حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا إِلَى أَجَلٍ وَأَرْهَنَهُ دِرْعَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir yahudiydan muddatga taomni sotib olib, sovutini unga garovga qoʻydilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир яҳудийдан муддатга таомни сотиб олиб, совутини унга гаровга қўйдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَقَدْ رَهَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِرْعَهُ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِالْمَدِينَةِ فَأَخَذَ لأَهْلِهِ مِنْهُ شَعِيرًا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdilar: Rasululloh ﷺ Madinada bir yahudiyning huzuriga sovutlarini garovga qoʻyib, undan ahli oilalari uchun arpa oldilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ Мадинада бир яҳудийнинг ҳузурига совутларини гаровга қўйиб, ундан аҳли оилалари учун арпа олдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ بَهْرَامَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِطَعَامٍ ‏.‏

Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sovutlari bir yahudiy huzurida taomga garovga qoʻyilgan holda vafot etdilar.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ совутлари бир яҳудий ҳузурида таомга гаровга қўйилган ҳолда вафот этдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَدِرْعُهُ رَهْنٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلاَثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ sovutlari bir yahudiy huzurida oʻttiz soʻ arpaga garovga qoʻyilgan holda vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ совутлари бир яҳудий ҳузурида ўттиз сў арпага гаровга қўйилган ҳолда вафот этдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الظَّهْرُ يُرْكَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَشْرَبُ نَفَقَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ulov garovga qoʻyilgan boʻlsa ham, unga minib yuriladi; sut beruvchi hayvon garovga qoʻyilgan boʻlsa ham, uning sutidan ichiladi. Minib yuruvchi va sutdan ichuvchi zimmasida esa uning yem-xashak xarajati boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Улов гаровга қўйилган бўлса ҳам, унга миниб юрилади; сут берувчи ҳайвон гаровга қўйилган бўлса ҳам, унинг сутидан ичилади. Миниб юрувчи ва сутдан ичувчи зиммасида эса унинг ем-хашак харажати бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَغْلَقُ الرَّهْنُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Garov muddati oʻtgani bilan egasidan tortib olinmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров муддати ўтгани билан эгасидан тортиб олинмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثَةٌ أَنَا خَصْمُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ كُنْتُ خَصْمَهُ خَصَمْتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ أَعْطَى بِي ثُمَّ غَدَرَ وَرَجُلٌ بَاعَ حُرًّا فَأَكَلَ ثَمَنَهُ وَرَجُلٌ اسْتَأْجَرَ أَجِيرًا فَاسْتَوْفَى مِنْهُ وَلَمْ يُوفِهِ أَجْرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo shunday dedi: ‹Uch kishi bor, qiyomat kuni Men ularning gʻanimiman; Men kimga gʻanim boʻlsam, qiyomat kuni uni yengaman: Meni oʻrtaga qoʻyib ahd bergan, soʻng xiyonat qilgan kishi; hur odamni sotib, uning pulini yegan kishi; hamda bir yollanuvchini yollab, undan ish oldiyu, unga haqini bermagan kishi›», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло шундай деди: ‹Уч киши бор, қиёмат куни Мен уларнинг ғанимиман; Мен кимга ғаним бўлсам, қиёмат куни уни енгаман: Мени ўртага қўйиб аҳд берган, сўнг хиёнат қилган киши; ҳур одамни сотиб, унинг пулини еган киши; ҳамда бир ёлланувчини ёллаб, ундан иш олдию, унга ҳақини бермаган киши›», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَطِيَّةَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطُوا الأَجِيرَ أَجْرَهُ قَبْلَ أَنْ يَجِفَّ عَرَقُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yollanuvchiga haqini uning teri qurimasidan avval bering», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ёлланувчига ҳақини унинг тери қуримасидан аввал беринг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ مَسْلَمَةَ بْنِ عُلَىٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُتْبَةَ بْنَ النُّدَّرِ، يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ طسم حَتَّى إِذَا بَلَغَ قِصَّةَ مُوسَى قَالَ ‏"‏ إِنَّ مُوسَى صلى الله عليه وسلم أَجَّرَ نَفْسَهُ ثَمَانِيَ سِنِينَ أَوْ عَشْرًا عَلَى عِفَّةِ فَرْجِهِ وَطَعَامِ بَطْنِهِ ‏"‏ ‏.‏

Utba ibn an-Nuddar (roziyallohu anhu) aytdilar: Biz Rasululloh ﷺ huzurida edik. U zot «To Sin Mim»ni oʻqib, Muso qissasiga yetganlarida: «Albatta, Muso alayhissalom oʻzini sakkiz yoki oʻn yil qorni toʻyishi va nomusini saqlashi evaziga yollandi», dedilar.Утба ибн ан-Нуддар (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида эдик. У зот «То Син Мим»ни ўқиб, Мусо қиссасига етганларида: «Албатта, Мусо алайҳиссалом ўзини саккиз ёки ўн йил қорни тўйиши ва номусини сақлаши эвазига ёлланди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سَلِيمُ بْنُ حَيَّانَ، سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَشَأْتُ يَتِيمًا وَهَاجَرْتُ مِسْكِينًا وَكُنْتُ أَجِيرًا لاِبْنَةِ غَزْوَانَ بِطَعَامِ بَطْنِي وَعُقْبَةِ رِجْلِي أَحْطِبْ لَهُمْ إِذَا نَزَلُوا وَأَحْدُو لَهُمْ إِذَا رَكِبُوا فَالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ الدِّينَ قِوَامًا وَجَعَلَ أَبَا هُرَيْرَةَ إِمَامًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdilar: Men yetim boʻlib oʻsdim, miskin holimda hijrat qildim va qornim toʻyishi hamda ulovga navbatma-navbat minishim evaziga Gʻazvonning qiziga yollanib ishlagan edim. Ular tushganlarida oʻtin terib, ulanganlarida ularga hido aytar edim. Dinni tayanch qilib, Abu Hurayrani imom qilib qoʻygan Allohga hamdlar boʻlsin.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Мен етим бўлиб ўсдим, мискин ҳолимда ҳижрат қилдим ва қорним тўйиши ҳамда уловга навбатма-навбат минишим эвазига Ғазвоннинг қизига ёлланиб ишлаган эдим. Улар тушганларида ўтин териб, уланганларида уларга ҳидо айтар эдим. Динни таянч қилиб, Абу Ҳурайрани имом қилиб қўйган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَنَشٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَصَابَ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَصَاصَةٌ فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا فَخَرَجَ يَلْتَمِسُ عَمَلاً يُصِيبُ فِيهِ شَيْئًا لِيُغِيثَ بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى بُسْتَانًا لِرَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ فَاسْتَقَى لَهُ سَبْعَةَ عَشَرَ دَلْوًا كُلُّ دَلْوٍ بِتَمْرَةٍ فَخَيَّرَهُ الْيَهُودِيُّ مِنْ تَمْرِهِ سَبْعَ عَشَرَةَ عَجْوَةً فَجَاءَ بِهَا إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdilar: Allohning Nabiysi ﷺga ochlik yetdi. Bu Alining qulogʻiga yetgach, u Rasululloh ﷺga biror narsa keltirish uchun ish qidirib chiqdi. U yahudiylardan bir kishining bogʻiga keldi va unga har biri bir dona xurmo evaziga oʻn yetti chelak suv tortib berdi. Yahudiy oʻz xurmosidan oʻn yetti dona ajva xurmosini tanlash ixtiyorini berdi. Ali ularni Allohning Nabiysi ﷺga olib keldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Аллоҳнинг Набийси ﷺга очлик етди. Бу Алининг қулоғига етгач, у Расулуллоҳ ﷺга бирор нарса келтириш учун иш қидириб чиқди. У яҳудийлардан бир кишининг боғига келди ва унга ҳар бири бир дона хурмо эвазига ўн етти челак сув тортиб берди. Яҳудий ўз хурмосидан ўн етти дона ажва хурмосини танлаш ихтиёрини берди. Али уларни Аллоҳнинг Набийси ﷺга олиб келди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي حَيَّةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنْتُ أَدْلُو الدَّلْوَ بِتَمْرَةٍ وَأَشْتَرِطُ أَنَّهَا جَلْدَةٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytdilar: Men bir dona xurmo evaziga chelakda suv tortar va uning sifatli, quruq xurmo boʻlishini shart qilar edim.Али (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Мен бир дона хурмо эвазига челакда сув тортар ва унинг сифатли, қуруқ хурмо бўлишини шарт қилар эдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لِي أَرَى لَوْنَكَ مُنْكَفِئًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْخَمْصُ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ الأَنْصَارِيُّ إِلَى رَحْلِهِ فَلَمْ يَجِدْ فِي رَحْلِهِ شَيْئًا فَخَرَجَ يَطْلُبُ فَإِذَا هُوَ بِيَهُودِيٍّ يَسْقِي نَخْلاً فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ لِلْيَهُودِيِّ أَسْقِي نَخْلَكَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ كُلُّ دَلْوٍ بِتَمْرَةٍ ‏.‏ وَاشْتَرَطَ الأَنْصَارِيُّ أَنْ لاَ يَأْخُذَ خَدِرَةً وَلاَ تَارِزَةً وَلاَ حَشَفَةً وَلاَ يَأْخُذَ إِلاَّ جَلْدَةً ‏.‏ فَاسْتَقَى بِنَحْوٍ مِنْ صَاعَيْنِ فَجَاءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdilar: Ansorlardan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, nega men sizning rangingiz oʻzgargan koʻrayapman?» dedi. U zot: «Ochlikdan», dedilar. Shunda ansoriy oʻz uyiga bordi, ammo uyida hech narsa topmadi. Soʻng ish qidirib chiqib, bir yahudiyning xurmozorini sugʻorayotganini koʻrdi. Ansoriy yahudiyga: «Xurmongni sugʻorib beraymi?» dedi. Yahudiy: «Ha», dedi. Ansoriy: «Har chelakka bir xurmo», dedi va qorayib ketgan, qotib qolgan yoki past nav xurmo olmasligini, faqat sifatli xurmo olishini shart qildi. U ikki soʻga yaqin xurmo tortib, uni Nabiy ﷺga olib keldi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Ансорлардан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, нега мен сизнинг рангингиз ўзгарган кўраяпман?» деди. У зот: «Очликдан», дедилар. Шунда ансорий ўз уйига борди, аммо уйида ҳеч нарса топмади. Сўнг иш қидириб чиқиб, бир яҳудийнинг хурмозорини суғораётганини кўрди. Ансорий яҳудийга: «Хурмонгни суғориб берайми?» деди. Яҳудий: «Ҳа», деди. Ансорий: «Ҳар челакка бир хурмо», деди ва қорайиб кетган, қотиб қолган ёки паст нав хурмо олмаслигини, фақат сифатли хурмо олишини шарт қилди. У икки сўга яқин хурмо тортиб, уни Набий ﷺга олиб келди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَارِقِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَزْرَعُ ثَلاَثَةٌ رَجُلٌ لَهُ أَرْضٌ فَهُوَ يَزْرَعُهَا وَرَجُلٌ مُنِحَ أَرْضًا فَهُوَ يَزْرَعُ مَا مُنِحَ وَرَجُلٌ اسْتَكْرَى أَرْضًا بِذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdilar: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar va: «Faqat uch kishi ekin ekadi: yeri bor boʻlib, uni ekadigan kishi; bir yer ehson qilingan boʻlib, ehson qilingan yerini ekadigan kishi; hamda oltin yoki kumush evaziga yer ijaraga olgan kishi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар ва: «Фақат уч киши экин экади: ери бор бўлиб, уни экадиган киши; бир ер эҳсон қилинган бўлиб, эҳсон қилинган ерини экадиган киши; ҳамда олтин ёки кумуш эвазига ер ижарага олган киши», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا نُخَابِرُ وَلاَ نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى سَمِعْنَا رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ ‏.‏ فَتَرَكْنَاهُ لِقَوْلِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz yerni hosilning bir ulushi evaziga ijaraga berar edik va bunda hech qanday yomonlik koʻrmasdik. Nihoyat, Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu): ‹Rasululloh ﷺ bundan qaytardilar›, deganini eshitdik. Shundan soʻng uning aytgani sababli biz buni tark etdik», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз ерни ҳосилнинг бир улуши эвазига ижарага берар эдик ва бунда ҳеч қандай ёмонлик кўрмасдик. Ниҳоят, Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу): ‹Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтардилар›, деганини эшитдик. Шундан сўнг унинг айтгани сабабли биз буни тарк этдик», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كَانَتْ لِرِجَالٍ مِنَّا فُضُولُ أَرَضِينَ يُؤَاجِرُونَهَا عَلَى الثُّلُثِ وَالرُّبُعِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ فُضُولُ أَرَضِينَ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا أَخَاهُ فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Bizdan baʼzi kishilarning ortiqcha yerlari boʻlib, ularni uchdan yoki toʻrtdan bir ulush evaziga ijaraga berar edilar. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Kimning ortiqcha yeri boʻlsa, uni oʻzi eksin yoki birodariga ekishga bersin. Agar bunga koʻnmasa, yerini oʻzida ushlab tursin›, dedilar», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биздан баъзи кишиларнинг ортиқча ерлари бўлиб, уларни учдан ёки тўртдан бир улуш эвазига ижарага берар эдилар. Шунда Набий ﷺ: ‹Кимнинг ортиқча ери бўлса, уни ўзи эксин ёки биродарига экишга берсин. Агар бунга кўнмаса, ерини ўзида ушлаб турсин›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni oʻzi eksin yoki birodariga inʼom qilib (ekishga) bersin. Agar bunga koʻnmasa, yerini oʻzida ushlab tursin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни ўзи эксин ёки биродарига инъом қилиб (экишга) берсин. Агар бунга кўнмаса, ерини ўзида ушлаб турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَأَبُو أُسَامَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، - أَوْ قَالَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يُكْرِي أَرْضًا لَهُ مَزَارِعًا فَأَتَاهُ إِنْسَانٌ فَأَخْبَرَهُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَذَهَبَ ابْنُ عُمَرَ وَذَهَبْتُ مَعَهُ حَتَّى أَتَاهُ بِالْبَلاَطِ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَأَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U kishi oʻziga tegishli bir yerni ekin ekish uchun ijaraga berardi. Shunda bir kishi uning oldiga kelib, Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan xabar berdi: Rasululloh ﷺ ekin yerlarini ijaraga berishdan qaytargan ekanlar. Ibn Umar bordi, men ham u bilan bordim, toki Balotda uning huzuriga yetib bordi va bu haqda undan soʻradi. U esa Rasululloh ﷺ ekin yerlarini ijaraga berishdan qaytarganlarini xabar berdi. Shundan soʻng Abdulloh (Ibn Umar) yerini ijaraga berishni tark etdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У киши ўзига тегишли бир ерни экин экиш учун ижарага берарди. Шунда бир киши унинг олдига келиб, Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан хабар берди: Расулуллоҳ ﷺ экин ерларини ижарага беришдан қайтарган эканлар. Ибн Умар борди, мен ҳам у билан бордим, токи Балотда унинг ҳузурига етиб борди ва бу ҳақда ундан сўради. У эса Расулуллоҳ ﷺ экин ерларини ижарага беришдан қайтарганларини хабар берди. Шундан сўнг Абдуллоҳ (Ибн Умар) ерини ижарага беришни тарк этди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ شَوْذَبٍ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيُزْرِعْهَا وَلاَ يُؤَاجِرْهَا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: ‹Kimning yeri boʻlsa, uni oʻzi eksin yoki (birovga) ekishga bersin, uni ijaraga bermasin›, dedilar», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: ‹Кимнинг ери бўлса, уни ўзи эксин ёки (бировга) экишга берсин, уни ижарага бермасин›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُطَرِّفُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، - مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ - أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ ‏.‏ وَالْمُحَاقَلَةُ اسْتِكْرَاءُ الأَرْضِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ muhoqaladan qaytardilar», dedi. Muhoqala esa yerni ijaraga berishdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ муҳоқаладан қайтардилар», деди. Муҳоқала эса ерни ижарага беришдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ لَمَّا سَمِعَ إِكْثَارَ النَّاسِ، فِي كِرَاءِ الأَرْضِ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ مَنَحَهَا أَحَدُكُمْ أَخَاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَنْهَ عَنْ كِرَائِهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U kishi odamlarning yer ijarasi haqida koʻp gapirayotganini eshitgach: «Subhanalloh! Rasululloh ﷺ faqatgina: ‹Biringiz uni birodariga inʼom qilib bersa boʻlmaydimi?› deganlar, xolos. Uni ijaraga berishdan qaytarmaganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У киши одамларнинг ер ижараси ҳақида кўп гапираётганини эшитгач: «Субҳаналлоҳ! Расулуллоҳ ﷺ фақатгина: ‹Бирингиз уни биродарига инъом қилиб берса бўлмайдими?› деганлар, холос. Уни ижарага беришдан қайтармаганлар», деди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ لِشَىْءٍ مَعْلُومٍ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ الْحَقْلُ وَهُوَ بِلِسَانِ الأَنْصَارِ الْمُحَاقَلَةُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning oʻz yerini birodariga inʼom qilib berishi, uning evaziga muayyan bir narsani olishdan koʻra u uchun yaxshiroqdir», dedilar. Ibn Abbos: «Bu haql boʻlib, ansorlar tilida muhoqala deyiladi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг ўз ерини биродарига инъом қилиб бериши, унинг эвазига муайян бир нарсани олишдан кўра у учун яхшироқдир», дедилар. Ибн Аббос: «Бу ҳақл бўлиб, ансорлар тилида муҳоқала дейилади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ قَالَ كُنَّا نُكْرِي الأَرْضَ عَلَى أَنَّ لَكَ مَا أَخْرَجَتْ هَذِهِ وَلِي مَا أَخْرَجَتْ هَذِهِ فَنُهِينَا أَنْ نُكْرِيَهَا بِمَا أَخْرَجَتْ وَلَمْ نُنْهَ أَنْ نُكْرِيَ الأَرْضَ بِالْوَرِقِ ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz yerni shu shart bilan ijaraga berar edik: mana bu boʻlagi chiqargan hosil senga, mana bu boʻlagi chiqargan hosil menga boʻlsin. Bas, biz uni chiqargan hosil evaziga ijaraga berishdan qaytarildik, ammo yerni kumush evaziga ijaraga berishdan qaytarilmadik», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз ерни шу шарт билан ижарага берар эдик: мана бу бўлаги чиқарган ҳосил сенга, мана бу бўлаги чиқарган ҳосил менга бўлсин. Бас, биз уни чиқарган ҳосил эвазига ижарага беришдан қайтарилдик, аммо ерни кумуш эвазига ижарага беришдан қайтарилмадик», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو النَّجَاشِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَمِّهِ، ظُهَيْرٍ قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا رَافِقًا ‏.‏ فَقُلْتُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهُوَ حَقٌّ ‏.‏ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُونَ بِمَحَاقِلِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا نُؤَاجِرُهَا عَلَى الثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالأَوْسُقِ مِنَ الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ فَلاَ تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Zuhayr ibn Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni oʻzimizga foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar», dedi. Men: «Rasululloh ﷺ nima desalar, oʻsha haqdir», dedim. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Ekin yerlaringizni nima qilasizlar?» dedilar. Biz: «Uni uchdan bir, toʻrtdan bir va bir necha vasq bugʻdoyu arpa evaziga ijaraga beramiz», dedik. Shunda u zot: «Bunday qilmanglar. Uni oʻzlaringiz ekinglar yoki (birovga) ekishga beringlar», dedilar.Зуҳайр ибн Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни ўзимизга фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар», деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ нима десалар, ўша ҳақдир», дедим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Экин ерларингизни нима қиласизлар?» дедилар. Биз: «Уни учдан бир, тўртдан бир ва бир неча васқ буғдою арпа эвазига ижарага берамиз», дедик. Шунда у зот: «Бундай қилманглар. Уни ўзларингиз экинглар ёки (бировга) экишга беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ ابْنِ أَخِي، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كَانَ أَحَدُنَا إِذَا اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ، أَعْطَاهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالنِّصْفِ وَاشْتَرَطَ ثَلاَثَةَ جَدَاوِلَ وَالْقُصَارَةَ وَمَا سَقَى الرَّبِيعُ وَكَانَ الْعَيْشُ إِذْ ذَاكَ شَدِيدًا وَكَانَ يَعْمَلُ فِيهَا بِالْحَدِيدِ وَبِمَا شَاءَ اللَّهُ وَيُصِيبُ مِنْهَا مَنْفَعَةً فَأَتَانَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَكُمْ نَافِعًا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِهِ أَنْفَعُ لَكُمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَاكُمْ عَنِ الْحَقْلِ وَيَقُولُ ‏"‏ مَنِ اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْ ‏"‏ ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bizdan biri oʻz yeriga ehtiyoji qolmasa, uni uchdan bir, toʻrtdan bir yoki yarim ulush evaziga berar va uch ariqning boʻyidagi hosilni, xirmondan qolgan boshoqlarni hamda buloq sugʻorgan hosilni oʻziga shart qilib olardi. Oʻsha paytda hayot ogʻir edi. Kishi yerda temir asbob bilan va Alloh xohlagan narsa bilan ishlab, undan manfaat topardi. Soʻng Rofeʼ ibn Xadij bizning oldimizga kelib: ‹Rasululloh ﷺ sizlarni oʻzlaringizga foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, ammo Allohga itoat qilish va Uning Rasuliga itoat qilish sizlar uchun foydaliroqdir. Rasululloh ﷺ sizlarni haqldan qaytaradilar va: ‹Kim oʻz yeriga ehtiyoji qolmasa, uni birodariga inʼom qilib bersin yoki tashlab qoʻysin›, deydilar›, dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биздан бири ўз ерига эҳтиёжи қолмаса, уни учдан бир, тўртдан бир ёки ярим улуш эвазига берар ва уч ариқнинг бўйидаги ҳосилни, хирмондан қолган бошоқларни ҳамда булоқ суғорган ҳосилни ўзига шарт қилиб оларди. Ўша пайтда ҳаёт оғир эди. Киши ерда темир асбоб билан ва Аллоҳ хоҳлаган нарса билан ишлаб, ундан манфаат топарди. Сўнг Рофеъ ибн Хадиж бизнинг олдимизга келиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сизларни ўзларингизга фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, аммо Аллоҳга итоат қилиш ва Унинг Расулига итоат қилиш сизлар учун фойдалироқдир. Расулуллоҳ ﷺ сизларни ҳақлдан қайтарадилар ва: ‹Ким ўз ерига эҳтиёжи қолмаса, уни биродарига инъом қилиб берсин ёки ташлаб қўйсин›, дейдилар›, деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا أَتَى رَجُلاَنِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَدِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنَكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَمِعَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ قَوْلَهُ ‏"‏ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh Rofeʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin. Allohga qasamki, men bu hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Aslida Nabiy ﷺ huzuriga janjallashib qolgan ikki kishi kelgan edi. Shunda u zot: ‹Agar sizlarning ahvolingiz shunday boʻlsa, ekin yerlarini ijaraga bermanglar›, dedilar. Rofeʼ ibn Xadij esa faqat u zotning ‹ekin yerlarini ijaraga bermanglar› degan soʻzlarini eshitgan», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ Рофеъ ибн Хадижни мағфират қилсин. Аллоҳга қасамки, мен бу ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Аслида Набий ﷺ ҳузурига жанжаллашиб қолган икки киши келган эди. Шунда у зот: ‹Агар сизларнинг аҳволингиз шундай бўлса, экин ерларини ижарага берманглар›, дедилар. Рофеъ ибн Хадиж эса фақат у зотнинг ‹экин ерларини ижарага берманглар› деган сўзларини эшитган», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ قُلْتُ لِطَاوُسٍ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَوْ تَرَكْتَ هَذِهِ الْمُخَابَرَةَ فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهُ ‏.‏ فَقَالَ أَىْ عَمْرُو إِنِّي أُعِينُهُمْ وَأُعْطِيهِمْ وَإِنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ أَخَذَ النَّاسَ عَلَيْهَا عِنْدَنَا وَإِنَّ أَعْلَمَهُمْ - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ عَنْهَا وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا أَجْرًا مَعْلُومًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Tovus (rahimahulloh)ga: «Ey Abu Abdurrahmon, bu muxobarani (ekin ijarasini) tark etsang boʻlmaydimi? Chunki ular Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlar, deb daʼvo qilmoqdalar», deyildi. U esa: «Ey Amr, men ularga yordam beraman va (yerni olib) ularga (hosildan) beraman. Muoz ibn Jabal ham bizning yurtimizda odamlarni shu asosda ish tutdirgan. Ularning eng bilimdoni — yaʼni Ibn Abbos — menga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ bundan qaytarmaganlar, balki: ‹Biringizning (yerini) birodariga inʼom qilib berishi, uning evaziga muayyan bir haq olishidan koʻra u uchun yaxshiroqdir›, deganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Товус (раҳимаҳуллоҳ)га: «Эй Абу Абдурраҳмон, бу мухобарани (экин ижарасини) тарк этсанг бўлмайдими? Чунки улар Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганлар, деб даъво қилмоқдалар», дейилди. У эса: «Эй Амр, мен уларга ёрдам бераман ва (ерни олиб) уларга (ҳосилдан) бераман. Муоз ибн Жабал ҳам бизнинг юртимизда одамларни шу асосда иш тутдирган. Уларнинг энг билимдони — яъни Ибн Аббос — менга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтармаганлар, балки: ‹Бирингизнинг (ерини) биродарига инъом қилиб бериши, унинг эвазига муайян бир ҳақ олишидан кўра у учун яхшироқдир›, деганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، أَكْرَى الأَرْضَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ عَلَى الثُّلُثِ وَالرُّبُعِ فَهُوَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَى يَوْمِكَ هَذَا ‏.‏

Tovus (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon davrida yerni uchdan bir va toʻrtdan bir ulush evaziga ijaraga berar edi va shu bugungi kuningizga qadar shunday qilib kelmoqda.Товус (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон даврида ерни учдан бир ва тўртдан бир улуш эвазига ижарага берар эди ва шу бугунги кунингизга қадар шундай қилиб келмоқда.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ الأَرْضَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ لَهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunchaki: «Biringiz oʻz birodariga yerini bepul berib qoʻysa, undan maʼlum bir hosil-daromad olib turishidan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», dedilar, xolos.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шунчаки: «Бирингиз ўз биродарига ерини бепул бериб қўйса, ундан маълум бир ҳосил-даромад олиб туришидан кўра ўзи учун яхшироқдир», дедилар, холос.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَزَعَمَ أَنَّ بَعْضَ عُمُومَتِهِ أَتَاهُمْ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلاَ يُكْرِيهَا بِطَعَامٍ مُسَمًّى ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ davrida yerni hosili evaziga ijaraga berardik. Amakilarimdan baʼzilari ularning oldiga kelib: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimning yeri boʻlsa, uni maʼlum miqdordagi maʼlum bir oziq-ovqat evaziga ijaraga bermasin›, dedilar», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ даврида ерни ҳосили эвазига ижарага берардик. Амакиларимдан баъзилари уларнинг олдига келиб: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимнинг ери бўлса, уни маълум миқдордаги маълум бир озиқ-овқат эвазига ижарага бермасин›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ زَرَعَ فِي أَرْضِ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَلَيْسَ لَهُ مِنَ الزَّرْعِ شَىْءٌ وَتُرَدُّ عَلَيْهِ نَفَقَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir qavmning yerida ularning ruxsatisiz ekin eksa, unga ekindan hech narsa yoʻq, ammo unga sarf-xarajati qaytariladi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қавмнинг ерида уларнинг рухсатисиз экин экса, унга экиндан ҳеч нарса йўқ, аммо унга сарф-харажати қайтарилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَسَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِالشَّطْرِ مِمَّا يَخْرُجُ مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar ahli bilan yerdan chiqadigan meva yoki ekinning yarmi evaziga muomala qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар аҳли билан ердан чиқадиган мева ёки экиннинг ярми эвазига муомала қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَى خَيْبَرَ أَهْلَهَا عَلَى النِّصْفِ نَخْلُهَا وَأَرْضُهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybarni uning ahliga xurmosi va yerining yarmi evaziga berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбарни унинг аҳлига хурмоси ва ерининг ярми эвазига бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُسْلِمٍ الأَعْوَرِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا افْتَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ أَعْطَاهَا عَلَى النِّصْفِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybarni fath qilganlarida, uni (hosilning) yarmi evaziga berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбарни фатҳ қилганларида, уни (ҳосилнинг) ярми эвазига бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُوسَى بْنَ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرَرْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَخْلٍ فَرَأَى قَوْمًا يُلَقِّحُونَ النَّخْلَ فَقَالَ ‏"‏ مَا يَصْنَعُ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَأْخُذُونَ مِنَ الذَّكَرِ فَيَجْعَلُونَهُ فِي الأُنْثَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَظُنُّ ذَاكَ يُغْنِي شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ فَبَلَغَهُمْ فَتَرَكُوهُ وَنَزَلُوا عَنْهَا فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هُوَ ظَنٌّ إِنْ كَانَ يُغْنِي شَيْئًا فَاصْنَعُوهُ فَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَإِنَّ الظَّنَّ يُخْطِئُ وَيُصِيبُ وَلَكِنْ مَا قُلْتُ لَكُمْ قَالَ اللَّهُ فَلَنْ أَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan bir xurmozordan oʻtayotgan edim. U zot bir qavm xurmoni changlatayotganini koʻrib: «Bular nima qilishyapti?» dedilar. Ular: «Erkak xurmodan olib, urgʻochisiga qoʻshishyapti», deyishdi. U zot: «Buning bironta foydasi bor deb oʻylamayman», dedilar. Bu ularga yetib borgach, ular buni tark qilib, undan voz kechishdi. Bu esa Paygʻambar ﷺga yetib borgach, u zot: «U faqat bir gumon edi. Agar bironta foydasi boʻlsa, buni qilaveringlar. Men ham sizlardek bir insonman, gumon esa xato ham qiladi, toʻgʻri ham chiqadi. Lekin men sizlarga: ‹Alloh aytdi›, deb aytgan narsamda hech qachon Allohga nisbatan yolgʻon soʻzlamayman», dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бир хурмозордан ўтаётган эдим. У зот бир қавм хурмони чанглатаётганини кўриб: «Булар нима қилишяпти?» дедилар. Улар: «Эркак хурмодан олиб, урғочисига қўшишяпти», дейишди. У зот: «Бунинг биронта фойдаси бор деб ўйламайман», дедилар. Бу уларга етиб боргач, улар буни тарк қилиб, ундан воз кечишди. Бу эса Пайғамбар ﷺга етиб боргач, у зот: «У фақат бир гумон эди. Агар биронта фойдаси бўлса, буни қилаверинглар. Мен ҳам сизлардек бир инсонман, гумон эса хато ҳам қилади, тўғри ҳам чиқади. Лекин мен сизларга: ‹Аллоҳ айтди›, деб айтган нарсамда ҳеч қачон Аллоҳга нисбатан ёлғон сўзламайман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، وَهِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ أَصْوَاتًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا الصَّوْتُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا النَّخْلُ يُؤَبِّرُونَهُ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ لَمْ يَفْعَلُوا لَصَلَحَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يُؤَبِّرُوا عَامَئِذٍ فَصَارَ شِيصًا فَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ شَيْئًا مِنْ أَمْرِ دُنْيَاكُمْ فَشَأْنَكُمْ بِهِ وَإِنْ كَانَ شَيْئًا مِنْ أُمُورِ دِينِكُمْ فَإِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ baʼzi ovozlarni eshitib: «Bu qanday ovoz?» dedilar. Ular: «Xurmoni changlatayotgan odamlarning ovozi», deyishdi. U zot: «Buni qilmasalar ham yaxshi boʻlardi», dedilar. Shundan soʻng ular oʻsha yili changlatishmadi, natijada xurmo puch boʻlib qoldi. Buni Paygʻambar ﷺga aytishganda, u zot: «Agar dunyoyingiz ishlaridan bir narsa boʻlsa, uni oʻzingiz bilasiz; agar dininigiz ishlaridan bir narsa boʻlsa, u menga tegishli», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ баъзи овозларни эшитиб: «Бу қандай овоз?» дедилар. Улар: «Хурмони чанглатаётган одамларнинг овози», дейишди. У зот: «Буни қилмасалар ҳам яхши бўларди», дедилар. Шундан сўнг улар ўша йили чанглатишмади, натижада хурмо пуч бўлиб қолди. Буни Пайғамбар ﷺга айтишганда, у зот: «Агар дунёйингиз ишларидан бир нарса бўлса, уни ўзингиз биласиз; агар дининигиз ишларидан бир нарса бўлса, у менга тегишли», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خِرَاشِ بْنِ حَوْشَبٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ فِي الْمَاءِ وَالْكَلإِ وَالنَّارِ وَثَمَنُهُ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي الْمَاءَ الْجَارِيَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlar uch narsada sherikdirlar: suvda, oʻt-oʻlanda va olovda; ularning bahosi haromdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлар уч нарсада шерикдирлар: сувда, ўт-ўланда ва оловда; уларнинг баҳоси ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ لاَ يُمْنَعْنَ الْمَاءُ وَالْكَلأُ وَالنَّارُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch narsa taqiqlanmaydi: suv, oʻt-oʻlan va olov», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч нарса тақиқланмайди: сув, ўт-ўлан ва олов», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ خَالِدٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ غُرَابٍ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الشَّىْءُ الَّذِي لاَ يَحِلُّ مَنْعُهُ قَالَ الْمَاءُ وَالْمِلْحُ وَالنَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْمَاءُ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَمَا بَالُ الْمِلْحِ وَالنَّارِ قَالَ ‏"‏ يَا حُمَيْرَاءُ مَنْ أَعْطَى نَارًا فَكَأَنَّمَا تَصَدَّقَ بِجَمِيعِ مَا أَنْضَجَتْ تِلْكَ النَّارُ وَمَنْ أَعْطَى مِلْحًا ‏.‏ فَكَأَنَّمَا تَصَدَّقَ بِجَمِيعِ مَا طَيَّبَ ذَلِكَ الْمِلْحُ وَمَنْ سَقَى مُسْلِمًا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ حَيْثُ يُوجَدُ الْمَاءُ فَكَأَنَّمَا أَعْتَقَ رَقَبَةً وَمَنْ سَقَى مُسْلِمًا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ حَيْثُ لاَ يُوجَدُ الْمَاءُ فَكَأَنَّمَا أَحْيَاهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, taqiq qilinishi joiz boʻlmagan narsa nima?» dedim. U zot: «Suv, tuz va olov», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, suvni bildik, ammo tuz va olov nega bunday?» dedim. U zot: «Ey Humayro, kim olov bersa, oʻsha olovda pishirilgan barcha narsani sadaqa qilgandek boʻladi; kim tuz bersa, oʻsha tuz maza-taʼmini yaxshilagan barcha narsani sadaqa qilgandek boʻladi; kim suv topiladigan joyda bir musulmonga bir hoʻplam suv ichirsa, goʻyo bir qulni ozod qilgandek boʻladi; kim suv topilmaydigan joyda bir musulmonga bir hoʻplam suv ichirsa, goʻyo uni tiriltirgandek boʻladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, тақиқ қилиниши жоиз бўлмаган нарса нима?» дедим. У зот: «Сув, туз ва олов», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сувни билдик, аммо туз ва олов нега бундай?» дедим. У зот: «Эй Ҳумайро, ким олов берса, ўша оловда пиширилган барча нарсани садақа қилгандек бўлади; ким туз берса, ўша туз маза-таъмини яхшилаган барча нарсани садақа қилгандек бўлади; ким сув топиладиган жойда бир мусулмонга бир ҳўплам сув ичирса, гўё бир қулни озод қилгандек бўлади; ким сув топилмайдиган жойда бир мусулмонга бир ҳўплам сув ичирса, гўё уни тирилтиргандек бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا فَرَجُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، ثَابِتُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ عَنْ أَبِيهِ، سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ، أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ ‏.‏ أَنَّهُ اسْتَقْطَعَ الْمِلْحَ الَّذِي يُقَالُ لَهُ مِلْحُ سَدِّ مَأْرِبٍ ‏.‏ فَأَقْطَعَهُ لَهُ ثُمَّ إِنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ التَّمِيمِيَّ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَرَدْتُ الْمِلْحَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَهُوَ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مَاءٌ وَمَنْ وَرَدَهُ أَخَذَهُ وَهُوَ مِثْلُ الْمَاءِ الْعِدِّ ‏.‏ فَاسْتَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبْيَضَ بْنَ حَمَّالٍ فِي قَطِيعَتِهِ فِي الْمِلْحِ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ أَقَلْتُكَ مِنْهُ عَلَى أَنْ تَجْعَلَهُ مِنِّي صَدَقَةً ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ مِنْكَ صَدَقَةٌ وَهُوَ مِثْلُ الْمَاءِ الْعِدِّ مَنْ وَرَدَهُ أَخَذَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَجٌ وَهُوَ الْيَوْمَ عَلَى ذَلِكَ مَنْ وَرَدَهُ أَخَذَهُ ‏.‏ قَالَ فَقَطَعَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَرْضًا وَنَخْلاً بِالْجُرْفِ جُرْفِ مُرَادٍ مَكَانَهُ حِينَ أَقَالَهُ مِنْهُ ‏.‏

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U «Maʼrib toʻgʻoni tuzi» deb ataladigan tuzni oʻziga xos qilib berishni soʻradi, u zot esa uni unga berdilar. Soʻng Aqraʼ ibn Hobis at-Tamimiy Rasululloh ﷺ oldiga kelib: «Yo Rasululloh, men johiliyat davrida oʻsha tuz oldiga kelardim, u suv yoʻq bir yerda edi, kim uning oldiga kelsa, undan olardi; u xuddi mavj urib turgan suvdek edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Abyaz ibn Hammoldan tuz haqidagi oʻsha ulushini qaytarib berishini soʻradilar. U: «Sizga uni qaytardim, uni mendan sadaqa qilib qabul qilsangiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «U sendan sadaqa boʻlsin, u mavj urib turgan suvdek boʻlib, kim uning oldiga kelsa, undan olsin», dedilar. Paygʻambar ﷺ uni oʻsha tuz oʻrniga Jurf — Murod Jurfida bir yer va xurmozor kesib berdilar.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У «Маъриб тўғони тузи» деб аталадиган тузни ўзига хос қилиб беришни сўради, у зот эса уни унга бердилар. Сўнг Ақраъ ибн Ҳобис ат-Тамимий Расулуллоҳ ﷺ олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилият даврида ўша туз олдига келардим, у сув йўқ бир ерда эди, ким унинг олдига келса, ундан оларди; у худди мавж уриб турган сувдек эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абяз ибн Ҳаммолдан туз ҳақидаги ўша улушини қайтариб беришини сўрадилар. У: «Сизга уни қайтардим, уни мендан садақа қилиб қабул қилсангиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У сендан садақа бўлсин, у мавж уриб турган сувдек бўлиб, ким унинг олдига келса, ундан олсин», дедилар. Пайғамбар ﷺ уни ўша туз ўрнига Журф — Мурод Журфида бир ер ва хурмозор кесиб бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، سَمِعْتُ إِيَاسَ بْنَ عَبْدٍ الْمُزَنِيَّ، وَرَأَى، أُنَاسًا يَبِيعُونَ الْمَاءَ فَقَالَ لاَ تَبِيعُوا الْمَاءَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُبَاعَ الْمَاءُ ‏.‏

Iyos ibn Abd al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U odamlarning suv sotayotganini koʻrib: «Suvni sotmanglar, chunki men Rasululloh ﷺ suvni sotishdan qaytarganlarini eshitganman», dedi.Иёс ибн Абд ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У одамларнинг сув сотаётганини кўриб: «Сувни сотманглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ сувни сотишдан қайтарганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ فَضْلِ الْمَاءِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ortiqcha suvni sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ортиқча сувни сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعْ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz oʻt-oʻlanni toʻsish maqsadida ortiqcha suvni man qilmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз ўт-ўланни тўсиш мақсадида ортиқча сувни ман қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ حَارِثَةَ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُمْنَعُ فَضْلُ الْمَاءِ وَلاَ يُمْنَعُ نَقْعُ الْبِئْرِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ortiqcha suv man qilinmaydi va quduqning ortiqcha suvi ham man qilinmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ортиқча сув ман қилинмайди ва қудуқнинг ортиқча суви ҳам ман қилинмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ خَاصَمَ الزُّبَيْرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شِرَاجِ الْحَرَّةِ الَّتِي يَسْقُونَ بِهَا النَّخْلَ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ سَرِّحِ الْمَاءَ يَمُرَّ ‏.‏ فَأَبَى عَلَيْهِ فَاخْتَصَمَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا زُبَيْرُ اسْقِ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ الزُّبَيْرُ وَاللَّهِ إِنِّي لأَحْسَبُ هَذِهِ الآيَةَ أُنْزِلَتْ فِي ذَلِكَ ‏{‏فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا‏}‏‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Harra soyliklari suvi haqida Rasululloh ﷺ huzurida az-Zubayr bilan janjallashdi. Ular xurmo daraxtlarini oʻsha suv bilan sugʻorishardi. Ansoriy: «Suvni qoʻyib yubor, oqib oʻtsin», dedi. Az-Zubayr esa unamadi. Shunda ular Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Zubayr, sugʻor, soʻng suvni qoʻshningga oqizib yubor», dedilar. Ansoriy gʻazablanib: «Ey Allohning Rasuli, u ammangizning oʻgʻli boʻlgani uchunmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi, soʻng: «Ey Zubayr, sugʻor, soʻng suvni devor tagigacha yetguncha ushlab tur», dedilar. Az-Zubayr aytdi: «Allohga qasamki, men bu oyat shu haqda nozil boʻlgan deb oʻylayman: {Yoʻq, Robbingga qasamki, ular oʻz oralarida chiqqan nizoda seni hakam qilmagunlaricha, soʻng sen chiqargan hukmdan koʻngillarida hech bir siqilish topmay, unga toʻliq taslim boʻlmagunlaricha, imon keltirgan boʻlmaydilar} (Niso 65)».Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Ҳарра сойликлари суви ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида аз-Зубайр билан жанжаллашди. Улар хурмо дарахтларини ўша сув билан суғоришарди. Ансорий: «Сувни қўйиб юбор, оқиб ўтсин», деди. Аз-Зубайр эса унамади. Шунда улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Зубайр, суғор, сўнг сувни қўшнингга оқизиб юбор», дедилар. Ансорий ғазабланиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, у аммангизнинг ўғли бўлгани учунми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди, сўнг: «Эй Зубайр, суғор, сўнг сувни девор тагигача етгунча ушлаб тур», дедилар. Аз-Зубайр айтди: «Аллоҳга қасамки, мен бу оят шу ҳақда нозил бўлган деб ўйлайман: {Йўқ, Роббингга қасамки, улар ўз ораларида чиққан низода сени ҳакам қилмагунларича, сўнг сен чиқарган ҳукмдан кўнгилларида ҳеч бир сиқилиш топмай, унга тўлиқ таслим бўлмагунларича, имон келтирган бўлмайдилар} (Нисо 65)».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ مَنْظُورِ بْنِ ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُقْبَةَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ، عَنْ عَمِّهِ، ثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَيْلِ مَهْزُورٍ الأَعْلَى فَوْقَ الأَسْفَلِ يَسْقِي الأَعْلَى إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُرْسِلُ إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ ‏.‏

Saʼlaba ibn Abu Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Mahzur soyi haqida yuqoridagi quyidagidan oldin ekanini, yuqoridagi toʻpiqqacha sugʻorib, soʻng oʻzidan pastroqdagiga qoʻyib yuborishini hukm qildilar.Саълаба ибн Абу Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маҳзур сойи ҳақида юқоридаги қуйидагидан олдин эканини, юқоридаги тўпиққача суғориб, сўнг ўзидан пастроқдагига қўйиб юборишини ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي سَيْلِ مَهْزُورٍ أَنْ يُمْسِكَ حَتَّى يَبْلُغَ الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُرْسِلَ الْمَاءَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Mahzur soyi haqida suv toʻpiqqacha yetguncha ushlab turilishini, soʻng qoʻyib yuborilishini hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маҳзур сойи ҳақида сув тўпиққача етгунча ушлаб турилишини, сўнг қўйиб юборилишини ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي شُرْبِ النَّخْلِ مِنَ السَّيْلِ أَنَّ الأَعْلَى فَالأَعْلَى يَشْرَبُ قَبْلَ الأَسْفَلِ وَيُتْرَكُ الْمَاءُ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُرْسَلُ الْمَاءُ إِلَى الأَسْفَلِ الَّذِي يَلِيهِ وَكَذَلِكَ حَتَّى تَنْقَضِيَ الْحَوَائِطُ أَوْ يَفْنَى الْمَاءُ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xurmoning soydan sugʻorilishi haqida hukm chiqarib, yuqoridagi, soʻng undan keyingi yuqoridagi pastroqdagidan oldin sugʻorilishini, suv toʻpiqqacha yetguncha ushlab turilib, soʻng oʻziga yaqin pastroqdagiga qoʻyib yuborilishini, bogʻlar tugaguncha yoki suv qurib bitguncha shu tartibda davom etilishini buyurdilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хурмонинг сойдан суғорилиши ҳақида ҳукм чиқариб, юқоридаги, сўнг ундан кейинги юқоридаги пастроқдагидан олдин суғорилишини, сув тўпиққача етгунча ушлаб турилиб, сўнг ўзига яқин пастроқдагига қўйиб юборилишини, боғлар тугагунча ёки сув қуриб битгунча шу тартибда давом этилишини буюрдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، أَنْبَأَنَا أَبُو الْجَعْدِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُبْدَأُ بِالْخَيْلِ يَوْمَ وِرْدِهَا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Suv navbati kelgan kuni otlardan boshlanadi», dedilar.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сув навбати келган куни отлардан бошланади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ قَسْمٍ قُسِمَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَهُوَ عَلَى مَا قُسِمَ وَكُلُّ قَسْمٍ أَدْرَكَهُ الإِسْلاَمُ فَهُوَ عَلَى قَسْمِ الإِسْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Johiliyat davrida taqsim qilingan har bir taqsimot oʻzi taqsimlangani boʻyicha qoladi, Islom yetib kelgan har bir taqsimot esa Islom taqsimoti boʻyicha boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоҳилият даврида тақсим қилинган ҳар бир тақсимот ўзи тақсимлангани бўйича қолади, Ислом етиб келган ҳар бир тақсимот эса Ислом тақсимоти бўйича бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُثَنَّى، ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ الْمَكِّيُّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَفَرَ بِئْرًا فَلَهُ أَرْبَعُونَ ذِرَاعًا عَطَنًا لِمَاشِيَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim quduq qazisa, moli uchun uning atrofidan qirq ziroʻ yer suv toʻxtash joyi sifatida unga tegishli boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким қудуқ қазиса, моли учун унинг атрофидан қирқ зирў ер сув тўхташ жойи сифатида унга тегишли бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي الصُّغْدِيِّ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ صُقَيْرٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ نَافِعٍ أَبِي غَالِبٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حَرِيمُ الْبِئْرِ مَدُّ رِشَائِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quduqning atrofidagi yer uning arqoni uzunligicha boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қудуқнинг атрофидаги ер унинг арқони узунлигича бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ خَالِدٍ النُّمَيْرِيُّ أَبُو الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي النَّخْلَةِ وَالنَّخْلَتَيْنِ وَالثَّلاَثَةِ لِلرَّجُلِ فِي النَّخْلِ فَيَخْتَلِفُونَ فِي حُقُوقِ ذَلِكَ فَقَضَى أَنَّ لِكُلِّ نَخْلَةٍ مِنْ أُولَئِكَ مِنَ الأَرْضِ مَبْلَغُ جَرِيدِهَا حَرِيمٌ لَهَا ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining boshqa xurmolar orasidagi bitta, ikkita yoki uchta xurmo daraxti haqida, ular oʻsha yerning huquqlari xususida ixtilof qilishganda hukm chiqardilar. U zot oʻsha daraxtlarning har biri uchun yerdan uning novdalari yetadigan miqdordagi joy uning atrofidagi yer sifatida tegishli ekanini hukm qildilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг бошқа хурмолар орасидаги битта, иккита ёки учта хурмо дарахти ҳақида, улар ўша ернинг ҳуқуқлари хусусида ихтилоф қилишганда ҳукм чиқардилар. У зот ўша дарахтларнинг ҳар бири учун ердан унинг новдалари етадиган миқдордаги жой унинг атрофидаги ер сифатида тегишли эканини ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي الصُّغْدِيِّ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ صُقَيْرٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَبْدِيُّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حَرِيمُ النَّخْلَةِ مَدُّ جَرِيدِهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xurmo daraxtining atrofidagi yer uning novdalari yetadigan miqdorda boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хурмо дарахтининг атрофидаги ер унинг новдалари етадиган миқдорда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ حُرَيْثٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ بَاعَ دَارًا أَوْ عَقَارًا فَلَمْ يَجْعَلْ ثَمَنَهُ فِي مِثْلِهِ كَانَ قَمِنًا أَنْ لاَ يُبَارَكَ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn Hurays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash hadis rivoyat qilingan.Саид ибн Ҳурайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أَخِيهِ، سَعِيدِ بْنِ حُرَيْثٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Said ibn Hurays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash hadis rivoyat qilingan.Саид ибн Ҳурайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَعَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ النَّخَعِيُّ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ حُذَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ بَاعَ دَارًا وَلَمْ يَجْعَلْ ثَمَنَهَا فِي مِثْلِهَا لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim uy sotib, uning puliga oʻxshashini olmasa, unda unga baraka berilmaydi», dedilar.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким уй сотиб, унинг пулига ўхшашини олмаса, унда унга барака берилмайди», дедилар.