حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِرَمَضَانَ ‏"‏ مَنْ قَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning Ramazon haqida shunday deganini eshitdim: «Kim unda (Ramazon oyida) — chin iymon va (savob) umidida — tunda namoz (qiyom) oʻqisa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Рамазон ҳақида шундай деганини эшитдим: «Ким унда (Рамазон ойида) — чин иймон ва (савоб) умидида — тунда намоз (қиём) ўқиса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ، ثُمَّ كَانَ الأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ فِي خِلاَفَةِ أَبِي بَكْرٍ وَصَدْرًا مِنْ خِلاَفَةِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim butun Ramazon oyida — chin iymon va (savob) umidida — tunda namoz oʻqisa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», — dedilar. Ibn Shihob (rivoyatchi): «Allohning Rasuli ﷺ vafot etdi va odamlar oʻsha (holda) — yaʼni (nafl namozni yakka, jamoatsiz oʻqishda) — davom etdi; bu — Abu Bakr xalifaligida va Umar xalifaligining dastlabki kunlarida ham shu holda qoldi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким бутун Рамазон ойида — чин иймон ва (савоб) умидида — тунда намоз ўқиса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», — дедилар. Ибн Шиҳоб (ривоятчи): «Аллоҳнинг Расули ﷺ вафот этди ва одамлар ўша (ҳолда) — яъни (нафл намозни якка, жамоациз ўқишда) — давом этди; бу — Абу Бакр халифалигида ва Умар халифалигининг дастлабки кунларида ҳам шу ҳолда қолди», — деди.

وَعَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، أَنَّهُ قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ لَيْلَةً فِي رَمَضَانَ، إِلَى الْمَسْجِدِ، فَإِذَا النَّاسُ أَوْزَاعٌ مُتَفَرِّقُونَ يُصَلِّي الرَّجُلُ لِنَفْسِهِ، وَيُصَلِّي الرَّجُلُ فَيُصَلِّي بِصَلاَتِهِ الرَّهْطُ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي أَرَى لَوْ جَمَعْتُ هَؤُلاَءِ عَلَى قَارِئٍ وَاحِدٍ لَكَانَ أَمْثَلَ‏.‏ ثُمَّ عَزَمَ فَجَمَعَهُمْ عَلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، ثُمَّ خَرَجْتُ مَعَهُ لَيْلَةً أُخْرَى، وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ قَارِئِهِمْ، قَالَ عُمَرُ نِعْمَ الْبِدْعَةُ هَذِهِ، وَالَّتِي يَنَامُونَ عَنْهَا أَفْضَلُ مِنَ الَّتِي يَقُومُونَ‏.‏ يُرِيدُ آخِرَ اللَّيْلِ، وَكَانَ النَّاسُ يَقُومُونَ أَوَّلَهُ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abdulqoriy dedi: «Men Ramazonda bir kechasi Umar ibn Xattob bilan birga masjidga chiqdim va odamlarni — turli guruhlarga boʻlinib namoz oʻqiyotgan — koʻrdim: kimdir yolgʻiz oʻzi namoz oʻqir, kimdir esa ortida kichik bir guruh (turgan holda) namoz oʻqir edi. Bas, Umar: ‹Menimcha, men bularni bir qoriy (imom) yetakchiligida (jam qilsam) yaxshiroq boʻlar edi (yaʼni ular jamoat bilan oʻqisin)›, — dedi. Shunday qilib, u ularni Ubay ibn Kaʼb ortida jamlashga qaror qildi. Soʻng boshqa bir kechasi men yana u bilan birga (masjidga) chiqdim va odamlar oʻz qoriylari (imomi) ortida namoz oʻqiyapti edi. Shunda Umar: ‹Bu — qanday ajoyib bidʼat! Lekin ular oʻqimay, (oʻrniga) uxlab turgan paytdagi namoz — ular oʻqiyotgan (namoz)dan yaxshiroqdir›, — dedi. U tunning oxirgi qismidagi (namozni) nazarda tutdi. (Oʻsha kunlarda) odamlar tunning dastlabki qismida (namoz) oʻqir edi».Абдурраҳмон ибн Абдулқорий деди: «Мен Рамазонда бир кечаси Умар ибн Хаттоб билан бирга масжидга чиқдим ва одамларни — турли гуруҳларга бўлиниб намоз ўқиётган — кўрдим: кимдир ёлғиз ўзи намоз ўқир, кимдир эса ортида кичик бир гуруҳ (турган ҳолда) намоз ўқир эди. Бас, Умар: ‹Менимча, мен буларни бир қорий (имом) етакчилигида (жам қилсам) яхшироқ бўлар эди (яъни улар жамоат билан ўқисин)›, — деди. Шундай қилиб, у уларни Убай ибн Каъб ортида жамлашга қарор қилди. Сўнг бошқа бир кечаси мен яна у билан бирга (масжидга) чиқдим ва одамлар ўз қорийлари (имоми) ортида намоз ўқияпти эди. Шунда Умар: ‹Бу — қандай ажойиб бидъат! Лекин улар ўқимай, (ўрнига) ухлаб турган пайтдаги намоз — улар ўқиётган (намоз)дан яхшироқдир›, — деди. У туннинг охирги қисмидаги (намозни) назарда тутди. (Ўша кунларда) одамлар туннинг дастлабки қисмида (намоз) ўқир эди».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Ramazonda (tunda) namoz oʻqir edilar.Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Рамазонда (тунда) намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ لَيْلَةً مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ، فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ، وَصَلَّى رِجَالٌ بِصَلاَتِهِ، فَأَصْبَحَ النَّاسُ فَتَحَدَّثُوا، فَاجْتَمَعَ أَكْثَرُ مِنْهُمْ، فَصَلَّوْا مَعَهُ، فَأَصْبَحَ النَّاسُ فَتَحَدَّثُوا، فَكَثُرَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ مِنَ اللَّيْلَةِ الثَّالِثَةِ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى، فَصَلَّوْا بِصَلاَتِهِ، فَلَمَّا كَانَتِ اللَّيْلَةُ الرَّابِعَةُ عَجَزَ الْمَسْجِدُ عَنْ أَهْلِهِ، حَتَّى خَرَجَ لِصَلاَةِ الصُّبْحِ، فَلَمَّا قَضَى الْفَجْرَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ، فَتَشَهَّدَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّهُ لَمْ يَخْفَ عَلَىَّ مَكَانُكُمْ، وَلَكِنِّي خَشِيتُ أَنْ تُفْتَرَضَ عَلَيْكُمْ فَتَعْجِزُوا عَنْهَا ‏"‏‏.‏ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ

Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha unga xabar berdiki: «Allohning Rasuli ﷺ yarim kechasi (masjidga) chiqdi va masjidda namoz oʻqidi; baʼzi kishilar u zotning ortida namoz oʻqidi. Ertalab odamlar bu haqda (bir-biriga) gapirdi va (keyingi kechasi) ulardan koʻp (odam) jamlandi hamda u zotning ortida namoz oʻqidi. Keyingi ertalab odamlar yana bu haqda gapirdi va uchinchi kechasi masjid koʻp (odam) bilan toʻldi. Allohning Rasuli ﷺ (masjidga) chiqdi va odamlar u zotning ortida namoz oʻqidi. Toʻrtinchi kechasi masjid odamlar bilan toʻlib-toshdi va ularni sigʻdira olmadi, lekin Paygʻambar ﷺ (faqat) bomdod namozi uchun (masjidga) chiqdi. Bomdod namozi tugagach, u zot tashahhud oʻqidi va (odamlarga qarab): ‹Ammo baʼd, sizlarning (bu yerda) hozir boʻlganingiz mendan yashirin emas edi, lekin men — tungi namoz (qiyom) sizlarga farz qilinib qolishidan va sizlar uni bajara olmay qolishingizdan — qoʻrqdim›, — dedi». Bas, Allohning Rasuli ﷺ vafot etdi va vaziyat shu holda qoldi (yaʼni odamlar (taravini) yakka oʻqidi).Урва (Оишадан) ривоят қилади: Оиша унга хабар бердики: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ярим кечаси (масжидга) чиқди ва масжидда намоз ўқиди; баъзи кишилар у зотнинг ортида намоз ўқиди. Эрталаб одамлар бу ҳақда (бир-бирига) гапирди ва (кейинги кечаси) улардан кўп (одам) жамланди ҳамда у зотнинг ортида намоз ўқиди. Кейинги эрталаб одамлар яна бу ҳақда гапирди ва учинчи кечаси масжид кўп (одам) билан тўлди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (масжидга) чиқди ва одамлар у зотнинг ортида намоз ўқиди. Тўртинчи кечаси масжид одамлар билан тўлиб-тошди ва уларни сиғдира олмади, лекин Пайғамбар ﷺ (фақат) бомдод намози учун (масжидга) чиқди. Бомдод намози тугагач, у зот ташаҳҳуд ўқиди ва (одамларга қараб): ‹Аммо баъд, сизларнинг (бу ерда) ҳозир бўлганингиз мендан яширин эмас эди, лекин мен — тунги намоз (қиём) сизларга фарз қилиниб қолишидан ва сизлар уни бажара олмай қолишингиздан — қўрқдим›, — деди». Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ вафот этди ва вазият шу ҳолда қолди (яъни одамлар (таравини) якка ўқиди).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَقَالَتْ مَا كَانَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ، وَلاَ فِي غَيْرِهَا عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاَثًا‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنَّ عَيْنَىَّ تَنَامَانِ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (Oishadan) rivoyat qiladi: U Oishadan: «Allohning Rasuli ﷺ ning Ramazondagi namozi qanday edi?» — deb soʻradi. U: «U zot — na Ramazonda, na boshqa (biror) oyda — oʻn bir rakatdan ortiq (namoz) oʻqimas edi. U zot toʻrt rakat oʻqir — ularning goʻzalligi va uzunligini soʻrama! — soʻng yana toʻrt (rakat) oʻqir — ularning goʻzalligi va uzunligini soʻrama! — soʻng uch rakat (vitr) oʻqir edi», — deb javob berdi. U (Oisha) qoʻshdi: «Men: ‹Yo Rasululloh, siz vitr (namozi)ni oʻqishdan oldin uxlaysizmi?› — dedim. U zot: ‹Ey Oisha! Mening koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi›, — dedilar».Абу Салама ибн Абдурраҳмон (Оишадан) ривоят қилади: У Оишадан: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Рамазондаги намози қандай эди?» — деб сўради. У: «У зот — на Рамазонда, на бошқа (бирор) ойда — ўн бир ракатдан ортиқ (намоз) ўқимас эди. У зот тўрт ракат ўқир — уларнинг гўзаллиги ва узунлигини сўрама! — сўнг яна тўрт (ракат) ўқир — уларнинг гўзаллиги ва узунлигини сўрама! — сўнг уч ракат (витр) ўқир эди», — деб жавоб берди. У (Оиша) қўшди: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз витр (намози)ни ўқишдан олдин ухлайсизми?› — дедим. У зот: ‹Эй Оиша! Менинг кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди›, — дедилар».