holbuki u (mezbon) uni taomlantiradigan hech narsa topmaydi», dedilar.Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий Хузоадан бўлган Абу Шурайҳ ал-Адавийдан — у саҳобалардан эди, розияллоҳу анҳум — у эса Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Меҳмондорчилик уч (кун)дир, унинг жоизаси бир кеча-кундуздир. Ҳеч кимга биродарининг олдида уни гуноҳга қолдиргунча туриши ҳалол эмас», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, уни қандай гуноҳга қолдиради?» дедилар. У зот: «Унинг олдида тураверади, ҳолбуки у (мезбон) уни таомлантирадиган ҳеч нарса топмайди», дедилар.