أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَنَى مَسْجِدًا يُذْكَرُ اللَّهُ فِيهِ بَنَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki Allohning nomi zikr qilinadigan bir masjid qursa, Alloh azza va jalla unga jannatda bir uy quradi», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки Аллоҳнинг номи зикр қилинадиган бир масжид қурса, Аллоҳ азза ва жалла унга жаннатда бир уй қуради», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يَتَبَاهَى النَّاسُ فِي الْمَسَاجِدِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlarning masjidlar bilan bir-birlariga faxrlanishlari qiyomat alomatlaridandir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамларнинг масжидлар билан бир-бирларига фахрланишлари қиёмат аломатларидандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ كُنْتُ أَقْرَأُ عَلَى أَبِي الْقُرْآنَ فِي السِّكَّةِ فَإِذَا قَرَأْتُ السَّجْدَةَ سَجَدَ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَتَسْجُدُ فِي الطَّرِيقِ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ يَقُولُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ مَسْجِدٍ وُضِعَ أَوَّلاً قَالَ ‏"‏ الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىُّ قَالَ ‏"‏ الْمَسْجِدُ الأَقْصَى ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَكَمْ بَيْنَهُمَا قَالَ ‏"‏ أَرْبَعُونَ عَامًا وَالأَرْضُ لَكَ مَسْجِدٌ فَحَيْثُمَا أَدْرَكْتَ الصَّلاَةَ فَصَلِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan: «Qaysi masjid birinchi bino qilingan?» deb soʻradim. U zot: «Masjidul Harom», dedilar. Men: «Soʻng qaysi?» dedim. U zot: «Masjidul Aqso», dedilar. Men: «Ular oʻrtasida qancha muddat bor?» dedim. U zot: «Qirq yil. Yer sen uchun masjiddir, qayerda namoz vaqtini topsang, oʻsha yerda namoz oʻqiy ber», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Қайси масжид биринчи бино қилинган?» деб сўрадим. У зот: «Масжидул Ҳаром», дедилар. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У зот: «Масжидул Ақсо», дедилар. Мен: «Улар ўртасида қанча муддат бор?» дедим. У зот: «Қирқ йил. Ер сен учун масжиддир, қаерда намоз вақтини топсанг, ўша ерда намоз ўқий бер», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مَيْمُونَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ مَنْ صَلَّى فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الصَّلاَةُ فِيهِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلاَّ مَسْجِدَ الْكَعْبَةِ ‏"‏ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺning zavjalaridan rivoyat qilinadi: «Kimki Rasululloh ﷺning masjidida namoz oʻqisa, — men Rasululloh ﷺning: ‹U yerdagi namoz Kaʼba masjididan boshqa har qanday joydagi ming namozdan afzaldir› deganlarini eshitganman».Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺнинг завжаларидан ривоят қилинади: «Кимки Расулуллоҳ ﷺнинг масжидида намоз ўқиса, — мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹У ердаги намоз Каъба масжидидан бошқа ҳар қандай жойдаги минг намоздан афзалдир› деганларини эшитганман».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ هُوَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ فَأَغْلَقُوا عَلَيْهِمْ فَلَمَّا فَتَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُنْتُ أَوَّلَ مَنْ وَلَجَ فَلَقِيتُ بِلاَلاً فَسَأَلْتُهُ هَلْ صَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ صَلَّى بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Usoma ibn Zayd, Bilol va Usmon ibn Talha bilan Baytga (Kaʼbaga) kirdilar va eshikni yopdilar. Rasululloh ﷺ uni ochganlarida, men birinchi boʻlib kirdim. Bilol bilan uchrashib, undan: «Rasululloh ﷺ uning ichida namoz oʻqidilarmi?» deb soʻradim. U: «Ha, ikki yamaniy ustun oʻrtasida namoz oʻqidilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Усома ибн Зайд, Билол ва Усмон ибн Талҳа билан Байтга (Каъбага) кирдилар ва эшикни ёпдилар. Расулуллоҳ ﷺ уни очганларида, мен биринчи бўлиб кирдим. Билол билан учрашиб, ундан: «Расулуллоҳ ﷺ унинг ичида намоз ўқидиларми?» деб сўрадим. У: «Ҳа, икки яманий устун ўртасида намоз ўқидилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَنَى بَيْتَ الْمَقْدِسِ سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خِلاَلاً ثَلاَثَةً سَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حُكْمًا يُصَادِفُ حُكْمَهُ فَأُوتِيَهُ وَسَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ مُلْكًا لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ فَأُوتِيَهُ وَسَأَلَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حِينَ فَرَغَ مِنْ بِنَاءِ الْمَسْجِدِ أَنْ لاَ يَأْتِيَهُ أَحَدٌ لاَ يَنْهَزُهُ إِلاَّ الصَّلاَةُ فِيهِ أَنْ يُخْرِجَهُ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sulaymon ibn Dovud (alayhissalom) Baytul Maqdisni qurib boʻlgach, Alloh azza va jalladan uchta narsani soʻradi. U Allohdan Oʻz hukmiga muvofiq keladigan hukm soʻradi va bu unga berildi. Yana Allohdan oʻzidan keyin hech kimga munosib boʻlmaydigan bir podshohlik soʻradi va bu unga berildi. Masjid qurilishini tugatgach esa, Allohdan shuni soʻradiki, kimki unga faqat u yerda namoz oʻqish niyatida kelsa, onasidan tugʻilgan kunidek gunohlaridan pok boʻlib chiqsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сулаймон ибн Довуд (алайҳиссалом) Байтул Мақдисни қуриб бўлгач, Аллоҳ азза ва жалладан учта нарсани сўради. У Аллоҳдан Ўз ҳукмига мувофиқ келадиган ҳукм сўради ва бу унга берилди. Яна Аллоҳдан ўзидан кейин ҳеч кимга муносиб бўлмайдиган бир подшоҳлик сўради ва бу унга берилди. Масжид қурилишини тугатгач эса, Аллоҳдан шуни сўрадики, кимки унга фақат у ерда намоз ўқиш ниятида келса, онасидан туғилган кунидек гуноҳларидан пок бўлиб чиқсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَأَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، مَوْلَى الْجُهَنِيِّينَ وَكَانَا مِنْ أَصْحَابِ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم آخِرُ الأَنْبِيَاءِ وَمَسْجِدُهُ آخِرُ الْمَسَاجِدِ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ لَمْ نَشُكَّ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَقُولُ عَنْ حَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمُنِعْنَا أَنْ نَسْتَثْبِتَ أَبَا هُرَيْرَةَ فِي ذَلِكَ الْحَدِيثِ حَتَّى إِذَا تُوُفِّيَ أَبُو هُرَيْرَةَ ذَكَرْنَا ذَلِكَ وَتَلاَوَمْنَا أَنْ لاَ نَكُونَ كَلَّمْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فِي ذَلِكَ حَتَّى يُسْنِدَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنْ كَانَ سَمِعَهُ مِنْهُ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ جَالَسْنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ فَذَكَرْنَا ذَلِكَ الْحَدِيثَ وَالَّذِي فَرَّطْنَا فِيهِ مِنْ نَصِّ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنِّي آخِرُ الأَنْبِيَاءِ وَإِنَّهُ آخِرُ الْمَسَاجِدِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning masjidida oʻqilgan bir namoz Masjidul Haromdan boshqa masjidlardagi ming namozdan afzaldir. Chunki Rasululloh ﷺ paygʻambarlarning oxirgisidirlar va u zotning masjidlari masjidlarning oxirgisidir». Rasululloh ﷺ: «Men paygʻambarlarning oxirgisiman va u masjidlarning oxirgisidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг масжидида ўқилган бир намоз Масжидул Ҳаромдан бошқа масжидлардаги минг намоздан афзалдир. Чунки Расулуллоҳ ﷺ пайғамбарларнинг охиргисидирлар ва у зотнинг масжидлари масжидларнинг охиргисидир». Расулуллоҳ ﷺ: «Мен пайғамбарларнинг охиргисиман ва у масжидларнинг охиргисидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا بَيْنَ بَيْتِي وَمِنْبَرِي رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening uyim bilan minbarim orasidagi joy jannat bogʻlaridan bir bogʻdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг уйим билан минбарим орасидаги жой жаннат боғларидан бир боғдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ قَوَائِمَ مِنْبَرِي هَذَا رَوَاتِبُ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bu minbarimning oyoqlari jannatda oʻrnatilgandir», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бу минбаримнинг оёқлари жаннатда ўрнатилгандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ تَمَارَى رَجُلاَنِ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ فَقَالَ رَجُلٌ هُوَ مَسْجِدُ قُبَاءٍ وَقَالَ الآخَرُ هُوَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ مَسْجِدِي هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi birinchi kundan taqvo asosida bino qilingan masjid haqida bahslashib qolishdi. Bir kishi: «U Quboʻ masjididir», dedi. Boshqasi: «U Rasululloh ﷺning masjididir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U mana shu masjidimdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Икки киши биринчи кундан тақво асосида бино қилинган масжид ҳақида баҳслашиб қолишди. Бир киши: «У Қубў масжидидир», деди. Бошқаси: «У Расулуллоҳ ﷺнинг масжидидир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У мана шу масжидимдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِي قُبَاءً رَاكِبًا وَمَاشِيًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Quboʻga goh minib, goh piyoda kelar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қубўга гоҳ миниб, гоҳ пиёда келар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُجَمِّعُ بْنُ يَعْقُوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْكِرْمَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ بْنَ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ قَالَ أَبِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ خَرَجَ حَتَّى يَأْتِيَ هَذَا الْمَسْجِدَ مَسْجِدَ قُبَاءٍ فَصَلَّى فِيهِ كَانَ لَهُ عِدْلَ عُمْرَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki chiqib, mana shu masjidga — Quboʻ masjidiga kelsa va unda namoz oʻqisa, unga bir umra savobi boʻladi», dedilar.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки чиқиб, мана шу масжидга — Қубў масжидига келса ва унда намоз ўқиса, унга бир умра савоби бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلاَّ إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ مَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِي هَذَا وَمَسْجِدِ الأَقْصَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat uchta masjidga — Masjidul Haromga, mana shu masjidimga va Masjidul Aqsoga safar qilish uchungina ulov tayyorlanadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат учта масжидга — Масжидул Ҳаромга, мана шу масжидимга ва Масжидул Ақсога сафар қилиш учунгина улов тайёрланади», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ مُلاَزِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَدْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ، عَنْ أَبِيهِ، طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ خَرَجْنَا وَفْدًا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعْنَاهُ وَصَلَّيْنَا مَعَهُ وَأَخْبَرْنَاهُ أَنَّ بِأَرْضِنَا بِيعَةً لَنَا فَاسْتَوْهَبْنَاهُ مِنْ فَضْلِ طَهُورِهِ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وَتَمَضْمَضَ ثُمَّ صَبَّهُ فِي إِدَاوَةٍ وَأَمَرَنَا فَقَالَ ‏"‏ اخْرُجُوا فَإِذَا أَتَيْتُمْ أَرْضَكُمْ فَاكْسِرُوا بِيعَتَكُمْ وَانْضَحُوا مَكَانَهَا بِهَذَا الْمَاءِ وَاتَّخِذُوهَا مَسْجِدًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا إِنَّ الْبَلَدَ بَعِيدٌ وَالْحَرَّ شَدِيدٌ وَالْمَاءَ يَنْشَفُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مُدُّوهُ مِنَ الْمَاءِ فَإِنَّهُ لاَ يَزِيدُهُ إِلاَّ طِيبًا ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجْنَا حَتَّى قَدِمْنَا بَلَدَنَا فَكَسَرْنَا بِيعَتَنَا ثُمَّ نَضَحْنَا مَكَانَهَا وَاتَّخَذْنَاهَا مَسْجِدًا فَنَادَيْنَا فِيهِ بِالأَذَانِ ‏.‏ قَالَ وَالرَّاهِبُ رَجُلٌ مِنْ طَيِّئٍ فَلَمَّا سَمِعَ الأَذَانَ قَالَ دَعْوَةُ حَقٍّ ‏.‏ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ تَلْعَةً مِنْ تِلاَعِنَا فَلَمْ نَرَهُ بَعْدُ ‏.‏

Talq ibn Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurlariga vakil boʻlib chiqdik, u zotga bayʼat berdik va u zot bilan birga namoz oʻqidik. Biz u zotga yurtimizda oʻzimizga tegishli bir cherkov borligini aytdik va u zotdan tahorat suvlarining qoldigʻidan berishlarini soʻradik. U zot suv soʻrab keltirdilar, tahorat qildilar, ogʻizlarini chaydilar, soʻng uni bir idishga soldilar va bizga buyurib: «Chiqinglar, yurtingizga yetib borgach, cherkovingizni buzinglar, uning oʻrniga bu suvni sepinglar va u yerni masjidga aylantiringlar», dedilar. Biz: «Yurt uzoq, jazirama issiq va suv qurib qoladi», dedik. U zot: «Uni suv bilan koʻpaytiringlar, chunki bu uni yanada pokroq qiladi, xolos», dedilar. Biz chiqib, yurtimizga yetib bordik, cherkovimizni buzdik, soʻng uning oʻrniga suv sepdik va uni masjidga aylantirib, unda azon aytdik. Rohib esa Tay qabilasidan bir kishi edi. U azonni eshitgach: «Haq daʼvatidir», dedi. Soʻng bizning tepaliklarimizdan biriga qarab yoʻl oldi va biz uni undan keyin koʻrmadik.Талқ ибн Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурларига вакил бўлиб чиқдик, у зотга байъат бердик ва у зот билан бирга намоз ўқидик. Биз у зотга юртимизда ўзимизга тегишли бир черков борлигини айтдик ва у зотдан таҳорат сувларининг қолдиғидан беришларини сўрадик. У зот сув сўраб келтирдилар, таҳорат қилдилар, оғизларини чайдилар, сўнг уни бир идишга солдилар ва бизга буюриб: «Чиқинглар, юртингизга етиб боргач, черковингизни бузинглар, унинг ўрнига бу сувни сепинглар ва у ерни масжидга айлантиринглар», дедилар. Биз: «Юрт узоқ, жазирама иссиқ ва сув қуриб қолади», дедик. У зот: «Уни сув билан кўпайтиринглар, чунки бу уни янада покроқ қилади, холос», дедилар. Биз чиқиб, юртимизга етиб бордик, черковимизни буздик, сўнг унинг ўрнига сув сепдик ва уни масжидга айлантириб, унда азон айтдик. Роҳиб эса Тай қабиласидан бир киши эди. У азонни эшитгач: «Ҳақ даъватидир», деди. Сўнг бизнинг тепаликларимиздан бирига қараб йўл олди ва биз уни ундан кейин кўрмадик.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ فِي عُرْضِ الْمَدِينَةِ فِي حَىٍّ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَأَقَامَ فِيهِمْ أَرْبَعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ فَجَاءُوا مُتَقَلِّدِي سُيُوفِهِمْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَاحِلَتِهِ وَأَبُو بَكْرٍ - رضى الله عنه - رَدِيفُهُ وَمَلأٌ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ حَوْلَهُ حَتَّى أَلْقَى بِفِنَاءِ أَبِي أَيُّوبَ وَكَانَ يُصَلِّي حَيْثُ أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ فَيُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ ثُمَّ أُمِرَ بِالْمَسْجِدِ فَأَرْسَلَ إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ فَجَاءُوا فَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَاللَّهُ لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَكَانَتْ فِيهِ قُبُورُ الْمُشْرِكِينَ وَكَانَتْ فِيهِ خَرِبٌ وَكَانَ فِيهِ نَخْلٌ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقُبُورِ الْمُشْرِكِينَ فَنُبِشَتْ وَبِالنَّخْلِ فَقُطِعَتْ وَبِالْخَرِبِ فَسُوِّيَتْ فَصَفُّوا النَّخْلَ قِبْلَةَ الْمَسْجِدِ وَجَعَلُوا عِضَادَتَيْهِ الْحِجَارَةَ وَجَعَلُوا يَنْقُلُونَ الصَّخْرَ وَهُمْ يَرْتَجِزُونَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُمْ وَهُمْ يَقُولُونَ اللَّهُمَّ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَةِ فَانْصُرِ الأَنْصَارَ وَالْمُهَاجِرَةَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, uning chekkasidagi Banu Amr ibn Avf deb ataladigan bir mahallaga tushdilar va ularning oldida oʻn toʻrt kecha turdilar. Soʻng Banu Najjorning kattalariga odam yubordilar, ular qilichlarini osgan holda keldilar. Goʻyo men Rasululloh ﷺni tuyalari ustida, Abu Bakr (roziyallohu anhu) orqalarida, Banu Najjorning kattalari esa atroflarida boʻlgan holda hozir ham koʻrib turgandekman. Nihoyat u zot Abu Ayyubning hovlisiga tushdilar. U zot namoz vaqti kirgan joyda namoz oʻqiyverar, hatto qoʻy qoʻtonlarida ham namoz oʻqirdilar. Soʻng masjid qurishga buyurildi, shunda Banu Najjorning kattalariga odam yubordilar, ular keldilar. U zot: «Ey Banu Najjor, bu bogʻingizni menga baho qoʻyinglar», dedilar. Ular: «Ollohga qasamki, biz uning bahosini faqat Ollohdan (azza va jalla) soʻraymiz», dedilar. Anas aytdi: Unda mushriklarning qabrlari bor edi, unda vayronalar bor edi va unda xurmolar bor edi. Rasululloh ﷺ mushriklarning qabrlariga buyurdilar, ular koʻmilib tekislandi, xurmolarga buyurdilar, ular kesildi, vayronalarga buyurdilar, ular tekislandi. Ular xurmolarni masjidning qiblasi tomon tizib qoʻydilar, uning tomonlarini toshdan qildilar. Ular toshlarni tashib, sheʼr aytar edilar, Rasululloh ﷺ ham ular bilan birga edilar. Ular: «Ey Olloh, oxirat yaxshiligidan boshqa yaxshilik yoʻq, sen ansorlar va muhojirlarga yordam ber», deb aytardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, унинг чеккасидаги Бану Амр ибн Авф деб аталадиган бир маҳаллага тушдилар ва уларнинг олдида ўн тўрт кеча турдилар. Сўнг Бану Нажжорнинг катталарига одам юбордилар, улар қиличларини осган ҳолда келдилар. Гўё мен Расулуллоҳ ﷺни туялари устида, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) орқаларида, Бану Нажжорнинг катталари эса атрофларида бўлган ҳолда ҳозир ҳам кўриб тургандекман. Ниҳоят у зот Абу Айюбнинг ҳовлисига тушдилар. У зот намоз вақти кирган жойда намоз ўқийверар, ҳатто қўй қўтонларида ҳам намоз ўқирдилар. Сўнг масжид қуришга буюрилди, шунда Бану Нажжорнинг катталарига одам юбордилар, улар келдилар. У зот: «Эй Бану Нажжор, бу боғингизни менга баҳо қўйинглар», дедилар. Улар: «Оллоҳга қасамки, биз унинг баҳосини фақат Оллоҳдан (азза ва жалла) сўраймиз», дедилар. Анас айтди: Унда мушрикларнинг қабрлари бор эди, унда вайроналар бор эди ва унда хурмолар бор эди. Расулуллоҳ ﷺ мушрикларнинг қабрларига буюрдилар, улар кўмилиб текисланди, хурмоларга буюрдилар, улар кесилди, вайроналарга буюрдилар, улар текисланди. Улар хурмоларни масжиднинг қибласи томон тизиб қўйдилар, унинг томонларини тошдан қилдилар. Улар тошларни ташиб, шеър айтар эдилар, Расулуллоҳ ﷺ ҳам улар билан бирга эдилар. Улар: «Эй Оллоҳ, охират яхшилигидан бошқа яхшилик йўқ, сен ансорлар ва муҳожирларга ёрдам бер», деб айтардилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، وَيُونُسَ، قَالاَ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، وَابْنَ، عَبَّاسٍ قَالاَ لَمَّا نُزِلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَفِقَ يَطْرَحُ خَمِيصَةً لَهُ عَلَى وَجْهِهِ فَإِذَا اغْتَمَّ كَشَفَهَا عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَهُوَ كَذَلِكَ ‏"‏ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki: Rasululloh ﷺga oʻlim kelganida, u zot bir choponlarini yuzlariga tashlay boshladilar, agar dimiqib qolsalar, uni yuzlaridan ochardilar. Shu holatda u zot: «Yahudiylar va nasorolarga Ollohning laʼnati boʻlsin, ular oʻz paygʻambarlarining qabrlarini masjidlarga aylantirdilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики: Расулуллоҳ ﷺга ўлим келганида, у зот бир чопонларини юзларига ташлай бошладилар, агар димиқиб қолсалар, уни юзларидан очардилар. Шу ҳолатда у зот: «Яҳудийлар ва насороларга Оллоҳнинг лаънати бўлсин, улар ўз пайғамбарларининг қабрларини масжидларга айлантирдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، وَأُمَّ سَلَمَةَ ذَكَرَتَا كَنِيسَةً رَأَتَاهَا بِالْحَبَشَةِ فِيهَا تَصَاوِيرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا وَصَوَّرُوا تِيكَ الصُّوَرَ أُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Habiba va Ummu Salama Habashada koʻrgan bir cherkovni eslashdi, unda suratlar bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta ular orasida bir solih kishi boʻlib, u vafot etsa, uning qabri ustiga masjid qurar va oʻsha suratlarni chizar edilar. Ular qiyomat kunida Ollohning huzurida yaratilganlarning eng yomonidirlar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Ҳабиба ва Умму Салама Ҳабашада кўрган бир черковни эслашди, унда суратлар бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта улар орасида бир солиҳ киши бўлиб, у вафот этса, унинг қабри устига масжид қурар ва ўша суратларни чизар эдилар. Улар қиёмат кунида Оллоҳнинг ҳузурида яратилганларнинг энг ёмонидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، - هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ حِينَ يَخْرُجُ الرَّجُلُ مِنْ بَيْتِهِ إِلَى مَسْجِدِهِ فَرِجْلٌ تُكْتَبُ حَسَنَةً وَرِجْلٌ تَمْحُو سَيِّئَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi uyidan masjidiga chiqqanida, bir oyogʻiga yaxshilik yoziladi, ikkinchi oyogʻi bir yomonlikni oʻchiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Киши уйидан масжидига чиққанида, бир оёғига яхшилик ёзилади, иккинчи оёғи бир ёмонликни ўчиради», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةُ أَحَدِكُمْ إِلَى الْمَسْجِدِ فَلاَ يَمْنَعْهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning ayoli masjidga borishga izn soʻrasa, uni man qilmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг аёли масжидга боришга изн сўраса, уни ман қилмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَوَّلَ يَوْمٍ ‏"‏ الثُّومِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الثُّومِ وَالْبَصَلِ وَالْكُرَّاثِ فَلاَ يَقْرَبْنَا فِي مَسَاجِدِنَا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَتَأَذَّى مِمَّا يَتَأَذَّى مِنْهُ الإِنْسُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mana bu oʻsimlikdan yesa», dedilar — dastlab «sarimsoq» dedilar, soʻng: «sarimsoq, piyoz va koʻk piyozdan yesa, masjidlarimizda bizga yaqinlashmasin, chunki insonni ranjitadigan narsadan farishtalar ham ranjiydi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мана бу ўсимликдан еса», дедилар — дастлаб «саримсоқ» дедилар, сўнг: «саримсоқ, пиёз ва кўк пиёздан еса, масжидларимизда бизга яқинлашмасин, чунки инсонни ранжитадиган нарсадан фаришталар ҳам ранжийди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ تَأْكُلُونَ مِنْ شَجَرَتَيْنِ مَا أُرَاهُمَا إِلاَّ خَبِيثَتَيْنِ هَذَا الْبَصَلُ وَالثُّومُ وَلَقَدْ رَأَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا وَجَدَ رِيحَهُمَا مِنَ الرَّجُلِ أَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ إِلَى الْبَقِيعِ فَمَنْ أَكَلَهُمَا فَلْيُمِتْهُمَا طَبْخًا ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey odamlar, siz men faqat yomon deb hisoblaydigan ikki oʻsimlikdan — mana bu piyoz va sarimsoqdan yeysizlar. Men Ollohning Paygʻambari ﷺni koʻrgan edim, u zot bir kishidan bularning hidini sezsalar, uni Baqiʼga chiqarib yuborishga buyurar edilar. Kim ulardan yemoqchi boʻlsa, pishirib hidini oʻldirsin», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй одамлар, сиз мен фақат ёмон деб ҳисоблайдиган икки ўсимликдан — мана бу пиёз ва саримсоқдан ейсизлар. Мен Оллоҳнинг Пайғамбари ﷺни кўрган эдим, у зот бир кишидан буларнинг ҳидини сезсалар, уни Бақиъга чиқариб юборишга буюрар эдилар. Ким улардан емоқчи бўлса, пишириб ҳидини ўлдирсин», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الصُّبْحَ ثُمَّ دَخَلَ فِي الْمَكَانِ الَّذِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهِ فَأَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ فَأَمَرَ فَضُرِبَ لَهُ خِبَاءٌ وَأَمَرَتْ حَفْصَةُ فَضُرِبَ لَهَا خِبَاءٌ فَلَمَّا رَأَتْ زَيْنَبُ خِبَاءَهَا أَمَرَتْ فَضُرِبَ لَهَا خِبَاءٌ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ آلْبِرَّ تُرِدْنَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَعْتَكِفْ فِي رَمَضَانَ وَاعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ eʼtikof qilmoqchi boʻlsalar, bomdodni oʻqib, soʻng eʼtikof qilmoqchi boʻlgan joylariga kirardilar. U zot Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikof qilmoqchi boʻldilar va buyurdilar, ular uchun chodir tikildi. Hafsa ham buyurdi, uning uchun ham chodir tikildi. Zaynab uning chodirini koʻrgach, u ham buyurdi, uning uchun ham chodir tikildi. Rasululloh ﷺ buni koʻrganlarida: «Yaxshilikni istayapsizlarmi?» dedilar. Soʻng u zot Ramazonda eʼtikof qilmadilar, Shavvolda oʻn kun eʼtikof qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эътикоф қилмоқчи бўлсалар, бомдодни ўқиб, сўнг эътикоф қилмоқчи бўлган жойларига кирардилар. У зот Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикоф қилмоқчи бўлдилар ва буюрдилар, улар учун чодир тикилди. Ҳафса ҳам буюрди, унинг учун ҳам чодир тикилди. Зайнаб унинг чодирини кўргач, у ҳам буюрди, унинг учун ҳам чодир тикилди. Расулуллоҳ ﷺ буни кўрганларида: «Яхшиликни истаяпсизларми?» дедилар. Сўнг у зот Рамазонда эътикоф қилмадилар, Шавволда ўн кун эътикоф қилдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ رَمَاهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ رَمْيَةً فِي الأَكْحَلِ فَضَرَبَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Xandaq kunida Saʼd yaralandi, Qurayshdan bir kishi uni bilagining tomiridan otib yaralagan edi. Shunda Rasululloh ﷺ uni yaqindan borib koʻrib turish uchun masjidda unga bir chodir tikdirtdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Хандақ кунида Саъд яраланди, Қурайшдан бир киши уни билагининг томиридан отиб яралаган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни яқиндан бориб кўриб туриш учун масжидда унга бир чодир тикдиртдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا قَتَادَةَ، يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْمِلُ أُمَامَةَ بِنْتَ أَبِي الْعَاصِ بْنِ الرَّبِيعِ وَأُمُّهَا زَيْنَبُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ صَبِيَّةٌ يَحْمِلُهَا فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ عَلَى عَاتِقِهِ يَضَعُهَا إِذَا رَكَعَ وَيُعِيدُهَا إِذَا قَامَ حَتَّى قَضَى صَلاَتَهُ يَفْعَلُ ذَلِكَ بِهَا ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz masjidda oʻtirgan edik, shunda Rasululloh ﷺ Umoma bint Abul-Os ibn ar-Rabiʼni koʻtargan holda oldimizga chiqdilar. Uning onasi Zaynab bint Rasululloh ﷺ edi. U kichkina qizcha edi, u zot uni koʻtarib turardilar. Rasululloh ﷺ uni yelkalarida qoʻygan holda namoz oʻqidilar, rukuʼga borganda uni qoʻyib, tik turganda yana koʻtarib olardilar, toki namozlarini tugatgunlaricha shunday qildilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз масжидда ўтирган эдик, шунда Расулуллоҳ ﷺ Умома бинт Абул-Ос ибн ар-Рабиъни кўтарган ҳолда олдимизга чиқдилар. Унинг онаси Зайнаб бинт Расулуллоҳ ﷺ эди. У кичкина қизча эди, у зот уни кўтариб турардилар. Расулуллоҳ ﷺ уни елкаларида қўйган ҳолда намоз ўқидилар, рукуъга борганда уни қўйиб, тик турганда яна кўтариб олардилар, токи намозларини тугатгунларича шундай қилдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَرُبِطَ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najd tomonga otliqlarni yubordilar, ular Banu Hanifadan Sumoma ibn Usol deb ataladigan, Yamoma ahlining sardori boʻlgan bir kishini olib keldilar. U masjid ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻyildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажд томонга отлиқларни юбордилар, улар Бану Ҳанифадан Сумома ибн Усол деб аталадиган, Ямома аҳлининг сардори бўлган бир кишини олиб келдилар. У масжид устунларидан бирига боғлаб қўйилди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى بَعِيرٍ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ بِمِحْجَنٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidoʻ hajida tuya ustida tavof qildilar, uchi egik tayoq bilan Ruknga ishora qilib turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видў ҳажида туя устида тавоф қилдилар, учи эгик таёқ билан Рукнга ишора қилиб турдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّحَلُّقِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلاَةِ وَعَنِ الشِّرَاءِ وَالْبَيْعِ فِي الْمَسْجِدِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ juma kuni namozdan oldin halqa boʻlib oʻtirishdan hamda masjidda oldi-sotdi qilishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жума куни намоздан олдин ҳалқа бўлиб ўтиришдан ҳамда масжидда олди-сотди қилишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ تَنَاشُدِ الأَشْعَارِ فِي الْمَسْجِدِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda sheʼr oʻqishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда шеър ўқишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ مَرَّ عُمَرُ بِحَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ وَهُوَ يُنْشِدُ فِي الْمَسْجِدِ فَلَحَظَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ أَنْشَدْتُ وَفِيهِ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَسَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَجِبْ عَنِّي اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) Hasson ibn Sobit masjidda sheʼr oʻqib turgan payti uning yonidan oʻtdi va unga qattiq qaradi. Shunda Hasson: «Men sendan koʻra yaxshiroq zot bu masjidda boʻlgan paytda ham sheʼr oʻqiganman», dedi. Soʻng u Abu Hurayraga oʻgirilib: «Rasululloh ﷺ: ‹Men tomonimdan javob ber. Ey Alloh, uni Ruhul-Qudus bilan qoʻlla!› deganlarini eshitganmiding?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, Allohga qasamki, ha», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) Ҳассон ибн Собит масжидда шеър ўқиб турган пайти унинг ёнидан ўтди ва унга қаттиқ қаради. Шунда Ҳассон: «Мен сендан кўра яхшироқ зот бу масжидда бўлган пайтда ҳам шеър ўқиганман», деди. Сўнг у Абу Ҳурайрага ўгирилиб: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен томонимдан жавоб бер. Эй Аллоҳ, уни Руҳул-Қудус билан қўлла!› деганларини эшитганмидинг?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, ҳа», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ يَنْشُدُ ضَالَّةً فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ وَجَدْتَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi masjidda yoʻqolgan narsasini soʻrab keldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Uni topmagin!» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши масжидда йўқолган нарсасини сўраб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни топмагин!» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ الزُّهْرِيُّ، - بَصْرِيٌّ - وَمُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قُلْتُ لِعَمْرٍو أَسَمِعْتَ جَابِرًا يَقُولُ مَرَّ رَجُلٌ بِسِهَامٍ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذْ بِنِصَالِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi masjiddan oʻqlar koʻtarib oʻtdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ularning temir uchlaridan ushla!» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши масжиддан ўқлар кўтариб ўтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уларнинг темир учларидан ушла!» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَعَلْقَمَةُ، عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ لَنَا أَصَلَّى هَؤُلاَءِ قُلْنَا لاَ ‏.‏ قَالَ قُومُوا فَصَلُّوا ‏.‏ فَذَهَبْنَا لِنَقُومَ خَلْفَهُ فَجَعَلَ أَحَدَنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالآخَرَ عَنْ شِمَالِهِ فَصَلَّى بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ فَجَعَلَ إِذَا رَكَعَ شَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَجَعَلَهَا بَيْنَ رُكْبَتَيْهِ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Al-Asvad aytadi: Men va Alqama Abdulloh ibn Masʼudning huzuriga kirdik. U bizga: «Manavilar namoz oʻqishdimi?» dedi. Biz: «Yoʻq», dedik. U: «Turinglar, namoz oʻqinglar», dedi. Biz uning orqasida turmoqchi boʻlgan edik, u birimizni oʻng tomoniga, ikkinchimizni chap tomoniga turgʻizdi va azonsiz, iqomatsiz namoz oʻqidi. U rukuʼ qilganida barmoqlarini bir-biriga kiritib, tizzalari orasiga qoʻydi va: «Rasululloh ﷺ ana shunday qilganlarini koʻrganman», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ал-Асвад айтади: Мен ва Алқама Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳузурига кирдик. У бизга: «Манавилар намоз ўқишдими?» деди. Биз: «Йўқ», дедик. У: «Туринглар, намоз ўқинглар», деди. Биз унинг орқасида турмоқчи бўлган эдик, у биримизни ўнг томонига, иккинчимизни чап томонига турғизди ва азонсиз, иқоматсиз намоз ўқиди. У рукуъ қилганида бармоқларини бир-бирига киритиб, тиззалари орасига қўйди ва: «Расулуллоҳ ﷺ ана шундай қилганларини кўрганман», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibrohim Alqama va al-Asvaddan, ular Abdullohdan shunga oʻxshash hadisni rivoyat qilishdi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Иброҳим Алқама ва ал-Асваддан, улар Абдуллоҳдан шунга ўхшаш ҳадисни ривоят қилишди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَلْقِيًا فِي الْمَسْجِدِ وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺni masjidda chalqancha yotgan, bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qoʻygan holda koʻrdi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺни масжидда чалқанча ётган, бир оёқларини иккинчисининг устига қўйган ҳолда кўрди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ وَهُوَ شَابٌّ عَزْبٌ لاَ أَهْلَ لَهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U yosh, uylanmagan, oilasi yoʻq boʻlgan paytida Rasululloh ﷺ davrida u zotning masjidida uxlar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У ёш, уйланмаган, оиласи йўқ бўлган пайтида Расулуллоҳ ﷺ даврида у зотнинг масжидида ухлар эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبُصَاقُ فِي الْمَسْجِدِ خَطِيئَةٌ وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Masjidga tupurish gunohdir, uning kafforati esa uni koʻmib qoʻyishdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидга тупуриш гуноҳдир, унинг каффорати эса уни кўмиб қўйишдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى بُصَاقًا فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ فَحَكَّهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ يُصَلِّي فَلاَ يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قِبَلَ وَجْهِهِ إِذَا صَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qibla devorida tupuk koʻrdilar va uni qirib tashladilar. Soʻng odamlarga yuzlanib: «Biringiz namoz oʻqiyotgan boʻlsa, oldiga tupurmasin. Chunki u namoz oʻqiyotganida Alloh azza va jalla uning oldida boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қибла деворида тупук кўрдилар ва уни қириб ташладилар. Сўнг одамларга юзланиб: «Бирингиз намоз ўқиётган бўлса, олдига тупурмасин. Чунки у намоз ўқиётганида Аллоҳ азза ва жалла унинг олдида бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَحَكَّهَا بِحَصَاةٍ وَنَهَى أَنْ يَبْصُقَ الرَّجُلُ بَيْنَ يَدَيْهِ أَوْ عَنْ يَمِينِهِ وَقَالَ ‏"‏ يَبْصُقُ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ masjidning qiblasida balgʻam koʻrdilar va uni kichkina tosh bilan qirib tashladilar hamda kishining oldiga yoki oʻng tomoniga tupurishini qaytardilar va: «Chap tomoniga yoki chap oyogʻining tagiga tupursin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ масжиднинг қибласида балғам кўрдилар ва уни кичкина тош билан қириб ташладилар ҳамда кишининг олдига ёки ўнг томонига тупуришини қайтардилар ва: «Чап томонига ёки чап оёғининг тагига тупурсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ طَارِقِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُحَارِبِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كُنْتَ تُصَلِّي فَلاَ تَبْزُقَنَّ بَيْنَ يَدَيْكَ وَلاَ عَنْ يَمِينِكَ وَابْصُقْ خَلْفَكَ أَوْ تِلْقَاءَ شِمَالِكَ إِنْ كَانَ فَارِغًا وَإِلاَّ فَهَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَبَزَقَ تَحْتَ رِجْلِهِ وَدَلَكَهُ ‏.‏

Toriq ibn Abdulloh al-Muhoribiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namoz oʻqiyotgan boʻlsang, oldingga ham, oʻng tomoningga ham tupurmagin, balki orqangga yoki agar boʻsh boʻlsa chap tomoningga tupur, aks holda mana bunday qil», dedilar va oyoqlari tagiga tupurib, uni ishqaladilar.Ториқ ибн Абдуллоҳ ал-Муҳорибий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намоз ўқиётган бўлсанг, олдингга ҳам, ўнг томонингга ҳам тупурмагин, балки орқангга ёки агар бўш бўлса чап томонингга тупур, акс ҳолда мана бундай қил», дедилар ва оёқлари тагига тупуриб, уни ишқаладилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَنَخَّعَ فَدَلَكَهُ بِرِجْلِهِ الْيُسْرَى ‏.‏

Abdulloh ibn ash-Shixxir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ balgʻam tashlab, uni chap oyoqlari bilan ishqalaganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн аш-Шиххир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ балғам ташлаб, уни чап оёқлари билан ишқалаганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَائِذُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَغَضِبَ حَتَّى احْمَرَّ وَجْهُهُ فَقَامَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَحَكَّتْهَا وَجَعَلَتْ مَكَانَهَا خَلُوقًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَحْسَنَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidning qiblasida balgʻam koʻrdilar va gʻazablanganlaridan yuzlari qizarib ketdi. Shunda ansorlardan bir ayol turib, uni qirib tashladi va oʻrniga xushboʻy modda surtib qoʻydi. Rasululloh ﷺ: «Bu naqadar yaxshi ish!» dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжиднинг қибласида балғам кўрдилар ва ғазабланганларидан юзлари қизариб кетди. Шунда ансорлардан бир аёл туриб, уни қириб ташлади ва ўрнига хушбўй модда суртиб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нақадар яхши иш!» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْغَيْلاَنِيُّ، - بَصْرِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ، وَأَبَا، أُسَيْدٍ يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ وَإِذَا خَرَجَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kirsa: ‹Allohumma aftah liy abvoba rahmatik (Ey Alloh, menga rahmating eshiklarini och)›, desin. Chiqqanida esa: ‹Allohumma inniy asʼaluka min fadlik (Ey Alloh, men Sendan fazlingni soʻrayman)›, desin», dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга кирса: ‹Аллоҳумма афтаҳ лий абвоба раҳматик (Эй Аллоҳ, менга раҳматинг эшикларини оч)›, десин. Чиққанида эса: ‹Аллоҳумма инний асъалука мин фадлик (Эй Аллоҳ, мен Сендан фазлингни сўрайман)›, десин», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمِ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kirsa, oʻtirishdan avval ikki rakat namoz oʻqisin», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга кирса, ўтиришдан аввал икки ракат намоз ўқисин», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعًا وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تَعَالَ ‏"‏ ‏.‏ فَجِئْتُ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي ‏"‏ مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً وَلَكِنْ وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ لِتَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشَكُ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُسْخِطُكَ عَلَىَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُمْتُ فَمَضَيْتُ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Kaʼb ibn Molikning Tabuk gʻazotida Rasululloh ﷺdan orqada qolgani haqidagi hadisini soʻzlab berayotganini eshitdim. U dedi: «Rasululloh ﷺ ertalab qaytib keldilar. U zot safardan qaytganlarida avval masjiddan boshlar, unda ikki rakat namoz oʻqir, soʻng odamlar bilan koʻrishish uchun oʻtirar edilar. Buni qilganlarida orqada qolganlar u zotning oldiga keldilar va uzr soʻrab, qasam icha boshladilar. Ular sakson nechta kishi edilar. Rasululloh ﷺ ularning oshkora aytganlarini qabul qildilar, ular bilan bayat qildilar, ular uchun magʻfirat soʻradilar va ichki holatlarini Alloh azza va jallaga havola qildilar. Nihoyat men keldim. Salom berganimda, u zot gʻazablangan holda tabassum qildilaru soʻng: ‹Beri kel›, dedilar. Men kelib, u zotning oldilarida oʻtirdim. Menga: ‹Seni nima orqada qoldirdi? Sen ulov sotib olmaganmiding?› dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, Allohga qasamki, agar sizdan boshqa dunyo ahlidan birining oldida oʻtirganimda, unga bir uzr aytib gʻazabidan qutulardim, chunki menga soʻzga chechanlik berilgan. Lekin Allohga qasamki, bilaman: agar bugun sizni mendan rozi qilish uchun yolgʻon soʻz aytsam, Alloh azza va jalla sizni menga gʻazablantirishi yaqin. Agar rost soʻz aytsam, siz undan menga norozi boʻlasiz, lekin men bunda Allohning avf etishidan umidvorman. Allohga qasamki, sizdan orqada qolgan paytimdagichalik kuchli va imkoni keng boʻlgan paytim boʻlmagan›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bunisi rost aytdi. Bas, Alloh sen haqingda hukm qilguncha turib tur›, dedilar. Men turib ketdim.» Bu qisqartirilgan rivoyatdir.Абдуллоҳ ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Каъб ибн Моликнинг Табук ғазотида Расулуллоҳ ﷺдан орқада қолгани ҳақидаги ҳадисини сўзлаб бераётганини эшитдим. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ эрталаб қайтиб келдилар. У зот сафардан қайтганларида аввал масжиддан бошлар, унда икки ракат намоз ўқир, сўнг одамлар билан кўришиш учун ўтирар эдилар. Буни қилганларида орқада қолганлар у зотнинг олдига келдилар ва узр сўраб, қасам ича бошладилар. Улар саксон нечта киши эдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ошкора айтганларини қабул қилдилар, улар билан баят қилдилар, улар учун мағфират сўрадилар ва ички ҳолатларини Аллоҳ азза ва жаллага ҳавола қилдилар. Ниҳоят мен келдим. Салом берганимда, у зот ғазабланган ҳолда табассум қилдилару сўнг: ‹Бери кел›, дедилар. Мен келиб, у зотнинг олдиларида ўтирдим. Менга: ‹Сени нима орқада қолдирди? Сен улов сотиб олмаганмидинг?› дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, агар сиздан бошқа дунё аҳлидан бирининг олдида ўтирганимда, унга бир узр айтиб ғазабидан қутулардим, чунки менга сўзга чечанлик берилган. Лекин Аллоҳга қасамки, биламан: агар бугун сизни мендан рози қилиш учун ёлғон сўз айтсам, Аллоҳ азза ва жалла сизни менга ғазаблантириши яқин. Агар рост сўз айтсам, сиз ундан менга норози бўласиз, лекин мен бунда Аллоҳнинг авф этишидан умидворман. Аллоҳга қасамки, сиздан орқада қолган пайтимдагичалик кучли ва имкони кенг бўлган пайтим бўлмаган›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буниси рост айтди. Бас, Аллоҳ сен ҳақингда ҳукм қилгунча туриб тур›, дедилар. Мен туриб кетдим.» Бу қисқартирилган ривоятдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَرْوَانُ بْنُ عُثْمَانَ، أَنَّ عُبَيْدَ بْنَ حُنَيْنٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى، قَالَ كُنَّا نَغْدُو إِلَى السُّوقِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَمُرُّ عَلَى الْمَسْجِدِ فَنُصَلِّي فِيهِ ‏.‏

Abu Said ibn al-Muallo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida ertalab bozorga borar edik, masjiddan oʻtar va unda namoz oʻqir edik.Абу Саид ибн ал-Муалло (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида эрталаб бозорга борар эдик, масжиддан ўтар ва унда намоз ўқир эдик.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ الَّذِي صَلَّى فِيهِ مَا لَمْ يُحْدِثِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namoz oʻqigan joyida turar ekan, toki taharatini buzmasa, malaklar unga: ‹Allohim, uni magʻfirat qil, Allohim, unga rahm qil›, deb duo qiladilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намоз ўқиган жойида турар экан, токи таҳаратини бузмаса, малаклар унга: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил, Аллоҳим, унга раҳм қил›, деб дуо қиладилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عُقْبَةَ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ مَيْمُونٍ، حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلاً السَّاعِدِيَّ، - رضى الله عنه - يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ كَانَ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ فَهُوَ فى الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim masjidda namozni kutib turgan boʻlsa, u namozdadir», deganlarini eshitdim.Саҳл ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким масжидда намозни кутиб турган бўлса, у намоздадир», деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الصَّلاَةِ فِي أَعْطَانِ الإِبِلِ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tuyalarning qoʻralarida namoz oʻqishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туяларнинг қўраларида намоз ўқишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، عَنْ يَزِيدَ الْفَقِيرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ جُعِلَتْ لِيَ الأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا أَيْنَمَا أَدْرَكَ رَجُلٌ مِنْ أُمَّتِي الصَّلاَةَ صَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer menga masjid va poklovchi qilindi. Ummatimdan bir kishini namoz vaqti qayerda topsa, oʻsha yerda oʻqiyversin», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер менга масжид ва покловчи қилинди. Умматимдан бир кишини намоз вақти қаерда топса, ўша ерда ўқийверсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْتِيَهَا فَيُصَلِّيَ فِي بَيْتِهَا فَتَتَّخِذَهُ مُصَلًّى فَأَتَاهَا فَعَمَدَتْ إِلَى حَصِيرٍ فَنَضَحَتْهُ بِمَاءٍ فَصَلَّى عَلَيْهِ وَصَلَّوْا مَعَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umm Sulaym Rasululloh ﷺdan uyiga kelib, uyida namoz oʻqib berishlarini soʻradi, toki oʻsha joyni namozgoh qilib olsin. Bas, u zot uning oldiga keldilar. U bir boʻyra olib, uni suv bilan sepdi. Rasululloh ﷺ oʻsha boʻyra ustida namoz oʻqidilar, ular ham u zot bilan birga oʻqidilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умм Сулайм Расулуллоҳ ﷺдан уйига келиб, уйида намоз ўқиб беришларини сўради, токи ўша жойни намозгоҳ қилиб олсин. Бас, у зот унинг олдига келдилар. У бир бўйра олиб, уни сув билан сепди. Расулуллоҳ ﷺ ўша бўйра устида намоз ўқидилар, улар ҳам у зот билан бирга ўқидилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي الشَّيْبَانِيَّ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xumra ustida namoz oʻqir edilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хумра устида намоз ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّ رِجَالاً، أَتَوْا سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ وَقَدِ امْتَرَوْا فِي الْمِنْبَرِ مِمَّ عُودُهُ فَسَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُ مِمَّ هُوَ وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ أَوَّلَ يَوْمٍ وُضِعَ وَأَوَّلَ يَوْمٍ جَلَسَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى فُلاَنَةَ امْرَأَةٍ قَدْ سَمَّاهَا سَهْلٌ ‏"‏ أَنْ مُرِي غُلاَمَكِ النَّجَّارَ أَنْ يَعْمَلَ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهِنَّ إِذَا كَلَّمْتُ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَتْهُ فَعَمِلَهَا مِنْ طَرْفَاءِ الْغَابَةِ ثُمَّ جَاءَ بِهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهَا فَوُضِعَتْ هَا هُنَا ثُمَّ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَقِيَ فَصَلَّى عَلَيْهَا وَكَبَّرَ وَهُوَ عَلَيْهَا ثُمَّ رَكَعَ وَهُوَ عَلَيْهَا ثُمَّ نَزَلَ الْقَهْقَرَى فَسَجَدَ فِي أَصْلِ الْمِنْبَرِ ثُمَّ عَادَ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا صَنَعْتُ هَذَا لِتَأْتَمُّوا بِي وَلِتَعَلَّمُوا صَلاَتِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hozim ibn Dinor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar Sahl ibn Saʼd as-Soidiyning oldiga keldilar. Ular minbarning yogʻochi nimadan ekani haqida bahslashib qolgan edilar, shu haqda undan soʻradilar. U dedi: «Allohga qasamki, men uning nimadan ekanini albatta bilaman. Uni qoʻyilgan birinchi kuni va Rasululloh ﷺ unga oʻtirgan birinchi kuni koʻrganman. Rasululloh ﷺ falon ayolga — Sahl uning ismini aytdi — ‹Duradgor xizmatkoringga buyur, men odamlarga gapirganimda oʻtiradigan bir necha yogʻoch yasab bersin›, deb odam yubordilar. Ayol unga buyurdi, u yer tarfa yogʻochidan yasab, keltirdi. Ayol uni Rasululloh ﷺga yubordi. U zot buyurdilar, u shu yerga qoʻyildi. Soʻng men Rasululloh ﷺni koʻrdim: unga chiqib, ustida namoz oʻqidilar, ustida turib takbir aytdilar, soʻng ustida turib ruku qildilar, soʻng orqasiga tushib, minbarning tagida sajda qildilar, soʻng yana qaytdilar. Namozdan boʻshaganlarida odamlarga yuzlanib: ‹Ey odamlar, men buni menga iqtido qilishingiz va namozimni oʻrganishingiz uchun qildim›, dedilar.»Абу Ҳозим ибн Динор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар Саҳл ибн Саъд ас-Соидийнинг олдига келдилар. Улар минбарнинг ёғочи нимадан экани ҳақида баҳслашиб қолган эдилар, шу ҳақда ундан сўрадилар. У деди: «Аллоҳга қасамки, мен унинг нимадан эканини албатта биламан. Уни қўйилган биринчи куни ва Расулуллоҳ ﷺ унга ўтирган биринчи куни кўрганман. Расулуллоҳ ﷺ фалон аёлга — Саҳл унинг исмини айтди — ‹Дурадгор хизматкорингга буюр, мен одамларга гапирганимда ўтирадиган бир неча ёғоч ясаб берсин›, деб одам юбордилар. Аёл унга буюрди, у ер тарфа ёғочидан ясаб, келтирди. Аёл уни Расулуллоҳ ﷺга юборди. У зот буюрдилар, у шу ерга қўйилди. Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим: унга чиқиб, устида намоз ўқидилар, устида туриб такбир айтдилар, сўнг устида туриб руку қилдилар, сўнг орқасига тушиб, минбарнинг тагида сажда қилдилар, сўнг яна қайтдилар. Намоздан бўшаганларида одамларга юзланиб: ‹Эй одамлар, мен буни менга иқтидо қилишингиз ва намозимни ўрганишингиз учун қилдим›, дедилар.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ مُتَوَجِّهٌ إِلَى خَيْبَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Xaybar tomon yoʻl olib, eshak ustida namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Хайбар томон йўл олиб, эшак устида намоз ўқиётганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ رَاكِبٌ إِلَى خَيْبَرَ وَالْقِبْلَةُ خَلْفَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا تَابَعَ عَمْرَو بْنَ يَحْيَى عَلَى قَوْلِهِ يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَحَدِيثُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَنَسٍ الصَّوَابُ مَوْقُوفٌ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺni eshakka minib, Xaybar tomon yoʻl olib, qibla orqalarida boʻlgan holda namoz oʻqiyotganlarini koʻrdi. Abu Abdurrahmon aytdi: Biz Amr ibn Yahyoning «eshak ustida namoz oʻqir edilar» degan soʻzida unga muvofiq boʻlgan birontasini bilmaymiz. Yahyo ibn Saidning Anasdan qilgan rivoyati esa toʻgʻrisi mavqufdir. Alloh subhonahu va taolo eng bilguvchidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺни эшакка миниб, Хайбар томон йўл олиб, қибла орқаларида бўлган ҳолда намоз ўқиётганларини кўрди. Абу Абдурраҳмон айтди: Биз Амр ибн Яҳёнинг «эшак устида намоз ўқир эдилар» деган сўзида унга мувофиқ бўлган биронтасини билмаймиз. Яҳё ибн Саиднинг Анасдан қилган ривояти эса тўғриси мавқуфдир. Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло энг билгувчидир.