حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ جُعِلَ قَاضِيًا بَيْنَ النَّاسِ فَقَدْ ذُبِحَ بِغَيْرِ سِكِّينٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim odamlar orasida qozi qilib tayinlansa, u pichoqsiz soʻyilgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким одамлар орасида қози қилиб тайинланса, у пичоқсиз сўйилган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ بِلاَلِ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَأَلَ الْقَضَاءَ وُكِلَ إِلَى نَفْسِهِ وَمَنْ جُبِرَ عَلَيْهِ نَزَلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَسَدَّدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qozilikni soʻrasa, oʻz holiga tashlab qoʻyiladi. Kim unga majbur qilinsa, unga bir farishta tushib, uni toʻgʻri yoʻlga boshlaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қозиликни сўраса, ўз ҳолига ташлаб қўйилади. Ким унга мажбур қилинса, унга бир фаришта тушиб, уни тўғри йўлга бошлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَبْعَثُنِي وَأَنَا شَابٌّ أَقْضِي بَيْنَهُمْ وَلاَ أَدْرِي مَا الْقَضَاءُ قَالَ فَضَرَبَ فِي صَدْرِي بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِ قَلْبَهُ وَثَبِّتْ لِسَانَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا شَكَكْتُ بَعْدُ فِي قَضَاءٍ بَيْنَ اثْنَيْنِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga yubordilar. Men: «Ey Rasululloh, meni yosh boʻla turib, ular orasida hukm chiqarishga yuboryapsizmi? Holbuki, men hukm chiqarishni bilmayman», dedim. Shunda u zot qoʻllari bilan koʻkragimga urib: «Ey Alloh, uning qalbini hidoyat qil va tilini sobit qil», dedilar. Shundan soʻng ikki kishi orasida hukm chiqarishda hech qachon shubhaga tushmadim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга юбордилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, мени ёш бўла туриб, улар орасида ҳукм чиқаришга юборяпсизми? Ҳолбуки, мен ҳукм чиқаришни билмайман», дедим. Шунда у зот қўллари билан кўкрагимга уриб: «Эй Аллоҳ, унинг қалбини ҳидоят қил ва тилини собит қил», дедилар. Шундан сўнг икки киши орасида ҳукм чиқаришда ҳеч қачон шубҳага тушмадим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ حَاكِمٍ يَحْكُمُ بَيْنَ النَّاسِ إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَلَكٌ آخِذٌ بِقَفَاهُ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَإِنْ قَالَ أَلْقِهِ أَلْقَاهُ فِي مَهْوَاةٍ أَرْبَعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar orasida hukm chiqargan har bir hokim qiyomat kunida bir farishta uning ensasidan ushlab kelgan holida keladi. Soʻng u farishta boshini osmonga koʻtaradi. Agar U: ‹Uni tashla› desa, uni qirq yil (chuqurligidagi) tubsizlikka tashlaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар орасида ҳукм чиқарган ҳар бир ҳоким қиёмат кунида бир фаришта унинг энсасидан ушлаб келган ҳолида келади. Сўнг у фаришта бошини осмонга кўтаради. Агар У: ‹Уни ташла› деса, уни қирқ йил (чуқурлигидаги) тубсизликка ташлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ، عَنْ حُسَيْنٍ، - يَعْنِي ابْنَ عِمْرَانَ - عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الْقَاضِي مَا لَمْ يَجُرْ فَإِذَا جَارَ وَكَلَهُ إِلَى نَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh qozi zulm qilmagunicha u bilan birga boʻladi. Qachon zulm qilsa, uni oʻz holiga tashlab qoʻyadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қози зулм қилмагунича у билан бирга бўлади. Қачон зулм қилса, уни ўз ҳолига ташлаб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ خَالِهِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الرَّاشِي وَالْمُرْتَشِي ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Pora beruvchiga ham, pora oluvchiga ham Allohning laʼnati boʻlsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Пора берувчига ҳам, пора олувчига ҳам Аллоҳнинг лаънати бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ، - مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ - عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ فَأَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ فَأَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَزِيدُ فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، فَقَالَ هَكَذَا حَدَّثَنِيهِ أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَة‏.‏َ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺni: «Qachon qozi hukm chiqarsa va (haqiqatni topishga) ijtihod qilib, toʻgʻrisini topsa, unga ikki ajr boʻladi. Qachon hukm chiqarib, ijtihod qilib, xato qilsa, unga bir ajr boʻladi», deb aytayotganlarini eshitdi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺни: «Қачон қози ҳукм чиқарса ва (ҳақиқатни топишга) ижтиҳод қилиб, тўғрисини топса, унга икки ажр бўлади. Қачон ҳукм чиқариб, ижтиҳод қилиб, хато қилса, унга бир ажр бўлади», деб айтаётганларини эшитди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ، قَالَ لَوْلاَ حَدِيثُ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ اثْنَانِ فِي النَّارِ وَوَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ رَجُلٌ عَلِمَ الْحَقَّ فَقَضَى بِهِ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّارِ وَرَجُلٌ جَارَ فِي الْحُكْمِ فَهُوَ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ لَقُلْنَا إِنَّ الْقَاضِيَ إِذَا اجْتَهَدَ فَهُوَ فِي الْجَنَّةِ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan, otasidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qozilar uch xil boʻladi: ikkitasi doʻzaxda, bittasi jannatda. Haqni bilib, unga koʻra hukm chiqargan kishi jannatda. Odamlar orasida bilmasdan hukm chiqargan kishi doʻzaxda. Hukmda zulm qilgan kishi doʻzaxda», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан, отасидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қозилар уч хил бўлади: иккитаси дўзахда, биттаси жаннатда. Ҳақни билиб, унга кўра ҳукм чиқарган киши жаннатда. Одамлар орасида билмасдан ҳукм чиқарган киши дўзахда. Ҳукмда зулм қилган киши дўзахда», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، وَأَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَقْضِي الْقَاضِي بَيْنَ اثْنَيْنِ وَهُوَ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ لاَ يَنْبَغِي لِلْحَاكِمِ أَنْ يَقْضِيَ بَيْنَ اثْنَيْنِ وَهُوَ غَضْبَانُ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qozi gʻazabli holida ikki kishi orasida hukm chiqarmasin», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қози ғазабли ҳолида икки киши орасида ҳукм чиқармасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ تَخْتَصِمُونَ إِلَىَّ وَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَلَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَلْحَنَ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ وَإِنَّمَا أَقْضِي بَيْنَكُمْ عَلَى نَحْوٍ مِمَّا أَسْمَعُ مِنْكُمْ فَمَنْ قَضَيْتُ لَهُ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ شَيْئًا فَلاَ يَأْخُذْهُ فَإِنَّمَا أَقْطَعُ لَهُ قِطْعَةً مِنَ النَّارِ يَأْتِي بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Siz mening oldimga daʼvolashib kelasiz. Men ham faqat bir insonman. Balki baʼzingiz oʻz hujjatini boshqasidan koʻra chiroyliroq bayon qilar. Men esa sizdan eshitganimga qarab orangizda hukm chiqaraman. Kimga birodarining haqidan bir narsani hukm qilib bergan boʻlsam, uni olmasin. Chunki men unga doʻzaxdan bir boʻlakni kesib bergan boʻlaman, u qiyomat kunida shuni koʻtarib keladi», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиз менинг олдимга даъволашиб келасиз. Мен ҳам фақат бир инсонман. Балки баъзингиз ўз ҳужжатини бошқасидан кўра чиройлироқ баён қилар. Мен эса сиздан эшитганимга қараб орангизда ҳукм чиқараман. Кимга биродарининг ҳақидан бир нарсани ҳукм қилиб берган бўлсам, уни олмасин. Чунки мен унга дўзахдан бир бўлакни кесиб берган бўламан, у қиёмат кунида шуни кўтариб келади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَلَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَلْحَنَ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ فَمَنْ قَطَعْتُ لَهُ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ قِطْعَةً فَإِنَّمَا أَقْطَعُ لَهُ قِطْعَةً مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men ham faqat bir insonman. Balki baʼzingiz oʻz hujjatini boshqasidan koʻra chiroyliroq bayon qilar. Kimga birodarining haqidan bir boʻlakni kesib bergan boʻlsam, unga doʻzaxdan bir boʻlakni kesib bergan boʻlaman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳам фақат бир инсонман. Балки баъзингиз ўз ҳужжатини бошқасидан кўра чиройлироқ баён қилар. Кимга биродарининг ҳақидан бир бўлакни кесиб берган бўлсам, унга дўзахдан бир бўлакни кесиб берган бўламан», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ بْنِ سَعِيدٍ أَبُو عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الْحُسَيْنُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَعْمُرَ، أَنَّ أَبَا الأَسْوَدِ الدِّيلِيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنِ ادَّعَى مَا لَيْسَ لَهُ فَلَيْسَ مِنَّا وَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺni: «Kim oʻziga tegishli boʻlmagan narsani daʼvo qilsa, u bizdan emas. U oʻz oʻrnini doʻzaxdan tayyorlab olaversin», deb aytayotganlarini eshitdi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺни: «Ким ўзига тегишли бўлмаган нарсани даъво қилса, у биздан эмас. У ўз ўрнини дўзахдан тайёрлаб олаверсин», деб айтаётганларини эшитди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ بْنِ سَوَاءٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعَانَ عَلَى خُصُومَةٍ بِظُلْمٍ - أَوْ يُعِينُ عَلَى ظُلْمٍ - لَمْ يَزَلْ فِي سَخَطِ اللَّهِ حَتَّى يَنْزِعَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror daʼvoda zulm bilan yordam bersa yoki zulmga yordamlashsa, undan qaytmaguncha Allohning gʻazabida boʻlaveradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор даъвода зулм билан ёрдам берса ёки зулмга ёрдамлашса, ундан қайтмагунча Аллоҳнинг ғазабида бўлаверади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمُ ادَّعَى نَاسٌ دِمَاءَ رِجَالٍ وَأَمْوَالَهُمْ وَلَكِنِ الْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odamlarga daʼvolariga koʻra berilganida edi, baʼzi odamlar boshqalarning qonlari va mollarini daʼvo qilib olar edilar. Lekin qasam daʼvo qilinayotgan kishining zimmasidadir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамларга даъволарига кўра берилганида эди, баъзи одамлар бошқаларнинг қонлари ва молларини даъво қилиб олар эдилар. Лекин қасам даъво қилинаётган кишининг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ لِلْيَهُودِيِّ ‏"‏ احْلِفْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفَ فَيَذْهَبَ بِمَالِي ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ‏{إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Ashʼas ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men bilan yahudiy bir kishi oʻrtasida bir yer masalasi bor edi. U mening haqqimni inkor qildi. Shunda men uni Nabiy ﷺ huzurlariga olib bordim. Rasululloh ﷺ menga: ‹Sening daliling bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot yahudiyga: ‹Qasam ich›, dedilar. Men: ‹Unday boʻlsa u qasam ichib, molimni olib ketadi›, dedim. Shunda Alloh subhanahu: {Albatta, Allohga bergan ahdlarini va qasamlarini oz baholarga sotadiganlar…} oyatini oxirigacha nozil qildi», dedi.Ашъас ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен билан яҳудий бир киши ўртасида бир ер масаласи бор эди. У менинг ҳаққимни инкор қилди. Шунда мен уни Набий ﷺ ҳузурларига олиб бордим. Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенинг далилинг борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот яҳудийга: ‹Қасам ич›, дедилар. Мен: ‹Ундай бўлса у қасам ичиб, молимни олиб кетади›, дедим. Шунда Аллоҳ субҳанаҳу: {Албатта, Аллоҳга берган аҳдларини ва қасамларини оз баҳоларга сотадиганлар…} оятини охиригача нозил қилди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ وَهُوَ فِيهَا فَاجِرٌ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qasam ustida yolgʻonchi boʻla turib, u bilan bir musulmon kishining molini qirqib olsa, Allohga U undan gʻazablangan holda roʻbaroʻ boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қасам устида ёлғончи бўла туриб, у билан бир мусулмон кишининг молини қирқиб олса, Аллоҳга У ундан ғазабланган ҳолда рўбарў бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَخَاهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، أَنَّ أَبَا أُمَامَةَ الْحَارِثِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَقْتَطِعُ رَجُلٌ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ إِلاَّ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَأَوْجَبَ لَهُ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا قَالَ ‏"‏ وَإِنْ كَانَ سِوَاكًا مِنْ أَرَاكٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma al-Horisiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺni: «Bir kishi oʻz qasami bilan musulmon kishining haqqini qirqib olsa, Alloh unga jannatni harom qiladi va doʻzaxni vojib qiladi», deb aytayotganlarini eshitgan. Shunda odamlardan bir kishi: ‹Ey Rasululloh, arzimas bir narsa boʻlsa ham-a?› dedi. U zot: ‹Arok daraxtidan boʻlgan bir choʻp boʻlsa ham›, dedilar.Абу Умома ал-Ҳорисий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺни: «Бир киши ўз қасами билан мусулмон кишининг ҳаққини қирқиб олса, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилади ва дўзахни вожиб қилади», деб айтаётганларини эшитган. Шунда одамлардан бир киши: ‹Эй Расулуллоҳ, арзимас бир нарса бўлса ҳам-а?› деди. У зот: ‹Арок дарахтидан бўлган бир чўп бўлса ҳам›, дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِسْطَاسٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ بِيَمِينٍ آثِمَةٍ عِنْدَ مِنْبَرِي هَذَا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ وَلَوْ عَلَى سِوَاكٍ أَخْضَرَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mana shu minbarimning yonida gunohkorona qasam ichsa, u yashil bir choʻp uchun boʻlsa ham, oʻz oʻrnini doʻzaxdan tayyorlab olsin», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мана шу минбаримнинг ёнида гуноҳкорона қасам ичса, у яшил бир чўп учун бўлса ҳам, ўз ўрнини дўзахдан тайёрлаб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَزَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ فَرُّوخَ، - قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَهُوَ أَبُو يُونُسَ الْقَوِيُّ - قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحْلِفُ عِنْدَ هَذَا الْمِنْبَرِ عَبْدٌ وَلاَ أَمَةٌ عَلَى يَمِينٍ آثِمَةٍ وَلَوْ عَلَى سِوَاكٍ رَطْبٍ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mana shu minbar yonida biror qul yoki choʻri gunohkorona qasam ustida qasam ichmaydiki, u hoʻl bir choʻp uchun boʻlsa ham, unga doʻzax vojib boʻlmasa», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шу минбар ёнида бирор қул ёки чўри гуноҳкорона қасам устида қасам ичмайдики, у ҳўл бир чўп учун бўлса ҳам, унга дўзах вожиб бўлмаса», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا رَجُلاً مِنْ عُلَمَاءِ الْيَهُودِ فَقَالَ ‏"‏ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ عَلَى مُوسَى ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yahudiy olimlaridan bir kishini chaqirib: «Muso alayhissalomga Tavrotni nozil qilgan Alloh nomi bilan senga qasam ichirib soʻrayman», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яҳудий олимларидан бир кишини чақириб: «Мусо алайҳиссаломга Тавротни нозил қилган Аллоҳ номи билан сенга қасам ичириб сўрайман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مُجَالِدٍ، أَنْبَأَنَا عَامِرٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِيَهُودِيَّيْنِ ‏"‏ نَشَدْتُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki yahudiyga: «Muso alayhissalomga Tavrotni nozil qilgan Alloh nomi bilan ikkovingizga qasam ichirib soʻrayman», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки яҳудийга: «Мусо алайҳиссаломга Тавротни нозил қилган Аллоҳ номи билан икковингизга қасам ичириб сўрайман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّ رَجُلَيْنِ، ادَّعَيَا دَابَّةً وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ فَأَمَرَهُمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْتَهِمَا عَلَى الْيَمِينِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ikki kishi bir hayvonni daʼvo qilgani, ikkovi oʻrtasida esa hech qanday bayyina boʻlmagani haqida zikr qildi. Shunda Nabiy ﷺ ularga qasam ichishga qurʼa tashlashni buyurdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У икки киши бир ҳайвонни даъво қилгани, иккови ўртасида эса ҳеч қандай баййина бўлмагани ҳақида зикр қилди. Шунда Набий ﷺ уларга қасам ичишга қуръа ташлашни буюрдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اخْتَصَمَ إِلَيْهِ رَجُلاَنِ بَيْنَهُمَا دَابَّةٌ وَلَيْسَ لِوَاحِدٍ مِنْهُمَا بَيِّنَةٌ فَجَعَلَهَا بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzuriga ikki kishi oʻrtalaridagi bir hayvon xususida daʼvolashib keldi, ikkovidan birortasining ham bayyinasi yoʻq edi. Shunda u zot uni ular oʻrtasida ikki teng boʻlakka boʻlib berdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига икки киши ўрталаридаги бир ҳайвон хусусида даъволашиб келди, икковидан бирортасининг ҳам баййинаси йўқ эди. Шунда у зот уни улар ўртасида икки тенг бўлакка бўлиб бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا ضَاعَ لِلرَّجُلِ مَتَاعٌ أَوْ سُرِقَ لَهُ مَتَاعٌ فَوَجَدَهُ فِي يَدِ رَجُلٍ يَبِيعُهُ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ وَيَرْجِعُ الْمُشْتَرِي عَلَى الْبَائِعِ بِالثَّمَنِ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishining biror asbob-anjomi yoʻqolsa yoki biror asbob-anjomi oʻgʻirlansa-yu, uni sotayotgan bir kishining qoʻlida topsa, unga u kishi haqliroqdir. Sotib olgan kishi esa uning pulini sotgan kishidan qaytarib oladi», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишининг бирор асбоб-анжоми йўқолса ёки бирор асбоб-анжоми ўғирланса-ю, уни сотаётган бир кишининг қўлида топса, унга у киши ҳақлироқдир. Сотиб олган киши эса унинг пулини сотган кишидан қайтариб олади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ ابْنَ مُحَيِّصَةَ الأَنْصَارِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ كَانَتْ ضَارِيَةً دَخَلَتْ فِي حَائِطِ قَوْمٍ فَأَفْسَدَتْ فِيهِ فَكُلِّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقَضَى أَنَّ حِفْظَ الأَمْوَالِ عَلَى أَهْلِهَا بِالنَّهَارِ وَعَلَى أَهْلِ الْمَوَاشِي مَا أَصَابَتْ مَوَاشِيهِمْ بِاللَّيْلِ ‏.‏ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ نَاقَةً، لآلِ الْبَرَاءِ أَفْسَدَتْ شَيْئًا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baroning bir tuyasi bor edi, u yovvoyilashib qolgan edi. U bir qavmning bogʻiga kirib, unda buzgʻunchilik qildi. Shunda bu haqda Rasululloh ﷺga aytildi. U zot kunduzi mol-mulkni saqlash uning egalari zimmasida, hayvon egalari zimmasida esa kechasi hayvonlari yetkazgan zarar boʻlishiga hukm qildilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баронинг бир туяси бор эди, у ёввойилашиб қолган эди. У бир қавмнинг боғига кириб, унда бузғунчилик қилди. Шунда бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга айтилди. У зот кундузи мол-мулкни сақлаш унинг эгалари зиммасида, ҳайвон эгалари зиммасида эса кечаси ҳайвонлари етказган зарар бўлишига ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُوَاءَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَخْبِرِينِي عَنْ خُلُقِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَتْ أَوَمَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ ‏{وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}‏ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَصْحَابِهِ فَصَنَعْتُ لَهُ طَعَامًا وَصَنَعَتْ حَفْصَةُ لَهُ طَعَامًا ‏.‏ قَالَتْ فَسَبَقَتْنِي حَفْصَةُ فَقُلْتُ لِلْجَارِيَةِ انْطَلِقِي فَأَكْفِئِي قَصْعَتَهَا فَلَحِقَتْهَا وَقَدْ هَوَتْ أَنْ تَضَعَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكْفَأَتْهَا فَانْكَسَرَتِ الْقَصْعَةُ وَانْتَشَرَ الطَّعَامُ ‏.‏ قَالَتْ فَجَمَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِيهَا مِنَ الطَّعَامِ عَلَى النِّطَعِ فَأَكَلُوا ثُمَّ بَعَثَ بِقَصْعَتِي فَدَفَعَهَا إِلَى حَفْصَةَ فَقَالَ ‏"‏ خُذُوا ظَرْفًا مَكَانَ ظَرْفِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَمَا رَأَيْتُ ذَلِكَ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Menga Rasululloh ﷺning axloqlari haqida xabar bering», dedi. U: «Qurʼonni oʻqimaysanmi? {Albatta, sen buyuk axloq uzrasan}», dedi. Soʻng u dedi: «Rasululloh ﷺ sahobalari bilan birga edilar. Men u zot uchun taom tayyorladim, Hafsa ham u zot uchun taom tayyorladi. Hafsa mendan oldin yetib bordi. Shunda men choʻriga: ‹Bor, uning kosasini agʻdar›, dedim. U Hafsaga u kosani Rasululloh ﷺning oldilariga qoʻymoqchi boʻlib turgan bir paytda yetib borib, uni agʻdardi. Kosa sindi va taom toʻkildi». U dedi: «Shunda Rasululloh ﷺ uni va undagi taomni charm dasturxon ustiga yigʻdilar, ular yeyishdi. Soʻng u zot mening kosamni yubordilar va uni Hafsaga berib: ‹Kosangiz oʻrniga bir idish oling›, dedilar». U dedi: «Men buni Rasululloh ﷺning yuzlarida sezmadim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺнинг ахлоқлари ҳақида хабар беринг», деди. У: «Қуръонни ўқимайсанми? {Албатта, сен буюк ахлоқ узрасан}», деди. Сўнг у деди: «Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари билан бирга эдилар. Мен у зот учун таом тайёрладим, Ҳафса ҳам у зот учун таом тайёрлади. Ҳафса мендан олдин етиб борди. Шунда мен чўрига: ‹Бор, унинг косасини ағдар›, дедим. У Ҳафсага у косани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қўймоқчи бўлиб турган бир пайтда етиб бориб, уни ағдарди. Коса синди ва таом тўкилди». У деди: «Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни ва ундаги таомни чарм дастурхон устига йиғдилар, улар ейишди. Сўнг у зот менинг косамни юбордилар ва уни Ҳафсага бериб: ‹Косангиз ўрнига бир идиш олинг›, дедилар». У деди: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺнинг юзларида сезмадим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ فَأَرْسَلَتْ أُخْرَى بِقَصْعَةٍ فِيهَا طَعَامٌ فَضَرَبَتْ يَدَ الرَّسُولِ فَسَقَطَتِ الْقَصْعَةُ فَانْكَسَرَتْ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكِسْرَتَيْنِ فَضَمَّ إِحْدَاهُمَا إِلَى الأُخْرَى فَجَعَلَ يَجْمَعُ فِيهَا الطَّعَامَ وَيَقُولُ ‏"‏ غَارَتْ أُمُّكُمْ كُلُوا ‏"‏ ‏.‏ فَأَكَلُوا حَتَّى جَاءَتْ بِقَصْعَتِهَا الَّتِي فِي بَيْتِهَا فَدَفَعَ الْقَصْعَةَ الصَّحِيحَةَ إِلَى الرَّسُولِ وَتَرَكَ الْمَكْسُورَةَ فِي بَيْتِ الَّتِي كَسَرَتْهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Nabiy ﷺ moʻminlar onalaridan birining huzurlarida edilar. Boshqasi esa ichida taom boʻlgan bir kosani yubordi. U kosani olib kelgan kishi Rasulilloh... — u ayol Rasululloh ﷺning qoʻllariga urdi, kosa tushib sindi. Shunda Rasululloh ﷺ ikki boʻlakni olib, birini ikkinchisiga qoʻshdilar va unga taomni yigʻa boshlab: ‹Onangiz rashk qildi, yenglar›, deya boshladilar. Ular yeyishdi. Nihoyat ayol oʻz uyidagi kosasini olib keldi. Shunda soppa-sogʻ kosa elchi ayolga berildi, singan kosa esa uni singdirgan ayolning uyida qoldirildi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Набий ﷺ мўминлар оналаридан бирининг ҳузурларида эдилар. Бошқаси эса ичида таом бўлган бир косани юборди. У косани олиб келган киши Расулиллоҳ... — у аёл Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларига урди, коса тушиб синди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ икки бўлакни олиб, бирини иккинчисига қўшдилар ва унга таомни йиға бошлаб: ‹Онангиз рашк қилди, енглар›, дея бошладилар. Улар ейишди. Ниҳоят аёл ўз уйидаги косасини олиб келди. Шунда соппа-соғ коса элчи аёлга берилди, синган коса эса уни сингдирган аёлнинг уйида қолдирилди».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدَكُمْ جَارُهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ فَلاَ يَمْنَعْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا حَدَّثَهُمْ أَبُو هُرَيْرَةَ طَأْطَئُوا رُءُوسَهُمْ فَلَمَّا رَآهُمْ قَالَ مَالِي أَرَاكُمْ عَنْهَا مُعْرِضِينَ وَاللَّهِ لأَرْمِيَنَّ بِهَا بَيْنَ أَكْتَافِكُمْ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U buni Nabiy ﷺga yetkazib dedi: «Biringizning qoʻshnisi devoriga bir yogʻoch qadash uchun undan izn soʻrasa, uni man qilmasin». Abu Hurayra ularga buni gapirib bergach, ular boshlarini quyi solishdi. Ularni koʻrgach u: «Nega sizlarni bundan yuz oʻgirayotgan holda koʻryapman? Allohga qasamki, uni albatta yelkalaringiz orasiga otaman», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У буни Набий ﷺга етказиб деди: «Бирингизнинг қўшниси деворига бир ёғоч қадаш учун ундан изн сўраса, уни ман қилмасин». Абу Ҳурайра уларга буни гапириб бергач, улар бошларини қуйи солишди. Уларни кўргач у: «Нега сизларни бундан юз ўгираётган ҳолда кўряпман? Аллоҳга қасамки, уни албатта елкаларингиз орасига отаман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، أَنَّ هِشَامَ بْنَ يَحْيَى، أَخْبَرَهُ أَنَّ عِكْرِمَةَ بْنَ سَلَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَخَوَيْنِ مِنْ بَلْمُغِيرَةَ أَعْتَقَ أَحَدُهُمَا أَنْ لاَ يَغْرِزَ خَشَبًا فِي جِدَارِهِ فَأَقْبَلَ مُجَمِّعُ بْنُ يَزِيدَ وَرِجَالٌ كَثِيرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالُوا نَشْهَدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعْ أَحَدُكُمْ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا أَخِي إِنَّكَ مَقْضِيٌّ لَكَ عَلَىَّ وَقَدْ حَلَفْتُ فَاجْعَلْ أُسْطُوَانًا دُونَ حَائِطِي أَوْ جِدَارِي فَاجْعَلْ عَلَيْهِ خَشَبَكَ ‏.‏

Mujammiʼ ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Balmugʻiyra qabilasidan boʻlgan ikki aka-uka bor edi. Ulardan biri, agar ikkinchisi oʻz devoriga yogʻoch qadasa, bir qulni ozod qilishga qasam ichgan edi. Shunda Mujammiʼ ibn Yazid va ansorlardan koʻplab kishilar kelib: «Biz Rasululloh ﷺning: ‹Biringiz qoʻshnisini devoriga yogʻoch qadashdan man qilmasin›, deganlariga guvohlik beramiz», dedilar. Shunda u: «Ey birodarim, hukm sening foydangga, mening zararimga chiqarildi. Men esa qasam ichib qoʻygan edim. Bas, devorim yoki toʻsigʻim yoniga bir ustun oʻrnatib, yogʻochingni oʻshanga qoʻygin», dedi.Мужаммиъ ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Балмуғийра қабиласидан бўлган икки ака-ука бор эди. Улардан бири, агар иккинчиси ўз деворига ёғоч қадаса, бир қулни озод қилишга қасам ичган эди. Шунда Мужаммиъ ибн Язид ва ансорлардан кўплаб кишилар келиб: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бирингиз қўшнисини деворига ёғоч қадашдан ман қилмасин›, деганларига гувоҳлик берамиз», дедилар. Шунда у: «Эй биродарим, ҳукм сенинг фойдангга, менинг зараримга чиқарилди. Мен эса қасам ичиб қўйган эдим. Бас, деворим ёки тўсиғим ёнига бир устун ўрнатиб, ёғочингни ўшанга қўйгин», деди.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعْ أَحَدُكُمْ جَارَهُ أَنْ يَضَعَ خَشَبَةً عَلَى جِدَارِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz qoʻshnisini oʻz devoriga yogʻoch qoʻyishdan man qilmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз қўшнисини ўз деворига ёғоч қўйишдан ман қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ الضُّبَعِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اجْعَلُوا الطَّرِيقَ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yoʻlni yetti tirsak qilinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Йўлни етти тирсак қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ هَيَّاجٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اخْتَلَفْتُمْ فِي الطَّرِيقِ فَاجْعَلُوهُ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yoʻl haqida nizolashsangiz, uni yetti tirsak qilinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Йўл ҳақида низолашсангиз, уни етти тирсак қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ خَالِدٍ النُّمَيْرِيُّ أَبُو الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنْ ‏"‏ لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Na zarar yetkazish, na zararga zarar bilan javob berish boʻlmaydi», deb hukm chiqardilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «На зарар етказиш, на зарарга зарар билан жавоб бериш бўлмайди», деб ҳукм чиқардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Na zarar yetkazish, na zararga zarar bilan javob berish boʻlmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «На зарар етказиш, на зарарга зарар билан жавоб бериш бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ لُؤْلُؤَةَ، عَنْ أَبِي صِرْمَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ ضَارَّ أَضَرَّ اللَّهُ بِهِ وَمَنْ شَاقَّ شَقَّ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Sirma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim birovga zarar yetkazsa, Alloh unga zarar yetkazadi; kim birovga mashaqqat soladigan boʻlsa, Alloh unga mashaqqat soladi», dedilar.Абу Сирма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бировга зарар етказса, Аллоҳ унга зарар етказади; ким бировга машаққат соладиган бўлса, Аллоҳ унга машаққат солади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَعَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ الْوَاسِطِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ دَهْثَمِ بْنِ قُرَّانٍ، عَنْ نِمْرَانَ بْنِ جَارِيَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ قَوْمًا، اخْتَصَمُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي خُصٍّ كَانَ بَيْنَهُمْ فَبَعَثَ حُذَيْفَةَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ فَقَضَى لِلَّذِينَ يَلِيهِمُ الْقِمْطُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَصَبْتَ وَأَحْسَنْتَ ‏"‏ ‏.‏

Joriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir qavm oʻrtalaridagi bir kulba haqida hukm soʻrab Nabiy ﷺ huzurlariga nizolashib keldilar. Shunda u zot ular oʻrtasida hukm chiqarish uchun Huzayfani yubordilar. U esa arqon qay tomonda boʻlsa, oʻsha tomondagilar foydasiga hukm qildi. Nabiy ﷺ huzurlariga qaytib, bun, xabar berganida, u zot: «Toʻgʻri va yaxshi qilibsan», dedilar.Жория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир қавм ўрталаридаги бир кулба ҳақида ҳукм сўраб Набий ﷺ ҳузурларига низолашиб келдилар. Шунда у зот улар ўртасида ҳукм чиқариш учун Ҳузайфани юбордилар. У эса арқон қай томонда бўлса, ўша томондагилар фойдасига ҳукм қилди. Набий ﷺ ҳузурларига қайтиб, бун, хабар берганида, у зот: «Тўғри ва яхши қилибсан», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا بِيعَ الْبَيْعُ مِنْ رَجُلَيْنِ فَالْبَيْعُ لِلأَوَّلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ إِبْطَالُ الْخَلاَصِ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir narsa ikki kishiga sotilsa, u birinchisiniki boʻladi», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир нарса икки кишига сотилса, у биринчисиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ لَهُ سِتَّةُ مَمْلُوكِينَ لَيْسَ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُمْ فَأَعْتَقَهُمْ عِنْدَ مَوْتِهِ فَجَزَّأَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْتَقَ اثْنَيْنِ وَأَرَقَّ أَرْبَعَةً ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishining oltita quli bor edi va undan boshqa moli yoʻq edi. U oʻlimi oldidan ularni ozod qildi. Rasululloh ﷺ ularni boʻlaklarga ajratib, ikkitasini ozod qildilar va toʻrttasini qullikda qoldirdilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир кишининг олтита қули бор эди ва ундан бошқа моли йўқ эди. У ўлими олдидан уларни озод қилди. Расулуллоҳ ﷺ уларни бўлакларга ажратиб, иккитасини озод қилдилар ва тўрттасини қулликда қолдирдилар.

حَدَّثَنَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، تَدَارَءَا فِي بَيْعٍ لَيْسَ لِوَاحِدٍ مِنْهُمَا بَيِّنَةٌ فَأَمَرَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْتَهِمَا عَلَى الْيَمِينِ أَحَبَّا ذَلِكَ أَمْ كَرِهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ikki kishi bir savdo ustida nizolashdilar. Ularning hech biri huzurida hujjat yoʻq edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga, xohlasalar ham, xohlamasalar ham, qaysi biri qasam ichishi haqida qurʼa tashlashni buyurdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, икки киши бир савдо устида низолашдилар. Уларнинг ҳеч бири ҳузурида ҳужжат йўқ эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга, хоҳласалар ҳам, хоҳламасалар ҳам, қайси бири қасам ичиши ҳақида қуръа ташлашни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَافَرَ أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlganlarida, ayollari oʻrtasida qurʼa tashlar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлганларида, аёллари ўртасида қуръа ташлар эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ أُتِيَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَهُوَ بِالْيَمَنِ فِي ثَلاَثَةٍ قَدْ وَقَعُوا عَلَى امْرَأَةٍ فِي طُهْرٍ وَاحِدٍ فَسَأَلَ اثْنَيْنِ فَقَالَ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ فَقَالاَ لاَ ‏.‏ ثُمَّ سَأَلَ اثْنَيْنِ فَقَالَ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ فَقَالاَ لاَ ‏.‏ فَجَعَلَ كُلَّمَا سَأَلَ اثْنَيْنِ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ قَالاَ لاَ ‏.‏ فَأَقْرَعَ بَيْنَهُمْ وَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالَّذِي أَصَابَتْهُ الْقُرْعَةُ وَجَعَلَ عَلَيْهِ ثُلُثَىِ الدِّيَةِ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib Yamanda boʻlgan payti uning oldiga bitta poklik davrida bitta ayolga yaqinlik qilgan uch kishi haqida masala keltirildi. U ikkisidan: «Bolaning bunga tegishli ekanini iqror qilasizlarmi?» deb soʻradi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Soʻng yana ikkisidan: «Bolaning bunga tegishli ekanini iqror qilasizlarmi?» deb soʻradi. Ular: «Yoʻq», dedilar. U qachon ikkisidan: «Bolaning bunga tegishli ekanini iqror qilasizlarmi?» deb soʻrasa, ular: «Yoʻq», deb turaverdilar. Shunda u ularning oʻrtasida qurʼa tashladi va bolani qurʼa chiqqan kishiga nisbat berdi hamda unga diyatning uchdan ikki qismini yukladi. Bu Nabiy ﷺga zikr qilinganida, u zot ozor tishlari koʻringuncha kuldilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб Яманда бўлган пайти унинг олдига битта поклик даврида битта аёлга яқинлик қилган уч киши ҳақида масала келтирилди. У иккисидан: «Боланинг бунга тегишли эканини иқрор қиласизларми?» деб сўради. Улар: «Йўқ», дедилар. Сўнг яна иккисидан: «Боланинг бунга тегишли эканини иқрор қиласизларми?» деб сўради. Улар: «Йўқ», дедилар. У қачон иккисидан: «Боланинг бунга тегишли эканини иқрор қиласизларми?» деб сўраса, улар: «Йўқ», деб туравердилар. Шунда у уларнинг ўртасида қуръа ташлади ва болани қуръа чиққан кишига нисбат берди ҳамда унга диятнинг учдан икки қисмини юклади. Бу Набий ﷺга зикр қилинганида, у зот озор тишлари кўрингунча кулдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ مَسْرُورًا وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ مُجَزِّزًا الْمُدْلِجِيَّ دَخَلَ عَلَىَّ فَرَأَى أُسَامَةَ وَزَيْدًا عَلَيْهِمَا قَطِيفَةٌ قَدْ غَطَّيَا رُءُوسَهُمَا وَقَدْ بَدَتْ أَقْدَامُهُمَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ الأَقْدَامَ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ oldimga xursand holda kirib keldilar va: «Ey Oisha, Mujazziz al-Mudlijiy oldimga kirib, Usoma bilan Zaydni koʻrganini bilmadingmi? Ular ustiga choyshab yopib, boshlarini bekitgan, oyoqlari esa ochilib qolgan edi. Shunda u: ‹Bu oyoqlarning baʼzisi baʼzisidan›, dedi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ олдимга хурсанд ҳолда кириб келдилар ва: «Эй Оиша, Мужаззиз ал-Мудлижий олдимга кириб, Усома билан Зайдни кўрганини билмадингми? Улар устига чойшаб ёпиб, бошларини бекитган, оёқлари эса очилиб қолган эди. Шунда у: ‹Бу оёқларнинг баъзиси баъзисидан›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ قُرَيْشًا، أَتَوُا امْرَأَةً كَاهِنَةً فَقَالُوا لَهَا أَخْبِرِينَا أَشْبَهَنَا أَثَرًا بِصَاحِبِ الْمَقَامِ ‏.‏ فَقَالَتْ إِنْ أَنْتُمْ جَرَرْتُمْ كِسَاءً عَلَى هَذِهِ السِّهْلَةِ ثُمَّ مَشَيْتُمْ عَلَيْهَا أَنْبَأْتُكُمْ ‏.‏ قَالَ فَجَرُّوا كِسَاءً ثُمَّ مَشَى النَّاسُ عَلَيْهَا فَأَبْصَرَتْ أَثَرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَتْ هَذَا أَقْرَبُكُمْ إِلَيْهِ شَبَهًا ‏.‏ ثُمَّ مَكَثُوا بَعْدَ ذَلِكَ عِشْرِينَ سَنَةً أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ بَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quraysh bir kohina (folbin) ayolning oldiga kelib, unga: «Bizni Maqom sohibiga (Ibrohim alayhissalomga) izi jihatidan qaysi birimiz koʻproq oʻxshashligini ayt», deyishdi. U ayol: «Agar shu yumshoq qumga bir chopon toʻshab, uning ustidan yursanglaringiz, men sizlarga aytib beraman», dedi. (Roviy) aytdi: Ular bir chopon toʻshadilar, soʻng odamlar uning ustidan yurdilar. U ayol Rasululloh ﷺ ning izini koʻrdi-da: «Bu odam sizlarning ichingizda unga oʻxshashligi jihatidan eng yaqiningizdir», dedi. Soʻng ular shundan keyin yigirma yil yoki Alloh xohlagancha turdilar, keyin Alloh Muhammadni ﷺ (paygʻambar qilib) yubordi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қурайш бир коҳина (фолбин) аёлнинг олдига келиб, унга: «Бизни Мақом соҳибига (Иброҳим алайҳиссаломга) изи жиҳатидан қайси биримиз кўпроқ ўхшашлигини айт», дейишди. У аёл: «Агар шу юмшоқ қумга бир чопон тўшаб, унинг устидан юрсангларингиз, мен сизларга айтиб бераман», деди. (Ровий) айтди: Улар бир чопон тўшадилар, сўнг одамлар унинг устидан юрдилар. У аёл Расулуллоҳ ﷺ нинг изини кўрди-да: «Бу одам сизларнинг ичингизда унга ўхшашлиги жиҳатидан энг яқинингиздир», деди. Сўнг улар шундан кейин йигирма йил ёки Аллоҳ хоҳлаганча турдилар, кейин Аллоҳ Муҳаммадни ﷺ (пайғамбар қилиб) юборди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَيَّرَ غُلاَمًا بَيْنَ أَبِيهِ وَأُمِّهِ وَقَالَ ‏"‏ يَا غُلاَمُ هَذِهِ أُمُّكَ وَهَذَا أَبُوكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bir bolani otasi bilan onasining oʻrtasida ixtiyor qildirdilar (qaysi biri bilan qolishni tanlashga qoʻydilar) va: «Ey bola, mana bu onang, mana bu esa otang», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бир болани отаси билан онасининг ўртасида ихтиёр қилдирдилар (қайси бири билан қолишни танлашга қўйдилар) ва: «Эй бола, мана бу онанг, мана бу эса отанг», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عُثْمَانَ الْبَتِّيِّ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ أَبَوَيْهِ، اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَدُهُمَا كَافِرٌ وَالآخَرُ مُسْلِمٌ فَخَيَّرَهُ فَتَوَجَّهَ إِلَى الْكَافِرِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَتَوَجَّهَ إِلَى الْمُسْلِمِ فَقَضَى لَهُ بِهِ ‏.‏

Abdulhamid ibn Salamaning bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning ota-onasi Paygʻambar ﷺ ning huzurlarida talashib qolishdi. Ulardan biri kofir, ikkinchisi musulmon edi. U zot bolani ixtiyor qildirdilar. Bola kofir tomonga yuz burdi. Shunda u zot: «Ey Alloh, uni hidoyat qilgin!» dedilar. Soʻng bola musulmon tomonga yuz burdi va u zot bolani unga (musulmon ota-onasiga) hukm qildilar.Абдулҳамид ибн Саламанинг бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг ота-онаси Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларида талашиб қолишди. Улардан бири кофир, иккинчиси мусулмон эди. У зот болани ихтиёр қилдирдилар. Бола кофир томонга юз бурди. Шунда у зот: «Эй Аллоҳ, уни ҳидоят қилгин!» дедилар. Сўнг бола мусулмон томонга юз бурди ва у зот болани унга (мусулмон ота-онасига) ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الصُّلْحُ جَائِزٌ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ صُلْحًا حَرَّمَ حَلاَلاً أَوْ أَحَلَّ حَرَامًا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: Men Rasululloh ﷺ ning: «Musulmonlar oʻrtasida sulh joizdir, faqat halolni harom qiluvchi yoki haromni halol qiluvchi sulh bundan mustasno», deb aytganlarini eshitdim, dedi.Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Мусулмонлар ўртасида сулҳ жоиздир, фақат ҳалолни ҳаром қилувчи ёки ҳаромни ҳалол қилувчи сулҳ бундан мустасно», деб айтганларини эшитдим, деди.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ وَكَانَ يُبَايِعُ وَأَنَّ أَهْلَهُ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ احْجُرْ عَلَيْهِ ‏.‏ فَدَعَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَهَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَصْبِرُ عَنِ الْبَيْعِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ هَا وَلاَ خِلاَبَةَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi bor edi, uning aqlida zaiflik bor edi, ammo u oldi-sotdi qilardi. Uning ahli Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, uni (savdodan) man qiling», deyishdi. Shunda Paygʻambar ﷺ uni chaqirib, undan buni qaytardilar. U esa: «Ey Allohning Rasuli, men savdosiz sabr qila olmayman», dedi. Shunda u zot: «Agar savdo qilsang: ‹Mana, olsang ol, aldash yoʻq›, degin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши бор эди, унинг ақлида заифлик бор эди, аммо у олди-сотди қиларди. Унинг аҳли Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни (савдодан) ман қилинг», дейишди. Шунда Пайғамбар ﷺ уни чақириб, ундан буни қайтардилар. У эса: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен савдосиз сабр қила олмайман», деди. Шунда у зот: «Агар савдо қилсанг: ‹Мана, олсанг ол, алдаш йўқ›, дегин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانٍ، قَالَ هُوَ جَدِّي مُنْقِذُ بْنُ عَمْرٍو وَكَانَ رَجُلاً قَدْ أَصَابَتْهُ آمَّةٌ فِي رَأْسِهِ فَكَسَرَتْ لِسَانَهُ وَكَانَ لاَ يَدَعُ عَلَى ذَلِكَ التِّجَارَةَ وَكَانَ لاَ يَزَالُ يُغْبَنُ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ إِذَا أَنْتَ بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏.‏ ثُمَّ أَنْتَ فِي كُلِّ سِلْعَةٍ ابْتَعْتَهَا بِالْخِيَارِ ثَلاَثَ لَيَالٍ فَإِنْ رَضِيتَ فَأَمْسِكْ وَإِنْ سَخِطْتَ فَارْدُدْهَا عَلَى صَاحِبِهَا ‏"‏ ‏.‏

Munqiz ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U bir kishi edi, boshiga jarohat yetib, tili ogʻirlashib qolgan edi. Shunga qaramay u savdoni tark qilmasdi va doim aldanaverardi. Shunda u Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot unga: «Agar savdo qilsang: ‹Aldash yoʻq›, degin. Soʻng sotib olgan har bir molingda uch kecha ixtiyor egasi boʻlasan: agar rozi boʻlsang, olib qol, agar norozi boʻlsang, uni egasiga qaytar», dedilar.Мунқиз ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У бир киши эди, бошига жароҳат етиб, тили оғирлашиб қолган эди. Шунга қарамай у савдони тарк қилмасди ва доим алданаверарди. Шунда у Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтди. У зот унга: «Агар савдо қилсанг: ‹Алдаш йўқ›, дегин. Сўнг сотиб олган ҳар бир молингда уч кеча ихтиёр эгаси бўласан: агар рози бўлсанг, олиб қол, агар норози бўлсанг, уни эгасига қайтар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا فَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَتَصَدَّقَ النَّاسُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْغُرَمَاءَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi sotib olgan mevalarida zarar koʻrib, qarzi koʻpayib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga sadaqa qilinglar», dedilar. Odamlar unga sadaqa qilishdi, ammo bu uning qarzini toʻlashga yetmadi. Shunda Rasululloh ﷺ qarz egalariga qarab: «Nimani topsangiz, oʻshani olinglar, sizlarga shundan boshqasi yoʻq», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши сотиб олган меваларида зарар кўриб, қарзи кўпайиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга садақа қилинглар», дедилар. Одамлар унга садақа қилишди, аммо бу унинг қарзини тўлашга етмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қарз эгаларига қараб: «Нимани топсангиз, ўшани олинглар, сизларга шундан бошқаси йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزٍ، عَنْ سَلَمَةَ الْمَكِّيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَلَعَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ مِنْ غُرَمَائِهِ ثُمَّ اسْتَعْمَلَهُ عَلَى الْيَمَنِ فَقَالَ مُعَاذٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَخْلَصَنِي بِمَالِي ثُمَّ اسْتَعْمَلَنِي ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Muoz ibn Jabalni qarz egalaridan xalos qilib, soʻng uni Yamanga voliy qilib tayinladilar. Muoz: «Rasululloh ﷺ mening molim bilan meni (qarzdan) xalos qildilar, soʻng meni voliy qilib tayinladilar», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Муоз ибн Жабални қарз эгаларидан халос қилиб, сўнг уни Яманга волий қилиб тайинладилар. Муоз: «Расулуллоҳ ﷺ менинг молим билан мени (қарздан) халос қилдилар, сўнг мени волий қилиб тайинладилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَجَدَ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ عِنْدَ رَجُلٍ قَدْ أَفْلَسَ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ مِنْ غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: Rasululloh ﷺ: «Kimki oʻz molini sinib qolgan (iflos boʻlgan) bir kishining huzurida aynan oʻzicha topsa, u boshqalardan koʻra unga haqliroqdir», dedilar, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ўз молини синиб қолган (ифлос бўлган) бир кишининг ҳузурида айнан ўзича топса, у бошқалардан кўра унга ҳақлироқдир», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ بَاعَ سِلْعَةً فَأَدْرَكَ سِلْعَتَهُ بِعَيْنِهَا عِنْدَ رَجُلٍ وَقَدْ أَفْلَسَ وَلَمْ يَكُنْ قَبَضَ مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَهِيَ لَهُ ‏.‏ وَإِنْ كَانَ قَبَضَ مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Qaysi bir kishi bir molni sotsa-yu, soʻng sinib qolgan (iflos boʻlgan) bir kishining huzurida oʻz molini aynan oʻzicha topsa va uning bahosidan hech narsa olmagan boʻlsa, u mol oʻshaniki. Agar bahosidan biror narsa olgan boʻlsa, u boshqa qarz egalari qatoridadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Қайси бир киши бир молни сотса-ю, сўнг синиб қолган (ифлос бўлган) бир кишининг ҳузурида ўз молини айнан ўзича топса ва унинг баҳосидан ҳеч нарса олмаган бўлса, у мол ўшаники. Агар баҳосидан бирор нарса олган бўлса, у бошқа қарз эгалари қаторидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ أَبِي الْمُعْتَمِرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ رَافِعٍ، عَنِ ابْنِ خَلْدَةَ الزُّرَقِيِّ، وَكَانَ، قَاضِيًا بِالْمَدِينَةِ قَالَ جِئْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فِي صَاحِبٍ لَنَا قَدْ أَفْلَسَ فَقَالَ هَذَا الَّذِي قَضَى فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ مَاتَ أَوْ أَفْلَسَ فَصَاحِبُ الْمَتَاعِ أَحَقُّ بِمَتَاعِهِ إِذَا وَجَدَهُ بِعَيْنِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, biz sinib qolgan (iflos boʻlgan) bir sherigimiz haqida uning oldiga keldik. U: «Bu haqda Paygʻambar ﷺ shunday hukm qilganlar: ‹Qaysi bir kishi vafot etsa yoki sinib qolsa (iflos boʻlsa), mol egasi molini aynan oʻzicha topsa, u molga haqliroqdir›», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, биз синиб қолган (ифлос бўлган) бир шеригимиз ҳақида унинг олдига келдик. У: «Бу ҳақда Пайғамбар ﷺ шундай ҳукм қилганлар: ‹Қайси бир киши вафот этса ёки синиб қолса (ифлос бўлса), мол эгаси молини айнан ўзича топса, у молга ҳақлироқдир›», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا الْيَمَانُ بْنُ عَدِيٍّ، حَدَّثَنِي الزَّبِيدِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا امْرِئٍ مَاتَ وَعِنْدَهُ مَالُ امْرِئٍ بِعَيْنِهِ اقْتَضَى مِنْهُ شَيْئًا أَوْ لَمْ يَقْتَضِ فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi vafot etsa-yu, uning huzurida boshqa kishining moli aynan oʻzicha boʻlsa, u (mol egasi) undan biror narsa olgan boʻlsin yoki olmagan boʻlsin, u boshqa qarz egalari qatoridadir», dedilar, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши вафот этса-ю, унинг ҳузурида бошқа кишининг моли айнан ўзича бўлса, у (мол эгаси) ундан бирор нарса олган бўлсин ёки олмаган бўлсин, у бошқа қарз эгалари қаторидадир», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ النَّاسِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ تَبْدُرُ شَهَادَةُ أَحَدِهِمْ يَمِينَهُ وَيَمِينُهُ شَهَادَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: Rasululloh ﷺ dan: «Odamlarning qaysi biri yaxshiroq?» deb soʻralganda, u zot: «Mening asrimdagilar, soʻng ularga ergashadiganlar, soʻng ularga ergashadiganlar. Soʻng shunday bir qavm keladiki, ularning birining guvohligi qasamidan, qasami esa guvohligidan oldin oʻzib chiqadi (yaʼni soʻralmasdan guvohlik va qasam ichaverishadi)», dedilar, dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: Расулуллоҳ ﷺ дан: «Одамларнинг қайси бири яхшироқ?» деб сўралганда, у зот: «Менинг асримдагилар, сўнг уларга эргашадиганлар, сўнг уларга эргашадиганлар. Сўнг шундай бир қавм келадики, уларнинг бирининг гувоҳлиги қасамидан, қасами эса гувоҳлигидан олдин ўзиб чиқади (яъни сўралмасдан гувоҳлик ва қасам ичаверишади)», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ فِينَا مِثْلَ مُقَامِي فِيكُمْ فَقَالَ ‏"‏ احْفَظُونِي فِي أَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ حَتَّى يَشْهَدَ الرَّجُلُ وَمَا يُسْتَشْهَدُ وَيَحْلِفَ وَمَا يُسْتَحْلَفُ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U Jobiyada bizga xutba qilib, dedi: «Rasululloh ﷺ men sizlarning oralaringizda turganimdek, bizning oramizda turib, shunday dedilar: ‹Sahobalarim haqida, soʻng ularga ergashadiganlar, soʻng ularga ergashadiganlar haqida meni saqlanglar (ularni ehtiromlanglar). Soʻng yolgʻon shu qadar tarqaladiki, hatto kishi soʻralmasa ham guvohlik beradi va soʻralmasa ham qasam ichadi›», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У Жобияда бизга хутба қилиб, деди: «Расулуллоҳ ﷺ мен сизларнинг ораларингизда турганимдек, бизнинг орамизда туриб, шундай дедилар: ‹Саҳобаларим ҳақида, сўнг уларга эргашадиганлар, сўнг уларга эргашадиганлар ҳақида мени сақланглар (уларни эҳтиромланглар). Сўнг ёлғон шу қадар тарқаладики, ҳатто киши сўралмаса ҳам гувоҳлик беради ва сўралмаса ҳам қасам ичади›», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُعْفِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ الْعُكْلِيُّ، أَخْبَرَنِي أُبَىُّ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ، يَقُولُ إِنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَيْرُ الشُّهُودِ مَنْ أَدَّى شَهَادَتَهُ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot: «Guvohlarning yaxshisi soʻralmasidan oldin oʻz guvohligini bergan kishidir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот: «Гувоҳларнинг яхшиси сўралмасидан олдин ўз гувоҳлигини берган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ الْجُبَيْرِيُّ، وَجَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَتَكِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا‏}‏ فَقَالَ هَذِهِ نَسَخَتْ مَا قَبْلَهَا ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U ushbu oyatni: {Ey iymon keltirganlar! Bir-biringizga belgilangan muddatgacha qarz berishsangiz…} deb, {…basharti bir-biringizga ishonchingiz komil boʻlsa…} degan joygacha oʻqidi, soʻng: «Bu oyat oʻzidan oldingisini bekor qildi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ушбу оятни: {Эй иймон келтирганлар! Бир-бирингизга белгиланган муддатгача қарз беришсангиз…} деб, {…башарти бир-бирингизга ишончингиз комил бўлса…} деган жойгача ўқиди, сўнг: «Бу оят ўзидан олдингисини бекор қилди», деди.

حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا مَعْمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ خَائِنٍ وَلاَ خَائِنَةٍ وَلاَ مَحْدُودٍ فِي الإِسْلاَمِ وَلاَ ذِي غِمْرٍ عَلَى أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xiyonatchi erkakning ham, xiyonatchi ayolning ham, Islomda hadd jazosiga tortilgan kishining ham, oʻz birodariga adovati boʻlgan kishining ham guvohligi joiz emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хиёнатчи эркакнинг ҳам, хиёнатчи аёлнинг ҳам, Исломда ҳадд жазосига тортилган кишининг ҳам, ўз биродарига адовати бўлган кишининг ҳам гувоҳлиги жоиз эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ بَدَوِيٍّ عَلَى صَاحِبِ قَرْيَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot: «Baxavuiy (choʻl aholisi)ning shahar aholisidan boʻlgan kishiga qarshi guvohligi joiz emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот: «Бахавуий (чўл аҳолиси)нинг шаҳар аҳолисидан бўлган кишига қарши гувоҳлиги жоиз эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدِينِيُّ، أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّهْرِيُّ وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْيَمِينِ مَعَ الشَّاهِدِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bitta guvoh bilan birga qasam asosida hukm chiqardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ битта гувоҳ билан бирга қасам асосида ҳукм чиқардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْيَمِينِ مَعَ الشَّاهِدِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bitta guvoh bilan birga qasam asosida hukm chiqardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ битта гувоҳ билан бирга қасам асосида ҳукм чиқардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَكِّيُّ، أَخْبَرَنِي قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالشَّاهِدِ وَالْيَمِينِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ guvoh va qasam asosida hukm chiqardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ гувоҳ ва қасам асосида ҳукм чиқардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، - مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ - عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ مِصْرَ عَنْ سُرَّقٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَجَازَ شَهَادَةَ الرَّجُلِ وَيَمِينَ الطَّالِبِ ‏.‏

Surraq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining guvohligi bilan birga daʼvogarning qasamini joiz deb qabul qildilar.Суррақ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг гувоҳлиги билан бирга даъвогарнинг қасамини жоиз деб қабул қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الْعُصْفُرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ النُّعْمَانِ الأَسَدِيِّ، عَنْ خُرَيْمِ بْنِ فَاتِكٍ الأَسَدِيِّ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَامَ قَائِمًا فَقَالَ ‏"‏ عُدِلَتْ شَهَادَةُ الزُّورِ بِالإِشْرَاكِ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِه‏}‏‏.‏

Xuraym ibn Fotik al-Asadiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bomdod namozini oʻqidilar. Namozdan boʻshaganlaridan soʻng tik turib: «Yolgʻon guvohlik berish Allohga shirk keltirishga teng qilindi», deb uch marta aytdilar. Soʻng ushbu oyatni oʻqidilar: {…butlarga qullik qilishdan yiroq boʻlgan, yolgʻiz Allohga sof boʻlgan holingizda va Unga shirk keltirmagan holda yolgʻon soʻzdan saqlaninglar}.Хурайм ибн Фотик ал-Асадий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бомдод намозини ўқидилар. Намоздан бўшаганларидан сўнг тик туриб: «Ёлғон гувоҳлик бериш Аллоҳга ширк келтиришга тенг қилинди», деб уч марта айтдилар. Сўнг ушбу оятни ўқидилар: {…бутларга қуллик қилишдан йироқ бўлган, ёлғиз Аллоҳга соф бўлган ҳолингизда ва Унга ширк келтирмаган ҳолда ёлғон сўздан сақланинглар}.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُرَاتِ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏لَنْ تَزُولَ قَدَمُ شَاهِدِ الزُّورِ حَتَّى يُوجِبَ اللَّهُ لَهُ النَّارَ‏}‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yolgʻon guvohlik bergan kishining oyogʻi, Alloh unga doʻzaxni vojib qilmagunicha, oʻz oʻrnidan jilmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ёлғон гувоҳлик берган кишининг оёғи, Аллоҳ унга дўзахни вожиб қилмагунича, ўз ўрнидан жилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجَازَ شَهَادَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ بَعْضِهِمْ عَلَى بَعْضٍ ‏.‏ ‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ahli kitobning bir-biriga qarshi guvohligini joiz deb qabul qildilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аҳли китобнинг бир-бирига қарши гувоҳлигини жоиз деб қабул қилдилар.