نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ ، قَالَ : قَالَ لِيَ ابْنُ جُرَيْجٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ ، جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنِّي رَأَيْتُ فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِيمَا يَرَى النَّائِمُ كَأَنِّي أُصَلِّي خَلْفَ شَجَرَةٍ ، فَرَأَيْتُ كَأَنِّي قَرَأْتُ سَجْدَةً فَسَجَدْتُ ، فَرَأَيْتُ الشَّجَرَةَ كَأَنَّهَا تَسْجُدُ بِسُجُودِي ، فَسَمِعْتُهَا وَهِيَ سَاجِدَةٌ ، وَهِيَ تَقُولُ : اللَّهُمَّ اكْتُبْ لِي عِنْدَكَ بِهَا أَجْرًا ، وَاجْعَلْهَا لِي عِنْدَكَ ذُخْرًا ، وَضَعْ عَنِّي بِهَا وِزْرًا ، وَاقْبَلْهَا مِنِّي كَمَا قَبِلْتَ مِنْ عَبْدِكَ دَاوُدَ ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ السَّجْدَةَ ، ثُمَّ سَجَدَ ، فَسَمِعْتُهُ وَهُوَ سَاجِدٌ يَقُولُ مِثْلَ مَا قَالَ الرَّجُلُ عَنْ كَلامِ الشَّجَرَةِ " . نا أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْحُلْوَانِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ ، قَالَ : كَانَ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ صَلَّى بِنَا فِي هَذَا الْمَسْجِدِ يَعْنِي الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ ، فَكَانَ يَقْرَأُ السَّجْدَةَ ، فَيَسْجُدُ فَيُطِيلُ السُّجُودَ ، فَقِيلَ لَهُ فِي ذَلِكَ ، فَقَالَ : قَالَ لِي ابْنُ جُرَيْجٍ : أَخْبَرَنِي جَدُّكُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ : فَذَكَرَ نَحْوَهُ ، وَقَالَ : " وَاحْطُطْ عَنِّي بِهَا وِزْرًا ، وَلَمْ يَقُلِ : اقْبَلْهَا مِنِّي كَمَا تَقَبَّلْتَ مِنْ عَبْدِكَ دَاوُدَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَإِنَّمَا كُنْتُ تَرَكْتُ إِمْلاءَ خَبَرِ أَبِي الْعَالِيَةِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ : " سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ ، وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ ، بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ " ، لأَنَّ بَيْنَ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ وَبَيْنَ أَبِي الْعَالِيَةِ رَجُلا غَيْرَ مُسَمًّى ، لَمْ يَذْكُرِ الرَّجُلَ عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنِ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، وَخَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ . نَاهُ بُنْدَارٌ ، أنا عَبْدُ الْوَهَّابِ ، أنا خَالِدٌ وَهُوَ الْحَذَّاءُ ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ ، عَنْ عَائِشَةَ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ الْوَاسِطِيُّ ، نا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ خَالِدٍ وَهُوَ الْحَذَّاءُ ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، غَيْرُ أَنَّ أَبَا بِشْرٍ لَمْ يَقُلْ : بِاللَّيْلِ ، وَزَادَ : يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ . نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ رَجُلٍ ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ عَنْهَا مِثْلَ حَدِيثِ بُنْدَارٍ ، غَيْرُ أَنَّهُ قَالَ : يَقُولُ " فِي السَّجْدَةِ مِرَارًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَإِنَّمَا أَمْلَيْتُ هَذَا الْخَبَرَ وَبَيَّنْتُ عِلَّتَهُ فِي هَذَا الْوَقْتِ مَخَافَةَ أَنْ يُفْتَنَ بَعْضُ طُلابِ الْعِلْمِ بِرِوَايَةِ الثَّقَفِيِّ ، وَخَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، فَيُتَوَهَّمَ أَنَّ رِوَايَةَ عَبْدِ الْوَهَّابِ ، وَخَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ صَحِيحَةٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) soʻzlab berdi: Bir kishi Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Ey Rasululloh, men bu kecha tushimda goʻyo bir daraxtning ortida namoz oʻqiyotgandek boʻldim; goʻyo sajda (oyatini) oʻqib sajda qildim, daraxtni esa mening sajdam bilan sajda qilayotgandek koʻrdim va uni sajda holida: ‹Allohim, buning uchun huzuringda menga ajr yozgin, uni menga huzuringda zaxira qilgin, u bilan mendan bir gunohni soqit qilgin va uni mendan — banda Dovuddan qabul qilganingdek qabul qilgin›, deb turganini eshitdim», dedi. Ibn Abbos dedi: Soʻng men Rasululloh ﷺ sajda (oyatini) oʻqib, sajda qilganlarini koʻrdim va u zot sajda holida haligi kishi daraxtning soʻzidan aytgan narsaning oʻxshashini aytayotganlarini eshitdim. Muhammad ibn Yazid ibn Xunays aytdi: Hasan ibn Muhammad ibn Ubaydulloh ibn Abu Yazid bizga shu masjidda — yaʼni Masjidul haromda — ramazon oyida namoz oʻqib berardi; u sajda (oyatini) oʻqib sajda qilar va sajdani choʻzar edi. Bu haqda unga (soʻz) aytilganda, u: Menga Ibn Jurayj aytdi: Menga bobong Ubaydulloh ibn Abu Yazid Ibn Abbosdan xabar berdi, dedi — va shunga oʻxshashini zikr qildi hamda: «va u bilan mendan bir gunohni tushirgin», dedi, «uni mendan — banda Dovuddan qabul qilganingdek qabul qilgin», demadi. Abu Bakr aytdi: Men Abul Oliyaning Oishadan (qilgan) — Nabiy ﷺ kechasi Qurʼon sajdasida: «Yuzim uni yaratgan, oʻz havli va quvvati bilan uning quloq va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi», deb aytar edilar, degan xabarini imlo qilishni tark etgan edim; chunki Xolid al-Hazzo bilan Abul Oliya orasida nomi aytilmagan bir kishi bor. Abdul Vahhob ibn Abdulmajid va Xolid ibn Abdulloh al-Vositiy u kishini zikr qilmaganlar. Buni bizga Bundor soʻzlab berdi: Abdul Vahhob, unga Xolid al-Hazzo, u Abul Oliyadan, u Oishadan (rivoyat qildi). Abu Bishr al-Vositiy ham Xolid ibn Abdullohdan, u Xolid al-Hazzodan, u Abul Oliyadan, u Oishadan (rivoyat qildi); faqat Abu Bishr «kechasi», demadi va: «Buni uch marta aytardilar», deb ziyoda qildi. Yaʼqub ibn Ibrohim ad-Davraqiy Ibn Ulayyadan, u Xolid al-Hazzodan, u bir kishidan, u Abul Oliyadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan Bundorning hadisi kabi (rivoyat qildi); faqat u: «Sajdada buni bir necha marta aytardilar», dedi. Abu Bakr aytdi: Men bu xabarni imlo qilib, uning illatini shu vaqtda bayon qildim — baʼzi ilm toliblari Saqafiy va Xolid ibn Abdullohning rivoyati bilan fitnaga tushib, Abdul Vahhob va Xolid ibn Abdullohning rivoyatini sahih deb oʻylab qolmasinlar, degan qoʻrquvdan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) сўзлаб берди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, мен бу кеча тушимда гўё бир дарахтнинг ортида намоз ўқиётгандек бўлдим; гўё сажда (оятини) ўқиб сажда қилдим, дарахтни эса менинг саждам билан сажда қилаётгандек кўрдим ва уни сажда ҳолида: ‹Аллоҳим, бунинг учун ҳузурингда менга ажр ёзгин, уни менга ҳузурингда захира қилгин, у билан мендан бир гуноҳни соқит қилгин ва уни мендан — банда Довуддан қабул қилганингдек қабул қилгин›, деб турганини эшитдим», деди. Ибн Аббос деди: Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺ сажда (оятини) ўқиб, сажда қилганларини кўрдим ва у зот сажда ҳолида ҳалиги киши дарахтнинг сўзидан айтган нарсанинг ўхшашини айтаётганларини эшитдим. Муҳаммад ибн Язид ибн Хунайс айтди: Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Язид бизга шу масжидда — яъни Масжидул ҳаромда — рамазон ойида намоз ўқиб берарди; у сажда (оятини) ўқиб сажда қилар ва саждани чўзар эди. Бу ҳақда унга (сўз) айтилганда, у: Менга Ибн Журайж айтди: Менга бобонг Убайдуллоҳ ибн Абу Язид Ибн Аббосдан хабар берди, деди — ва шунга ўхшашини зикр қилди ҳамда: «ва у билан мендан бир гуноҳни туширгин», деди, «уни мендан — банда Довуддан қабул қилганингдек қабул қилгин», демади. Абу Бакр айтди: Мен Абул Олиянинг Оишадан (қилган) — Набий ﷺ кечаси Қуръон саждасида: «Юзим уни яратган, ўз ҳавли ва қуввати билан унинг қулоқ ва кўзини очган Зотга сажда қилди», деб айтар эдилар, деган хабарини имло қилишни тарк этган эдим; чунки Холид ал-Ҳаззо билан Абул Олия орасида номи айтилмаган бир киши бор. Абдул Ваҳҳоб ибн Абдулмажид ва Холид ибн Абдуллоҳ ал-Воситий у кишини зикр қилмаганлар. Буни бизга Бундор сўзлаб берди: Абдул Ваҳҳоб, унга Холид ал-Ҳаззо, у Абул Олиядан, у Оишадан (ривоят қилди). Абу Бишр ал-Воситий ҳам Холид ибн Абдуллоҳдан, у Холид ал-Ҳаззодан, у Абул Олиядан, у Оишадан (ривоят қилди); фақат Абу Бишр «кечаси», демади ва: «Буни уч марта айтардилар», деб зиёда қилди. Яъқуб ибн Иброҳим ад-Даврақий Ибн Улайядан, у Холид ал-Ҳаззодан, у бир кишидан, у Абул Олиядан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Бундорнинг ҳадиси каби (ривоят қилди); фақат у: «Саждада буни бир неча марта айтардилар», деди. Абу Бакр айтди: Мен бу хабарни имло қилиб, унинг иллатини шу вақтда баён қилдим — баъзи илм толиблари Сақафий ва Холид ибн Абдуллоҳнинг ривояти билан фитнага тушиб, Абдул Ваҳҳоб ва Холид ибн Абдуллоҳнинг ривоятини саҳиҳ деб ўйлаб қолмасинлар, деган қўрқувдан.