Abdulloh ibn al-Muborak

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُهْزَاذَ، - مِنْ أَهْلِ مَرْوَ - قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَانَ بْنَ عُثْمَانَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ، يَقُولُ الإِسْنَادُ مِنَ الدِّينِ وَلَوْلاَ الإِسْنَادُ لَقَالَ مَنْ شَاءَ مَا شَاءَ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ أَبِي رِزْمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، يَقُولُ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْقَوَائِمُ ‏.‏ يَعْنِي الإِسْنَادَ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدٌ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، إِبْرَاهِيمَ بْنَ عِيسَى الطَّالَقَانِيَّ قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَدِيثُ الَّذِي جَاءَ ‏"‏ إِنَّ مِنَ الْبِرِّ بَعْدَ الْبِرِّ أَنْ تُصَلِّيَ لأَبَوَيْكَ مَعَ صَلاَتِكَ وَتَصُومَ لَهُمَا مَعَ صَوْمِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ يَا أَبَا إِسْحَاقَ عَمَّنْ هَذَا قَالَ قُلْتُ لَهُ هَذَا مِنْ حَدِيثِ شِهَابِ بْنِ خِرَاشٍ ‏.‏ فَقَالَ ثِقَةٌ عَمَّنْ قَالَ قُلْتُ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ ‏.‏ قَالَ ثِقَةٌ عَمَّنْ قَالَ قُلْتُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ يَا أَبَا إِسْحَاقَ إِنَّ بَيْنَ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ وَبَيْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَفَاوِزَ تَنْقَطِعُ فِيهَا أَعْنَاقُ الْمَطِيِّ وَلَكِنْ لَيْسَ فِي الصَّدَقَةِ اخْتِلاَفٌ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدٌ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ شَقِيقٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ، يَقُولُ عَلَى رُءُوسِ النَّاسِ دَعُوا حَدِيثَ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ فَإِنَّهُ كَانَ يَسُبُّ السَّلَفَ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Muborak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Isnod (sanad) dindandir; agar isnod boʻlmaganida, kim xohlasa, xohlaganini (oʻylab toʻqib) aytaverardi». Yana u: «Biz bilan (oʻsha) qavm orasida ‹oyoqlar› bor» — yaʼni isnodni (nazarda tutdi; goʻyo hadis bir jonzot boʻlsa, isnod uning oyogʻi kabidir) — degan. Abu Isʼhoq Ibrohim ibn Iso at-Tolaqoniy dedi: Men Abdulloh ibn al-Muborakka: «Ey Abu Abdurahmon! ‹Ezgulik ustiga ezgulikdandir: oʻz namozing bilan birga ota-onang uchun ham namoz oʻqishing va oʻz roʻzang bilan birga ular uchun ham roʻza tutishing› degan hadis qanday (sahihmi)?» dedim. Shunda (Ibn al-Muborak): «Ey Abu Isʼhoq! Bu kimdan (rivoyat qilingan)?» dedi. Men unga: «Bu Shihob ibn Xiroshning hadisidan», dedim. U: «(U) ishonchli. (U esa) kimdan?» dedi. Men: «al-Hajjoj ibn Dinordan», dedim. U: «(U) ishonchli. (U esa) kimdan?» dedi. Men: «‹Rasululloh ﷺ aytdilar›, dedi», dedim. U: «Ey Abu Isʼhoq! Albatta al-Hajjoj ibn Dinor bilan Paygʻambar ﷺ orasida ulovlarning boʻyni uziladigan (uzoq) sahrolar bor; lekin sadaqa (ota-ona haqiga qilinadigan ezgulik) borasida ixtilof yoʻq», dedi. Yana Ibn al-Muborak odamlar oldida turib shunday degan: «Amr ibn Sobitning hadisini tark etinglar, chunki u salafni (sahobalarni) soʻkar edi».Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Иснод (санад) диндандир; агар иснод бўлмаганида, ким хоҳласа, хоҳлаганини (ўйлаб тўқиб) айтаверарди». Яна у: «Биз билан (ўша) қавм орасида ‹оёқлар› бор» — яъни иснодни (назарда тутди; гўё ҳадис бир жонзот бўлса, иснод унинг оёғи кабидир) — деган. Абу Исъҳоқ Иброҳим ибн Исо ат-Толақоний деди: Мен Абдуллоҳ ибн ал-Муборакка: «Эй Абу Абдураҳмон! ‹Эзгулик устига эзгуликдандир: ўз намозинг билан бирга ота-онанг учун ҳам намоз ўқишинг ва ўз рўзанг билан бирга улар учун ҳам рўза тутишинг› деган ҳадис қандай (саҳиҳми)?» дедим. Шунда (Ибн ал-Муборак): «Эй Абу Исъҳоқ! Бу кимдан (ривоят қилинган)?» деди. Мен унга: «Бу Шиҳоб ибн Хирошнинг ҳадисидан», дедим. У: «(У) ишончли. (У эса) кимдан?» деди. Мен: «ал-Ҳажжож ибн Динордан», дедим. У: «(У) ишончли. (У эса) кимдан?» деди. Мен: «‹Расулуллоҳ ﷺ айтдилар›, деди», дедим. У: «Эй Абу Исъҳоқ! Албатта ал-Ҳажжож ибн Динор билан Пайғамбар ﷺ орасида уловларнинг бўйни узиладиган (узоқ) саҳролар бор; лекин садақа (ота-она ҳақига қилинадиган эзгулик) борасида ихтилоф йўқ», деди. Яна Ибн ал-Муборак одамлар олдида туриб шундай деган: «Амр ибн Собитнинг ҳадисини тарк этинглар, чунки у салафни (саҳобаларни) сўкар эди».

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُهْزَاذَ، - مِنْ أَهْلِ مَرْوَ - قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ قُلْتُ لِسُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ إِنَّ عَبَّادَ بْنَ كَثِيرٍ مَنْ تَعْرِفُ حَالَهُ ‏.‏ وَإِذَا حَدَّثَ جَاءَ، بِأَمْرٍ عَظِيمٍ فَتَرَى أَنْ أَقُولَ، لِلنَّاسِ لاَ تَأْخُذُوا عَنْهُ قَالَ سُفْيَانُ بَلَى ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَكُنْتُ إِذَا كُنْتُ فِي مَجْلِسٍ ذُكِرَ فِيهِ عَبَّادٌ أَثْنَيْتُ عَلَيْهِ فِي دِينِهِ وَأَقُولُ لاَ تَأْخُذُوا عَنْهُ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ قَالَ أَبِي قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ انْتَهَيْتُ إِلَى شُعْبَةَ فَقَالَ هَذَا عَبَّادُ بْنُ كَثِيرٍ فَاحْذَرُوهُ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Muborak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Sufyon as-Savriyga: «Abbod ibn Kasir — sen uning holini bilasan — qachon hadis aytsa, ulkan (gʻalati) bir narsa keltiradi; sen odamlarga ‹undan (hadis) olmanglar› deyishim kerak deb bilasanmi?» dedim. Sufyon: «Albatta (shunday qil)!» dedi. (Abdulloh) dedi: «Shundan keyin men biror majlisda Abbod zikr qilinsa, uni dini borasida maqtardim va: ‹Undan (hadis) olmanglar›, derdim». Yana Abdulloh ibn al-Muborak dedi: «Men Shuʼbaning (majlisi)ga yetib bordim. Shunda u: ‹Mana bu Abbod ibn Kasir — undan ehtiyot boʻlinglar›, dedi».Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Суфён ас-Саврийга: «Аббод ибн Касир — сен унинг ҳолини биласан — қачон ҳадис айтса, улкан (ғалати) бир нарса келтиради; сен одамларга ‹ундан (ҳадис) олманглар› дейишим керак деб биласанми?» дедим. Суфён: «Албатта (шундай қил)!» деди. (Абдуллоҳ) деди: «Шундан кейин мен бирор мажлисда Аббод зикр қилинса, уни дини борасида мақтардим ва: ‹Ундан (ҳадис) олманглар›, дердим». Яна Абдуллоҳ ибн ал-Муборак деди: «Мен Шуъбанинг (мажлиси)га етиб бордим. Шунда у: ‹Мана бу Аббод ибн Касир — ундан эҳтиёт бўлинглар›, деди».

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُهْزَاذَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُثْمَانَ بْنِ جَبَلَةَ، يَقُولُ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ مَنْ هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي رَوَيْتَ عَنْهُ، حَدِيثَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏"‏ يَوْمُ الْفِطْرِ يَوْمُ الْجَوَائِزِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ الْحَجَّاجِ ‏.‏ انْظُرْ مَا وَضَعْتَ فِي يَدِكَ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ قُهْزَاذَ وَسَمِعْتُ وَهْبَ بْنَ زَمْعَةَ، يَذْكُرُ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ رَأَيْتُ رَوْحَ بْنَ غُطَيْفٍ صَاحِبَ ‏"‏ الدَّمِ قَدْرِ الدِّرْهَمِ ‏"‏ وَجَلَسْتُ إِلَيْهِ مَجْلِسًا فَجَعَلْتُ أَسْتَحْيِي مِنْ أَصْحَابِي أَنْ يَرَوْنِي جَالِسًا مَعَهُ كُرْهَ حَدِيثِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Muborak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Usmon ibn Jabala dedi: Men Abdulloh ibn al-Muborakka: «Sen Abdulloh ibn Amrning ‹Fitr kuni — sovgʻalar (mukofotlar) kuni› degan hadisini undan rivoyat qilgan bu kishi kim?» dedim. (Abdulloh): «Sulaymon ibn al-Hajjoj. Sen undan (men aytgan) qoʻlingdagi (maqtov)ga (yaxshilab) qara», dedi. Yana Abdulloh — yaʼni Ibn al-Muborak — dedi: «Men ‹dirham miqdoricha qon› (hadisi)ning sohibi Ravh ibn Gʻutayfni koʻrdim va uning bir majlisida oʻtirdim. Soʻng uning hadisi yoqimsiz (rad etilgan) boʻlgani uchun, sheriklarim meni u bilan oʻtirganimni koʻrishidan uyala boshladim».Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Усмон ибн Жабала деди: Мен Абдуллоҳ ибн ал-Муборакка: «Сен Абдуллоҳ ибн Амрнинг ‹Фитр куни — совғалар (мукофотлар) куни› деган ҳадисини ундан ривоят қилган бу киши ким?» дедим. (Абдуллоҳ): «Сулаймон ибн ал-Ҳажжож. Сен ундан (мен айтган) қўлингдаги (мақтов)га (яхшилаб) қара», деди. Яна Абдуллоҳ — яъни Ибн ал-Муборак — деди: «Мен ‹дирҳам миқдорича қон› (ҳадиси)нинг соҳиби Равҳ ибн Ғутайфни кўрдим ва унинг бир мажлисида ўтирдим. Сўнг унинг ҳадиси ёқимсиз (рад этилган) бўлгани учун, шерикларим мени у билан ўтирганимни кўришидан уяла бошладим».

حَدَّثَنِي ابْنُ قُهْزَاذَ، قَالَ سَمِعْتُ وَهْبًا، يَقُولُ عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ بَقِيَّةُ صَدُوقُ اللِّسَانِ وَلَكِنَّهُ يَأْخُذُ عَمَّنْ أَقْبَلَ وَأَدْبَرَ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Muborak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Baqiyya (ibn al-Valid) tili rost (sodiq) kishi, lekin u (hadisni) kim oldinga kelsa-yu, kim orqaga ketsa — yaʼni ishonchli boʻlsin, zaif boʻlsin, hammadan — oladi».Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Бақийя (ибн ал-Валид) тили рост (содиқ) киши, лекин у (ҳадисни) ким олдинга келса-ю, ким орқага кетса — яъни ишончли бўлсин, заиф бўлсин, ҳаммадан — олади».

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ بَعْضَ، أَصْحَابِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ نِعْمَ الرَّجُلُ بَقِيَّةُ لَوْلاَ أَنَّهُ كَانَ يَكْنِي الأَسَامِيَ وَيُسَمِّي الْكُنَى كَانَ دَهْرًا يُحَدِّثُنَا عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْوُحَاظِيِّ فَنَظَرْنَا فَإِذَا هُوَ عَبْدُ الْقُدُّوسِ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Muborak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Baqiyya qanday yaxshi kishi — agar u ismi (mashhur) bilan tanilganlarga laqab (kunya), laqabi bilan tanilganlarga ism qoʻyib (chalkashtirib) yubormaganida edi! U uzoq vaqt bizga ‹Abu Said al-Vuhoziy›dan (rivoyat qilib) hadis aytdi; biz (kim ekanini) tekshirsak, qarasak — u Abdulquddus ekan», dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Бақийя қандай яхши киши — агар у исми (машҳур) билан танилганларга лақаб (куня), лақаби билан танилганларга исм қўйиб (чалкаштириб) юбормаганида эди! У узоқ вақт бизга ‹Абу Саид ал-Вуҳозий›дан (ривоят қилиб) ҳадис айтди; биз (ким эканини) текширсак, қарасак — у Абдулқуддус экан», деди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُهْزَاذَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ الْمُبَارَكِ، يَقُولُ لَوْ خُيِّرْتُ بَيْنَ أَنْ أَدْخُلَ الْجَنَّةَ وَبَيْنَ أَنْ أَلْقَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَرَّرٍ لاَخْتَرْتُ أَنْ أَلْقَاهُ ثُمَّ أَدْخُلَ الْجَنَّةَ فَلَمَّا رَأَيْتُهُ كَانَتْ بَعْرَةٌ أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْهُ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Muborak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Agar men jannatga kirish bilan Abdulloh ibn Muharrar bilan uchrashish orasida ixtiyor berilganimda, avval u bilan uchrashishni, soʻng jannatga kirishni tanlagan boʻlardim. Uni koʻrganimdan keyin esa, (bir parcha) tezak men uchun undan koʻra suyukliroq boʻlib qoldi».Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Агар мен жаннатга кириш билан Абдуллоҳ ибн Муҳаррар билан учрашиш орасида ихтиёр берилганимда, аввал у билан учрашишни, сўнг жаннатга киришни танлаган бўлардим. Уни кўрганимдан кейин эса, (бир парча) тезак мен учун ундан кўра суюклироқ бўлиб қолди».

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُشْكَانَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى السَّرَخْسِيُّ الْقَاضِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا عَبْدَانُ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ , قَالَ : سَأَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ ، أَبَا حَنِيفَةَ ، " عَنِ الشَّرَابِ , قَالَ : حَدَّثُونَا مِنْ قِبَلِ أَبِيكَ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ , قَالَ : " إِنْ رَابَكُمْ فَاكْسِرُوهُ بِالْمَاءِ , فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ : فَإِذَا تَيَقَّنْتَ وَلَمْ تَرْتَبْ "

Abdulloh ibn al-Muborak aytdi: Abdulloh ibn Umar al-Umariy Abu Hanifadan ichimlik haqida soʻradi. U: «Bizga otangiz — Alloh unga rahmat qilsin — tomonidan rivoyat qilishdiki, agar u sizni shubhaga solsa, uni suv bilan sindiringlar», dedi. Shunda Abdulloh unga: «Agar aniq bilsang va shubha qilmasang-chi?» dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Муборак айтди: Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарий Абу Ҳанифадан ичимлик ҳақида сўради. У: «Бизга отангиз — Аллоҳ унга раҳмат қилсин — томонидан ривоят қилишдики, агар у сизни шубҳага солса, уни сув билан синдиринглар», деди. Шунда Абдуллоҳ унга: «Агар аниқ билсанг ва шубҳа қилмасанг-чи?» деди.