نا مُحَمَّدُ بْنُ شَوْكَرِ بْنِ رَافِعٍ الْبَغْدَادِيُّ ، نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا أَبِي ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي يَحْيَى ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " مَنِ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَمَسَّ مِنْ طِيبٍ إِنْ كَانَ عِنْدَهُ , وَلَبِسَ مِنْ أَحْسَنِ ثِيَابِهِ , ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ , فَيَرْكَعُ إِنْ بَدَا لَهُ , وَلَمْ يُؤْذِ أَحَدًا , ثُمَّ أَنْصَتَ إِذَا خَرَجَ إِمَامُهُ حَتَّى يُصَلِّيَ ، كَانَ كَفَّارَةً لِمَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْجُمُعَةِ الأُخْرَى " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَقُولُ : إِنَّ الإِنْصَاتَ عِنْدَ الْعَرَبِ قَدْ يَكُونُ الإِنْصَاتُ عَنْ مُكَالَمَةِ بَعْضِهِمْ بَعْضًا دُونَ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ , وَدُونَ ذِكْرِ اللَّهِ وَالدُّعَاءِ , كَخَبَرِ أَبِي هُرَيْرَةَ : كَانُوا يَتَكَلَّمُونَ فِي الصَّلاةِ فَنَزَلَتْ : وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا ، فَإِنَّمَا زُجِرُوا فِي الآيَةِ عَنْ مُكَالَمَةِ بَعْضِهِمْ بَعْضًا , وَأُمِرُوا بِالإِنْصَاتِ عِنْدَ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ : الإِنْصَاتِ عَنْ كَلامِ النَّاسِ لا عَنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ وَالتَّسْبِيحِ وَالتَّكْبِيرِ وَالذِّكْرِ وَالدُّعَاءِ , إِذِ الْعِلْمُ مُحِيطٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يُرِدْ بِقَوْلِهِ : " ثُمَّ أَنْصَتَ إِذَا خَرَجَ الإِمَامُ حَتَّى يُصَلِّيَ " أَنْ يُنْصِتَ شَاهِدُ الْجُمُعَةِ فَلا يُكَبِّرَ مُفْتَتِحًا لِصَلاةِ الْجُمُعَةِ , وَلا يُكَبِّرَ لِلرُّكُوعِ , وَلا يُسَبِّحَ فِي الرُّكُوعِ , وَلا يَقُولَ : رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ بَعْدَ رَفْعِ الرَّأْسِ مِنَ الرُّكُوعِ , وَلا يُكَبِّرَ عِنْدَ الإِهْوَاءِ إِلَى السُّجُودِ , وَلا يُسَبِّحَ فِي السُّجُودِ , وَلا يَتَشَهَّدَ فِي الْقُعُودِ , وَهَذَا لا يَتَوَهَّمُهُ مَنْ يَعْرِفُ أَحْكَامَ اللَّهِ وَدِينَهُ , فَالْعِلْمُ مُحِيطٌ أَنَّ مَعْنَى الإِنْصَاتِ فِي هَذَا الْخَبَرِ : عَنْ مُكَالَمَةِ النَّاسِ , وَعَنْ كَلامِ النَّاسِ , لا عَمَّا أُمِرَ الْمُصَلِّي مِنَ التَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ وَالتَّسْبِيحِ وَالذِّكْرِ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فِي الصَّلاةِ , فَهَكَذَا مَعْنَى خَبَرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ ثَبَتَ : " وَإِذَا قَرَأَ فَأَنْصِتُوا " أَيْ : أَنْصِتُوا عَنْ كَلامِ النَّاسِ . وَقَدْ بَيَّنْتُ مَعْنَى الإِنْصَاتِ ، وَعَلَى كَمْ مَعْنًى يَنْصَرِفُ هَذَا اللَّفْظُ فِي الْمَسْأَلَةِ الَّتِي أَمْلَيْتُهَا فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الإِمَامِ
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Kim juma kuni gʻusl qilsa, oldida boʻlsa xushboʻylik surtsa, kiyimlarining eng chiroylisini kiysa, soʻng masjidga chiqib, xohlasa namoz oʻqisa va hech kimga ozor bermasa, keyin imomi chiqqanida namoz oʻqilgunicha jim tursa, bu u bilan boshqa juma orasidagi gunohlarga kafforat boʻladi». Abu Bakr aytdi: Bu men aytadigan jinsdandir: arablar nazdida jim turish baʼzan bir-birlari bilan gaplashishdan jim turish maʼnosida boʻladi — Qurʼon oʻqishdan, Allohni zikr qilish va duodan emas. Abu Hurayraning xabari kabi: ular namozda gaplashar edilar, shunda: {Qurʼon oʻqilganda, unga quloq solinglar va jim turinglar} oyati nozil boʻldi. Ular bu oyatda faqat bir-birlari bilan gaplashishdan qaytarildilar va Qurʼon oʻqilganda jim turishga — odamlarning gapidan jim turishga buyurildilar, Qurʼon oʻqish, tasbeh, takbir, zikr va duodan emas. Zero, Nabiy ﷺ ning: «Soʻng imom chiqqanida namoz oʻqilgunicha jim tursa», degan soʻzlari bilan jumada hozir boʻlgan kishi jim turib, juma namoziga kirish takbirini aytmasin, ruku takbirini aytmasin, rukuda tasbeh aytmasin, rukudan bosh koʻtargach ‹Robbano lakal-hamd› demasin, sajdaga engashayotganda takbir aytmasin, sajdada tasbeh aytmasin va oʻtirganda tashahhud aytmasin, deganlarini iroda qilmaganlari ilm bilan qamrab olingandir. Buni Allohning hukmlarini va dinini biladigan kishi gumon ham qilmaydi. Bas, bu xabarda jim turishning maʼnosi — odamlar bilan gaplashishdan, odamlarning gapidan jim turishdir; namoz oʻquvchi buyurilgan takbir, qiroat, tasbeh va zikrdan emas. Nabiy ﷺ ning — agar sobit boʻlsa — «Imom oʻqiganda jim turinglar» degan xabarlarining maʼnosi ham shundaydir, yaʼni: odamlarning gapidan jim turinglar. Men jim turishning maʼnosini va bu lafz necha maʼnoga qaytishini imomning orqasida qiroat qilish haqida imlo qilgan masalamda bayon qilganman.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Ким жума куни ғусл қилса, олдида бўлса хушбўйлик суртса, кийимларининг энг чиройлисини кийса, сўнг масжидга чиқиб, хоҳласа намоз ўқиса ва ҳеч кимга озор бермаса, кейин имоми чиққанида намоз ўқилгунича жим турса, бу у билан бошқа жума орасидаги гуноҳларга каффорат бўлади». Абу Бакр айтди: Бу мен айтадиган жинсдандир: араблар наздида жим туриш баъзан бир-бирлари билан гаплашишдан жим туриш маъносида бўлади — Қуръон ўқишдан, Аллоҳни зикр қилиш ва дуодан эмас. Абу Ҳурайранинг хабари каби: улар намозда гаплашар эдилар, шунда: {Қуръон ўқилганда, унга қулоқ солинглар ва жим туринглар} ояти нозил бўлди. Улар бу оятда фақат бир-бирлари билан гаплашишдан қайтарилдилар ва Қуръон ўқилганда жим туришга — одамларнинг гапидан жим туришга буюрилдилар, Қуръон ўқиш, тасбеҳ, такбир, зикр ва дуодан эмас. Зеро, Набий ﷺ нинг: «Сўнг имом чиққанида намоз ўқилгунича жим турса», деган сўзлари билан жумада ҳозир бўлган киши жим туриб, жума намозига кириш такбирини айтмасин, руку такбирини айтмасин, рукуда тасбеҳ айтмасин, рукудан бош кўтаргач ‹Роббано лакал-ҳамд› демасин, саждага энгашаётганда такбир айтмасин, саждада тасбеҳ айтмасин ва ўтирганда ташаҳҳуд айтмасин, деганларини ирода қилмаганлари илм билан қамраб олингандир. Буни Аллоҳнинг ҳукмларини ва динини биладиган киши гумон ҳам қилмайди. Бас, бу хабарда жим туришнинг маъноси — одамлар билан гаплашишдан, одамларнинг гапидан жим туришдир; намоз ўқувчи буюрилган такбир, қироат, тасбеҳ ва зикрдан эмас. Набий ﷺ нинг — агар собит бўлса — «Имом ўқиганда жим туринглар» деган хабарларининг маъноси ҳам шундайдир, яъни: одамларнинг гапидан жим туринглар. Мен жим туришнинг маъносини ва бу лафз неча маънога қайтишини имомнинг орқасида қироат қилиш ҳақида имло қилган масаламда баён қилганман.