وَهَكَذَا خَبَرُ عَائِشَةَ ، رَوَاهُ كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ ، وَالْجُرَيْرِيُّ جَمِيعًا ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَائِشَةَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الضُّحَى ؟ قَالَتْ : " لا إِلا أَنْ يَجِيءَ مِنْ مَغِيبِهِ " . حَدَّثَنَاهُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، نَا كَهْمَسٌ ، ح وَثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ كَهْمَسٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ ، نَا الْجُرَيْرِيُّ ، ح وَثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَهَذِهِ اللَّفْظَةُ الَّتِي فِي خَبَرِ كَهْمَسٍ ، وَالْجُرَيْرِيِّ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ أَنَّهَا تَكَلَّمَتْ بِهَا عَلَى الْمُسَامَحَةِ وَالْمُسَاهَلَةِ ، وَإِنَّمَا مَعْنَاهَا مَا قَالُوا فِي خَبَرِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ : مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي ، وَالدَّلِيلُ عَلَى صِحَّةِ مَا تَأَوَّلَتْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ صَلَّى صَلاةَ الضُّحَى فِي غَيْرِ الْيَوْمِ الَّذِي كَانَ يَقْدَمُ فِيهِ مِنَ الْغَيْبَةِ ، سَأَذْكُرُ هَذِهِ الأَخْبَارَ فِي مَوْضِعَهَا مِنْ هَذَا الْكِتَابِ إِنَّ شَاءَ اللَّهُ ، فَالْخَبَرُ الَّذِي يَجِبُ قَبُولُهُ ، وَيُحْكَمُ بِهِ هُوَ خَبَرُ مَنْ أَعْلَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الضُّحَى لا خَبَرُ مَنْ ، قَالَ : إِنَّهُ لَمْ يُصَلِّ
Oishaning xabari ham shunday: uni Kahmas ibn al-Hasan va Jurayriy birgalikda Abdulloh ibn Shaqiqdan rivoyat qilishgan. U aytdi: Men Oishaga: «Rasululloh ﷺ zuho namozini oʻqir edilarmi?» dedim. U: «Yoʻq, faqat safaridan kelganlaridagina», dedi. Buni bizga Davraqiy aytib berdi: Usmon ibn Umar bizga aytib berdi: Kahmas bizga aytib berdi; yana Salm ibn Junoda bizga aytib berdi: Vakiʼ bizga Kahmasdan aytib berdi; yana Bundor bizga aytib berdi: Solim ibn Nuh bizga aytib berdi: Jurayriy bizga aytib berdi; yana Yaʼqub ad-Davraqiy bizga aytib berdi: Ibn Ulayya bizga Jurayriydan aytib berdi. Abu Bakr aytdi: Kahmas va Jurayriyning xabaridagi bu lafz ham men bildirgan jinsdandir: u buni soʻzda kenglik va yengillik yuzasidan aytgan; uning maʼnosi ular Xolid al-Hazzoning xabarida aytgan: «Men Rasululloh ﷺni oʻqiganlarini koʻrmadim», degandir. Men taʼvil qilgan narsaning toʻgʻriligiga dalil shuki, Nabiy ﷺ safardan qaytgan kundan boshqa kunda ham zuho namozini oʻqiganlar; bu xabarlarni, Alloh xohlasa, shu kitobning oʻz oʻrnida zikr qilaman. Bas, qabul qilinishi vojib va u bilan hukm qilinadigan xabar — Nabiy ﷺ zuho oʻqiganlarini bildirgan kishining xabaridir, «u zot oʻqimadilar» degan kishining xabari emas.Оишанинг хабари ҳам шундай: уни Каҳмас ибн ал-Ҳасан ва Журайрий биргаликда Абдуллоҳ ибн Шақиқдан ривоят қилишган. У айтди: Мен Оишага: «Расулуллоҳ ﷺ зуҳо намозини ўқир эдиларми?» дедим. У: «Йўқ, фақат сафаридан келганларидагина», деди. Буни бизга Даврақий айтиб берди: Усмон ибн Умар бизга айтиб берди: Каҳмас бизга айтиб берди; яна Салм ибн Жунода бизга айтиб берди: Вакиъ бизга Каҳмасдан айтиб берди; яна Бундор бизга айтиб берди: Солим ибн Нуҳ бизга айтиб берди: Журайрий бизга айтиб берди; яна Яъқуб ад-Даврақий бизга айтиб берди: Ибн Улайя бизга Журайрийдан айтиб берди. Абу Бакр айтди: Каҳмас ва Журайрийнинг хабаридаги бу лафз ҳам мен билдирган жинсдандир: у буни сўзда кенглик ва енгиллик юзасидан айтган; унинг маъноси улар Холид ал-Ҳаззонинг хабарида айтган: «Мен Расулуллоҳ ﷺни ўқиганларини кўрмадим», дегандир. Мен таъвил қилган нарсанинг тўғрилигига далил шуки, Набий ﷺ сафардан қайтган кундан бошқа кунда ҳам зуҳо намозини ўқиганлар; бу хабарларни, Аллоҳ хоҳласа, шу китобнинг ўз ўрнида зикр қиламан. Бас, қабул қилиниши вожиб ва у билан ҳукм қилинадиган хабар — Набий ﷺ зуҳо ўқиганларини билдирган кишининг хабаридир, «у зот ўқимадилар» деган кишининг хабари эмас.