حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، وَعَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أُنَاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ، لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ، لَيْسَ دُونَهُ سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ، فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا، فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي غَيْرِ الصُّورَةِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ، هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا، فَإِذَا أَتَانَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي الصُّورَةِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا، فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ جِسْرُ جَهَنَّمَ ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُ، وَدُعَاءُ الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ، وَبِهِ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، أَمَا رَأَيْتُمْ شَوْكَ السَّعْدَانِ ". قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهَا لاَ يَعْلَمُ قَدْرَ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، فَتَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، مِنْهُمُ الْمُوبَقُ، بِعَمَلِهِ وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ، ثُمَّ يَنْجُو، حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ عِبَادِهِ، وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ مِنَ النَّارِ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ، مِمَّنْ كَانَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوهُمْ، فَيَعْرِفُونَهُمْ بِعَلاَمَةِ آثَارِ السُّجُودِ، وَحَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ مِنِ ابْنِ آدَمَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيُخْرِجُونَهُمْ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءٌ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ نَبَاتَ الْحِبَّةِ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا، فَاصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو اللَّهَ. فَيَقُولُ لَعَلَّكَ إِنْ أَعْطَيْتُكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ. فَيَصْرِفُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، ثُمَّ يَقُولُ بَعْدَ ذَلِكَ يَا رَبِّ قَرِّبْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ أَلَيْسَ قَدْ زَعَمْتَ أَنْ لاَ تَسْأَلْنِي غَيْرَهُ، وَيْلَكَ ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو. فَيَقُولُ لَعَلِّي إِنْ أَعْطَيْتُكَ ذَلِكَ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ. فَيُعْطِي اللَّهَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ أَنْ لاَ يَسْأَلَهُ غَيْرَهُ، فَيُقَرِّبُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا رَأَى مَا فِيهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، ثُمَّ يَقُولُ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. ثُمَّ يَقُولُ أَوَلَيْسَ قَدْ زَعَمْتَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ تَجْعَلْنِي أَشْقَى خَلْقِكَ. فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ، فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ أَذِنَ لَهُ بِالدُّخُولِ فِيهَا، فَإِذَا دَخَلَ فِيهَا قِيلَ تَمَنَّ مِنْ كَذَا. فَيَتَمَنَّى، ثُمَّ يُقَالُ لَهُ تَمَنَّ مِنْ كَذَا. فَيَتَمَنَّى حَتَّى تَنْقَطِعَ بِهِ الأَمَانِيُّ فَيَقُولُ لَهُ هَذَا لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, Qiyomat kunida Robbimizni koʻramizmi?» dedilar. U zot: «Bulut boʻlmagan (ochiq) paytda quyoshni koʻrishda (bir-biringizga) tiqilib, zorlanasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Toʻlin oy kechasida — bulut boʻlmaganda — oyni koʻrishda zorlanasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, siz Qiyomat kunida Uni ana shunday (bemalol) koʻrasiz. Alloh odamlarni (bir joyga) toʻplaydi va: ‹Kim biror narsaga ibodat qilgan boʻlsa, oʻshanga ergashsin›, deydi. Bas, quyoshga ibodat qilgan kishi quyoshga ergashadi, oyga ibodat qilgan oyga ergashadi, togʻutlarga (botil maʼbudlarga) ibodat qilgan ularga ergashadi; (faqat) shu ummat — ichida munofiqlari (ham) bilan — qoladi. Shunda Alloh ularning oldiga ular taniydigan suratdan boshqa (suratda) kelib: ‹Men Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sendan Allohga panoh tilaymiz; Robbimiz kelguncha shu joyimizda (turamiz); Robbimiz kelsa, Uni (albatta) taniymiz›, deydi. Soʻng Alloh ularga ular taniydigan suratda kelib: ‹Men Robbingizman›, deydi. Ular: ‹(Ha,) Sen Robbimizsan›, deyishadi va Unga ergashadilar. Jahannam ustiga koʻprik tortiladi», dedilar. Rasululloh ﷺ (yana): «Men (uni) birinchi boʻlib kesib oʻtuvchi boʻlaman. Oʻsha kuni rasullarning duosi: ‹Allohumma, sallim, sallim (Allohim, salomat saqla, salomat saqla)› boʻladi. U (koʻprik)da — saʼdon (tikanli oʻsimlik) tikanidek — ilmoqlar (changaklar) boʻladi. Saʼdon tikanini koʻrmaganmisiz?» dedilar. Ular: «Ha (koʻrganmiz), yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, u (ilmoqlar) saʼdon tikaniga oʻxshaydi — faqat ularning kattaligini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. U (ilmoqlar) odamlarni amallariga qarab ilib (tortib) oladi: ulardan baʼzisi amali (yomonligi) sababli (doʻzaxga) halok boʻladi; baʼzisi (tilka-pora) kesilib (tushadi-yu), soʻng najot topadi. Toki Alloh bandalari orasida hukm chiqarib boʻlgach, ‹La ilaha illalloh›ga guvohlik bergan kishilardan Oʻzi (doʻzaxdan) chiqarishni istaganlarini chiqarmoqchi boʻladi: farishtalarga ularni chiqarishni buyuradi. Farishtalar ularni sajda izlarining belgisi bilan taniydi — chunki Alloh doʻzaxga odam bolasining sajda izini yeyishni harom qilgan. Bas, ularni — kuyib (koʻmir boʻlib) ketgan holda — chiqaradilar; ularning ustiga ‹hayot suvi› deb ataladigan suv quyiladi va ular — xuddi sel oqizgan (loyqa)dagi urugʻ unib chiqqani kabi — unib chiqadi. (Shunda) bir kishi qoladi — yuzi doʻzaxga qaragan; u: ‹Ey Robbim, uning (doʻzaxning) hidi meni zaharladi, lovullashi meni kuydirdi; yuzimni doʻzaxdan burgin›, deydi va Allohga (tinmay) duo qilaveradi. (Alloh): ‹Senga (shuni) bersam, balki Mendan boshqasini soʻrarsan?› deydi. U: ‹Yoʻq, izzating bilan qasamki, Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi. Bas, (Alloh) uning yuzini doʻzaxdan buradi. Soʻng u: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga yaqinlashtir›, deydi. (Alloh): ‹Sen boshqasini soʻramayman demaganmiding? Voy senga, ey odam bolasi, qanchalar (ahdingga) vafosizsan!› deydi. U (yana) duo qilaveradi; (Alloh): ‹Senga buni bersam, balki boshqasini soʻrarsan?› deydi. U: ‹Yoʻq, izzating bilan, boshqasini soʻramayman›, deb Allohga ahdu paymonlar beradi. Bas, (Alloh) uni jannat eshigiga yaqinlashtiradi. U undagi (neʼmat)larni koʻrgach, Alloh xohlagancha jim turadi; soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kirgiz›, deydi. (Alloh): ‹Sen boshqasini soʻramayman demaganmiding? Voy senga, qanchalar vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim, meni xalqingning eng badbaxti qilma›, deydi va (Alloh) kulguncha duo qilaveradi. (Alloh) undan kulgach, unga (jannatga) kirishga izn beradi. U (jannatga) kirgach, unga: ‹Falon (narsa)dan orzu qil›, deyiladi. U orzu qiladi; soʻng yana: ‹Falon (narsa)dan orzu qil›, deyiladi. U orzu qilaveradi — toki orzulari tugaydi. Shunda (Alloh) unga: ‹Bu — senga, yana shuncha (qoʻshimcha) ham senga (beriladi)›, deydi», dedilar. Abu Hurayra: «Oʻsha kishi — jannatga eng oxirgi boʻlib kiruvchidir», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, Қиёмат кунида Роббимизни кўрамизми?» дедилар. У зот: «Булут бўлмаган (очиқ) пайтда қуёшни кўришда (бир-бирингизга) тиқилиб, зорланасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Тўлин ой кечасида — булут бўлмаганда — ойни кўришда зорланасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, сиз Қиёмат кунида Уни ана шундай (бемалол) кўрасиз. Аллоҳ одамларни (бир жойга) тўплайди ва: ‹Ким бирор нарсага ибодат қилган бўлса, ўшанга эргашсин›, дейди. Бас, қуёшга ибодат қилган киши қуёшга эргашади, ойга ибодат қилган ойга эргашади, тоғутларга (ботил маъбудларга) ибодат қилган уларга эргашади; (фақат) шу уммат — ичида мунофиқлари (ҳам) билан — қолади. Шунда Аллоҳ уларнинг олдига улар танийдиган суратдан бошқа (суратда) келиб: ‹Мен Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сендан Аллоҳга паноҳ тилаймиз; Роббимиз келгунча шу жойимизда (турамиз); Роббимиз келса, Уни (албатта) таниймиз›, дейди. Сўнг Аллоҳ уларга улар танийдиган суратда келиб: ‹Мен Роббингизман›, дейди. Улар: ‹(Ҳа,) Сен Роббимизсан›, дейишади ва Унга эргашадилар. Жаҳаннам устига кўприк тортилади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ (яна): «Мен (уни) биринчи бўлиб кесиб ўтувчи бўламан. Ўша куни расулларнинг дуоси: ‹Аллоҳумма, саллим, саллим (Аллоҳим, саломат сақла, саломат сақла)› бўлади. У (кўприк)да — саъдон (тиканли ўсимлик) тиканидек — илмоқлар (чангаклар) бўлади. Саъдон тиканини кўрмаганмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа (кўрганмиз), ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, у (илмоқлар) саъдон тиканига ўхшайди — фақат уларнинг катталигини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. У (илмоқлар) одамларни амалларига қараб илиб (тортиб) олади: улардан баъзиси амали (ёмонлиги) сабабли (дўзахга) ҳалок бўлади; баъзиси (тилка-пора) кесилиб (тушади-ю), сўнг нажот топади. Токи Аллоҳ бандалари орасида ҳукм чиқариб бўлгач, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ›га гувоҳлик берган кишилардан Ўзи (дўзахдан) чиқаришни истаганларини чиқармоқчи бўлади: фаришталарга уларни чиқаришни буюради. Фаришталар уларни сажда изларининг белгиси билан танийди — чунки Аллоҳ дўзахга одам боласининг сажда изини ейишни ҳаром қилган. Бас, уларни — куйиб (кўмир бўлиб) кетган ҳолда — чиқарадилар; уларнинг устига ‹ҳаёт суви› деб аталадиган сув қуйилади ва улар — худди сел оқизган (лойқа)даги уруғ униб чиққани каби — униб чиқади. (Шунда) бир киши қолади — юзи дўзахга қараган; у: ‹Эй Роббим, унинг (дўзахнинг) ҳиди мени заҳарлади, ловуллаши мени куйдирди; юзимни дўзахдан бургин›, дейди ва Аллоҳга (тинмай) дуо қилаверади. (Аллоҳ): ‹Сенга (шуни) берсам, балки Мендан бошқасини сўрарсан?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатинг билан қасамки, Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди. Бас, (Аллоҳ) унинг юзини дўзахдан буради. Сўнг у: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен бошқасини сўрамайман демаганмидинг? Вой сенга, эй одам боласи, қанчалар (аҳдингга) вафосизсан!› дейди. У (яна) дуо қилаверади; (Аллоҳ): ‹Сенга буни берсам, балки бошқасини сўрарсан?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатинг билан, бошқасини сўрамайман›, деб Аллоҳга аҳду паймонлар беради. Бас, (Аллоҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. У ундаги (неъмат)ларни кўргач, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради; сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киргиз›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен бошқасини сўрамайман демаганмидинг? Вой сенга, қанчалар вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени халқингнинг энг бадбахти қилма›, дейди ва (Аллоҳ) кулгунча дуо қилаверади. (Аллоҳ) ундан кулгач, унга (жаннатга) киришга изн беради. У (жаннатга) киргач, унга: ‹Фалон (нарса)дан орзу қил›, дейилади. У орзу қилади; сўнг яна: ‹Фалон (нарса)дан орзу қил›, дейилади. У орзу қилаверади — токи орзулари тугайди. Шунда (Аллоҳ) унга: ‹Бу — сенга, яна шунча (қўшимча) ҳам сенга (берилади)›, дейди», дедилар. Абу Ҳурайра: «Ўша киши — жаннатга энг охирги бўлиб кирувчидир», деди.