Abdurrahmon ibn Abu Layla

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَإِنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جَنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رَأَوُا التَّكْبِيرَ عَلَى الْجَنَازَةِ خَمْسًا ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ إِذَا كَبَّرَ الإِمَامُ عَلَى الْجَنَازَةِ خَمْسًا فَإِنَّهُ يُتَّبَعُ الإِمَامُ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytadi: Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) bizning janozalarimiz ustida toʻrt marta takbir aytar edi. Bir janoza ustida esa besh marta takbir aytdi. Biz undan bu haqda soʻradik. Shunda u: «Rasululloh ﷺ shunday takbir aytar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Arqamning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺ ashoblari va boshqalardan boʻlgan baʼzi ahli ilm shunga borib, janoza ustida besh marta takbir aytiladi, deb biladilar. Ahmad va Ishoq: «Imom janoza ustida besh marta takbir aytsa, imomga ergashiladi», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) бизнинг жанозаларимиз устида тўрт марта такбир айтар эди. Бир жаноза устида эса беш марта такбир айтди. Биз ундан бу ҳақда сўрадик. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ шундай такбир айтар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Зайд ибн Арқамнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺ ашоблари ва бошқалардан бўлган баъзи аҳли илм шунга бориб, жаноза устида беш марта такбир айтилади, деб биладилар. Аҳмад ва Ишоқ: «Имом жаноза устида беш марта такбир айтса, имомга эргашилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ مَا أَخْبَرَنِي أَحَدٌ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى إِلاَّ أُمُّ هَانِئٍ فَإِنَّهَا حَدَّثَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ بَيْتَهَا يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَاغْتَسَلَ فَسَبَّحَ ثَمَانَ رَكَعَاتٍ مَا رَأَيْتُهُ صَلَّى صَلاَةً قَطُّ أَخَفَّ مِنْهَا غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ يُتِمُّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَكَأَنَّ أَحْمَدَ رَأَى أَصَحَّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثَ أُمِّ هَانِئٍ ‏.‏ وَاخْتَلَفُوا فِي نُعَيْمٍ فَقَالَ بَعْضُهُمْ نُعَيْمُ بْنُ خَمَّارٍ وَقَالَ بَعْضُهُمُ ابْنُ هَمَّارٍ وَيُقَالُ ابْنُ هَبَّارٍ وَيُقَالُ ابْنُ هَمَّامٍ وَالصَّحِيحُ ابْنُ هَمَّارٍ ‏.‏ وَأَبُو نُعَيْمٍ وَهِمَ فِيهِ فَقَالَ ابْنُ حِمَازٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ ثُمَّ تَرَكَ فَقَالَ نُعَيْمٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَخْبَرَنِي بِذَلِكَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Laylodan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Nabiy ﷺni zuho namozini oʻqiyotganlarini koʻrganini menga Ummu Honiʼdan boshqa hech kim aytmadi. U (Ummu Honiʼ) shunday rivoyat qildiki: Rasululloh ﷺ Makka fath qilingan kuni uning uyiga kirdilar, gʻusl qildilar va sakkiz rakaat namoz oʻqidilar. Men u zotning bundan yengilroq namoz oʻqiganlarini hech qachon koʻrmaganman; faqat ruku va sajdani toʻla-toʻkis ado etar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Goʻyo Ahmad bu bobdagi eng sahih narsa Ummu Honiʼning hadisi deb koʻribdi. Nuaym (ning nasabida) ixtilof qildilar: baʼzilar Nuaym ibn Xammor dedi, baʼzilar ibn Hammor dedi, ibn Habbor ham deyiladi, ibn Hammom ham deyiladi, sahihi esa ibn Hammordir. Abu Nuaym bunda adashib, ibn Himoz dedi va unda xato qildi, soʻng (uni) tark etib, Nuaymdan, Nabiy ﷺdan dedi. Abu Iso aytdi: Buni menga Abd ibn Humayd Abu Nuaymdan xabar berdi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан ривоят қилинадики, у айтди: Набий ﷺни зуҳо намозини ўқиётганларини кўрганини менга Умму Ҳониъдан бошқа ҳеч ким айтмади. У (Умму Ҳониъ) шундай ривоят қилдики: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳ қилинган куни унинг уйига кирдилар, ғусл қилдилар ва саккиз ракаат намоз ўқидилар. Мен у зотнинг бундан енгилроқ намоз ўқиганларини ҳеч қачон кўрмаганман; фақат руку ва саждани тўла-тўкис адо этар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Гўё Аҳмад бу бобдаги энг саҳиҳ нарса Умму Ҳониънинг ҳадиси деб кўрибди. Нуайм (нинг насабида) ихтилоф қилдилар: баъзилар Нуайм ибн Хаммор деди, баъзилар ибн Ҳаммор деди, ибн Ҳаббор ҳам дейилади, ибн Ҳаммом ҳам дейилади, саҳиҳи эса ибн Ҳаммордир. Абу Нуайм бунда адашиб, ибн Ҳимоз деди ва унда хато қилди, сўнг (уни) тарк этиб, Нуаймдан, Набий ﷺдан деди. Абу Исо айтди: Буни менга Абд ибн Ҳумайд Абу Нуаймдан хабар берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَخِيهِ، عِيسَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ سَهْوَةٌ فِيهَا تَمْرٌ فَكَانَتْ تَجِيءُ الْغُولُ فَتَأْخُذُ مِنْهُ قَالَ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبْ فَإِذَا رَأَيْتَهَا فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَهَا فَحَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَأَرْسَلَهَا فَجَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَقَالَ ‏"‏ كَذَبَتْ وَهِيَ مُعَاوِدَةٌ لِلْكَذِبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَهَا مَرَّةً أُخْرَى فَحَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَأَرْسَلَهَا فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَذَبَتْ وَهِيَ مُعَاوِدَةٌ لِلْكَذِبِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِكِ حَتَّى أَذْهَبَ بِكِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَتْ إِنِّي ذَاكِرَةٌ لَكَ شَيْئًا آيَةَ الْكُرْسِيِّ اقْرَأْهَا فِي بَيْتِكَ فَلاَ يَقْرَبُكَ شَيْطَانٌ وَلاَ غَيْرُهُ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَتْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَتْ وَهِيَ كَذُوبٌ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning ichida xurmosi boʻlgan bir omborxonasi bor edi. Gʻul (bir jin) kelib, undan (xurmo) olib ketardi. Shunda u buni Nabiy ﷺga shikoyat qildi. U zot: «Bor, uni koʻrganingda: ‹Bismillah, Rasulullohga ﷺ javob ber!› deb ayt», dedilar. U: «Men uni ushlab oldim, u boshqa qaytmaslikka qasam ichdi, men ham uni qoʻyib yubordim», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺ huzuriga keldi, u zot: «Asiring nima qildi?» dedilar. U: «Boshqa qaytmaslikka qasam ichdi», dedi. U zot: «U yolgʻon gapirdi, u yolgʻonga qaytadi», dedilar. (Abu Ayyub) aytdi: Men uni yana bir bor ushlab oldim, u boshqa qaytmaslikka qasam ichdi, men ham uni qoʻyib yubordim. Soʻng Nabiy ﷺ huzuriga keldim, u zot: «Asiring nima qildi?» dedilar. Men: «Boshqa qaytmaslikka qasam ichdi», dedim. U zot: «U yolgʻon gapirdi, u yolgʻonga qaytadi», dedilar. (Abu Ayyub) uni (uchinchi bor) ushlab oldi va: «Seni Nabiy ﷺ oldiga olib bormaguncha qoʻyib yubormayman», dedi. U (gʻul): «Men senga bir narsani eslatay: Oyatul-Kursiyni uyingda oʻqib tur, shunda senga shayton ham, boshqa (narsa) ham yaqinlasholmaydi», dedi. (Abu Ayyub) Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot: «Asiring nima qildi?» dedilar. U (gʻul) aytgan narsani xabar berdi. U zot: «U rost gapiribdi, holbuki u juda yolgʻonchidir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu bobda Ubay ibn Kaʼbdan ham (rivoyat) bor.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг ичида хурмоси бўлган бир омборхонаси бор эди. Ғул (бир жин) келиб, ундан (хурмо) олиб кетарди. Шунда у буни Набий ﷺга шикоят қилди. У зот: «Бор, уни кўрганингда: ‹Бисмиллаҳ, Расулуллоҳга ﷺ жавоб бер!› деб айт», дедилар. У: «Мен уни ушлаб олдим, у бошқа қайтмасликка қасам ичди, мен ҳам уни қўйиб юбордим», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди, у зот: «Асиринг нима қилди?» дедилар. У: «Бошқа қайтмасликка қасам ичди», деди. У зот: «У ёлғон гапирди, у ёлғонга қайтади», дедилар. (Абу Айюб) айтди: Мен уни яна бир бор ушлаб олдим, у бошқа қайтмасликка қасам ичди, мен ҳам уни қўйиб юбордим. Сўнг Набий ﷺ ҳузурига келдим, у зот: «Асиринг нима қилди?» дедилар. Мен: «Бошқа қайтмасликка қасам ичди», дедим. У зот: «У ёлғон гапирди, у ёлғонга қайтади», дедилар. (Абу Айюб) уни (учинчи бор) ушлаб олди ва: «Сени Набий ﷺ олдига олиб бормагунча қўйиб юбормайман», деди. У (ғул): «Мен сенга бир нарсани эслатай: Оятул-Курсийни уйингда ўқиб тур, шунда сенга шайтон ҳам, бошқа (нарса) ҳам яқинлашолмайди», деди. (Абу Айюб) Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот: «Асиринг нима қилди?» дедилар. У (ғул) айтган нарсани хабар берди. У зот: «У рост гапирибди, ҳолбуки у жуда ёлғончидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Убай ибн Каъбдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ أَتَى عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أُوقِدُ تَحْتَ قِدْرٍ وَالْقَمْلُ تَتَنَاثَرُ عَلَى جَبْهَتِي أَوْ قَالَ حَاجِبِي فَقَالَ ‏"‏ أَتُؤْذِيكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاحْلِقْ رَأْسَكَ وَانْسُكْ نَسِيكَةً أَوْ صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَطَعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ لاَ أَدْرِي بِأَيَّتِهِنَّ بَدَأَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men qozon ostida olov yoqib turganimda, bitlar yuzimga — yoki qoshimga — toʻkilayotgan edi, Rasululloh ﷺ yonimga keldilar va: ‹Boshingdagi bitlar seni ozorlayaptimi?› dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. U zot: ‹Boshingni qirib, bir qurbonlik soʻy, yoki uch kun roʻza tut, yoki olti miskinga taom ber›, dedilar», dedi. Ayyub aytdi: Qaysi biridan boshlaganini bilmayman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен қозон остида олов ёқиб турганимда, битлар юзимга — ёки қошимга — тўкилаётган эди, Расулуллоҳ ﷺ ёнимга келдилар ва: ‹Бошингдаги битлар сени озорлаяптими?› дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У зот: ‹Бошингни қириб, бир қурбонлик сўй, ёки уч кун рўза тут, ёки олти мискинга таом бер›, дедилар», деди. Айюб айтди: Қайси биридан бошлаганини билмайман. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.