حَدَّثَنَا أَبُو زُهَيْرٍ عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمِصْرِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ ، عَنْ هِشَامٍ وَهُوَ ابْنُ سَعْدٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ أَبِيهِ أَسْلَمَ ، أَنَّهُ لَمَّا كَانَ عَامُ الرَّمَدَاتِ ، وَأَجْدَبَتْ بِبِلادٍ الأَرْضُ ، كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ : " مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عُمَرَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ، إِلَى الْعَاصِ بْنِ الْعَاصِ ، لَعَمْرِي مَا تُبَالِي إِذَا سَمِنْتَ ، وَمَنْ قِبَلَكَ أَنْ أَعْجَفَ أَنَا وَمَنْ قِبَلِي ، وَيَا غَوْثَاهُ " ، فَكَتَبَ عَمْرٌو : " سَلامٌ ، أَمَّا بَعْدُ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ أَتَتْكَ عِيرٌ أَوَّلُهَا عِنْدَكَ ، وَآخِرُهَا عِنْدِي ، مَعَ أَنِّي أَرْجُو أَنْ أَجِدَ سَبِيلا أَنْ أَحْمِلَ فِي الْبَحْرِ " ، فَلَمَّا قَدِمَتْ أَوَّلُ عِيرٍ دَعَا الزُّبَيْرَ ، فَقَالَ : اخْرُجْ فِي أَوَّلِ هَذِهِ الْعِيرِ ، فَاسْتَقْبِلْ بِهَا نَجْدًا ، فَاحْمِلْ إِلَى كُلِّ أَهْلِ بَيْتٍ قَدَرْتَ عَلَى أَنْ تُحَمِّلَهُمُ ، وَإِلَى مَنْ لَمْ تَسْتَطِعْ حَمْلَهُ ، فَمُرْ لِكُلِّ أَهْلِ بَيْتٍ بِبَعِيرٍ بِمَا عَلَيْهِ ، وَمُرْهُمْ فَلْيَلْبَسُوا كِيَاسَ الَّذِينَ فِيهِمُ الْحِنْطَةُ ، وَلْيَنْحَرُوا الْبَعِيرَ ، فَلْيَجْمُلُوا شَحْمَهُ ، وَلْيَقْدُوا لَحْمَهُ ، وَلْيَأْخُذُوا جِلْدَهُ ، ثُمَّ لِيَأْخُذُوا كَمِّيَّةً مِنْ قَدِيدٍ ، وَكَمِّيَّةً مِنْ شَحْمٍ ، وَحِفْنَةً مِنْ دَقِيقٍ ، فَيَطْبُخُوا ، فَيَأْكُلُوا حَتَّى يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ بِرِزْقٍ ، فَأَبَى الزُّبَيْرُ أَنْ يَخْرُجَ ، فَقَالَ : أَمَا وَاللَّهِ لا تَجِدُ مِثْلَهَا حَتَّى تَخْرُجَ مِنَ الدُّنْيَا ، ثُمَّ دَعَا آخَرَ أَظُنُّهُ طَلْحَةَ ، فَأَبَى ، ثُمَّ دَعَا أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ ، فَخَرَجَ فِي ذَلِكَ فَلَمَّا رَجَعَ بَعَثَ إِلَيْهِ بِأَلْفِ دِينَارٍ ، فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ : إِنِّي لَمْ أَعْمَلْ لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ ، إِنَّمَا عَمِلْتُ لِلَّهِ ، وَلَسْتُ آخُذُ فِي ذَلِكَ شَيْئًا ، فَقَالَ عُمَرُ : " قَدْ أَعْطَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَشْيَاءَ بَعَثَنَا لَهَا فَكَرِهْنَا ، فَأَبَى ذَلِكَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَاقْبَلْهَا أَيُّهَا الرَّجُلُ فَاسْتَعِنْ بِهَا عَلَى دُنْيَاكَ وَدِينِكَ " ، فَقَبِلَهَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ ، ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي الْقَلْبِ مِنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ الْعَوْفِيِّ ، إِلا أَنَّ هَذَا الْخَبَرَ قَدْ رَوَاهُ زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، قَدْ خَرَّجْتُهُ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ
Zayd ibn Aslam otasi Aslamdan rivoyat qiladi: Ramodat yili boʻlib, yerlarda qurgʻoqchilik yuz berganida, Umar ibn al-Xattob Amr ibn al-Osga shunday yozdi: «Allohning bandasi, moʻminlar amiri Umardan al-Osning oʻgʻli Osga. Umrim bilan qasamki, sen va sening yoningdagilar semirib turgan boʻlsang, men va mening yonimdagilar ozib qolishimizga parvo qilmaysan. Ey dodimga yetguvchi!» Amr esa: «Salom. Ammo baʼd. Labbayk, labbayk! Senga bir karvon keladi, uning avvali sening oldingda, oxiri esa mening oldimda boʻladi. Shu bilan birga, dengiz orqali ham yuk yuborishga yoʻl topishga umid qilaman», deb yozdi. Birinchi karvon yetib kelganida, u Zubayrni chaqirib: «Bu karvonning avvalida chiqib, uni Najd tomonga olib bor. Yuk yetkaza olgan har bir xonadonga yetkaz; yuk yetkazishga qurbing yetmagan har bir xonadonga esa ustidagi yuki bilan bitta tuya berishni buyur. Ularga aytginki, ichida bugʻdoy boʻlgan qoplarni olsinlar, tuyani soʻysinlar, uning yogʻini eritsinlar, goʻshtini qoqlab quritsinlar, terisini olsinlar, soʻng bir miqdor qoqlangan goʻsht, bir miqdor yogʻ va bir hovuch un olib pishirsinlar-da, Alloh ularga rizq keltirguncha yeb tursinlar», dedi. Zubayr chiqishdan bosh tortdi. Shunda u: «Ogoh boʻl, Allohga qasamki, dunyodan chiqquningcha bunday ishning mislini topmaysan», dedi. Soʻng boshqa birini — gumonimcha, Talhani — chaqirdi, u ham bosh tortdi. Soʻng Abu Ubayda ibn al-Jarrohni chaqirdi, u esa bu ish uchun chiqdi. Qaytib kelganida, unga ming dinor yubordi. Abu Ubayda: «Ey Xattobning oʻgʻli, men sen uchun ishlaganim yoʻq, faqat Alloh uchun ishladim va bunga hech narsa olmayman», dedi. Umar: «Rasululloh ﷺ bizni baʼzi ishlarga yuborib, bizga bergan edilar, biz esa uni yoqtirmagan edik. Rasululloh ﷺ buni bizdan qabul qilmadilar. Ey kishi, uni qabul qil va u bilan dunyoyingga hamda diningga yordam ol», dedi. Shunda Abu Ubayda ibn al-Jarroh uni qabul qildi. Soʻng hadisni zikr qildi. Abu Bakr aytdi: Atiyya ibn Saʼd al-Avfiy haqida koʻngilda bir narsa bor, lekin bu xabarni Zayd ibn Aslam Ato ibn Yasordan, u Abu Saiddan rivoyat qilgan, men uni boshqa bir joyda keltirganman.Зайд ибн Аслам отаси Асламдан ривоят қилади: Рамодат йили бўлиб, ерларда қурғоқчилик юз берганида, Умар ибн ал-Хаттоб Амр ибн ал-Осга шундай ёзди: «Аллоҳнинг бандаси, мўминлар амири Умардан ал-Оснинг ўғли Осга. Умрим билан қасамки, сен ва сенинг ёнингдагилар семириб турган бўлсанг, мен ва менинг ёнимдагилар озиб қолишимизга парво қилмайсан. Эй додимга етгувчи!» Амр эса: «Салом. Аммо баъд. Лаббайк, лаббайк! Сенга бир карвон келади, унинг аввали сенинг олдингда, охири эса менинг олдимда бўлади. Шу билан бирга, денгиз орқали ҳам юк юборишга йўл топишга умид қиламан», деб ёзди. Биринчи карвон етиб келганида, у Зубайрни чақириб: «Бу карвоннинг аввалида чиқиб, уни Нажд томонга олиб бор. Юк етказа олган ҳар бир хонадонга етказ; юк етказишга қурбинг етмаган ҳар бир хонадонга эса устидаги юки билан битта туя беришни буюр. Уларга айтгинки, ичида буғдой бўлган қопларни олсинлар, туяни сўйсинлар, унинг ёғини эритсинлар, гўштини қоқлаб қуритсинлар, терисини олсинлар, сўнг бир миқдор қоқланган гўшт, бир миқдор ёғ ва бир ҳовуч ун олиб пиширсинлар-да, Аллоҳ уларга ризқ келтиргунча еб турсинлар», деди. Зубайр чиқишдан бош тортди. Шунда у: «Огоҳ бўл, Аллоҳга қасамки, дунёдан чиққунингча бундай ишнинг мислини топмайсан», деди. Сўнг бошқа бирини — гумонимча, Талҳани — чақирди, у ҳам бош тортди. Сўнг Абу Убайда ибн ал-Жарроҳни чақирди, у эса бу иш учун чиқди. Қайтиб келганида, унга минг динор юборди. Абу Убайда: «Эй Хаттобнинг ўғли, мен сен учун ишлаганим йўқ, фақат Аллоҳ учун ишладим ва бунга ҳеч нарса олмайман», деди. Умар: «Расулуллоҳ ﷺ бизни баъзи ишларга юбориб, бизга берган эдилар, биз эса уни ёқтирмаган эдик. Расулуллоҳ ﷺ буни биздан қабул қилмадилар. Эй киши, уни қабул қил ва у билан дунёйингга ҳамда динингга ёрдам ол», деди. Шунда Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ уни қабул қилди. Сўнг ҳадисни зикр қилди. Абу Бакр айтди: Атийя ибн Саъд ал-Авфий ҳақида кўнгилда бир нарса бор, лекин бу хабарни Зайд ибн Аслам Ато ибн Ясордан, у Абу Саиддан ривоят қилган, мен уни бошқа бир жойда келтирганман.