حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يَمْشُونَ إِذْ أَصَابَهُمْ مَطَرٌ، فَأَوَوْا إِلَى غَارٍ، فَانْطَبَقَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ إِنَّهُ وَاللَّهِ يَا هَؤُلاَءِ لاَ يُنْجِيكُمْ إِلاَّ الصِّدْقُ، فَلْيَدْعُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْكُمْ بِمَا يَعْلَمُ أَنَّهُ قَدْ صَدَقَ فِيهِ. فَقَالَ وَاحِدٌ مِنْهُمُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي أَجِيرٌ عَمِلَ لِي عَلَى فَرَقٍ مِنْ أَرُزٍّ، فَذَهَبَ وَتَرَكَهُ، وَأَنِّي عَمَدْتُ إِلَى ذَلِكَ الْفَرَقِ فَزَرَعْتُهُ، فَصَارَ مِنْ أَمْرِهِ أَنِّي اشْتَرَيْتُ مِنْهُ بَقَرًا، وَأَنَّهُ أَتَانِي يَطْلُبُ أَجْرَهُ فَقُلْتُ اعْمِدْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ. فَسُقْهَا، فَقَالَ لِي إِنَّمَا لِي عِنْدَكَ فَرَقٌ مِنْ أَرُزٍّ. فَقُلْتُ لَهُ اعْمِدْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ فَإِنَّهَا مِنْ ذَلِكَ الْفَرَقِ، فَسَاقَهَا، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ، فَفَرِّجْ عَنَّا. فَانْسَاحَتْ عَنْهُمُ الصَّخْرَةُ. فَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، فَكُنْتُ آتِيهِمَا كُلَّ لَيْلَةٍ بِلَبَنِ غَنَمٍ لِي، فَأَبْطَأْتُ عَلَيْهِمَا لَيْلَةً فَجِئْتُ وَقَدْ رَقَدَا وَأَهْلِي وَعِيَالِي يَتَضَاغَوْنَ مِنَ الْجُوعِ، فَكُنْتُ لاَ أَسْقِيهِمْ حَتَّى يَشْرَبَ أَبَوَاىَ، فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُمَا، وَكَرِهْتُ أَنْ أَدَعَهُمَا، فَيَسْتَكِنَّا لِشَرْبَتِهِمَا، فَلَمْ أَزَلْ أَنْتَظِرُ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ، فَفَرِّجْ عَنَّا. فَانْسَاحَتْ عَنْهُمُ الصَّخْرَةُ، حَتَّى نَظَرُوا إِلَى السَّمَاءِ. فَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ لِي ابْنَةُ عَمٍّ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ، وَأَنِّي رَاوَدْتُهَا عَنْ نَفْسِهَا فَأَبَتْ إِلاَّ أَنْ آتِيَهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَطَلَبْتُهَا حَتَّى قَدَرْتُ، فَأَتَيْتُهَا بِهَا فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهَا، فَأَمْكَنَتْنِي مِنْ نَفْسِهَا، فَلَمَّا قَعَدْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا، فَقَالَتِ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَفُضَّ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ. فَقُمْتُ وَتَرَكْتُ الْمِائَةَ دِينَارٍ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ مِنْ خَشْيَتِكَ فَفَرِّجْ عَنَّا. فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَخَرَجُوا ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir marta (avvalgi ummatlardan) uch kishi safar qilayotgan edi; birdan yomgʻir yogʻa boshladi va ular bir gʻorda panoh topdi. Ular ichkarida ekan, gʻorning ogʻzi (yopilib) berkilib qoldi. Ular bir-biriga: ‹Ey (doʻstlar)! Sizlarni — haqdan (yaʼni samimiy qilgan amalingizdan) boshqa — hech narsa qutqara olmaydi. Bas, har biringiz — oʻzi chin koʻngildan (yaʼni faqat Allohning roziligi uchun) qilgan deb oʻylagan — bir amalni eslab, Allohdan yordam soʻrasin›, — dedi. Bas, ulardan biri: ‹Allohim! Sen bilasanki, menda — bir faraq (yaʼni uch soʼ) guruch evaziga ishlaydigan — bir ishchi bor edi; lekin u — uni (yaʼni haqqini) qoldirib — ketib qoldi. Men oʻsha bir faraq guruchni ekdim va uning hosilidan (unga) sigirlar sotib oldim. Keyinroq u qaytib kelib, haqqini soʻraganda, men (unga): «Anavi sigirlarning oldiga borib, ularni haydab ket», — dedim. U menga: «Sen menga faqat bir faraq guruch (qarzdor)san», — dedi. Men unga: «Anavi sigirlarning oldiga borib, ularni ol — chunki ular oʻsha (bir faraq) guruchning hosilidir», — dedim. Bas, u ularni haydab ketdi. Allohim! Agar Sen — men buni Sendan qoʻrqib qilgan deb — bilsang, bu toshni (gʻor ogʻzidan) jildir›, — dedi. Tosh gʻor ogʻzidan biroz siljidi. Ikkinchisi: ‹Allohim! Sen bilasanki, menda keksa ota-onam bor edi va men har kecha ularga oʻz qoʻylarimning sutidan (olib) berardim. Bir kecha men kechikdim va kelganimda, ular allaqachon uxlab qolgan edi; xotinim va bolalarim esa ochlikdan yigʻlayotgan edi. Men — ota-onam ichmaguncha — ularga (yaʼni oilamga) ichirmas edim; bas, men ularni (yaʼni ota-onamni) uygʻotishni (ham) yoqtirmadim, ularning sutsiz uxlashini (ham) yoqtirmadim. Men — to tong otguncha — (sut bilan, ularning uygʻonishini) kutib turdim. Allohim! Agar Sen — men buni Sendan qoʻrqib qilgan deb — bilsang, bu toshni jildir›, — dedi. Bas, tosh siljidi va ular u (orqali) osmonni koʻra oldi. (Uchinchisi): ‹Allohim! Sen bilasanki, menda — menga eng suyukli boʻlgan — bir amakivachcha (qiz) bor edi va men uni yoʻldan urmoqchi (zinoga undamoqchi) boʻldim, lekin u — to men unga yuz dinor (oltin) berguncha — rad etdi. Bas, men (oʻsha) miqdorni yigʻib, unga keltirdim va u menga oʻzi bilan (yaqinlik qilib) yotishimga ruxsat berdi. Lekin men uning ikki oyogʻi orasiga oʻtirganimda, u: «Allohdan qoʻrq va pardamni — qonuniy (nikohsiz) — buzma», — dedi. Men (oʻrnimdan) turib, yuz dinorni (unga) qoldirdim. Allohim! Agar Sen — men buni Sendan qoʻrqib qilgan deb — bilsang, bu toshni jildir›, — dedi. Bas, Alloh ularni qutqardi va ular (gʻordan) chiqib ketdi», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир марта (аввалги умматлардан) уч киши сафар қилаётган эди; бирдан ёмғир ёға бошлади ва улар бир ғорда паноҳ топди. Улар ичкарида экан, ғорнинг оғзи (ёпилиб) беркилиб қолди. Улар бир-бирига: ‹Эй (дўстлар)! Сизларни — ҳақдан (яъни самимий қилган амалингиздан) бошқа — ҳеч нарса қутқара олмайди. Бас, ҳар бирингиз — ўзи чин кўнгилдан (яъни фақат Аллоҳнинг розилиги учун) қилган деб ўйлаган — бир амални эслаб, Аллоҳдан ёрдам сўрасин›, — деди. Бас, улардан бири: ‹Аллоҳим! Сен биласанки, менда — бир фарақ (яъни уч сў) гуруч эвазига ишлайдиган — бир ишчи бор эди; лекин у — уни (яъни ҳаққини) қолдириб — кетиб қолди. Мен ўша бир фарақ гуручни экдим ва унинг ҳосилидан (унга) сигирлар сотиб олдим. Кейинроқ у қайтиб келиб, ҳаққини сўраганда, мен (унга): «Анави сигирларнинг олдига бориб, уларни ҳайдаб кет», — дедим. У менга: «Сен менга фақат бир фарақ гуруч (қарздор)сан», — деди. Мен унга: «Анави сигирларнинг олдига бориб, уларни ол — чунки улар ўша (бир фарақ) гуручнинг ҳосилидир», — дедим. Бас, у уларни ҳайдаб кетди. Аллоҳим! Агар Сен — мен буни Сендан қўрқиб қилган деб — билсанг, бу тошни (ғор оғзидан) жилдир›, — деди. Тош ғор оғзидан бироз силжиди. Иккинчиси: ‹Аллоҳим! Сен биласанки, менда кекса ота-онам бор эди ва мен ҳар кеча уларга ўз қўйларимнинг сутидан (олиб) берардим. Бир кеча мен кечикдим ва келганимда, улар аллақачон ухлаб қолган эди; хотиним ва болаларим эса очликдан йиғлаётган эди. Мен — ота-онам ичмагунча — уларга (яъни оиламга) ичирмас эдим; бас, мен уларни (яъни ота-онамни) уйғотишни (ҳам) ёқтирмадим, уларнинг суциз ухлашини (ҳам) ёқтирмадим. Мен — то тонг отгунча — (сут билан, уларнинг уйғонишини) кутиб турдим. Аллоҳим! Агар Сен — мен буни Сендан қўрқиб қилган деб — билсанг, бу тошни жилдир›, — деди. Бас, тош силжиди ва улар у (орқали) осмонни кўра олди. (Учинчиси): ‹Аллоҳим! Сен биласанки, менда — менга энг суюкли бўлган — бир амакивачча (қиз) бор эди ва мен уни йўлдан урмоқчи (зинога ундамоқчи) бўлдим, лекин у — то мен унга юз динор (олтин) бергунча — рад этди. Бас, мен (ўша) миқдорни йиғиб, унга келтирдим ва у менга ўзи билан (яқинлик қилиб) ётишимга рухсат берди. Лекин мен унинг икки оёғи орасига ўтирганимда, у: «Аллоҳдан қўрқ ва пардамни — қонуний (никоҳсиз) — бузма», — деди. Мен (ўрнимдан) туриб, юз динорни (унга) қолдирдим. Аллоҳим! Агар Сен — мен буни Сендан қўрқиб қилган деб — билсанг, бу тошни жилдир›, — деди. Бас, Аллоҳ уларни қутқарди ва улар (ғордан) чиқиб кетди», — деди.