حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهْوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ يَوْمَ الْفَتْحِ، سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي، وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ، حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ، لاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا، وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرًا، فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ، وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ. وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ، وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ". فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَاذَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ، إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا، وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ، وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ.
(Abu Shurayh al-Adaviy aytdi)ki, u Amr ibn Saʼidga — u (Amr) Makkaga (qarshi) qoʻshinlar yuborayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga izn ber, senga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasi (kuni) aytgan bir soʻzni rivoyat qilay — uni ikki qulogʻim eshitdi, qalbim yodladi va koʻzlarim koʻrdi — u zot uni aytgan paytda. U zot Allohga hamd aytib, Unga sano (maqtov) aytdi, soʻng: ‹Albatta Makkani Alloh harom qilgan, uni odamlar harom qilgan emas. Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺning unda jang qilgani bilan (oʻziga) ruxsat (dalil) izlasa, unga: ‹Albatta Alloh oʻz Rasuliga izn berdi, sizlarga izn bermadi› denglar. Menga esa unda (jang) faqat kunduzning bir soatida (joiz) qilindi, bugun uning hurmati kechagi hurmatidek (yana) qaytdi. Hozir boʻ lgan gʻoyibga yetkazsin!› dedilar». Abu Shurayhga: «Amr senga nima dedi?» deyildi. U: «Amr: ‹Men buni sendan yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh; albatta Haram (Makka) osiyni ham, qon (toʻkib) qochganni ham, oʻgʻirlik qilib qochganni ham panoh (himoya) qilmaydi› dedi», dedi.(Абу Шурайҳ ал-Адавий айтди)ки, у Амр ибн Саъидга — у (Амр) Маккага (қарши) қўшинлар юбораётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга изн бер, сенга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртаси (куни) айтган бир сўзни ривоят қилай — уни икки қулоғим эшитди, қалбим ёдлади ва кўзларим кўрди — у зот уни айтган пайтда. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано (мақтов) айтди, сўнг: ‹Албатта Маккани Аллоҳ ҳаром қилган, уни одамлар ҳаром қилган эмас. Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилгани билан (ўзига) рухсат (далил) изласа, унга: ‹Албатта Аллоҳ ўз Расулига изн берди, сизларга изн бермади› денглар. Менга эса унда (жанг) фақат кундузнинг бир соатида (жоиз) қилинди, бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидек (яна) қайтди. Ҳозир бў лган ғойибга етказсин!› дедилар». Абу Шурайҳга: «Амр сенга нима деди?» дейилди. У: «Амр: ‹Мен буни сендан яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ; албатта Ҳарам (Макка) осийни ҳам, қон (тўкиб) қочганни ҳам, ўғирлик қилиб қочганни ҳам паноҳ (ҳимоя) қилмайди› деди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، قَالَ سَمِعَتْ أُذُنَاىَ، وَأَبْصَرَتْ، عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ ". قَالَ وَمَا جَائِزَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَالضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ، فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهْوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ ".
(Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ gapirganlarida quloqlarim eshitdi va koʻzlarim koʻrdi; (u zot:) «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisini izzat-ikrom qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini joizasi (haqli mehmondorchiligi) bilan izzat qilsin» dedilar. (U:) «Uning joizasi nima, yo Rasululloh?» dedi. (U zot:) «Bir kun va bir kecha (yaxshi mehmondorchilik); mehmondorchilik (esa) uch kun; bundan keyingisi esa unga (qilingan) sadaqadir. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki jim tursin» dedilar.(Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ гапирганларида қулоқларим эшитди ва кўзларим кўрди; (у зот:) «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, қўшнисини иззат-икром қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини жоизаси (ҳақли меҳмондорчилиги) билан иззат қилсин» дедилар. (У:) «Унинг жоизаси нима, ё Расулуллоҳ?» деди. (У зот:) «Бир кун ва бир кеча (яхши меҳмондорчилик); меҳмондорчилик (эса) уч кун; бундан кейингиси эса унга (қилинган) садақадир. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айцин ёки жим турсин» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ " . فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ .
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻzlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺ ning unda jang qilgani (ni dalil keltirib) ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: ‹Albatta, Alloh oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq› deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, — dedilar». Soʻng Abu Shurayhdan: «Amr senga nima dedi?» — deb soʻraldi. U dedi: «(Amr) dedi: ‹Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh! Albatta, Haram osiyni ham, qon toʻkib qochib kelganni ham, oʻgʻirlik (jinoyat) qilib qochib kelganni ham himoya qilmaydi›».Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўзлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺ нинг унда жанг қилгани (ни далил келтириб) рухсат олмоқчи бўлса, унга: ‹Албатта, Аллоҳ ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ› деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, — дедилар». Сўнг Абу Шурайҳдан: «Амр сенга нима деди?» — деб сўралди. У деди: «(Амр) деди: ‹Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ! Албатта, Ҳарам осийни ҳам, қон тўкиб қочиб келганни ҳам, ўғирлик (жиноят) қилиб қочиб келганни ҳам ҳимоя қилмайди›».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعَتْ أُذُنَاىَ، وَأَبْصَرَتْ، عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ " . قَالُوا وَمَا جَائِزَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " يَوْمُهُ وَلَيْلَتُهُ وَالضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ - وَقَالَ - مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ " .
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ gapirganlarida quloqlarim eshitdi va koʻzlarim koʻrdi. U zot: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini joizasi (mukofoti) bilan ikrom qilsin (izzat-hurmat qilsin)», dedilar. Sahobalar: «Yo Rasululloh, uning joizasi nima?» dedilar. U zot: «(Joizasi) bir kun-u bir kechadir, mehmondorchilik esa uch kundir. Bundan keyingisi unga (mehmonga qilingan) sadaqadir», dedilar. Va: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi soʻz aytsin yoki jim tursin», dedilar.Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ гапирганларида қулоқларим эшитди ва кўзларим кўрди. У зот: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини жоизаси (мукофоти) билан икром қилсин (иззат-ҳурмат қилсин)», дедилар. Саҳобалар: «Ё Расулуллоҳ, унинг жоизаси нима?» дедилар. У зот: «(Жоизаси) бир кун-у бир кечадир, меҳмондорчилик эса уч кундир. Бундан кейингиси унга (меҳмонга қилинган) садақадир», дедилар. Ва: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши сўз айтсин ёки жим турсин», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أَبْصَرَتْ عَيْنَاىَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ قَالَ " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ " . قَالُوا وَمَا جَائِزَتُهُ قَالَ " يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَالضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ وَمَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَسْكُتْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Koʻzlarim Rasululloh ﷺni koʻrdi va quloqlarim u zot soʻzlaganlarida (soʻzlarini) eshitdi. U zot: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, oʻz mehmonini uning haqqi (kaboriy) bilan ikrom qilsin», dedilar. Sahobalar: «Uning haqqi (jaʼizasi) nima?» dedilar. U zot: «Bir kunu bir kechadir. Mehmondoʻstlik esa uch kundir. Bundan keyingisi sadaqadir. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi soʻz aytsin yoki jim tursin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Кўзларим Расулуллоҳ ﷺни кўрди ва қулоқларим у зот сўзлаганларида (сўзларини) эшитди. У зот: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, ўз меҳмонини унинг ҳаққи (каборий) билан икром қилсин», дедилар. Саҳобалар: «Унинг ҳаққи (жаъизаси) нима?» дедилар. У зот: «Бир куну бир кечадир. Меҳмондўстлик эса уч кундир. Бундан кейингиси садақадир. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши сўз айтсин ёки жим турсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ: حَدَّثَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ قَالَ: سَمِعَتْ أُذُنَايَ، وَأَبْصَرَتْ عَيْنَايَ، حِينَ تَكَلَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ: مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ، قَالَ: وَمَا جَائِزَتُهُ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ، وَالضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ، فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ. وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ.
(Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ gapirganlarida quloqlarim eshitdi va koʻzlarim koʻrdi; (u zot:) «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisini izzat-ikrom qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini joizasi (haqli mehmondorchiligi) bilan izzat qilsin» dedilar. (U:) «Uning joizasi nima, yo Rasululloh?» dedi. (U zot:) «Bir kun va bir kecha (yaxshi mehmondorchilik); mehmondorchilik (esa) uch kun; bundan keyingisi esa unga (qilingan) sadaqadir. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki jim tursin» dedilar.(Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ гапирганларида қулоқларим эшитди ва кўзларим кўрди; (у зот:) «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, қўшнисини иззат-икром қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини жоизаси (ҳақли меҳмондорчилиги) билан иззат қилсин» дедилар. (У:) «Унинг жоизаси нима, ё Расулуллоҳ?» деди. (У зот:) «Бир кун ва бир кеча (яхши меҳмондорчилик); меҳмондорчилик (эса) уч кун; бундан кейингиси эса унга (қилинган) садақадир. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айцин ёки жим турсин» дедилар.
عَن أبي شُريَحٍ العَدوِيِّ أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ: ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الغدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ: حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ: " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا لَهُ: إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لرَسُوله وَلم يَأْذَن لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أُذِنَ لِي فِيهَا سَاعَة نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبْلِغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ". فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ: مَا قَالُ لَكَ عَمْرٌو؟ قَالَ: قَالَ: أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ أَنَّ الْحَرَمَ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي الْبُخَارِيِّ: الْخَرْبَةُ: الْجِنَايَة
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻzlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺ ning unda jang qilgani (ni dalil keltirib) ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: ‹Albatta, Alloh oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq› deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, — dedilar». Soʻng Abu Shurayhdan: «Amr senga nima dedi?» — deb soʻraldi. U dedi: «(Amr) dedi: ‹Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh! Albatta, Haram osiyni ham, qon toʻkib qochib kelganni ham, oʻgʻirlik (jinoyat) qilib qochib kelganni ham himoya qilmaydi›».Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўзлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺ нинг унда жанг қилгани (ни далил келтириб) рухсат олмоқчи бўлса, унга: ‹Албатта, Аллоҳ ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ› деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, — дедилар». Сўнг Абу Шурайҳдан: «Амр сенга нима деди?» — деб сўралди. У деди: «(Амр) деди: ‹Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ! Албатта, Ҳарам осийни ҳам, қон тўкиб қочиб келганни ҳам, ўғирлик (жиноят) қилиб қочиб келганни ҳам ҳимоя қилмайди›».
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ يَعْنِي الْمَقْبُرِيَّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنْ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ إِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺning unda jang qilganini (dalil qilib) ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: Albatta, Alloh azza va jalla oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq, deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, dedilar».Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилганини (далил қилиб) рухсат олмоқчи бўлса, унга: Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ, деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, дедилар».
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَأَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ أَنَّهُ قَالَسَمِعَتْ أُذُنَايَ وَأَبْصَرَتْ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ قَالُوا وَمَا جَائِزَتُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَالضِّيَافَةُ ثَلَاثٌ فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ وَقَالَ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ وَقَالَ أَبُو كَامِلٍ وَلَا يَثْوِي عِنْدَهُ حَتَّى يُحْرِجَهُ
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ gapirganlarida quloqlarim eshitdi va koʻzlarim koʻrdi. U zot: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisini ikrom qilsin; kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini joizasi bilan ikrom qilsin», dedilar. Sahobalar: «Yo Rasululloh, uning joizasi nima?» dedilar. U zot: «(Joizasi) bir kun-u bir kechadir, mehmondorchilik esa uch kundir. Bundan keyingisi unga (qilingan) sadaqadir», dedilar. Va: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi soʻz aytsin yoki jim tursin», dedilar. Abu Komil (rivoyatida): «(Mehmon) uni tanglikka solguncha uning oldida turmasin», (deb keldi).Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ гапирганларида қулоқларим эшитди ва кўзларим кўрди. У зот: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, қўшнисини икром қилсин; ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, меҳмонини жоизаси билан икром қилсин», дедилар. Саҳобалар: «Ё Расулуллоҳ, унинг жоизаси нима?» дедилар. У зот: «(Жоизаси) бир кун-у бир кечадир, меҳмондорчилик эса уч кундир. Бундан кейингиси унга (қилинган) садақадир», дедилар. Ва: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, яхши сўз айтсин ёки жим турсин», дедилар. Абу Комил (ривоятида): «(Меҳмон) уни тангликка солгунча унинг олдида турмасин», (деб келди).
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حَيْثُ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ فِيهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ فِيهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَفَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِجِزْيَةٍ وَكَذَلِكَ قَالَ حَجَّاجٌ بِجِزْيَةٍ وَقَالَ يَعْقُوبُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ وَلَا مَانِعَ جِزْيَةٍ
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻzlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺning unda jang qilganlari bilan ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: Albatta, Alloh oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq, deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, — dedilar». Soʻng Abu Shurayhdan: «Amr senga nima dedi?» — deb soʻraldi. U dedi: «(Amr): ‹Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh! Albatta, Haram osiyni ham, qon toʻkib qochib kelganni ham, jizyani (toʻlamay) qochib kelganni ham himoya qilmaydi›, dedi». Hajjoj ham shunday: «jizya bilan», dedi. Yaʼqub esa otasidan, u Ibn Ishoqdan: «jizyani bermay turgan kishini ham», deb (rivoyat qildi).Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўзлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилганлари билан рухсат олмоқчи бўлса, унга: Албатта, Аллоҳ ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ, деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, — дедилар». Сўнг Абу Шурайҳдан: «Амр сенга нима деди?» — деб сўралди. У деди: «(Амр): ‹Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ! Албатта, Ҳарам осийни ҳам, қон тўкиб қочиб келганни ҳам, жизяни (тўламай) қочиб келганни ҳам ҳимоя қилмайди›, деди». Ҳажжож ҳам шундай: «жизя билан», деди. Яъқуб эса отасидан, у Ибн Ишоқдан: «жизяни бермай турган кишини ҳам», деб (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ مِنْ خُزَاعَةَ وَكَانَ مِنْ الصَّحَابَةِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الضِّيَافَةُ ثَلَاثٌ وَجَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ وَلَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ يُقِيمَ عِنْدَ أَخِيهِ حَتَّى يُؤْثِمَهُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُؤْثِمُهُ قَالَ يُقِيمُ عِنْدَهُ وَلَا يَجِدُ شَيْئًا يَقُوتُهُ
Said ibn Abu Said al-Maqburiy Xuzoadan boʻlgan Abu Shurayh al-Adaviydan — u sahobalardan edi, roziyallohu anhum — u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Mehmondorchilik uch (kun)dir, uning joizasi bir kecha-kunduzdir. Hech kimga birodarining oldida uni gunohga qoldirguncha turishi halol emas», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, uni qanday gunohga qoldiradi?» dedilar. U zot: «Uning oldida turaveradi, holbuki u (mezbon) uni taomlantiradigan hech narsa topmaydi», dedilar.Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий Хузоадан бўлган Абу Шурайҳ ал-Адавийдан — у саҳобалардан эди, розияллоҳу анҳум — у эса Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Меҳмондорчилик уч (кун)дир, унинг жоизаси бир кеча-кундуздир. Ҳеч кимга биродарининг олдида уни гуноҳга қолдиргунча туриши ҳалол эмас», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, уни қандай гуноҳга қолдиради?» дедилар. У зот: «Унинг олдида тураверади, ҳолбуки у (мезбон) уни таомлантирадиган ҳеч нарса топмайди», дедилар.