حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَإِنَّ وَلَدَهُ مِنْ كَسْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi yegan eng halol narsa oʻz mehnati bilan topganidir. Uning bolasi ham oʻz kasbidandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши еган энг ҳалол нарса ўз меҳнати билан топганидир. Унинг боласи ҳам ўз касбидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ الزُّبَيْدِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا كَسَبَ الرَّجُلُ كَسْبًا أَطْيَبَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ وَمَا أَنْفَقَ الرَّجُلُ عَلَى نَفْسِهِ وَأَهْلِهِ وَوَلَدِهِ وَخَادِمِهِ فَهُوَ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdikarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz qoʻli mehnatidan koʻra halolroq narsa kasb qilmadi. Kishi oʻziga, ahliga, bolasiga va xizmatkoriga sarflagan narsasi esa sadaqadir», dedilar.Миқдом ибн Маъдикариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз қўли меҳнатидан кўра ҳалолроқ нарса касб қилмади. Киши ўзига, аҳлига, боласига ва хизматкорига сарфлаган нарсаси эса садақадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا كُلْثُومُ بْنُ جَوْشَنٍ الْقُشَيْرِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ التَّاجِرُ الأَمِينُ الصَّدُوقُ الْمُسْلِمُ مَعَ الشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ishonchli, rostgoʻy musulmon tojir qiyomat kuni shahidlar bilan birga boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ишончли, ростгўй мусулмон тожир қиёмат куни шаҳидлар билан бирга бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ السَّاعِي عَلَى الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَكَالَّذِي يَقُومُ اللَّيْلَ وَيَصُومُ النَّهَارَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Beva ayol va miskinga gʻamxoʻrlik qilib yugurib yuruvchi kishi Alloh yoʻlida jihod qiluvchi mujohid kabidir hamda kechasi namoz oʻqib, kunduzi roʻza tutuvchi kishi kabidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бева аёл ва мискинга ғамхўрлик қилиб югуриб юрувчи киши Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчи мужоҳид кабидир ҳамда кечаси намоз ўқиб, кундузи рўза тутувчи киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خُبَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ كُنَّا فِي مَجْلِسٍ فَجَاءَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَعَلَى رَأْسِهِ أَثَرُ مَاءٍ فَقَالَ لَهُ بَعْضُنَا نَرَاكَ الْيَوْمَ طَيِّبَ النَّفْسِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَجَلْ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَفَاضَ الْقَوْمُ فِي ذِكْرِ الْغِنَى فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ بِالْغِنَى لِمَنِ اتَّقَى وَالصِّحَّةُ لِمَنِ اتَّقَى خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى وَطِيبُ النَّفْسِ مِنَ النِّعَمِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Xubaybning togʻasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bir majlisda oʻtirgan edik. Shunda Nabiy ﷺ boshlarida suv izi bilan keldilar. Baʼzimiz u zotga: «Sizni bugun koʻngli xush koʻrmoqdamiz», dedik. U zot: «Ha, alhamdulillah», dedilar. Soʻng qavm boylik haqida gapira boshladi. Shunda u zot: «Taqvo qilgan kishiga boylikning ziyoni yoʻq. Ammo taqvo qilgan kishi uchun sogʻliq boylikdan koʻra yaxshiroqdir. Koʻngil xushligi esa neʼmatlardandir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Хубайбнинг тоғаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бир мажлисда ўтирган эдик. Шунда Набий ﷺ бошларида сув изи билан келдилар. Баъзимиз у зотга: «Сизни бугун кўнгли хуш кўрмоқдамиз», дедик. У зот: «Ҳа, алҳамдулиллаҳ», дедилар. Сўнг қавм бойлик ҳақида гапира бошлади. Шунда у зот: «Тақво қилган кишига бойликнинг зиёни йўқ. Аммо тақво қилган киши учун соғлиқ бойликдан кўра яхшироқдир. Кўнгил хушлиги эса неъматлардандир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَجْمِلُوا فِي طَلَبِ الدُّنْيَا فَإِنَّ كُلاًّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyoni talab qilishda meʼyorni saqlanglar. Chunki har kimga nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻsha oson qilinadi», dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёни талаб қилишда меъёрни сақланглар. Чунки ҳар кимга нима учун яратилган бўлса, ўша осон қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ بَهْرَامَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ، زَوْجُ بِنْتِ الشَّعْبِيِّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَعْظَمُ النَّاسِ هَمًّا الْمُؤْمِنُ الَّذِي يَهُمُّ بِأَمْرِ دُنْيَاهُ وَأَمْرِ آخِرَتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ تَفَرَّدَ بِهِ إِسْمَاعِيلُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng koʻp tashvishlisi dunyosi ishi va oxirati ishidan gʻamda boʻlgan moʻmindir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг кўп ташвишлиси дунёси иши ва охирати ишидан ғамда бўлган мўминдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللَّهَ وَأَجْمِلُوا فِي الطَّلَبِ فَإِنَّ نَفْسًا لَنْ تَمُوتَ حَتَّى تَسْتَوْفِيَ رِزْقَهَا وَإِنْ أَبْطَأَ عَنْهَا فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَجْمِلُوا فِي الطَّلَبِ خُذُوا مَا حَلَّ وَدَعُوا مَا حَرُمَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar! Allohdan qoʻrqinglar va rizq talab qilishda meʼyorni saqlanglar. Chunki hech bir jon oʻz rizqini toʻla olmaguncha oʻlmaydi, garchi u sekin kelsa ham. Bas, Allohdan qoʻrqinglar va rizq talab qilishda meʼyorni saqlanglar. Halol boʻlgan narsani olinglar, harom boʻlgan narsani tark qilinglar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва ризқ талаб қилишда меъёрни сақланглар. Чунки ҳеч бир жон ўз ризқини тўла олмагунча ўлмайди, гарчи у секин келса ҳам. Бас, Аллоҳдан қўрқинглар ва ризқ талаб қилишда меъёрни сақланглар. Ҳалол бўлган нарсани олинглар, ҳаром бўлган нарсани тарк қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ كُنَّا نُسَمَّى فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ السَّمَاسِرَةَ فَمَرَّ بِنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَمَّانَا بِاسْمٍ هُوَ أَحْسَنُ مِنْهُ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّ الْبَيْعَ يَحْضُرُهُ الْحَلِفُ وَاللَّغْوُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏

Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ davrida samosira (dallollar) deb atalar edik. Bir kuni Rasululloh ﷺ yonimizdan oʻtdilar va bizni undan koʻra chiroyliroq nom bilan atadilar. U zot: «Ey tojirlar jamoasi! Albatta, savdo-sotiqda qasam va behuda gaplar boʻladi. Bas, uni sadaqa bilan aralashtiringlar», dedilar.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ даврида самосира (даллоллар) деб аталар эдик. Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ёнимиздан ўтдилар ва бизни ундан кўра чиройлироқ ном билан атадилар. У зот: «Эй тожирлар жамоаси! Албатта, савдо-сотиқда қасам ва беҳуда гаплар бўлади. Бас, уни садақа билан аралаштиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رِفَاعَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَإِذَا النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ بُكْرَةً فَنَادَاهُمْ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا رَفَعُوا أَبْصَارَهُمْ وَمَدُّوا أَعْنَاقَهُمْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ التُّجَّارَ يُبْعَثُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فُجَّارًا إِلاَّ مَنِ اتَّقَى اللَّهَ وَبَرَّ وَصَدَقَ ‏"‏ ‏.‏

Rifoa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan chiqdik. Shunda odamlar ertalab savdo-sotiq qilishayotgan edi. U zot ularga: «Ey tojirlar jamoasi!» deb nido qildilar. Ular koʻzlarini koʻtarib, boʻyinlarini choʻzganlarida u zot: «Albatta, tojirlar qiyomat kuni fojirlar (fosiqlar) qatorida qayta tiriltiriladilar, magar Allohdan qoʻrqqan, yaxshilik qilgan va rost gapirgan kishi bundan mustasnodir», dedilar.Рифоа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан чиқдик. Шунда одамлар эрталаб савдо-сотиқ қилишаётган эди. У зот уларга: «Эй тожирлар жамоаси!» деб нидо қилдилар. Улар кўзларини кўтариб, бўйинларини чўзганларида у зот: «Албатта, тожирлар қиёмат куни фожирлар (фосиқлар) қаторида қайта тирилтириладилар, магар Аллоҳдан қўрққан, яхшилик қилган ва рост гапирган киши бундан мустаснодир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا فَرْوَةُ أَبُو يُونُسَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَصَابَ مِنْ شَىْءٍ فَلْيَلْزَمْهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror kasbdan rizq topsa, oʻshanga yopishib olsin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор касбдан ризқ топса, ўшанга ёпишиб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كُنْتُ أُجَهِّزُ إِلَى الشَّامِ وَإِلَى مِصْرَ فَجَهَّزْتُ إِلَى الْعِرَاقِ فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْتُ لَهَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ كُنْتُ أُجَهِّزُ إِلَى الشَّامِ فَجَهَّزْتُ إِلَى الْعِرَاقِ ‏.‏ فَقَالَتْ لاَ تَفْعَلْ مَالَكَ وَلِمَتْجَرِكَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا سَبَّبَ اللَّهُ لأَحَدِكُمْ رِزْقًا مِنْ وَجْهٍ فَلاَ يَدَعْهُ حَتَّى يَتَغَيَّرَ لَهُ أَوْ يَتَنَكَّرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni: «Agar Alloh birortangizga biror yoʻldan rizq sabab qilsa, u oʻsha yoʻl unga oʻzgarmaguncha yoki begonalashmaguncha uni tark qilmasin», deb aytayotganlarini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни: «Агар Аллоҳ бирортангизга бирор йўлдан ризқ сабаб қилса, у ўша йўл унга ўзгармагунча ёки бегоналашмагунча уни тарк қилмасин», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ، عَنْ جَدِّهِ، سَعِيدِ بْنِ أَبِي أُحَيْحَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيًّا إِلاَّ رَاعِيَ غَنَمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ وَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَأَنَا كُنْتُ أَرْعَاهَا لأَهْلِ مَكَّةَ بِالْقَرَارِيطِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُوَيْدٌ يَعْنِي كُلُّ شَاةٍ بِقِيرَاطٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh qoʻy boquvchi boʻlmagan biror paygʻambarni yubormadi», dedilar. Sahobalari u zotga: «Siz ham-a, ey Allohning Rasuli?» dedilar. U zot: «Ha, men ham Makka ahli uchun bir necha qiyrot evaziga qoʻy boqar edim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қўй боқувчи бўлмаган бирор пайғамбарни юбормади», дедилар. Саҳобалари у зотга: «Сиз ҳам-а, эй Аллоҳнинг Расули?» дедилар. У зот: «Ҳа, мен ҳам Макка аҳли учун бир неча қийрот эвазига қўй боқар эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ، وَالْحَجَّاجُ، وَالْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كَانَ زَكَرِيَّا نَجَّارًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zakariyo duradgor edi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Закариё дурадгор эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, surat chizuvchilar qiyomat kuni azoblanadilar. Ularga: ‹Yaratgan narsalaringizga jon bagʻishlanglar!› deyiladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сурат чизувчилар қиёмат куни азобланадилар. Уларга: ‹Яратган нарсаларингизга жон бағишланглар!› дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَكْذَبُ النَّاسِ الصَّبَّاغُونَ وَالصَّوَّاغُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng yolgʻonchilari boʻyoqchilar va zargarlardir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг ёлғончилари бўёқчилар ва заргарлардир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَالِمِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْجَالِبُ مَرْزُوقٌ وَالْمُحْتَكِرُ مَلْعُونٌ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mol keltiruvchi rizqlangan, ombor qilib saqlovchi esa laʼnatlangandir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мол келтирувчи ризқланган, омбор қилиб сақловчи эса лаънатлангандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَضْلَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَحْتَكِرُ إِلاَّ خَاطِئٌ ‏"‏ ‏.‏

Maʼmar ibn Abdulloh ibn Nazla (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat gunohkorgina ombor qilib saqlaydi», dedilar.Маъмар ибн Абдуллоҳ ибн Назла (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат гуноҳкоргина омбор қилиб сақлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنِي أَبُو يَحْيَى الْمَكِّيُّ، عَنْ فَرُّوخَ، مَوْلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنِ احْتَكَرَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ طَعَامَهُمْ ضَرَبَهُ اللَّهُ بِالْجُذَامِ وَالإِفْلاَسِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim musulmonlarning taomini ulardan ombor qilib saqlasa, Alloh uni moxov va sinish (qashshoqlik) bilan urgʻaydir», deganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким мусулмонларнинг таомини улардан омбор қилиб сақласа, Аллоҳ уни мохов ва синиш (қашшоқлик) билан урғайдир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسٍ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثَلاَثِينَ رَاكِبًا فِي سَرِيَّةٍ فَنَزَلْنَا بِقَوْمٍ فَسَأَلْنَاهُمْ أَنْ يَقْرُونَا فَأَبَوْا فَلُدِغَ سَيِّدُهُمْ فَأَتَوْنَا فَقَالُوا أَفِيكُمْ أَحَدٌ يَرْقِي مِنَ الْعَقْرَبِ فَقُلْتُ نَعَمْ أَنَا وَلَكِنْ لاَ أَرْقِيهِ حَتَّى تُعْطُونَا غَنَمًا ‏.‏ قَالُوا فَإِنَّا نُعْطِيكُمْ ثَلاَثِينَ شَاةً ‏.‏ فَقَبِلْنَاهَا فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ ‏(‏ الْحَمْدُ ‏)‏ سَبْعَ مَرَّاتٍ فَبَرِئَ وَقَبَضْنَا الْغَنَمَ فَعَرَضَ فِي أَنْفُسِنَا مِنْهَا شَىْءٌ فَقُلْنَا لاَ تَعْجَلُوا حَتَّى نَأْتِيَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَّا قَدِمْنَا ذَكَرْتُ لَهُ الَّذِي صَنَعْتُ فَقَالَ ‏"‏ أَوَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ اقْتَسِمُوهَا وَاضْرِبُوا لِي مَعَكُمْ سَهْمًا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِنَحْوِهِ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِنَحْوِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَالصَّوَابُ هُوَ أَبُو الْمُتَوَكِّلِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oʻttiz otliq boʻlgan bir kichik qoʻshin qilib joʻnatdilar. Biz bir qavmning oldiga tushib, ulardan bizni mehmon qilishlarini soʻradik. Ular esa bosh tortdilar. Soʻng ularning boshligʻini chayon chaqib oldi. Ular oldimizga kelib: «Sizlarda chayon chaqqanni oʻqib davolaydigan kishi bormi?» dedilar. Men: «Ha, men bor. Lekin bizga qoʻy bermaguningizcha unga oʻqimayman», dedim. Ular: «Sizlarga oʻttizta qoʻy beramiz», dedilar. Biz uni qabul qildik. Men unga «Alhamd»ni (Fotiha surasini) yetti marta oʻqidim. U tuzalib ketdi, biz esa qoʻylarni oldik. Keyin koʻnglimizga undan (undan olishdan) bir narsa keldi. Shunda biz: «Nabiy ﷺning oldilariga borgunimizcha shoshilmanglar», dedik. Qaytib borganimizda men u zotga qilgan ishimni aytdim. U zot: «Uning ruqya (oʻqib davolash) ekanini qayerdan bilding? Uni boʻlishib olinglar va menga ham oʻzlaringiz bilan bir ulush ajratinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни ўттиз отлиқ бўлган бир кичик қўшин қилиб жўнатдилар. Биз бир қавмнинг олдига тушиб, улардан бизни меҳмон қилишларини сўрадик. Улар эса бош тортдилар. Сўнг уларнинг бошлиғини чаён чақиб олди. Улар олдимизга келиб: «Сизларда чаён чаққанни ўқиб даволайдиган киши борми?» дедилар. Мен: «Ҳа, мен бор. Лекин бизга қўй бермагунингизча унга ўқимайман», дедим. Улар: «Сизларга ўттизта қўй берамиз», дедилар. Биз уни қабул қилдик. Мен унга «Алҳамд»ни (Фотиҳа сурасини) етти марта ўқидим. У тузалиб кетди, биз эса қўйларни олдик. Кейин кўнглимизга ундан (ундан олишдан) бир нарса келди. Шунда биз: «Набий ﷺнинг олдиларига боргунимизча шошилманглар», дедик. Қайтиб борганимизда мен у зотга қилган ишимни айтдим. У зот: «Унинг руқя (ўқиб даволаш) эканини қаердан билдинг? Уни бўлишиб олинглар ва менга ҳам ўзларингиз билан бир улуш ажратинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ ثَعْلَبَةَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ عَلَّمْتُ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الصُّفَّةِ الْقُرْآنَ وَالْكِتَابَةَ فَأَهْدَى إِلَىَّ رَجُلٌ مِنْهُمْ قَوْسًا فَقُلْتُ لَيْسَتْ بِمَالٍ وَأَرْمِي عَنْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْهَا فَقَالَ ‏"‏ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تُطَوَّقَ بِهَا طَوْقًا مِنْ نَارٍ فَاقْبَلْهَا ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Ahli Suffadan boʻlgan bir necha kishiga Qurʼon va yozuvni oʻrgatdim. Ulardan bir kishi menga yoy hadya qildi. Men: «Bu mol emas, men u bilan Alloh yoʻlida (dushmanga) otaman», dedim. Soʻng Rasululloh ﷺdan bu haqda soʻradim. U zot: «Agar boʻyningga oʻtdan qilingan bir halqa taqilishi seni xursand qilsa, uni qabul qil», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аҳли Суффадан бўлган бир неча кишига Қуръон ва ёзувни ўргатдим. Улардан бир киши менга ёй ҳадя қилди. Мен: «Бу мол эмас, мен у билан Аллоҳ йўлида (душманга) отаман», дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда сўрадим. У зот: «Агар бўйнингга ўтдан қилинган бир ҳалқа тақилиши сени хурсанд қилса, уни қабул қил», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَلْمٍ، عَنْ عَطِيَّةَ الْكَلاَعِيِّ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ عَلَّمْتُ رَجُلاً الْقُرْآنَ فَأَهْدَى إِلَىَّ قَوْسًا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ أَخَذْتَهَا أَخَذْتَ قَوْسًا مِنْ نَارٍ ‏"‏ ‏.‏ فَرَدَدْتُهَا ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir kishiga Qurʼon oʻrgatdim, u menga yoy hadya qildi. Men buni Rasululloh ﷺga aytdim. U zot: «Agar uni olsang, oʻtdan boʻlgan yoyni olgan boʻlasan», dedilar. Shunda men uni qaytarib berdim.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир кишига Қуръон ўргатдим, у менга ёй ҳадя қилди. Мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтдим. У зот: «Агар уни олсанг, ўтдан бўлган ёйни олган бўласан», дедилар. Шунда мен уни қайтариб бердим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ it bahosini, buzuq ayolning maʼrini (haqini) va kohinning haqini man qildilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ит баҳосини, бузуқ аёлнинг маърини (ҳақини) ва коҳиннинг ҳақини ман қилдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَعَسْبِ الْفَحْلِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ it bahosini va nasl uchun erkak hayvon urugʻlantirish haqini man qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ит баҳосини ва насл учун эркак ҳайвон уруғлантириш ҳақини ман қилдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، أَنْبَأَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ ثَمَنِ السِّنَّوْرِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mushuk bahosini man qildilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мушук баҳосини ман қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ احْتَجَمَ وَأَعْطَاهُ أَجْرَهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ مَاجَهْ تَفَرَّدَ بِهِ ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَحْدَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hijomat qildirdilar va unga (hajjomga) haqini berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳижомат қилдирдилар ва унга (ҳажжомга) ҳақини бердилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ أَبُو حَفْصٍ الصَّيْرَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَادَةَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَمَرَنِي فَأَعْطَيْتُ الْحَجَّامَ أَجْرَهُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hijomat qildirdilar va menga buyurdilar, men hajjomga haqini berdim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳижомат қилдирдилар ва менга буюрдилар, мен ҳажжомга ҳақини бердим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ احْتَجَمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hijomat qildirdilar va hajjomga haqini berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳижомат қилдирдилар ва ҳажжомга ҳақини бердилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ كَسْبِ الْحَجَّامِ ‏.‏

Abu Masʼud Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qon oluvchi (hajjom)ning kasbidan qaytardilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қон олувчи (ҳажжом)нинг касбидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ كَسْبِ الْحَجَّامِ فَنَهَاهُ عَنْهُ فَذَكَرَ لَهُ الْحَاجَةَ فَقَالَ ‏"‏ اعْلِفْهُ نَوَاضِحَكَ ‏"‏ ‏.‏

Muhayyisa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺdan qon oluvchi (hajjom)ning kasbi haqida soʻradi. U zot uni bundan qaytardilar. Shunda u ehtiyoji borligini aytdi. Bas, u zot: «Uni suv tashiydigan tuyalaringga yem qilib ber», dedilar.Муҳаййиса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺдан қон олувчи (ҳажжом)нинг касби ҳақида сўради. У зот уни бундан қайтардилар. Шунда у эҳтиёжи борлигини айтди. Бас, у зот: «Уни сув ташийдиган туяларингга ем қилиб бер», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَامَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الْخَمْرِ وَالْمَيْتَةِ وَالْخِنْزِيرِ وَالأَصْنَامِ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ عِنْدَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ شُحُومَ الْمَيْتَةِ فَإِنَّهُ يُدْهَنُ بِهَا السُّفُنُ وَيُدْهَنُ بِهَا الْجُلُودُ وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ قَالَ ‏"‏ لاَ هُنَّ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْهِمُ الشُّحُومَ فَأَجْمَلُوهُ ثُمَّ بَاعُوهُ فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka fath boʻlgan yili, u zot Makkada boʻlganlarida: «Albatta, Alloh va Uning Rasuli xamr (may), oʻlaksa, choʻchqa va butlarni sotishni harom qildi», dedilar. Shunda u zotga: «Ey Rasululloh, oʻlaksaning yogʻi haqida nima deysiz? Zero, u bilan kemalar moylanadi, terilar moylanadi va odamlar undan chiroq yoqadilar», deyildi. U zot: «Yoʻq, u haromdir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Alloh yahudiylarni halok qilsin! Albatta, Alloh ularga yogʻni harom qilgan edi, ular esa uni eritib, soʻng sotib, uning pulini yediler», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳ бўлган йили, у зот Маккада бўлганларида: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг Расули хамр (май), ўлакса, чўчқа ва бутларни сотишни ҳаром қилди», дедилар. Шунда у зотга: «Эй Расулуллоҳ, ўлаксанинг ёғи ҳақида нима дейсиз? Зеро, у билан кемалар мойланади, терилар мойланади ва одамлар ундан чироқ ёқадилар», дейилди. У зот: «Йўқ, у ҳаромдир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Албатта, Аллоҳ уларга ёғни ҳаром қилган эди, улар эса уни эритиб, сўнг сотиб, унинг пулини едилер», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الإِفْرِيقِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعِ الْمُغَنِّيَاتِ وَعَنْ شِرَائِهِنَّ وَعَنْ كَسْبِهِنَّ وَعَنْ أَكْلِ أَثْمَانِهِنَّ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ashulachi choʻrilarni sotishdan, ularni sotib olishdan, ularning kasbidan va ularning pullarini yeyishdan qaytardilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ашулачи чўриларни сотишдан, уларни сотиб олишдан, уларнинг касбидан ва уларнинг пулларини ейишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعَتَيْنِ عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki xil savdodan, mulomasa va munobazadan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки хил савдодан, муломаса ва мунобазадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ ‏.‏ زَادَ سَهْلٌ قَالَ سُفْيَانُ الْمُلاَمَسَةُ أَنْ يَلْمِسَ الرَّجُلُ الشَّىْءَ بِيَدِهِ وَلاَ يَرَاهُ وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَقُولَ أَلْقِ إِلَىَّ مَا مَعَكَ وَأُلْقِي إِلَيْكَ مَا مَعِي ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mulomasa va munobazadan qaytardilar. Sufyon aytdi: «Mulomasa — bu kishining biror narsani koʻrmasdan turib qoʻli bilan ushlashidir. Munobaza esa — bu kishining ‹Sen oldingdagini menga tashla, men ham oldimdagini senga tashlayman› deyishidir».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муломаса ва мунобазадан қайтардилар. Суфён айтди: «Муломаса — бу кишининг бирор нарсани кўрмасдан туриб қўли билан ушлашидир. Мунобаза эса — бу кишининг ‹Сен олдингдагини менга ташла, мен ҳам олдимдагини сенга ташлайман› дейишидир».

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz boshqangizning savdosi ustiga savdo qilmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз бошқангизнинг савдоси устига савдо қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ يَسُومُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi birodarining savdosi ustiga savdo qilmasin va birodarining bahosi ustiga baho aytmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Киши биродарининг савдоси устига савдо қилмасин ва биродарининг баҳоси устига баҳо айтмасин», дедилар.

قَرَأْتُ عَلَى مُصْعَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيِّ عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو حُذَافَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنِ النَّجْشِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ najashdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нажашдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَنَاجَشُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Najash qilmanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Нажаш қилманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shaharlik odam qishloqlik (badaviy) uchun sotmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳарлик одам қишлоқлик (бадавий) учун сотмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ دَعُوا النَّاسَ يَرْزُقُ اللَّهُ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Shaharlik odam qishloqlik (badaviy) uchun sotmasin. Odamlarni oʻz holiga qoʻyinglar, Alloh ularning baʼzisini baʼzisi orqali rizqlantiradi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Шаҳарлик одам қишлоқлик (бадавий) учун сотмасин. Одамларни ўз ҳолига қўйинглар, Аллоҳ уларнинг баъзисини баъзиси орқали ризқлантиради», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shaharlik odam qishloqlik (badaviy) uchun sotishidan qaytardilar. Men Ibn Abbosga: «Shaharlik qishloqlik uchun sotmasin degani nima?» dedim. U: «Unga dallol boʻlmasin (degani)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шаҳарлик одам қишлоқлик (бадавий) учун сотишидан қайтардилар. Мен Ибн Аббосга: «Шаҳарлик қишлоқлик учун сотмасин дегани нима?» дедим. У: «Унга даллол бўлмасин (дегани)», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَلَقَّوُا الأَجْلاَبَ فَمَنْ تَلَقَّى مِنْهُ شَيْئًا فَاشْتَرَى فَصَاحِبُهُ بِالْخِيَارِ إِذَا أَتَى السُّوقَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Savdogarlarni (yoʻlda) qarshi olmanglar. Kimki ulardan birini qarshi olib, undan biror narsa sotib olsa, uning egasi bozorga kelganida ixtiyorlik (savdoni bekor qilish huquqi)ga ega boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Савдогарларни (йўлда) қарши олманглар. Кимки улардан бирини қарши олиб, ундан бирор нарса сотиб олса, унинг эгаси бозорга келганида ихтиёрлик (савдони бекор қилиш ҳуқуқи)га эга бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ تَلَقِّي الْجَلَبِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ savdo mollari olib kelinayotganda (bozorga yetib kelmasidan) yoʻlda kutib olishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ савдо моллари олиб келинаётганда (бозорга етиб келмасидан) йўлда кутиб олишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَحَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ تَلَقِّي الْبُيُوعِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ savdo mollarini (bozorga yetib kelmasidan) yoʻlda kutib olishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ савдо молларини (бозорга етиб келмасидан) йўлда кутиб олишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا تَبَايَعَ الرَّجُلاَنِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَكَانَا جَمِيعًا أَوْ يُخَيِّرْ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَإِنْ خَيَّرَ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَتَبَايَعَا عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏.‏ وَإِنْ تَفَرَّقَا بَعْدَ أَنْ تَبَايَعَا وَلَمْ يَتْرُكْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا الْبَيْعَ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishi oʻzaro savdolashsa, toki ular ajralishmagunlaricha va birga ekanlar, yoxud biri boshqasini ixtiyorli qilmagunicha, har biri ixtiyorlidir. Agar biri boshqasini ixtiyorli qilib, shu asosda savdolashsalar, savdo lozim boʻldi. Savdolashganlaridan soʻng, ikkovidan biri savdoni bekor qilmasdan ajralishsalar, savdo lozim boʻldi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки киши ўзаро савдолашса, токи улар ажралишмагунларича ва бирга эканлар, ёхуд бири бошқасини ихтиёрли қилмагунича, ҳар бири ихтиёрлидир. Агар бири бошқасини ихтиёрли қилиб, шу асосда савдолашсалар, савдо лозим бўлди. Савдолашганларидан сўнг, икковидан бири савдони бекор қилмасдан ажралишсалар, савдо лозим бўлди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، وَأَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْوَضِيءِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi toki ajralishmagunlaricha ixtiyorlidir», dedilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи токи ажралишмагунларича ихтиёрлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi toki ajralishmagunlaricha ixtiyorlidir», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи токи ажралишмагунларича ихтиёрлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، وَأَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ رَجُلٍ مِنَ الأَعْرَابِ حِمْلَ خَبَطٍ فَلَمَّا وَجَبَ الْبَيْعُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اخْتَرْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ عَمْرَكَ اللَّهَ بَيِّعًا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ badaviy bir kishidan bir yuk oʻtin sotib oldilar. Savdo lozim boʻlgach, Rasululloh ﷺ: «Ixtiyor qil», dedilar. Shunda badaviy: «Alloh senga uzoq umr va yaxshi savdo bersin!», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бадавий бир кишидан бир юк ўтин сотиб олдилар. Савдо лозим бўлгач, Расулуллоҳ ﷺ: «Ихтиёр қил», дедилар. Шунда бадавий: «Аллоҳ сенга узоқ умр ва яхши савдо берсин!», деди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ صَالِحٍ الْمَدَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّمَا الْبَيْعُ عَنْ تَرَاضٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Savdo faqat oʻzaro rozilik bilan boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Савдо фақат ўзаро розилик билан бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، بَاعَ مِنَ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ رَقِيقًا مِنْ رَقِيقِ الإِمَارَةِ فَاخْتَلَفَا فِي الثَّمَنِ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ بِعْتُكَ بِعِشْرِينَ أَلْفًا ‏.‏ وَقَالَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ إِنَّمَا اشْتَرَيْتُ مِنْكَ بِعَشْرَةِ آلاَفٍ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنْ شِئْتَ حَدَّثْتُكَ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَقَالَ هَاتِهِ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ وَالْبَيْعُ قَائِمٌ بِعَيْنِهِ فَالْقَوْلُ مَا قَالَ الْبَائِعُ أَوْ يَتَرَادَّانِ الْبَيْعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَرَى أَنْ أَرُدَّ الْبَيْعَ ‏.‏ فَرَدَّهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Ashʼas ibn Qaysga amirlik qullaridan bir qulni sotdi va ular narxda ixtilof qilishdi. Ibn Masʼud: «Men senga yigirma mingga sotdim», dedi. Ashʼas ibn Qays esa: «Men sendan oʻn mingga sotib oldim», dedi. Abdulloh: «Xohlasang, senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisimni aytib beray», dedi. U: «Ayt», dedi. Abdulloh dedi: «Men Rasululloh ﷺni: ‹Ikki savdolashuvchi ixtilof qilsalar-u, oralarida hujjat boʻlmasa, sotilgan mol esa oʻzicha turgan boʻlsa, sotuvchining soʻzi qabul qilinadi, yoxud savdoni bir-birlariga qaytarishadi›, deyayotganlarini eshitganman». Shunda (Ashʼas): «Men savdoni qaytarishni maʼqul koʻraman», dedi va uni qaytardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Ашъас ибн Қайсга амирлик қулларидан бир қулни сотди ва улар нархда ихтилоф қилишди. Ибн Масъуд: «Мен сенга йигирма мингга сотдим», деди. Ашъас ибн Қайс эса: «Мен сендан ўн мингга сотиб олдим», деди. Абдуллоҳ: «Хоҳласанг, сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисимни айтиб берай», деди. У: «Айт», деди. Абдуллоҳ деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни: ‹Икки савдолашувчи ихтилоф қилсалар-у, ораларида ҳужжат бўлмаса, сотилган мол эса ўзича турган бўлса, сотувчининг сўзи қабул қилинади, ёхуд савдони бир-бирларига қайтаришади›, деяётганларини эшитганман». Шунда (Ашъас): «Мен савдони қайтаришни маъқул кўраман», деди ва уни қайтарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ يُوسُفَ بْنَ مَاهَكَ، يُحَدِّثُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يَسْأَلُنِي الْبَيْعَ وَلَيْسَ عِنْدِي أَفَأَبِيعُهُ قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, bir kishi mendan yonimda yoʻq narsani sotishimni soʻrasa, uni sotaveraymi?», dedim. U zot: «Yoningda boʻlmagan narsani sotma», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, бир киши мендан ёнимда йўқ нарсани сотишимни сўраса, уни сотаверайми?», дедим. У зот: «Ёнингда бўлмаган нарсани сотма», дедилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ وَلاَ رِبْحُ مَا لَمْ يُضْمَنْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yoningda boʻlmagan narsani sotish ham, kafolatingda boʻlmagan narsadan foyda olish ham halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ёнингда бўлмаган нарсани сотиш ҳам, кафолатингда бўлмаган нарсадан фойда олиш ҳам ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ، قَالَ لَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى مَكَّةَ نَهَاهُ عَنْ شِفِّ مَا لَمْ يُضْمَنْ ‏.‏

Attob ibn Asid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uni Makkaga yuborganlarida, kafolatiga olinmagan narsadan foyda olishdan qaytardilar.Аттоб ибн Асид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уни Маккага юборганларида, кафолатига олинмаган нарсадан фойда олишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَوْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ بَاعَ بَيْعًا مِنْ رَجُلَيْنِ فَهُوَ لِلأَوَّلِ مِنْهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir kishi bir narsani ikki kishiga sotsa, u ikkovidan avvalgisiniki boʻladi», dedilar.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир киши бир нарсани икки кишига сотса, у икковидан аввалгисиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ الْعَسْقَلاَنِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا بَاعَ الْمُجِيزَانِ فَهُوَ لِلأَوَّلِ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki vakil (bir narsani) sotsa, u avvalgisiniki boʻladi», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки вакил (бир нарсани) сотса, у аввалгисиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، قَالَ بَلَغَنِي عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْعُرْبَانِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ garov puli (bilan qilinadigan) savdodan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ гаров пули (билан қилинадиган) савдодан қайтардилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الرُّخَامِيُّ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ أَبُو مُحَمَّدٍ، كَاتِبُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرٍ الأَسْلَمِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْعُرْبَانِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْعُرْبَانُ أَنْ يَشْتَرِيَ الرَّجُلُ دَابَّةً بِمِائَةِ دِينَارٍ فَيُعْطِيَهُ دِينَارَيْنِ أَرْبُونًا فَيَقُولَ إِنْ لَمْ أَشْتَرِ الدَّابَّةَ فَالدِّينَارَانِ لَكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ orbun (garov puli) savdosidan qaytardilar. Abu Abdulloh dedi: Orbun shuki, bir kishi bir ulovni yuz dinorga sotib olib, sotuvchiga ikki dinorni beybona (garov) sifatida beradi va: «Agar bu ulovni sotib olmasam, bu ikki dinor senga boʻlsin», deydi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ орбун (гаров пули) савдосидан қайтардилар. Абу Абдуллоҳ деди: Орбун шуки, бир киши бир уловни юз динорга сотиб олиб, сотувчига икки динорни бейбона (гаров) сифатида беради ва: «Агар бу уловни сотиб олмасам, бу икки динор сенга бўлсин», дейди.

حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ سَلَمَةَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ وَعَنْ بَيْعِ الْحَصَاةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ gʻarar (aldamchi, nomaʼlum) savdosidan va hasoh (tosh otish bilan qilinadigan) savdodan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ғарар (алдамчи, номаълум) савдосидан ва ҳасоҳ (тош отиш билан қилинадиган) савдодан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَالْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ gʻarar (aldamchi, nomaʼlum) savdosidan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ғарар (алдамчи, номаълум) савдосидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَهْضَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَمَامِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْبَاهِلِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ شِرَاءِ مَا فِي بُطُونِ الأَنْعَامِ حَتَّى تَضَعَ وَعَمَّا فِي ضُرُوعِهَا إِلاَّ بِكَيْلٍ وَعَنْ شِرَاءِ الْعَبْدِ وَهُوَ آبِقٌ وَعَنْ شِرَاءِ الْمَغَانِمِ حَتَّى تُقْسَمَ وَعَنْ شِرَاءِ الصَّدَقَاتِ حَتَّى تُقْبَضَ وَعَنْ ضَرْبَةِ الْغَائِصِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ chorva mollarining qornidagi (tugʻilmagan) narsani tugʻmagunicha sotishdan, yelinidagi sutni oʻlchab berilmasa sotishdan, qochib ketgan qulni sotishdan, gʻanimatlarni taqsimlanmaguncha sotishdan, sadaqalarni qoʻlga olinmaguncha sotishdan va gʻavvosning (dengizga) shoʻngishidan (chiqaradigan nomaʼlum narsasini sotishdan) qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ чорва молларининг қорнидаги (туғилмаган) нарсани туғмагунича сотишдан, елинидаги сутни ўлчаб берилмаса сотишдан, қочиб кетган қулни сотишдан, ғаниматларни тақсимланмагунча сотишдан, садақаларни қўлга олинмагунча сотишдан ва ғаввоснинг (денгизга) шўнгишидан (чиқарадиган номаълум нарсасини сотишдан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habalul-habala (tugʻilajak tuyaning qornidagi bolasi) savdosidan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабалул-ҳабала (туғилажак туянинг қорнидаги боласи) савдосидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَخْضَرُ بْنُ عَجْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَسْأَلُهُ فَقَالَ ‏"‏ لَكَ فِي بَيْتِكَ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى حِلْسٌ نَلْبَسُ بَعْضَهُ وَنَبْسُطُ بَعْضَهُ وَقَدَحٌ نَشْرَبُ فِيهِ الْمَاءَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ائْتِنِي بِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَتَاهُ بِهِمَا فَأَخَذَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ يَشْتَرِي هَذَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ أَنَا آخُذُهُمَا بِدِرْهَمٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا قَالَ رَجُلٌ أَنَا آخُذُهُمَا بِدِرْهَمَيْنِ ‏.‏ فَأَعْطَاهُمَا إِيَّاهُ وَأَخَذَ الدِّرْهَمَيْنِ فَأَعْطَاهُمَا الأَنْصَارِيَّ وَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِ بِأَحَدِهِمَا طَعَامًا فَانْبِذْهُ إِلَى أَهْلِكَ وَاشْتَرِ بِالآخَرِ قَدُومًا فَأْتِنِي بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَ فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَشَدَّ فِيهِ عُودًا بِيَدِهِ وَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاحْتَطِبْ وَلاَ أَرَاكَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا ‏"‏ ‏.‏ فَجَعَلَ يَحْتَطِبُ وَيَبِيعُ فَجَاءَ وَقَدْ أَصَابَ عَشْرَةَ دَرَاهِمَ فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِ بِبَعْضِهَا طَعَامًا وَبِبَعْضِهَا ثَوْبًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تَجِيءَ وَالْمَسْأَلَةُ نُكْتَةٌ فِي وَجْهِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لاَ تَصْلُحُ إِلاَّ لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ لِذِي غُرْمٍ مُفْظِعٍ أَوْ دَمٍ مُوجِعٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga (biror narsa) soʻrab keldi. U zot ﷺ: «Uyingda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha, bir palos bor, uning bir qismini yopinamiz, bir qismini toʻshaymiz, yana bir kosa bor, undan suv ichamiz», dedi. U zot ﷺ: «Ularni menga keltir», dedilar. U ikkovini keltirdi. Rasululloh ﷺ ularni qoʻllariga olib: «Bu ikkovini kim sotib oladi?» dedilar. Bir kishi: «Men ularni bir dirhamga olaman», dedi. U zot ﷺ ikki yoki uch marta: «Bir dirhamdan ortiq kim beradi?» dedilar. Bir kishi: «Men ularni ikki dirhamga olaman», dedi. Shunda u ikkovini unga berib, ikki dirhamni oldilar va uni ansoriyga berib: «Bulardan biriga taom sotib olib, oilangga tashla, ikkinchisiga bolta sotib olib, menga keltir», dedilar. U shunday qildi. Rasululloh ﷺ uni olib, oʻz qoʻllari bilan unga bir dasta oʻrnatdilar va: «Bor, oʻtin ter, oʻn besh kungacha seni koʻrmayin», dedilar. U oʻtin terib sota boshladi va oʻn dirham topib keldi. Shunda u zot ﷺ: «Uning bir qismiga taom, bir qismiga kiyim sotib ol», dedilar. Soʻng: «Bu sen uchun Qiyomat kunida yuzingda soʻrab-tilanish dogʻi boʻlib kelishingdan yaxshiroqdir. Albatta, soʻrab-tilanish faqat qattiq muhtoj kambagʻalga yoki ogʻir qarzga botganga yoki ogʻriqli (xun toʻlash) qonga (giriftor boʻlgan) kishiga joizdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Набий ﷺ ҳузурига (бирор нарса) сўраб келди. У зот ﷺ: «Уйингда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа, бир палос бор, унинг бир қисмини ёпинамиз, бир қисмини тўшаймиз, яна бир коса бор, ундан сув ичамиз», деди. У зот ﷺ: «Уларни менга келтир», дедилар. У икковини келтирди. Расулуллоҳ ﷺ уларни қўлларига олиб: «Бу икковини ким сотиб олади?» дедилар. Бир киши: «Мен уларни бир дирҳамга оламан», деди. У зот ﷺ икки ёки уч марта: «Бир дирҳамдан ортиқ ким беради?» дедилар. Бир киши: «Мен уларни икки дирҳамга оламан», деди. Шунда у икковини унга бериб, икки дирҳамни олдилар ва уни ансорийга бериб: «Булардан бирига таом сотиб олиб, оилангга ташла, иккинчисига болта сотиб олиб, менга келтир», дедилар. У шундай қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни олиб, ўз қўллари билан унга бир даста ўрнатдилар ва: «Бор, ўтин тер, ўн беш кунгача сени кўрмайин», дедилар. У ўтин териб сота бошлади ва ўн дирҳам топиб келди. Шунда у зот ﷺ: «Унинг бир қисмига таом, бир қисмига кийим сотиб ол», дедилар. Сўнг: «Бу сен учун Қиёмат кунида юзингда сўраб-тиланиш доғи бўлиб келишингдан яхшироқдир. Албатта, сўраб-тиланиш фақат қаттиқ муҳтож камбағалга ёки оғир қарзга ботганга ёки оғриқли (хун тўлаш) қонга (гирифтор бўлган) кишига жоиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ يَحْيَى أَبُو الْخَطَّابِ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَقَالَ مُسْلِمًا أَقَالَهُ اللَّهُ عَثْرَتَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmonning (savdodan pushaymon boʻlib bekor qilish) iltimosini qabul qilsa, Alloh Qiyomat kunida uning xatosini (gunohini) kechirar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмоннинг (савдодан пушаймон бўлиб бекор қилиш) илтимосини қабул қилса, Аллоҳ Қиёмат кунида унинг хатосини (гуноҳини) кечирар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، وَحُمَيْدٍ، وَثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ غَلاَ السِّعْرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ غَلاَ السِّعْرُ فَسَعِّرْ لَنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُسَعِّرُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الرَّازِقُ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَلْقَى رَبِّي وَلَيْسَ أَحَدٌ يَطْلُبُنِي بِمَظْلَمَةٍ فِي دَمٍ وَلاَ مَالٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida narx-navo koʻtarilib ketdi. Shunda odamlar: «Ey Rasululloh, narx koʻtarilib ketdi, bizga narx belgilab bering», dedilar. U zot ﷺ: «Albatta, narx belgilovchi, siquvchi, kengaytiruvchi, rizq beruvchi Allohning Oʻzidir. Men Robbimga qon yoki mol borasidagi biror zulm uchun hech kim mendan (haq) talab qilmaydigan holda roʻbaroʻ boʻlishni umid qilaman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида нарх-наво кўтарилиб кетди. Шунда одамлар: «Эй Расулуллоҳ, нарх кўтарилиб кетди, бизга нарх белгилаб беринг», дедилар. У зот ﷺ: «Албатта, нарх белгиловчи, сиқувчи, кенгайтирувчи, ризқ берувчи Аллоҳнинг Ўзидир. Мен Роббимга қон ёки мол борасидаги бирор зулм учун ҳеч ким мендан (ҳақ) талаб қилмайдиган ҳолда рўбарў бўлишни умид қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ غَلاَ السِّعْرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالُوا لَوْ قَوَّمْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ أُفَارِقَكُمْ وَلاَ يَطْلُبَنِي أَحَدٌ مِنْكُمْ بِمَظْلَمَةٍ ظَلَمْتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida narx-navo koʻtarilib ketdi. Shunda odamlar: «Ey Rasululloh, narx belgilab bersangiz edi», dedilar. U zot ﷺ: «Men sizlardan (dunyodan) ajralganimda hech biringiz men qilgan biror zulm uchun mendan (haq) talab qilmasligini umid qilaman», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида нарх-наво кўтарилиб кетди. Шунда одамлар: «Эй Расулуллоҳ, нарх белгилаб берсангиз эди», дедилар. У зот ﷺ: «Мен сизлардан (дунёдан) ажралганимда ҳеч бирингиз мен қилган бирор зулм учун мендан (ҳақ) талаб қилмаслигини умид қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ الْبَلْخِيُّ أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ فَرُّوخَ، قَالَ قَالَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَدْخَلَ اللَّهُ رَجُلاً الْجَنَّةَ كَانَ سَهْلاً بَائِعًا وَمُشْتَرِيًا ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sotishda ham, sotib olishda ham muomalada yumshoq boʻlgan kishini jannatga kiritdi», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сотишда ҳам, сотиб олишда ҳам муомалада юмшоқ бўлган кишини жаннатга киритди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sotganda muloyim, sotib olganda muloyim, haqini talab qilganda muloyim boʻlgan bandaga rahm qilsin», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сотганда мулойим, сотиб олганда мулойим, ҳақини талаб қилганда мулойим бўлган бандага раҳм қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ شَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ قَيْلَةَ أُمِّ بَنِي أَنْمَارٍ، قَالَتْ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي بَعْضِ عُمَرِهِ عِنْدَ الْمَرْوَةِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أَبِيعُ وَأَشْتَرِي فَإِذَا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَاعَ الشَّىْءَ سُمْتُ بِهِ أَقَلَّ مِمَّا أُرِيدُ ثُمَّ زِدْتُ ثُمَّ زِدْتُ حَتَّى أَبْلُغَ الَّذِي أُرِيدُ وَإِذَا أَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَ الشَّىْءَ سُمْتُ بِهِ أَكْثَرَ مِنَ الَّذِي أُرِيدُ ثُمَّ وَضَعْتُ حَتَّى أَبْلُغَ الَّذِي أُرِيدُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَفْعَلِي يَا قَيْلَةُ إِذَا أَرَدْتِ أَنْ تَبْتَاعِي شَيْئًا فَاسْتَامِي بِهِ الَّذِي تُرِيدِينَ أُعْطِيتِ أَوْ مُنِعْتِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرَدْتِ أَنْ تَبِيعِي شَيْئًا فَاسْتَامِي بِهِ الَّذِي تُرِيدِينَ أَعْطَيْتِ أَوْ مَنَعْتِ ‏"‏ ‏.‏

Qayla Umm Bani Anmor (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U ayol shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga umralaridan birida Marva yonida keldim va: «Ey Rasululloh, men savdo qiladigan (oldi-sotdi qiladigan) ayolman. Bir narsani sotib olmoqchi boʻlsam, koʻnglimdagidan kamroq narx aytaman, soʻng oshiraman, soʻng oshiraveraman, toki koʻnglimdagi narxga yetguncha. Bir narsani sotmoqchi boʻlsam, koʻnglimdagidan koʻproq narx aytaman, soʻng kamaytiraveraman, toki koʻnglimdagi narxga yetguncha», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday qilma, ey Qayla. Bir narsani sotib olmoqchi boʻlsang, senga berilsa ham, berilmasa ham, oʻzing xohlagan narxni ayt», dedilar. Yana: «Bir narsani sotmoqchi boʻlsang, senga berilsa ham, berilmasa ham, oʻzing xohlagan narxni ayt», dedilar.Қайла Умм Бани Анмор (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У аёл шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига умраларидан бирида Марва ёнида келдим ва: «Эй Расулуллоҳ, мен савдо қиладиган (олди-сотди қиладиган) аёлман. Бир нарсани сотиб олмоқчи бўлсам, кўнглимдагидан камроқ нарх айтаман, сўнг ошираман, сўнг оширавераман, токи кўнглимдаги нархга етгунча. Бир нарсани сотмоқчи бўлсам, кўнглимдагидан кўпроқ нарх айтаман, сўнг камайтиравераман, токи кўнглимдаги нархга етгунча», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай қилма, эй Қайла. Бир нарсани сотиб олмоқчи бўлсанг, сенга берилса ҳам, берилмаса ҳам, ўзинг хоҳлаган нархни айт», дедилар. Яна: «Бир нарсани сотмоқчи бўлсанг, сенга берилса ҳам, берилмаса ҳам, ўзинг хоҳлаган нархни айт», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي غَزْوَةٍ فَقَالَ لِي ‏"‏ أَتَبِيعُ نَاضِحَكَ هَذَا بِدِينَارٍ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ نَاضِحُكُمْ إِذَا أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَبِيعُهُ بِدِينَارَيْنِ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا زَالَ يَزِيدُنِي دِينَارًا دِينَارًا وَيَقُولُ مَكَانَ كُلِّ دِينَارٍ ‏"‏ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى بَلَغَ عِشْرِينَ دِينَارًا فَلَمَّا أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ أَخَذْتُ بِرَأْسِ النَّاضِحِ فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا بِلاَلُ أَعْطِهِ مِنَ الْعَيْبَةِ عِشْرِينَ دِينَارًا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ انْطَلِقْ بِنَاضِحِكَ وَاذْهَبْ بِهِ إِلَى أَهْلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan bir gʻazotda edim. U zot ﷺ menga: «Mana bu suv tashuvchi tuyangni bir dinorga sotasanmi? Alloh seni kechirsin», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, Madinaga yetganimda u sizniki», dedim. U zot ﷺ: «Uni ikki dinorga sotasanmi? Alloh seni kechirsin», dedilar. Soʻng u zot narxni birma-bir dinordan oshirib boraverdilar va har bir dinor oʻrniga: «Alloh seni kechirsin», deb turdilar, toki yigirma dinorga yetguncha. Madinaga yetganimda tuyaning boshidan tutib, uni Nabiy ﷺ huzurlariga olib keldim. U zot ﷺ: «Ey Bilol, unga xaltadan yigirma dinor ber», dedilar. Yana: «Tuyangni olib, oilangga qaytar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан бир ғазотда эдим. У зот ﷺ менга: «Мана бу сув ташувчи туянгни бир динорга сотасанми? Аллоҳ сени кечирсин», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Мадинага етганимда у сизники», дедим. У зот ﷺ: «Уни икки динорга сотасанми? Аллоҳ сени кечирсин», дедилар. Сўнг у зот нархни бирма-бир динордан ошириб боравердилар ва ҳар бир динор ўрнига: «Аллоҳ сени кечирсин», деб турдилар, токи йигирма динорга етгунча. Мадинага етганимда туянинг бошидан тутиб, уни Набий ﷺ ҳузурларига олиб келдим. У зот ﷺ: «Эй Билол, унга халтадан йигирма динор бер», дедилар. Яна: «Туянгни олиб, оилангга қайтар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا الرَّبِيعُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ نَوْفَلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ السَّوْمِ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعَنْ ذَبْحِ ذَوَاتِ الدَّرِّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ quyosh chiqishidan avval savdolashishdan (narx aytishdan) va sut beradigan (chorva) hayvonlarni soʻyishdan qaytardilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қуёш чиқишидан аввал савдолашишдан (нарх айтишдан) ва сут берадиган (чорва) ҳайвонларни сўйишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ عَلَى فَضْلِ مَاءٍ بِالْفَلاَةِ يَمْنَعُهُ ابْنَ السَّبِيلِ وَرَجُلٌ بَايَعَ رَجُلاً سِلْعَةً بَعْدَ الْعَصْرِ فَحَلَفَ بِاللَّهِ لأَخَذَهَا بِكَذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ وَرَجُلٌ بَايَعَ إِمَامًا لاَ يُبَايِعُهُ إِلاَّ لِدُنْيَا فَإِنْ أَعْطَاهُ مِنْهَا وَفَى لَهُ وَإِنْ لَمْ يُعْطِهِ مِنْهَا لَمْ يَفِ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch toifa odam bilan Alloh azza va jalla qiyomat kunida gaplashmaydi, ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi, hamda ularga alamli azob bordir: sahroda ortiqcha suvi boʻla turib, uni yoʻlovchidan ayagan kishi; asrdan keyin bir kishiga mol sotib, uni falon-falon pulga olganiga Alloh nomi bilan qasam ichgan, holbuki ish unday emas, ammo xaridor uni tasdiqlagan kishi; va bir imomga faqat dunyo uchun bayʼat qilgan kishi — agar imom unga dunyodan bersa, ahdiga vafo qiladi, bermasa vafo qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч тоифа одам билан Аллоҳ азза ва жалла қиёмат кунида гаплашмайди, уларга назар солмайди ва уларни покламайди, ҳамда уларга аламли азоб бордир: саҳрода ортиқча суви бўла туриб, уни йўловчидан аяган киши; асрдан кейин бир кишига мол сотиб, уни фалон-фалон пулга олганига Аллоҳ номи билан қасам ичган, ҳолбуки иш ундай эмас, аммо харидор уни тасдиқлаган киши; ва бир имомга фақат дунё учун байъат қилган киши — агар имом унга дунёдан берса, аҳдига вафо қилади, бермаса вафо қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ خَابُوا وَخَسِرُوا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمَنَّانُ عَطَاءَهُ وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch toifa odam bilan Alloh qiyomat kunida gaplashmaydi, ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi, hamda ularga alamli azob bordir», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, ular kimlar? Ular haqiqatan noumid va ziyon koʻrgan kishilar», dedim. U zot: «Izorini toʻpigʻidan pastga osiltiruvchi, bergan narsasini minnat qiluvchi va molini yolgʻon qasam bilan pullaydigan kishi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч тоифа одам билан Аллоҳ қиёмат кунида гаплашмайди, уларга назар солмайди ва уларни покламайди, ҳамда уларга аламли азоб бордир», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, улар кимлар? Улар ҳақиқатан ноумид ва зиён кўрган кишилар», дедим. У зот: «Изорини тўпиғидан пастга осилтирувчи, берган нарсасини миннат қилувчи ва молини ёлғон қасам билан пуллайдиган киши», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْحَلِفَ فِي الْبَيْعِ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ ثُمَّ يَمْحَقُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sotuvda qasam ichishdan saqlaninglar, chunki u molni pullaydi, soʻng barakani yoʻqotadi», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувда қасам ичишдан сақланинглар, чунки у молни пуллайди, сўнг баракани йўқотади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنِ اشْتَرَى نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِنَحْوِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim changlatilgan xurmo daraxtini sotib olsa, uning mevasi sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким чанглатилган хурмо дарахтини сотиб олса, унинг меваси сотувчига тегишлидир, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلَّذِي بَاعَهَا إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنِ ابْتَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلَّذِي بَاعَهُ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim changlatilgan xurmo daraxtini sotsa, uning mevasi sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno). Kim moli boʻlgan qulni sotib olsa, uning moli sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким чанглатилган хурмо дарахтини сотса, унинг меваси сотувчига тегишлидир, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно). Ким моли бўлган қулни сотиб олса, унинг моли сотувчига тегишлидир, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ نَخْلاً وَبَاعَ عَبْدًا جَمَعَهُمَا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim xurmo daraxtini sotsa va qulni sotsa...», deb ikkalasini birga zikr qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким хурмо дарахтини сотса ва қулни сотса...», деб иккаласини бирга зикр қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ خَالِدٍ النُّمَيْرِيُّ أَبُو الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّ ثَمَرَ النَّخْلِ لِمَنْ أَبَّرَهَا إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَأَنَّ مَالَ الْمَمْلُوكِ لِمَنْ بَاعَهُ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xurmo mevasi uni changlatgan kishiga tegishli ekaniga, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno), va qulning moli uni sotgan kishiga tegishli ekaniga, magar xaridor shart qoʻygan boʻlsa (bundan mustasno), hukm qildilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хурмо меваси уни чанглатган кишига тегишли эканига, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно), ва қулнинг моли уни сотган кишига тегишли эканига, магар харидор шарт қўйган бўлса (бундан мустасно), ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَةَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهَا ‏"‏ ‏.‏ نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mevani pishguniga qadar sotmanglar», dedilar. U zot sotuvchini ham, xaridorni ham (bundan) qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мевани пишгунига қадар сотманглар», дедилар. У зот сотувчини ҳам, харидорни ҳам (бундан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mevani pishguniga qadar sotmanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мевани пишгунига қадар сотманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mevani pishguniga qadar sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мевани пишгунига қадар сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرَةِ حَتَّى تَزْهُوَ وَعَنْ بَيْعِ الْعِنَبِ حَتَّى يَسْوَدَّ وَعَنْ بَيْعِ الْحَبِّ حَتَّى يَشْتَدَّ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mevani (rangi) oʻzgarmaguncha sotishdan, uzumni qoraymaguncha sotishdan va donni qotmaguncha sotishdan qaytardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мевани (ранги) ўзгармагунча сотишдан, узумни қораймагунча сотишдан ва донни қотмагунча сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَتِيقٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ السِّنِينَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (mevani) bir necha yil oldindan sotishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (мевани) бир неча йил олдиндан сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْ مَالِ أَخِيهِ شَيْئًا عَلاَمَ يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مَالَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim meva sotsa-yu, uni ofat urib nobud qilsa, birodarining molidan hech narsa olmasin. Nima uchun biringiz musulmon birodarining molini olar ekan?», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мева сотса-ю, уни офат уриб нобуд қилса, биродарининг молидан ҳеч нарса олмасин. Нима учун бирингиз мусулмон биродарининг молини олар экан?», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ جَلَبْتُ أَنَا وَمَخْرَفَةُ الْعَبْدِيُّ، بَزًّا مِنْ هَجَرَ فَجَاءَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَسَاوَمَنَا سَرَاوِيلَ وَعِنْدَنَا وَزَّانٌ يَزِنُ بِالأَجْرِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا وَزَّانُ زِنْ وَأَرْجِحْ ‏"‏ ‏.‏

Suvayd ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men va Maxrafa al-Abdiy Hajardan bir necha mato olib keldik. Bas, Rasululloh ﷺ oldimizga kelib, bir ishton uchun biz bilan narx savdolashdilar. Yonimizda haq evaziga tortadigan tarozibon bor edi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Ey tarozibon, tort va ziyoda qil», dedilar.Сувайд ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ва Махрафа ал-Абдий Ҳажардан бир неча мато олиб келдик. Бас, Расулуллоҳ ﷺ олдимизга келиб, бир иштон учун биз билан нарх савдолашдилар. Ёнимизда ҳақ эвазига тортадиган тарозибон бор эди. Шунда Набий ﷺ унга: «Эй тарозибон, торт ва зиёда қил», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكًا أَبَا صَفْوَانَ بْنَ عُمَيْرَةَ، قَالَ بِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رِجْلَ سَرَاوِيلَ قَبْلَ الْهِجْرَةِ فَوَزَنَ لِي فَأَرْجَحَ لِي ‏.‏

Abu Safvon ibn Umayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Hijratdan oldin Rasululloh ﷺga bir shim sotgan edim. U zot menga tortib berib, tarozini ogʻirroq qilib berdilar (yaʼni haqqimdan ortiq berdilar)», dedi.Абу Сафвон ибн Умайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳижратдан олдин Расулуллоҳ ﷺга бир шим сотган эдим. У зот менга тортиб бериб, тарозини оғирроқ қилиб бердилар (яъни ҳаққимдан ортиқ бердилар)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا وَزَنْتُمْ فَأَرْجِحُوا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tortganingizda, ogʻirroq qilib torting», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тортганингизда, оғирроқ қилиб тортинг», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَقِيلِ بْنِ خُوَيْلِدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي يَزِيدُ النَّحْوِيُّ، أَنَّ عِكْرِمَةَ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْمَدِينَةَ كَانُوا مِنْ أَخْبَثِ النَّاسِ كَيْلاً فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ‏{وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ}‏ فَأَحْسَنُوا الْكَيْلَ بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, ular oʻlchov-tarozida odamlarning eng yomonlaridan edilar. Shunda Alloh subhonahu: {Kam oʻlchab-tortadiganlar holiga voy!} degan oyatni nozil qildi. Shundan soʻng ular oʻlchov-tarozini yaxshi qiladigan boʻldilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Мадинага келганларида, улар ўлчов-тарозида одамларнинг энг ёмонларидан эдилар. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу: {Кам ўлчаб-тортадиганлар ҳолига вой!} деган оятни нозил қилди. Шундан сўнг улар ўлчов-тарозини яхши қиладиган бўлдилар», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِرَجُلٍ يَبِيِعُ طَعَامًا فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ فَإِذَا هُوَ مَغْشُوشٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ غَشَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ taom sotayotgan bir kishining yonidan oʻtdilar-da, qoʻllarini uning ichiga tiqdilar. Qarasalar, u aldangan (yaʼni ustki qismi yaxshi, ichi buzuq) ekan. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Aldagan kishi bizdan emas›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ таом сотаётган бир кишининг ёнидан ўтдилар-да, қўлларини унинг ичига тиқдилар. Қарасалар, у алданган (яъни устки қисми яхши, ичи бузуқ) экан. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Алдаган киши биздан эмас›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ أَبِي الْحَمْرَاءِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَّ بِجَنَبَاتِ رَجُلٍ عِنْدَهُ طَعَامٌ فِي وِعَاءٍ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّكَ غَشَشْتَهُ مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Abul Hamro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ idishda taomi bor bir kishining yonidan oʻtayotganlarini koʻrdim. U zot qoʻllarini uning ichiga tiqdilar-da: ‹Ehtimol sen buni aldab sotayotgandirsan? Bizni aldagan kishi bizdan emas›, dedilar», dedi.Абул Ҳамро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ идишда таоми бор бир кишининг ёнидан ўтаётганларини кўрдим. У зот қўлларини унинг ичига тиқдилар-да: ‹Эҳтимол сен буни алдаб сотаётгандирсан? Бизни алдаган киши биздан эмас›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni toʻliq qoʻlga kiritmaguncha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни тўлиқ қўлга киритмагунча сотмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الضَّرِيرُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَوَانَةَ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ مِثْلَ الطَّعَامِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni toʻliq qoʻlga kiritmaguncha sotmasin», dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsani taom kabi deb bilaman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни тўлиқ қўлга киритмагунча сотмасин», дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарсани таом каби деб биламан», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعِ الطَّعَامِ حَتَّى يَجْرِيَ فِيهِ الصَّاعَانِ صَاعُ الْبَائِعِ وَصَاعُ الْمُشْتَرِي ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ taomni sotuvchining soʻʼi va xaridorning soʻʼi — ikki soʻʼ oʻlchanmaguncha sotishdan qaytardilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ таомни сотувчининг сўъи ва харидорнинг сўъи — икки сўъ ўлчанмагунча сотишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَشْتَرِي الطَّعَامَ مِنَ الرُّكْبَانِ جِزَافًا فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ نَبِيعَهُ حَتَّى نَنْقُلَهُ مِنْ مَكَانِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz taomni chavandozlardan (yaʼni savdo karvonlaridan) miqdorini bilmay chamalab sotib olar edik. Shunda Rasululloh ﷺ uni joyidan koʻchirmaguncha sotishdan bizni qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз таомни чавандозлардан (яъни савдо карвонларидан) миқдорини билмай чамалаб сотиб олар эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни жойидан кўчирмагунча сотишдан бизни қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ وَرْدَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ التَّمْرَ فِي السُّوقِ فَأَقُولُ كِلْتُ فِي وَسْقِي هَذَا كَذَا ‏.‏ فَأَدْفَعُ أَوْسَاقَ التَّمْرِ بِكَيْلِهِ وَآخُذُ شِفِّي فَدَخَلَنِي مِنْ ذَلِكَ شَىْءٌ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا سَمَّيْتَ الْكَيْلَ فَكِلْهُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men bozorda xurmo sotar edim va: ‹Bu tugunimda shuncha oʻlchadim›, deb aytar edim. Xurmo tugunlarini oʻlchagan holimcha berardim va foydamni olardim. Shunda dilimga bu haqda bir narsa (yaʼni shubha) tushdi. Bas, Rasululloh ﷺdan soʻradim. U zot: ‹Oʻlchovni aytganingda, uni oʻlchab ber›, dedilar», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен бозорда хурмо сотар эдим ва: ‹Бу тугунимда шунча ўлчадим›, деб айтар эдим. Хурмо тугунларини ўлчаган ҳолимча берардим ва фойдамни олардим. Шунда дилимга бу ҳақда бир нарса (яъни шубҳа) тушди. Бас, Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим. У зот: ‹Ўлчовни айтганингда, уни ўлчаб бер›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْيَحْصُبِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ الْمَازِنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ كِيلُوا طَعَامَكُمْ يُبَارَكْ لَكُمْ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr al-Moziniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning: ‹Taomingizni oʻlchanglar, unda sizga baraka berilur›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Абдуллоҳ ибн Буср ал-Мозиний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Таомингизни ўлчанглар, унда сизга барака берилур›, деб айтаётганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كِيلُوا طَعَامَكُمْ يُبَارَكْ لَكُمْ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Taomingizni oʻlchanglar, unda sizga baraka berilur», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Таомингизни ўлчанглар, унда сизга барака берилур», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، وَعَلِيٌّ، ابْنَا الْحَسَنِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ الْبَرَّادِ أَنَّ الزُّبَيْرَ بْنَ الْمُنْذِرِ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ السَّاعِدِيِّ، حَدَّثَهُمَا أَنَّ أَبَاهُ الْمُنْذِرَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي أُسَيْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَهَبَ إِلَى سُوقِ النَّبِيطِ فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ هَذَا لَكُمْ بِسُوقٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى سُوقٍ فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ هَذَا لَكُمْ بِسُوقٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى هَذَا السُّوقِ فَطَافَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا سُوقُكُمْ فَلاَ يُنْتَقَصَنَّ وَلاَ يُضْرَبَنَّ عَلَيْهِ خَرَاجٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Usayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Nabit bozoriga bordilar-da, unga nazar solib: ‹Bu sizlarga bozor emas›, dedilar. Soʻng boshqa bir bozorga bordilar-da, unga nazar solib: ‹Bu sizlarga bozor emas›, dedilar. Soʻng shu (Madina) bozoriga qaytib, uni aylanib chiqdilar, keyin: ‹Bu sizlarning bozoringiz. Bas, u kamaytirilmasin va unga xiroj (soliq) solinmasin›, dedilar», dedi.Абу Усайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Набит бозорига бордилар-да, унга назар солиб: ‹Бу сизларга бозор эмас›, дедилар. Сўнг бошқа бир бозорга бордилар-да, унга назар солиб: ‹Бу сизларга бозор эмас›, дедилар. Сўнг шу (Мадина) бозорига қайтиб, уни айланиб чиқдилар, кейин: ‹Бу сизларнинг бозорингиз. Бас, у камайтирилмасин ва унга хирож (солиқ) солинмасин›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُسْتَمِرِّ الْعُرُوقِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْسُ بْنُ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عَوْنٌ الْعُقَيْلِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ غَدَا إِلَى صَلاَةِ الصُّبْحِ غَدَا بِرَايَةِ الإِيمَانِ وَمَنْ غَدَا إِلَى السُّوقِ غَدَا بِرَايَةِ إِبْلِيسَ ‏"‏ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning: ‹Kim bomdod namoziga ertalab birinchi boʻlib borsa, imon bayrogʻi bilan chiqqan boʻlur; kim bozorga ertalab birinchi boʻlib borsa, Iblis bayrogʻi bilan chiqqan boʻlur›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким бомдод намозига эрталаб биринчи бўлиб борса, имон байроғи билан чиққан бўлур; ким бозорга эрталаб биринчи бўлиб борса, Иблис байроғи билан чиққан бўлур›, деб айтаётганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الضَّرِيرُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، مَوْلَى آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يَدْخُلُ السُّوقَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ كُلُّهُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ - كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ أَلْفِ سَيِّئَةٍ وَبَنَى لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bozorga kirar chogʻida: ‹Laa ilaaha illalloohu vahdahu laa shariyka lah, lahul-mulku va lahul-hamdu, yuhyiy va yumiytu, va huva hayyun laa yamuutu, biyadihil-xayru kulluh, va huva alaa kulli shayʼin qadiyr› (Yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Uniki va hamd Uniki, U tiriltiradi va oʻldiradi, U tirikdir, oʻlmaydi, barcha yaxshilik Uning qoʻlida va U har narsaga qodirdir), desa, Alloh unga ming ming savob yozadi, undan ming ming gunohni oʻchiradi va unga jannatda bir uy quradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бозорга кирар чоғида: ‹Лаа илааҳа иллаллооҳу ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйий ва юмийту, ва ҳува ҳайюн лаа ямууту, биядиҳил-хайру куллуҳ, ва ҳува алаа кулли шайъин қадийр› (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники, У тирилтиради ва ўлдиради, У тирикдир, ўлмайди, барча яхшилик Унинг қўлида ва У ҳар нарсага қодирдир), деса, Аллоҳ унга минг минг савоб ёзади, ундан минг минг гуноҳни ўчиради ва унга жаннатда бир уй қуради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَدِيدٍ، عَنْ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً أَوْ جَيْشًا بَعَثَهُمْ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ صَخْرٌ رَجُلاً تَاجِرًا فَكَانَ يَبْعَثُ تِجَارَتَهُ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ فَأَثْرَى وَكَثُرَ مَالُهُ ‏.‏

Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga ertalabki paytlarida baraka ber», dedilar. U zot bir sariya yoki qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlsalar, uni kunning avvalida joʻnatardilar. Saxr esa savdogar kishi edi, u savdo molini kunning avvalida joʻnatardi, natijada boyib, moli koʻpaydi.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга эрталабки пайтларида барака бер», дедилар. У зот бир сария ёки қўшин жўнатмоқчи бўлсалар, уни куннинг аввалида жўнатардилар. Сахр эса савдогар киши эди, у савдо молини куннинг аввалида жўнатарди, натижада бойиб, моли кўпайди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا يَوْمَ الْخَمِيسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga payshanba kuni ertalabki paytida baraka ber», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга пайшанба куни эрталабки пайтида барака бер», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْجُدْعَانِيِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohim, ummatimga ertalabki paytlarida baraka ber», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳим, умматимга эрталабки пайтларида барака бер», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ رَدَّهَا رَدَّ مَعَهَا صَاعًا مِنْ تَمْرٍ لاَ سَمْرَاءَ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْحِنْطَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim musarrot (yaʼni sut yigʻilib qolishi uchun sogʻilmagan) hayvon sotib olsa, uch kun ixtiyorlik huquqiga ega boʻladi. Agar uni qaytarsa, u bilan birga bir soʻ xurmo qaytarsin, bugʻdoyni emas», dedilar. Yaʼni bugʻdoyni.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким мусаррот (яъни сут йиғилиб қолиши учун соғилмаган) ҳайвон сотиб олса, уч кун ихтиёрлик ҳуқуқига эга бўлади. Агар уни қайтарса, у билан бирга бир сў хурмо қайтарсин, буғдойни эмас», дедилар. Яъни буғдойни.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ سَعِيدٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا جُمَيْعُ بْنُ عُمَيْرٍ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ بَاعَ مُحَفَّلَةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ رَدَّهَا رَدَّ مَعَهَا مِثْلَىْ لَبَنِهَا - أَوْ قَالَ مِثْلَ لَبَنِهَا - قَمْحًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar! Kim sut yigʻilib qolishi uchun sogʻilmagan hayvon sotsa, xaridor uch kun ixtiyorlik huquqiga ega boʻladi. Agar uni qaytarsa, u bilan birga sutining ikki barobari bugʻdoy qaytarsin», — yoki: «sutining oʻzicha bugʻdoy qaytarsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар! Ким сут йиғилиб қолиши учун соғилмаган ҳайвон сотса, харидор уч кун ихтиёрлик ҳуқуқига эга бўлади. Агар уни қайтарса, у билан бирга сутининг икки баробари буғдой қайтарсин», — ёки: «сутининг ўзича буғдой қайтарсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ قَالَ أَشْهَدُ عَلَى الصَّادِقِ الْمَصْدُوقِ أَبِي الْقَاسِمِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ حَدَّثَنَا قَالَ ‏"‏ بَيْعُ الْمُحَفَّلاَتِ خِلاَبَةٌ وَلاَ تَحِلُّ الْخِلاَبَةُ لِمُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Rost soʻzlovchi va rost soʻzligi tasdiqlangan Abul-Qosim ﷺ bizga soʻzlab berganiga guvohlik beramanki, u zot: «Sut yigʻilib qolishi uchun sogʻilmagan hayvonlarni sotish aldovdir va musulmonga aldov halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Рост сўзловчи ва рост сўзлиги тасдиқланган Абул-Қосим ﷺ бизга сўзлаб берганига гувоҳлик бераманки, у зот: «Сут йиғилиб қолиши учун соғилмаган ҳайвонларни сотиш алдовдир ва мусулмонга алдов ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءَ بْنِ رَحَضَةَ الْغِفَارِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَضَى أَنَّ خَرَاجَ الْعَبْدِ بِضَمَانِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qulning daromadi uning zaminini olganning (yaʼni javobgarligini oʻz zimmasiga olganning) haqqi ekaniga hukm qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қулнинг даромади унинг заминини олганнинг (яъни жавобгарлигини ўз зиммасига олганнинг) ҳаққи эканига ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، اشْتَرَى عَبْدًا فَاسْتَغَلَّهُ ثُمَّ وَجَدَ بِهِ عَيْبًا فَرَدَّهُ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدِ اسْتَغَلَّ غُلاَمِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi qul sotib olib, uni ishlatdi, soʻng unda bir ayb topib, uni qaytardi. Sotuvchi: «Ey Rasululloh, u qulimni ishlatib oldi-ku!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Daromad javobgarlik evaziga tegishlidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши қул сотиб олиб, уни ишлатди, сўнг унда бир айб топиб, уни қайтарди. Сотувчи: «Эй Расулуллоҳ, у қулимни ишлатиб олди-ку!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Даромад жавобгарлик эвазига тегишлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، إِنْ شَاءَ اللَّهُ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ عُهْدَةُ الرَّقِيقِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qul haqidagi javobgarlik muddati uch kundir», dedilar.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қул ҳақидаги жавобгарлик муддати уч кундир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ عُهْدَةَ بَعْدَ أَرْبَعٍ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toʻrt kundan keyin javobgarlik yoʻq», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўрт кундан кейин жавобгарлик йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُمَاسَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ بَاعَ مِنْ أَخِيهِ بَيْعًا فِيهِ عَيْبٌ إِلاَّ بَيَّنَهُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Musulmon musulmonning birodaridir. Musulmonga birodariga aybi bor molni sotishi halol emas, magar unga bu aybni bayon qilsagina (halol boʻladi)», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Мусулмонга биродарига айби бор молни сотиши ҳалол эмас, магар унга бу айбни баён қилсагина (ҳалол бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ الضَّحَّاكِ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ مَكْحُولٍ، وَسُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ بَاعَ عَيْبًا لَمْ يُبَيِّنْهُ لَمْ يَزَلْ فِي مَقْتٍ مِنَ اللَّهِ وَلَمْ تَزَلِ الْمَلاَئِكَةُ تَلْعَنُهُ ‏"‏ ‏.‏

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Kim aybi bor molni, uni bayon qilmasdan sotsa, doimo Allohning gʻazabida boʻladi va farishtalar uni doimo laʼnatlab turadilar», dedilar.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Ким айби бор молни, уни баён қилмасдан сотса, доимо Аллоҳнинг ғазабида бўлади ва фаришталар уни доимо лаънатлаб турадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا أُتِيَ بِالسَّبْىِ أَعْطَى أَهْلَ الْبَيْتِ جَمِيعًا كَرَاهِيَةَ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَهُمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga asirlar keltirilsa, bir oiladagilarni bir-biridan ajratib yuborishni yoqtirmaganlari uchun, bir oilaning hammasini birgalikda (bir kishiga) berardilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига асирлар келтирилса, бир оиладагиларни бир-биридан ажратиб юборишни ёқтирмаганлари учун, бир оиланинг ҳаммасини биргаликда (бир кишига) берардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، عَنْ حَمَّادٍ، أَنْبَأَنَا الْحَجَّاجُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ وَهَبَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ غُلاَمَيْنِ أَخَوَيْنِ فَبِعْتُ أَحَدَهُمَا فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ الْغُلاَمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بِعْتُ أَحَدَهُمَا قَالَ ‏"‏ رُدَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga aka-uka boʻlgan ikki qulni hadya qildilar. Men ulardan birini sotib yubordim. Shunda u zot ﷺ: «Ikki qul nima boʻldi?» deb soʻradilar. Men: «Birini sotib yubordim», dedim. U zot ﷺ: «Uni qaytarib ol», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга ака-ука бўлган икки қулни ҳадя қилдилар. Мен улардан бирини сотиб юбордим. Шунда у зот ﷺ: «Икки қул нима бўлди?» деб сўрадилар. Мен: «Бирини сотиб юбордим», дедим. У зот ﷺ: «Уни қайтариб ол», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْهَيَّاجِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ طَلِيقِ بْنِ عِمْرَانَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الْوَالِدَةِ وَوَلَدِهَا وَبَيْنَ الأَخِ وَبَيْنَ أَخِيهِ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ona bilan uni farzandi orasini hamda aka bilan ukasi orasini ajratgan kishini laʼnatladilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ она билан уни фарзанди орасини ҳамда ака билан укаси орасини ажратган кишини лаънатладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ لَيْثٍ، صَاحِبُ الْكَرَابِيسِيِّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ لِي الْعَدَّاءُ بْنُ خَالِدِ بْنِ هَوْذَةَ أَلاَ نُقْرِئُكَ كِتَابًا كَتَبَهُ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ فَأَخْرَجَ لِي كِتَابًا فَإِذَا فِيهِ ‏"‏ هَذَا مَا اشْتَرَى الْعَدَّاءُ بْنُ خَالِدِ بْنِ هَوْذَةَ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اشْتَرَى مِنْهُ عَبْدًا أَوْ أَمَةً لاَ دَاءَ وَلاَ غَائِلَةَ وَلاَ خِبْثَةَ بَيْعَ الْمُسْلِمِ لِلْمُسْلِمِ ‏"‏ ‏.‏

Addoʻ ibn Xolid ibn Havza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U menga: «Rasululloh ﷺ men uchun yozib bergan bir maktubni oʻqib bermaymi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U menga bir maktubni chiqardi, unda shunday deb yozilgan edi: «Bu Addoʻ ibn Xolid ibn Havza Alloh Rasuli Muhammad ﷺdan sotib olgan narsadir. U zotdan bir qul (yoki bir choʻri) sotib oldi. Unda na kasallik, na qochoqlik, na yomon xulq bor. Bu musulmonning musulmonga sotishidir».Аддў ибн Холид ибн Ҳавза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У менга: «Расулуллоҳ ﷺ мен учун ёзиб берган бир мактубни ўқиб бермайми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У менга бир мактубни чиқарди, унда шундай деб ёзилган эди: «Бу Аддў ибн Холид ибн Ҳавза Аллоҳ Расули Муҳаммад ﷺдан сотиб олган нарсадир. У зотдан бир қул (ёки бир чўри) сотиб олди. Унда на касаллик, на қочоқлик, на ёмон хулқ бор. Бу мусулмоннинг мусулмонга сотишидир».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا اشْتَرَى أَحَدُكُمُ الْجَارِيَةَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَهَا وَخَيْرَ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَشَرِّ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ وَلْيَدْعُ بِالْبَرَكَةِ وَإِذَا اشْتَرَى أَحَدُكُمْ بَعِيرًا فَلْيَأْخُذْ بِذِرْوَةِ سَنَامِهِ وَلْيَدْعُ بِالْبَرَكَةِ وَلْيَقُلْ مِثْلَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz bir choʻri sotib olsa, ‹Allohumma inni asʼaluka xayraho va xayra ma jabaltaho alayhi, va aʼuzu bika min sharriho va sharri ma jabaltaho alayhi (Ey Alloh, men Sendan uning yaxshiligini va Sen uni tabiatan moyil qilgan narsalarning yaxshiligini soʻrayman va uning yomonligidan hamda Sen uni tabiatan moyil qilgan narsalarning yomonligidan Sendan panoh soʻrayman)›, desin va barakani soʻrasin. Biringiz bir tuya sotib olsa, uning oʻrkachi choʻqqisidan ushlab, barakani soʻrasin va shunga oʻxshash duo aytsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз бир чўри сотиб олса, ‹Аллоҳумма инни асъалука хайраҳо ва хайра ма жабалтаҳо алайҳи, ва аъузу бика мин шарриҳо ва шарри ма жабалтаҳо алайҳи (Эй Аллоҳ, мен Сендан унинг яхшилигини ва Сен уни табиатан мойил қилган нарсаларнинг яхшилигини сўрайман ва унинг ёмонлигидан ҳамда Сен уни табиатан мойил қилган нарсаларнинг ёмонлигидан Сендан паноҳ сўрайман)›, десин ва баракани сўрасин. Бирингиз бир туя сотиб олса, унинг ўркачи чўққисидан ушлаб, баракани сўрасин ва шунга ўхшаш дуо айтсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltinni oltinga sotish qoʻlma-qoʻl boʻlmasa ribodir, bugʻdoyni bugʻdoyga sotish qoʻlma-qoʻl boʻlmasa ribodir, arpani arpaga sotish qoʻlma-qoʻl boʻlmasa ribodir, xurmoni xurmoga sotish qoʻlma-qoʻl boʻlmasa ribodir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтинни олтинга сотиш қўлма-қўл бўлмаса рибодир, буғдойни буғдойга сотиш қўлма-қўл бўлмаса рибодир, арпани арпага сотиш қўлма-қўл бўлмаса рибодир, хурмони хурмога сотиш қўлма-қўл бўлмаса рибодир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، أَنَّ مُسْلِمَ بْنَ يَسَارٍ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدٍ، حَدَّثَاهُ قَالاَ، جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَمُعَاوِيَةَ إِمَّا فِي كَنِيسَةٍ وَإِمَّا فِي بِيعَةٍ فَحَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالْوَرِقِ وَالذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni kumushni kumushga, oltinni oltinga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga sotishdan qaytardilar hamda tuzni tuzga sotishdan ham (bir roviy buni aytdi, boshqasi aytmadi) va bizga bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlagancha sotishga buyurdilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни кумушни кумушга, олтинни олтинга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога сотишдан қайтардилар ҳамда тузни тузга сотишдан ҳам (бир ровий буни айтди, бошқаси айтмади) ва бизга буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганча сотишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالْحِنْطَةُ بِالْحِنْطَةِ مِثْلاً بِمِثْلٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kumushni kumushga, oltinni oltinga, arpani arpaga, bugʻdoyni bugʻdoyga barobarma-barobar (soting)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кумушни кумушга, олтинни олтинга, арпани арпага, буғдойни буғдойга баробарма-баробар (сотинг)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَرْزُقُنَا تَمْرًا مِنْ تَمْرِ الْجَمْعِ فَنَسْتَبْدِلُ بِهِ تَمْرًا هُوَ أَطْيَبُ مِنْهُ وَنَزِيدُ فِي السِّعْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَصْلُحُ صَاعُ تَمْرٍ بِصَاعَيْنِ وَلاَ دِرْهَمٌ بِدِرْهَمَيْنِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ وَالدِّينَارُ بِالدِّينَارِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا إِلاَّ وَزْنًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bizga aralash xurmodan berar edilar, biz esa uni undan yaxshiroq xurmoga almashtirib, narxiga qoʻshib berardik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bir soʻ xurmoni ikki soʻ xurmoga, bir dirhamni ikki dirhamga (almashtirish) toʻgʻri emas. Dirham dirhamga, dinor dinorga (almashtiriladi), ular orasida ogʻirlikdan boshqa ortiqchalik boʻlmasin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бизга аралаш хурмодан берар эдилар, биз эса уни ундан яхшироқ хурмога алмаштириб, нархига қўшиб берардик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бир сў хурмони икки сў хурмога, бир дирҳамни икки дирҳамга (алмаштириш) тўғри эмас. Дирҳам дирҳамга, динор динорга (алмаштирилади), улар орасида оғирликдан бошқа ортиқчалик бўлмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ الدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ وَالدِّينَارُ بِالدِّينَارِ ‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ غَيْرَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَمَا إِنِّي لَقِيتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ هَذَا الَّذِي تَقُولُ فِي الصَّرْفِ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمْ شَىْءٌ وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ مَا وَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَلاَ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Said al-Xudriyning: «Dirham dirhamga, dinor dinorga (barobar)», deyayotganini eshitdim. Shunda men: «Men Ibn Abbosning bundan boshqacha aytayotganini eshitgandim», dedim. U dedi: «Men Ibn Abbos bilan uchrashib, unga: ‹Menga sen sarroflik (pul almashtirish) haqida aytayotgan bu narsani xabar bergin, buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan yoki Alloh kitobidan topganmisan?› dedim. U: ‹Men buni Alloh kitobida topganim yoʻq va Rasulullohdan ham eshitmadim, lekin menga Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺ: «Riba faqat nasiyada (qarzga berishda) boʻladi», deganlarini xabar berdi›, dedi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абу Саид ал-Худрийнинг: «Дирҳам дирҳамга, динор динорга (баробар)», деяётганини эшитдим. Шунда мен: «Мен Ибн Аббоснинг бундан бошқача айтаётганини эшитгандим», дедим. У деди: «Мен Ибн Аббос билан учрашиб, унга: ‹Менга сен саррофлик (пул алмаштириш) ҳақида айтаётган бу нарсани хабар бергин, буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан ёки Аллоҳ китобидан топганмисан?› дедим. У: ‹Мен буни Аллоҳ китобида топганим йўқ ва Расулуллоҳдан ҳам эшитмадим, лекин менга Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺ: «Риба фақат насияда (қарзга беришда) бўлади», деганларини хабар берди›, деди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَلِيٍّ الرِّبْعِيِّ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، قَالَ سَمِعْتُهُ يَأْمُرُ، بِالصَّرْفِ - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - وَيُحَدَّثُ ذَلِكَ عَنْهُ ثُمَّ بَلَغَنِي أَنَّهُ رَجَعَ عَنْ ذَلِكَ فَلَقِيتُهُ بِمَكَّةَ فَقُلْتُ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ رَجَعْتَ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ رَأْيًا مِنِّي وَهَذَا أَبُو سَعِيدٍ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ نَهَى عَنِ الصَّرْفِ ‏.‏

Abu Javzoʻ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men uni, yaʼni Ibn Abbosni sarroflikka (pul almashtirishga) buyurayotganini eshitdim va bu undan rivoyat qilinardi. Soʻng menga uning bu fikridan qaytgani xabari yetdi. Men uni Makkada uchratib: «Menga sening bu fikringdan qaytganing haqida xabar yetdi», dedim. U: «Ha, u faqat mening oʻz fikrim edi. Mana bu Abu Said Rasululloh ﷺdan u zot sarroflikni (oshirib almashtirishni) man etganlarini rivoyat qilmoqda», dedi.Абу Жавзў (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен уни, яъни Ибн Аббосни саррофликка (пул алмаштиришга) буюраётганини эшитдим ва бу ундан ривоят қилинарди. Сўнг менга унинг бу фикридан қайтгани хабари етди. Мен уни Маккада учратиб: «Менга сенинг бу фикрингдан қайтганинг ҳақида хабар етди», дедим. У: «Ҳа, у фақат менинг ўз фикрим эди. Мана бу Абу Саид Расулуллоҳ ﷺдан у зот саррофликни (ошириб алмаштиришни) ман этганларини ривоят қилмоқда», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعَ مَالِكَ بْنَ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ يَقُولُ الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ احْفَظُوا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltinni kumushga sotish qoʻlma-qoʻl boʻlmasa ribodir», dedilar. Abu Bakr ibn Abu Shayba dedi: «Men Sufyonning: ‹Oltinni kumushga (deganini) yodlab olinglar›, deganini eshitdim».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтинни кумушга сотиш қўлма-қўл бўлмаса рибодир», дедилар. Абу Бакр ибн Абу Шайба деди: «Мен Суфённинг: ‹Олтинни кумушга (деганини) ёдлаб олинглар›, деганини эшитдим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَقْبَلْتُ أَقُولُ مَنْ يَصْطَرِفُ الدَّرَاهِمَ فَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَهُوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَرِنَا ذَهَبَكَ ثُمَّ ائْتِنَا إِذَا جَاءَ خَازِنُنَا نُعْطِكَ وَرِقَكَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ كَلاَّ وَاللَّهِ لَتُعْطِيَنَّهُ وَرِقَهُ أَوْ لَتَرُدَّنَّ إِلَيْهِ ذَهَبَهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْوَرِقُ بِالذَّهَبِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Molik ibn Avs ibn al-Hadason (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men: «Kim dirhamlarni almashtiradi?» deb kelayotgan edim. Shunda Umar ibn al-Xattobning yonida boʻlgan Talha ibn Ubaydulloh: «Oltiningni bizga koʻrsat, soʻng gʻaznachimiz kelganda oldimizga kel, kumushingni beramiz», dedi. Umar: «Yoʻq, Allohga qasamki, unga kumushini (hozir) berasan yoki oltinini oʻziga qaytarasan, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kumushni oltinga sotish qoʻlma-qoʻl boʻlmasa ribodir›, deganlar», dedi.Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен: «Ким дирҳамларни алмаштиради?» деб келаётган эдим. Шунда Умар ибн ал-Хаттобнинг ёнида бўлган Талҳа ибн Убайдуллоҳ: «Олтинингни бизга кўрсат, сўнг ғазначимиз келганда олдимизга кел, кумушингни берамиз», деди. Умар: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, унга кумушини (ҳозир) берасан ёки олтинини ўзига қайтарасан, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кумушни олтинга сотиш қўлма-қўл бўлмаса рибодир›, деганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّافِعِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ الْعَبَّاسِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ شَافِعٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا فَمَنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ بِوَرِقٍ فَلْيَصْطَرِفْهَا بِذَهَبٍ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ بِذَهَبٍ فَلْيَصْطَرِفْهَا بِالْوَرِقِ وَالصَّرْفُ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dinor dinorga, dirham dirhamga (almashtiriladi), ular orasida ortiqchalik boʻlmasin. Kimning kumushga hojati boʻlsa, uni oltinga almashtirsin, kimning oltinga hojati boʻlsa, uni kumushga almashtirsin. Almashtirish qoʻlma-qoʻl boʻlsin», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Динор динорга, дирҳам дирҳамга (алмаштирилади), улар орасида ортиқчалик бўлмасин. Кимнинг кумушга ҳожати бўлса, уни олтинга алмаштирсин, кимнинг олтинга ҳожати бўлса, уни кумушга алмаштирсин. Алмаштириш қўлма-қўл бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ ثَعْلَبَةَ الْحِمَّانِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، أَوْ سِمَاكٌ - وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ سِمَاكًا - عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ فَكُنْتُ آخُذُ الذَّهَبَ مِنَ الْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ مِنَ الذَّهَبِ وَالدَّنَانِيرَ مِنَ الدَّرَاهِمِ وَالدَّرَاهِمَ مِنَ الدَّنَانِيرِ ‏.‏ فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَخَذْتَ أَحَدَهُمَا وَأَعْطَيْتَ الآخَرَ فَلاَ تُفَارِقْ صَاحِبَكَ وَبَيْنَكَ وَبَيْنَهُ لَبْسٌ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِسْحَاقَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men tuya sotardim va oltinni kumushga, kumushni oltinga, dinorlarni dirhamlarga, dirhamlarni dinorlarga olardim. Bu haqda Nabiy ﷺdan soʻradim. U zot ﷺ: «Ulardan birini olib, boshqasini berganingda, sen bilan uning orasida biror qorongʻulik (tugallanmagan narsa) qolgan holda hamrohingdan ajralib ketma», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен туя сотардим ва олтинни кумушга, кумушни олтинга, динорларни дирҳамларга, дирҳамларни динорларга олардим. Бу ҳақда Набий ﷺдан сўрадим. У зот ﷺ: «Улардан бирини олиб, бошқасини берганингда, сен билан унинг орасида бирор қоронғулик (тугалланмаган нарса) қолган ҳолда ҳамроҳингдан ажралиб кетма», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَهَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالُوا أَنْبَأَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فَضَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ كَسْرِ سِكَّةِ الْمُسْلِمِينَ الْجَائِزَةِ بَيْنَهُمْ إِلاَّ مِنْ بَأْسٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ musulmonlar orasida amalda boʻlgan tangalarni zaruratsiz sindirishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлар орасида амалда бўлган тангаларни заруратсиз синдиришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَإِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، مَوْلَى الأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ أَنَّ زَيْدًا أَبَا عَيَّاشٍ، - مَوْلًى لِبَنِي زُهْرَةَ - أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ عَنِ اشْتِرَاءِ الْبَيْضَاءِ، بِالسُّلْتِ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ أَيَّتُهُمَا أَفْضَلُ قَالَ الْبَيْضَاءُ ‏.‏ فَنَهَانِي عَنْهُ وَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سُئِلَ عَنِ اشْتِرَاءِ الرُّطَبِ بِالتَّمْرِ فَقَالَ ‏"‏ أَيَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَنَهَى عَنْ ذَلِكَ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺdan yosh xurmoni quruq xurmoga sotib olish haqida soʻralganini eshitdim. U zot: «Yosh xurmo qurigan vaqtida kamayadimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Shunda u zot bundan qaytardilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺдан ёш хурмони қуруқ хурмога сотиб олиш ҳақида сўралганини эшитдим. У зот: «Ёш хурмо қуриган вақтида камаядими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Шунда у зот бундан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْمُزَابَنَةِ ‏.‏ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يَبِيعَ الرَّجُلُ تَمْرَ حَائِطِهِ إِنْ كَانَتْ نَخْلاً بِتَمْرٍ كَيْلاً وَإِنْ كَانَتْ كَرْمًا أَنْ يَبِيعَهُ بِزَبِيبٍ كَيْلاً وَإِنْ كَانَتْ زَرْعًا أَنْ يَبِيعَهُ بِكَيْلِ طَعَامٍ نَهَى عَنْ ذَلِكَ كُلِّهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobanadan qaytardilar. Muzobana — bu odam bogʻidagi xurmoni, agar u xurmo daraxti boʻlsa, oʻlchov bilan quruq xurmoga sotishi; agar uzum boʻlsa, uni oʻlchov bilan mayizga sotishi; agar ekin boʻlsa, uni oʻlchov bilan taomga sotishidir. U zot bularning barchasidan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан қайтардилар. Музобана — бу одам боғидаги хурмони, агар у хурмо дарахти бўлса, ўлчов билан қуруқ хурмога сотиши; агар узум бўлса, уни ўлчов билан майизга сотиши; агар экин бўлса, уни ўлчов билан таомга сотишидир. У зот буларнинг барчасидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ مِينَاءَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَارِقِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyoga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароёга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَرْخَصَ فِي بَيْعِ الْعَرِيَّةِ بِخَرْصِهَا تَمْرًا ‏.‏ قَالَ يَحْيَى الْعَرِيَّةُ أَنْ يَشْتَرِيَ الرَّجُلُ ثَمَرَ النَّخَلاَتِ بِطَعَامِ أَهْلِهِ رُطَبًا بِخَرْصِهَا تَمْرًا ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ariyani taxminan oʻlchab quruq xurmoga sotishga ruxsat berdilar. Ariya — bu odam oilasining taomiga xurmo daraxtlaridagi yosh xurmoni taxminan oʻlchab quruq xurmoga sotib olishidir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ арияни тахминан ўлчаб қуруқ хурмога сотишга рухсат бердилар. Ария — бу одам оиласининг таомига хурмо дарахтларидаги ёш хурмони тахминан ўлчаб қуруқ хурмога сотиб олишидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِالْحَيَوَانِ نَسِيئَةً ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayvonni hayvonga nasiyaga sotishdan qaytardilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонни ҳайвонга насияга сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، وَأَبُو خَالِدٍ عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ الْحَيَوَانُ بِالْحَيَوَانِ وَاحِدًا بِاثْنَيْنِ يَدًا بِيَدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَكَرِهَهُ نَسِيئَةً ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayvonni hayvonga bittasini ikkitasiga qoʻldan-qoʻlga sotishda zarar yoʻq», dedilar. Ammo u zot uni nasiyaga sotishni yoqtirmadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвонни ҳайвонга биттасини иккитасига қўлдан-қўлга сотишда зарар йўқ», дедилар. Аммо у зот уни насияга сотишни ёқтирмадилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عُرْوَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اشْتَرَى صَفِيَّةَ بِسَبْعَةِ أَرْؤُسٍ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مِنْ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Safiyyani yetti qulga sotib oldilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Сафийяни етти қулга сотиб олдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الصَّلْتِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَتَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى قَوْمٍ بُطُونُهُمْ كَالْبُيُوتِ فِيهَا الْحَيَّاتُ تُرَى مِنْ خَارِجِ بُطُونِهِمْ فَقُلْتُ مَنْ هَؤُلاَءِ يَا جِبْرَائِيلُ قَالَ هَؤُلاَءِ أَكَلَةُ الرِّبَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Meʼroj kechasida men qorinlari uylardek boʻlgan, ular ichida ilonlar boʻlib, qorinlari tashqarisidan koʻrinib turgan bir qavm oldiga bordim. Men: ‹Ey Jibroil, bular kimlar?› dedim. U: ‹Bular ribo yeganlardir›, dedi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Меърож кечасида мен қоринлари уйлардек бўлган, улар ичида илонлар бўлиб, қоринлари ташқарисидан кўриниб турган бир қавм олдига бордим. Мен: ‹Эй Жиброил, булар кимлар?› дедим. У: ‹Булар рибо еганлардир›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الرِّبَا سَبْعُونَ حُوبًا أَيْسَرُهَا أَنْ يَنْكِحَ الرَّجُلُ أُمَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ribo yetmish gunohdir, ularning eng yengili odamning oʻz onasi bilan zino qilishi kabidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рибо етмиш гуноҳдир, уларнинг энг енгили одамнинг ўз онаси билан зино қилиши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الصَّيْرَفِيُّ أَبُو حَفْصٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الرِّبَا ثَلاَثَةٌ وَسَبْعُونَ بَابًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ rivoyat qilinadi: «Ribo yetmish uch bobdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ ривоят қилинади: «Рибо етмиш уч бобдир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ آخِرَ مَا نَزَلَتْ آيَةُ الرِّبَا وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قُبِضَ وَلَمْ يُفَسِّرْهَا لَنَا فَدَعُوا الرِّبَا وَالرِّيبَةَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: nozil boʻlgan eng oxirgi narsa ribo oyati edi. Rasululloh ﷺ uni bizga tafsir qilib bermay vafot etdilar. Bas, riboni ham, shubhali narsani ham tark qilinglar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: нозил бўлган энг охирги нарса рибо ояти эди. Расулуллоҳ ﷺ уни бизга тафсир қилиб бермай вафот этдилар. Бас, рибони ҳам, шубҳали нарсани ҳам тарк қилинглар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لَعَنَ آكِلَ الرِّبَا وَمُوكِلَهُ وَشَاهِدَيْهِ وَكَاتِبَهُ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ribo (foiz) yeganni, uni yedirganni, uning ikki guvohini va uni yozib beruvchini laʼnatladilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рибо (фоиз) еганни, уни едирганни, унинг икки гувоҳини ва уни ёзиб берувчини лаънатладилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي خَيْرَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لاَ يَبْقَى مِنْهُمْ أَحَدٌ إِلاَّ أَكَلَ الرِّبَا فَمَنْ لَمْ يَأْكُلْ أَصَابَهُ مِنْ غُبَارِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarga shunday bir zamon keladiki, ulardan ribo (foiz) yemagan biror kishi qolmaydi. Kim uni yemagan boʻlsa ham, unga uning changi yetadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга шундай бир замон келадики, улардан рибо (фоиз) емаган бирор киши қолмайди. Ким уни емаган бўлса ҳам, унга унинг чанги етади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ رُكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ بْنِ عَمِيلَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا أَحَدٌ أَكْثَرَ مِنَ الرِّبَا إِلاَّ كَانَ عَاقِبَةُ أَمْرِهِ إِلَى قِلَّةٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Riboni koʻpaytirgan har bir kishining ishi oxir-oqibat kamayish bilan tugaydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рибони кўпайтирган ҳар бир кишининг иши охир-оқибат камайиш билан тугайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاَثَ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَسْلَفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (Madinaga) kelganlarida, ular xurmoni ikki-uch yil oldindan salaf (oldindan toʻlab) sotib olardilar. Shunda u zot: «Kim xurmoga salaf bersa, maʼlum oʻlchov va maʼlum vazn bilan, maʼlum muddatga (yetkazib berilishi sharti bilan) salaf bersin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (Мадинага) келганларида, улар хурмони икки-уч йил олдиндан салаф (олдиндан тўлаб) сотиб олардилар. Шунда у зот: «Ким хурмога салаф берса, маълум ўлчов ва маълум вазн билан, маълум муддатга (етказиб берилиши шарти билан) салаф берсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ بْنِ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ إِنَّ بَنِي فُلاَنٍ أَسْلَمُوا - لِقَوْمٍ مِنَ الْيَهُودِ - وَإِنَّهُمْ قَدْ جَاعُوا فَأَخَافُ أَنْ يَرْتَدُّوا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ عِنْدِي كَذَا وَكَذَا - لِشَىْءٍ قَدْ سَمَّاهُ أُرَاهُ قَالَ ثَلاَثُمِائَةِ دِينَارٍ بِسِعْرِ كَذَا وَكَذَا مِنْ حَائِطِ بَنِي فُلاَنٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ بِسِعْرِ كَذَا وَكَذَا إِلَى أَجَلِ كَذَا وَكَذَا وَلَيْسَ مِنْ حَائِطِ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Falon urugʻ — yahudiylardan boʻlgan bir qavm — musulmon boʻlishdi, ular ochlik chekmoqda, men ularning dindan qaytib ketishlaridan qoʻrqaman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Kimda (bermoqchi narsa) bor?» dedilar. Yahudiylardan bir kishi: «Menda shuncha-shuncha bor», dedi va bir narsani atadi — chamamda u uch yuz dinorni falon urugʻning bogʻidan shuncha-shuncha narxda, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shuncha-shuncha narxda, falon muddatga, lekin falon urugʻning bogʻidan emas (balki umumiy)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Фалон уруғ — яҳудийлардан бўлган бир қавм — мусулмон бўлишди, улар очлик чекмоқда, мен уларнинг диндан қайтиб кетишларидан қўрқаман», деди. Шунда Набий ﷺ: «Кимда (бермоқчи нарса) бор?» дедилар. Яҳудийлардан бир киши: «Менда шунча-шунча бор», деди ва бир нарсани атади — чамамда у уч юз динорни фалон уруғнинг боғидан шунча-шунча нархда, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шунча-шунча нархда, фалон муддатга, лекин фалон уруғнинг боғидан эмас (балки умумий)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - قَالَ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، - قَالَ امْتَرَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبُو بُرْدَةَ فِي السَّلَمِ فَأَرْسَلُونِي إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا نُسْلِمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَعَهْدِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ عِنْدَ قَوْمٍ مَا عِنْدَهُمْ ‏.‏ فَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar davrida bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmoga, bu narsalar hozircha yoʻq boʻlgan odamlardan salaf (oldindan toʻlab) olardik.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар даврида буғдой, арпа, майиз ва хурмога, бу нарсалар ҳозирча йўқ бўлган одамлардан салаф (олдиндан тўлаб) олардик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ خَيْثَمَةَ، عَنْ سَعْدٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا أَسْلَفْتَ فِي شَىْءٍ فَلاَ تَصْرِفْهُ إِلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدًا ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir narsaga salaf berganingda, uni boshqa narsaga almashtirma», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир нарсага салаф берганингда, уни бошқа нарсага алмаштирма», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ النَّجْرَانِيِّ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أُسْلِمُ فِي نَخْلٍ قَبْلَ أَنْ يُطْلِعَ قَالَ لاَ ‏.‏ قُلْتُ لِمَ قَالَ إِنَّ رَجُلاً أَسْلَمَ فِي حَدِيقَةِ نَخْلٍ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَبْلَ أَنْ يُطْلِعَ النَّخْلُ فَلَمْ يُطْلِعِ النَّخْلُ شَيْئًا ذَلِكَ الْعَامَ فَقَالَ الْمُشْتَرِي هُوَ لِي حَتَّى يُطْلِعَ ‏.‏ وَقَالَ الْبَائِعُ إِنَّمَا بِعْتُكَ النَّخْلَ هَذِهِ السَّنَةَ ‏.‏ فَاخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لِلْبَائِعِ ‏"‏ أَخَذَ مِنْ نَخْلِكَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَبِمَ تَسْتَحِلُّ مَالَهُ ارْدُدْ عَلَيْهِ مَا أَخَذْتَ مِنْهُ وَلاَ تُسْلِمُوا فِي نَخْلٍ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men unga: «Xurmo (daraxti) hosil chiqarishidan oldin unga salaf bersam boʻladimi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Men: «Nega?» dedim. U shunday dedi: «Bir kishi Rasululloh ﷺ davrida bir xurmozorga, xurmolar hosil chiqarishidan oldin salaf bergandi. U yili xurmolar hech qanday hosil chiqarmadi. Xaridor: ‹Hosil chiqargunicha u meniki›, dedi. Sotuvchi esa: ‹Men senga xurmoni shu yil uchungina sotgandim›, dedi. Ular Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdilar. Shunda u zot sotuvchiga: ‹Uning xurmosidan biror narsa oldingmi?› dedilar. U: ‹Yoʻq›, dedi. U zot: ‹Unday boʻlsa nima uchun uning molini oʻzingga halol qilasan? Undan olganingni qaytar. Salohi (yaroqliligi) koʻrinmagunicha xurmoga salaf bermanglar›, dedilar.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен унга: «Хурмо (дарахти) ҳосил чиқаришидан олдин унга салаф берсам бўладими?» дедим. У: «Йўқ», деди. Мен: «Нега?» дедим. У шундай деди: «Бир киши Расулуллоҳ ﷺ даврида бир хурмозорга, хурмолар ҳосил чиқаришидан олдин салаф берганди. У йили хурмолар ҳеч қандай ҳосил чиқармади. Харидор: ‹Ҳосил чиқаргунича у меники›, деди. Сотувчи эса: ‹Мен сенга хурмони шу йил учунгина сотгандим›, деди. Улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдилар. Шунда у зот сотувчига: ‹Унинг хурмосидан бирор нарса олдингми?› дедилар. У: ‹Йўқ›, деди. У зот: ‹Ундай бўлса нима учун унинг молини ўзингга ҳалол қиласан? Ундан олганингни қайтар. Салоҳи (яроқлилиги) кўринмагунича хурмога салаф берманглар›, дедилар.»

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اسْتَسْلَفَ مِنْ رَجُلٍ بَكْرًا وَقَالَ ‏"‏ إِذَا جَاءَتْ إِبِلُ الصَّدَقَةِ قَضَيْنَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا قَدِمَتْ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا رَافِعٍ اقْضِ هَذَا الرَّجُلَ بَكْرَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ أَجِدْ إِلاَّ رَبَاعِيًا فَصَاعِدًا فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطِهِ فَإِنَّ خَيْرَ النَّاسِ أَحْسَنُهُمْ قَضَاءً ‏"‏ ‏.‏

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishidan yosh tuya qarz olib: «Sadaqa tuyalari kelganda senga toʻlaymiz», dedilar. Tuyalar kelganda: «Ey Abu Rofiʼ, bu kishiga yosh tuyasini qaytar», dedilar. Men olti yoshdan oshgan tuyadan boshqasini topmadim va Nabiy ﷺga xabar berdim. Shunda u zot: «Unga bergin, chunki odamlarning eng yaxshisi qarzni eng chiroyli oʻzlaydiganidir», dedilar.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишидан ёш туя қарз олиб: «Садақа туялари келганда сенга тўлаймиз», дедилар. Туялар келганда: «Эй Абу Рофиъ, бу кишига ёш туясини қайтар», дедилар. Мен олти ёшдан ошган туядан бошқасини топмадим ва Набий ﷺга хабар бердим. Шунда у зот: «Унга бергин, чунки одамларнинг энг яхшиси қарзни энг чиройли ўзлайдиганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ اقْضِنِي بَكْرِي ‏.‏ فَأَعْطَاهُ بَعِيرًا مُسِنًّا فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَسَنُّ مِنْ بَعِيرِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خَيْرُ النَّاسِ خَيْرُهُمْ قَضَاءً ‏"‏ ‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida edim. Bir aʼrobiy: «Yosh tuyamni qaytar», dedi. U zot unga yoshi ulugʻroq tuya berdilar. Aʼrobiy: «Ey Allohning Rasuli, bu mening tuyamdan yoshi kattaroq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng yaxshisi qarzni eng yaxshi oʻzlaydiganidir», dedilar.Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларида эдим. Бир аъробий: «Ёш туямни қайтар», деди. У зот унга ёши улуғроқ туя бердилар. Аъробий: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу менинг туямдан ёши каттароқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг яхшиси қарзни энг яхши ўзлайдиганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ قَائِدِ السَّائِبِ، عَنِ السَّائِبِ، قَالَ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كُنْتَ شَرِيكِي فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَكُنْتَ خَيْرَ شَرِيكٍ كُنْتَ لاَ تُدَارِينِي وَكُنْتَ لاَ تُمَارِينِي ‏.‏

Soib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺga: «Sen johiliyat davrida mening sherigim eding, sen eng yaxshi sherik eding. Sen menga qarshilik ham qilmasding, men bilan tortishib ham oʻtirmasding», dedi.Соиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺга: «Сен жоҳилият даврида менинг шеригим эдинг, сен энг яхши шерик эдинг. Сен менга қаршилик ҳам қилмасдинг, мен билан тортишиб ҳам ўтирмасдинг», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اشْتَرَكْتُ أَنَا وَسَعْدٌ، وَعَمَّارٌ، يَوْمَ بَدْرٍ فِيمَا نُصِيبُ فَلَمْ أَجِئْ أَنَا وَلاَ عَمَّارٌ بِشَىْءٍ وَجَاءَ سَعْدٌ بِرَجُلَيْنِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men, Saʼd va Ammor Badr kuni qoʻlga kiritganimizni (boʻlishishga) sherik boʻldik. Men ham, Ammor ham hech narsa keltirmadik, Saʼd esa ikki kishini (asirni) keltirdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен, Саъд ва Аммор Бадр куни қўлга киритганимизни (бўлишишга) шерик бўлдик. Мен ҳам, Аммор ҳам ҳеч нарса келтирмадик, Саъд эса икки кишини (асирни) келтирди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ ثَابِتٍ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ دَاوُدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ثَلاَثٌ فِيهِنَّ الْبَرَكَةُ الْبَيْعُ إِلَى أَجَلٍ وَالْمُقَارَضَةُ وَإِخْلاَطُ الْبُرِّ بِالشَّعِيرِ لِلْبَيْتِ لاَ لِلْبَيْعِ ‏"‏ ‏.‏

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch narsada baraka bor: muddatli (nasiyaga) savdo, muqorada (foydani boʻlishib qilinadigan sheriklik) va bugʻdoyni arpa bilan aralashtirish — sotish uchun emas, uy uchun», dedilar.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч нарсада барака бор: муддатли (насияга) савдо, муқорада (фойдани бўлишиб қилинадиган шериклик) ва буғдойни арпа билан аралаштириш — сотиш учун эмас, уй учун», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّتِهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلْتُمْ مِنْ كَسْبِكُمْ وَإِنَّ أَوْلاَدَكُمْ مِنْ كَسْبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yeganlaringizning eng pokizasi oʻz mehnatingiz bilan topganingizdir. Farzandlaringiz ham sizning kasbingizdandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Еганларингизнинг энг покизаси ўз меҳнатингиз билан топганингиздир. Фарзандларингиз ҳам сизнинг касбингиздандир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً وَوَلَدًا وَإِنَّ أَبِي يُرِيدُ أَنْ يَجْتَاحَ مَالِي فَقَالَ ‏"‏ أَنْتَ وَمَالُكَ لأَبِيكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, mening molim va farzandim bor, otam esa molimni butunlay olib qoʻymoqchi», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Sen ham, moling ham otangnikidir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, менинг молим ва фарзандим бор, отам эса молимни бутунлай олиб қўймоқчи», деди. Шунда у зот ﷺ: «Сен ҳам, молинг ҳам отангникидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا حَجَّاجٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ إِنَّ أَبِي اجْتَاحَ مَالِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتَ وَمَالُكَ لأَبِيكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ أَوْلاَدَكُمْ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِكُمْ فَكُلُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Otam molimni butunlay olib qoʻydi», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Sen ham, moling ham otangnikidir», dedilar. Rasululloh ﷺ yana: «Albatta farzandlaringiz eng pok kasbingizdandir, bas, ularning mollaridan yeb-ichinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Отам молимни бутунлай олиб қўйди», деди. Шунда у зот ﷺ: «Сен ҳам, молинг ҳам отангникидир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Албатта фарзандларингиз энг пок касбингиздандир, бас, уларнинг молларидан еб-ичинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَبُو عُمَرَ الضَّرِيرُ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ هِنْدٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ وَلاَ يُعْطِينِي مَا يَكْفِينِي وَوَلَدِي إِلاَّ مَا أَخَذْتُ مِنْ مَالِهِ وَهُوَ لاَ يَعْلَمُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ خُذِي مَا يَكْفِيكِ وَوَلَدَكِ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hind Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon xasis kishi boʻlib, menga va bolamga yetadigan narsani bermaydi, faqat men uning molidan u bilmagan holda olganimgina yetadi», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Oʻzingga va bolangga yetadigan narsani maʼqul yoʻsinda ol», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳинд Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён хасис киши бўлиб, менга ва боламга етадиган нарсани бермайди, фақат мен унинг молидан у билмаган ҳолда олганимгина етади», деди. Шунда у зот ﷺ: «Ўзингга ва болангга етадиган нарсани маъқул йўсинда ол», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ - وَقَالَ أَبِي فِي حَدِيثِهِ إِذَا أَطْعَمَتِ الْمَرْأَةُ - مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا غَيْرَ مُفْسِدَةٍ كَانَ لَهَا أَجْرُهَا وَلَهُ مِثْلُهُ بِمَا اكْتَسَبَ وَلَهَا بِمَا أَنْفَقَتْ وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُوِرِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi buzgʻunchilik qilmagan holda eri uyidan (sadaqa) qilib xarj qilsa, oʻziga xarj qilgani uchun ajr boʻladi, eriga esa topganidan bergani uchun shunga oʻxshash ajr boʻladi, xazinabonga ham xuddi shunday ajr boʻladi — ularning ajrlaridan hech narsa kamaymaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши бузғунчилик қилмаган ҳолда эри уйидан (садақа) қилиб харж қилса, ўзига харж қилгани учун ажр бўлади, эрига эса топганидан бергани учун шунга ўхшаш ажр бўлади, хазинабонга ҳам худди шундай ажр бўлади — уларнинг ажрларидан ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنِي شُرَحْبِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ الْبَاهِلِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُنْفِقُ الْمَرْأَةُ مِنْ بَيْتِهَا شَيْئًا إِلاَّ بِإِذْنِ زَوْجِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ الطَّعَامَ قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi eri uyidan uning iznisiz hech narsa xarj qilmasin», deganlarini eshitdim. Ular: «Yo Rasululloh, taomni ham-a?» dedilar. U zot ﷺ: «Bu bizning eng afzal molimizdir», dedilar.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши эри уйидан унинг изнисиз ҳеч нарса харж қилмасин», деганларини эшитдим. Улар: «Ё Расулуллоҳ, таомни ҳам-а?» дедилар. У зот ﷺ: «Бу бизнинг энг афзал молимиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُسْلِمٍ الْمُلاَئِيِّ، سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُجِيبُ دَعْوَةَ الْمَمْلُوكِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qulning taklifini qabul qilardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қулнинг таклифини қабул қилардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُمَيْرٍ، - مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ - قَالَ كَانَ مَوْلاَىَ يُعْطِينِي الشَّىْءَ فَأُطْعِمُ مِنْهُ فَمَنَعَنِي - أَوْ قَالَ فَضَرَبَنِي - فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَوْ سَأَلَهُ فَقُلْتُ لاَ أَنْتَهِي أَوْ لاَ أَدَعُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الأَجْرُ بَيْنَكُمَا ‏"‏ ‏.‏

Obil-Lahmning ozod qilingan quli Umayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xoʻjayinim menga bir narsa berardi, men esa undan (birovga) yedirardim. Bir kuni u meni bundan qaytardi — yoki: meni urdi, dedi. Shunda men Nabiy ﷺdan soʻradim — yoki u soʻradi — va: «Men buni tark etmayman», dedim. U zot ﷺ: «Ajr ikkovingiz orasida boʻladi», dedilar.Обил-Лаҳмнинг озод қилинган қули Умайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хўжайиним менга бир нарса берарди, мен эса ундан (бировга) едирардим. Бир куни у мени бундан қайтарди — ёки: мени урди, деди. Шунда мен Набий ﷺдан сўрадим — ёки у сўради — ва: «Мен буни тарк этмайман», дедим. У зот ﷺ: «Ажр икковингиз орасида бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبَّادَ بْنَ شُرَحْبِيلَ، - رَجُلاً مِنْ بَنِي غُبَرَ - قَالَ أَصَابَنَا عَامُ مَخْمَصَةٍ فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ حَائِطًا مِنْ حِيطَانِهَا فَأَخَذْتُ سُنْبُلاً فَفَرَكْتُهُ وَأَكَلْتُهُ وَجَعَلْتُهُ فِي كِسَائِي فَجَاءَ صَاحِبُ الْحَائِطِ فَضَرَبَنِي وَأَخَذَ ثَوْبِي فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ لِلرَّجُلِ ‏"‏ مَا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا أَوْ سَاغِبًا وَلاَ عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلاً ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَرَدَّ إِلَيْهِ ثَوْبَهُ وَأَمَرَ لَهُ بِوَسْقٍ مِنْ طَعَامٍ أَوْ نِصْفِ وَسْقٍ ‏.‏

Abbod ibn Shurahbil (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizni ochlik yili tutdi, shunda men Madinaga keldim va uning bogʻlaridan biriga kirib, bir boshoq oldim, uni uvaladim, yedim va (qolganini) roʻmolimga soldim. Shunda bogʻ egasi kelib, meni urdi va kiyimimni tortib oldi. Men Nabiy ﷺ huzuriga kelib, (voqeani) aytib berdim. U zot ﷺ u kishiga: «U och boʻlganida sen uni taomlantirmading, u jaholatda boʻlganida esa sen unga oʻrgatmading», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga buyurdilar, u esa kiyimimni qaytarib berdi, u zot ﷺ menga bir vasq — yoki yarim vasq — taom berishga buyurdilar.Аббод ибн Шураҳбил (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизни очлик йили тутди, шунда мен Мадинага келдим ва унинг боғларидан бирига кириб, бир бошоқ олдим, уни уваладим, едим ва (қолганини) рўмолимга солдим. Шунда боғ эгаси келиб, мени урди ва кийимимни тортиб олди. Мен Набий ﷺ ҳузурига келиб, (воқеани) айтиб бердим. У зот ﷺ у кишига: «У оч бўлганида сен уни таомлантирмадинг, у жаҳолатда бўлганида эса сен унга ўргатмадинг», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга буюрдилар, у эса кийимимни қайтариб берди, у зот ﷺ менга бир васқ — ёки ярим васқ — таом беришга буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَيَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي الْحَكَمِ الْغِفَارِيَّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي جَدَّتِي، عَنْ عَمِّ، أَبِيهَا رَافِعِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ قَالَ كُنْتُ وَأَنَا غُلاَمٌ، أَرْمِي نَخْلَنَا - أَوْ قَالَ نَخْلَ الأَنْصَارِ - فَأُتِيَ بِيَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا غُلاَمُ - وَقَالَ ابْنُ كَاسِبٍ فَقَالَ يَا بُنَىَّ - لِمَ تَرْمِي النَّخْلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ آكُلُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَرْمِي النَّخْلَ وَكُلْ مِمَّا يَسْقُطُ فِي أَسَافِلِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ مَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَشْبِعْ بَطْنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Amr al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bola edim, xurmomizga — yoki: ansorlarning xurmosiga — tosh otardim. Shunda meni Nabiy ﷺ huzuriga olib borishdi. U zot ﷺ: «Ey bola, xurmoga nega tosh otyapsan?» dedilar. Men: «Yeyish uchun», dedim. U zot ﷺ: «Xurmoga tosh otma, uning tagiga tushganidan ye», dedilar. Soʻng boshimni siladilar va: «Allohim, uning qornini toʻygʻaz», dedilar.Рофиъ ибн Амр ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бола эдим, хурмомизга — ёки: ансорларнинг хурмосига — тош отардим. Шунда мени Набий ﷺ ҳузурига олиб боришди. У зот ﷺ: «Эй бола, хурмога нега тош отяпсан?» дедилар. Мен: «Ейиш учун», дедим. У зот ﷺ: «Хурмога тош отма, унинг тагига тушганидан е», дедилар. Сўнг бошимни силадилар ва: «Аллоҳим, унинг қорнини тўйғаз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَتَيْتَ عَلَى رَاعٍ فَنَادِهِ ثَلاَثَ مِرَارٍ فَإِنْ أَجَابَكَ وَإِلاَّ فَاشْرَبْ فِي غَيْرِ أَنْ تُفْسِدَ وَإِذَا أَتَيْتَ عَلَى حَائِطِ بُسْتَانٍ فَنَادِ صَاحِبَ الْبُسْتَانِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَإِنْ أَجَابَكَ وَإِلاَّ فَكُلْ فِي أَنْ لاَ تُفْسِدَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir choʻpon oldiga kelsang, uni uch marta chaqir; agar javob bersa (yaxshi), boʻlmasa buzgʻunchilik qilmagan holda ich. Bogʻ devori oldiga kelsang, bogʻ egasini uch marta chaqir; agar javob bersa (yaxshi), boʻlmasa buzgʻunchilik qilmagan holda ye», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир чўпон олдига келсанг, уни уч марта чақир; агар жавоб берса (яхши), бўлмаса бузғунчилик қилмаган ҳолда ич. Боғ девори олдига келсанг, боғ эгасини уч марта чақир; агар жавоб берса (яхши), бўлмаса бузғунчилик қилмаган ҳолда е», дедилар.

حَدَّثَنَا هَدِيَّةُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، وَأَيُّوبُ بْنُ حَسَّانَ الْوَاسِطِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ سَلَمَةَ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِحَائِطٍ فَلْيَأْكُلْ وَلاَ يَتَّخِذْ خُبْنَةً ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz bir bogʻ yonidan oʻtsa, undan yesin, ammo etagiga solib olib ketmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз бир боғ ёнидан ўтса, ундан есин, аммо этагига солиб олиб кетмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَامَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَحْتَلِبَنَّ أَحَدُكُمْ مَاشِيَةَ رَجُلٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تُؤْتَى مَشْرُبَتُهُ فَيُكْسَرَ بَابُ خِزَانَتِهِ فَيُنْتَثَلَ طَعَامُهُ فَإِنَّمَا تَخْزُنُ لَهُمْ ضُرُوعُ مَوَاشِيهِمْ أَطْعِمَاتِهِمْ فَلاَ يَحْتَلِبَنَّ أَحَدُكُمْ مَاشِيَةَ امْرِئٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ turib: «Biringiz bir kishining chorvasini uning iznisiz sogʻib olmasin. Biringiz oʻzining omborxonasiga kelinib, xazinasi eshigi buzilib, taomi olib qoʻyilishini yoqtiradimi? Chorvalarining yelinlari ular uchun oziq-ovqatini saqlab turadi. Bas, biringiz bir kishining chorvasini uning iznisiz sogʻmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туриб: «Бирингиз бир кишининг чорвасини унинг изнисиз соғиб олмасин. Бирингиз ўзининг омборхонасига келиниб, хазинаси эшиги бузилиб, таоми олиб қўйилишини ёқтирадими? Чорваларининг елинлари улар учун озиқ-овқатини сақлаб туради. Бас, бирингиз бир кишининг чорвасини унинг изнисиз соғмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ سَلِيطِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الطُّهَوِيِّ، عَنْ ذُهَيْلِ بْنِ عَوْفِ بْنِ شَمَّاخٍ الطُّهَوِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَفَرٍ إِذْ رَأَيْنَا إِبِلاً مَصْرُورَةً بِعِضَاهِ الشَّجَرِ فَثُبْنَا إِلَيْهَا فَنَادَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَرَجَعْنَا إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ الإِبِلَ لأَهْلِ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ هُوَ قُوتُهُمْ وَيُمْنُهُمْ بَعْدَ اللَّهِ أَيَسُرُّكُمْ لَوْ رَجَعْتُمْ إِلَى مَزَاوِدِكُمْ فَوَجَدْتُمْ مَا فِيهَا قَدْ ذُهِبَ بِهِ أَتُرَوْنَ ذَلِكَ عَدْلاً ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ هَذَا كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا أَفَرَأَيْتَ إِنِ احْتَجْنَا إِلَى الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ فَقَالَ ‏"‏ كُلْ وَلاَ تَحْمِلْ وَاشْرَبْ وَلاَ تَحْمِلْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda ekanmiz, birdan tikanli daraxtlar orasida yelinlari bogʻlangan tuyalarni koʻrib qoldik va ularga oshiqdik. Shunda Rasululloh ﷺ bizni chaqirdilar, biz esa u zotning oldiga qaytdik. U zot ﷺ: «Bu tuyalar musulmonlardan boʻlgan bir oilaniki boʻlib, Allohdan soʻng ularning oziqlari va barakalaridir. Agar toʻrvalaringizga qaytib, undagi narsa olib ketilganini topsangiz, sizni bu xursand qiladimi? Buni adolat deb bilasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot ﷺ: «Bas, mana bu ham xuddi shunday», dedilar. Biz: «Agar taom va ichimlikka muhtoj boʻlsak-chi?» dedik. Shunda u zot ﷺ: «Ye, ammo olib ketma; ich, ammo olib ketma», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эканмиз, бирдан тиканли дарахтлар орасида елинлари боғланган туяларни кўриб қолдик ва уларга ошиқдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизни чақирдилар, биз эса у зотнинг олдига қайтдик. У зот ﷺ: «Бу туялар мусулмонлардан бўлган бир оиланики бўлиб, Аллоҳдан сўнг уларнинг озиқлари ва баракаларидир. Агар тўрваларингизга қайтиб, ундаги нарса олиб кетилганини топсангиз, сизни бу хурсанд қиладими? Буни адолат деб биласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот ﷺ: «Бас, мана бу ҳам худди шундай», дедилар. Биз: «Агар таом ва ичимликка муҳтож бўлсак-чи?» дедик. Шунда у зот ﷺ: «Е, аммо олиб кетма; ич, аммо олиб кетма», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لَهَا ‏"‏ اتَّخِذِي غَنَمًا فَإِنَّ فِيهَا بَرَكَةً ‏"‏ ‏.‏

Ummu Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga: «Qoʻy boq, chunki unda baraka bordir», dedilar.Умму Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга: «Қўй боқ, чунки унда барака бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ، يَرْفَعُهُ قَالَ ‏"‏ الإِبِلُ عِزٌّ لأَهْلِهَا وَالْغَنَمُ بَرَكَةٌ وَالْخَيْرُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِي الْخَيْلِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Urva al-Boriqiy (roziyallohu anhu)dan marfuʼ tarzda rivoyat qilinadi: «Tuya oʻz egalari uchun izzatdir, qoʻy esa barakadir, yaxshilik esa qiyomat kunigacha otlarning peshonalariga tugib qoʻyilgandir», dedilar.Урва ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ тарзда ривоят қилинади: «Туя ўз эгалари учун иззатдир, қўй эса баракадир, яхшилик эса қиёмат кунигача отларнинг пешоналарига тугиб қўйилгандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ النَّيْسَابُورِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فِرَاسٍ أَبُو هُرَيْرَةَ الصَّيْرَفِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، حَدَّثَنَا زَرْبِيٌّ، إِمَامُ مَسْجِدِ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الشَّاةُ مِنْ دَوَابِّ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻy jannat hayvonlaridandir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўй жаннат ҳайвонларидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عُرْوَةَ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الأَغْنِيَاءَ بِاتِّخَاذِ الْغَنَمِ وَأَمَرَ الْفُقَرَاءَ بِاتِّخَاذِ الدَّجَاجِ وَقَالَ ‏"‏ عِنْدَ اتِّخَاذِ الأَغْنِيَاءِ الدَّجَاجَ يَأْذَنُ اللَّهُ بِهَلاَكِ الْقُرَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boylarga qoʻy boqishni buyurdilar va faqirlarga tovuq boqishni buyurdilar hamda: «Boylar tovuq boqadigan boʻlgan vaqtda Alloh qishloqlarning halok boʻlishiga izn beradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бойларга қўй боқишни буюрдилар ва фақирларга товуқ боқишни буюрдилар ҳамда: «Бойлар товуқ боқадиган бўлган вақтда Аллоҳ қишлоқларнинг ҳалок бўлишига изн беради», дедилар.