Abu Barza al-Aslamiy

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا نَصْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ أَتَيْتُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَقَدْ أَغْلَظَ لِرَجُلٍ فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقُلْتُ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَانْتَهَرَنِي ‏.‏ فَقَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو نَصْرٍ حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ ‏.‏ وَرَوَاهُ عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ فَأَسْنَدَهُ ‏.‏

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Bakr huzuriga keldim, u bir kishiga qoʻpol gapirgan, u ham unga javob qaytargan edi. Men: «Uning boʻynini uzaymi?» dedim. U meni jerkib: «Bu Rasululloh ﷺ dan keyin hech kim uchun (haq) emas», dedi.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абу Бакр ҳузурига келдим, у бир кишига қўпол гапирган, у ҳам унга жавоб қайтарган эди. Мен: «Унинг бўйнини узайми?» дедим. У мени жеркиб: «Бу Расулуллоҳ ﷺ дан кейин ҳеч ким учун (ҳақ) эмас», деди.

أَخْبَرَنِي أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَرِّفِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَغَضِبَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَاشْتَدَّ غَضَبُهُ عَلَيْهِ جِدًّا فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ قُلْتُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَلَمَّا ذَكَرْتُ الْقَتْلَ أَضْرَبَ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ أَجْمَعَ إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ النَّحْوِ فَلَمَّا تَفَرَّقْنَا أَرْسَلَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا أَبَا بَرْزَةَ مَا قُلْتَ وَنَسِيتُ الَّذِي قُلْتُ قُلْتُ ذَكِّرْنِيهِ ‏.‏ قَالَ أَمَا تَذْكُرُ مَا قُلْتَ قُلْتُ لاَ وَاللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَرَأَيْتَ حِينَ رَأَيْتَنِي غَضِبْتُ عَلَى رَجُلٍ فَقُلْتَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ أَمَا تَذْكُرُ ذَلِكَ أَوَكُنْتَ فَاعِلاً ذَلِكَ قُلْتُ نَعَمْ وَاللَّهِ وَالآنَ إِنْ أَمَرْتَنِي فَعَلْتُ ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا هِيَ لأَحَدٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ أَحْسَنُ الأَحَادِيثِ وَأَجْوَدُهَا وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abu Bakr as-Siddiq huzurida edik. U musulmonlardan bir kishiga gʻazablandi va gʻazabi juda kuchayib ketdi. Men buni koʻrgach: «Ey Rasulullohning xalifasi, uning boʻynini uzaymi?» dedim. Men oʻldirishni tilga olganimda, u butun bu gapdan boshqa mavzuga oʻtib ketdi. Biz ajralgach, u menga odam yuborib: «Ey Abu Barza, nima deding? Men aytgan gapingni unutdim», dedi. Men: «Uni menga eslating», dedim. U: «Aytgan gapingni eslamayapsanmi?» dedi. Men: «Yoʻq, vallohi», dedim. U: «Meni bir kishiga gʻazablanganimni koʻrganingda, ‹boʻynini uzaymi, ey Rasulullohning xalifasi?› deganingni eslamayapsanmi? Rostdan ham shuni qilarmiding?» dedi. Men: «Ha, vallohi, hozir ham agar buyursangiz, qilaman», dedim. U: «Vallohi, bu Muhammad ﷺ dan keyin hech kim uchun (haq) emas», dedi.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абу Бакр ас-Сиддиқ ҳузурида эдик. У мусулмонлардан бир кишига ғазабланди ва ғазаби жуда кучайиб кетди. Мен буни кўргач: «Эй Расулуллоҳнинг халифаси, унинг бўйнини узайми?» дедим. Мен ўлдиришни тилга олганимда, у бутун бу гапдан бошқа мавзуга ўтиб кетди. Биз ажралгач, у менга одам юбориб: «Эй Абу Барза, нима дединг? Мен айтган гапингни унутдим», деди. Мен: «Уни менга эслатинг», дедим. У: «Айтган гапингни эсламаяпсанми?» деди. Мен: «Йўқ, валлоҳи», дедим. У: «Мени бир кишига ғазабланганимни кўрганингда, ‹бўйнини узайми, эй Расулуллоҳнинг халифаси?› деганингни эсламаяпсанми? Ростдан ҳам шуни қилармидинг?» деди. Мен: «Ҳа, валлоҳи, ҳозир ҳам агар буюрсангиз, қиламан», дедим. У: «Валлоҳи, бу Муҳаммад ﷺ дан кейин ҳеч ким учун (ҳақ) эмас», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ الْبَصْرِيُّ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ الأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ كُنْتُ أَتَمَنَّى أَنْ أَلْقَى، رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ عَنِ الْخَوَارِجِ فَلَقِيتُ أَبَا بَرْزَةَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقُلْتُ لَهُ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْخَوَارِجَ فَقَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأُذُنِي وَرَأَيْتُهُ بِعَيْنِي أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَأَعْطَى مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ وَلَمْ يُعْطِ مَنْ وَرَاءَهُ شَيْئًا فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا عَدَلْتَ فِي الْقِسْمَةِ ‏.‏ رَجُلٌ أَسْوَدُ مَطْمُومُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَبْيَضَانِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لاَ تَجِدُونَ بَعْدِي رَجُلاً هُوَ أَعْدَلُ مِنِّي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ كَأَنَّ هَذَا مِنْهُمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ لاَ يَزَالُونَ يَخْرُجُونَ حَتَّى يَخْرُجَ آخِرُهُمْ مَعَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ شَرِيكُ بْنُ شِهَابٍ لَيْسَ بِذَلِكَ الْمَشْهُورِ ‏.‏

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan xavorijlar haqida soʻraganida, u dedi: «Rasululloh ﷺni oʻz qulogʻim bilan eshitdim va oʻz koʻzim bilan koʻrdim. Rasululloh ﷺga bir mol keltirilib, u zot uni taqsimladilar. Oʻng tomonidagilar va chap tomonidagilarga berdilar, orqasidagilarga esa hech narsa bermadilar. Shunda orqasida bir kishi turib: ‹Ey Muhammad, taqsimda odil boʻlmadingiz!› dedi. U qora, sochi qirilgan, egnida ikkita oq kiyim bor kishi edi. Rasululloh ﷺ qattiq gʻazablandilar va: «Allohga qasamki, mendan keyin siz mendan koʻra odilroq kishini topolmaysiz», dedilar. Soʻng: «Oxirzamonda bir qavm chiqadi, goʻyo bu ulardandir. Ular Qurʼon oʻqiydilar, ammo u boʻgʻizlaridan oʻtmaydi. Ular oʻqning ovdan oʻtib ketganidek islomdan chiqib ketadilar. Ularning belgisi — bosh qirishdir. Ular toʻxtamay chiqaveradilar, hatto ularning oxirgisi Masih Dajjol bilan chiqadi. Bas, ularni uchratsangiz, oʻldiringlar, ular xaloyiqning va jamiki maxluqotning eng yomonidir», dedilar». Abu Abdurrahmon (rahimahulloh) aytdi: Sharik ibn Shihob unchalik mashhur roviy emas.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан хаворижлар ҳақида сўраганида, у деди: «Расулуллоҳ ﷺни ўз қулоғим билан эшитдим ва ўз кўзим билан кўрдим. Расулуллоҳ ﷺга бир мол келтирилиб, у зот уни тақсимладилар. Ўнг томонидагилар ва чап томонидагиларга бердилар, орқасидагиларга эса ҳеч нарса бермадилар. Шунда орқасида бир киши туриб: ‹Эй Муҳаммад, тақсимда одил бўлмадингиз!› деди. У қора, сочи қирилган, эгнида иккита оқ кийим бор киши эди. Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ ғазабландилар ва: «Аллоҳга қасамки, мендан кейин сиз мендан кўра одилроқ кишини тополмайсиз», дедилар. Сўнг: «Охирзамонда бир қавм чиқади, гўё бу улардандир. Улар Қуръон ўқийдилар, аммо у бўғизларидан ўтмайди. Улар ўқнинг овдан ўтиб кетганидек исломдан чиқиб кетадилар. Уларнинг белгиси — бош қиришдир. Улар тўхтамай чиқаверадилар, ҳатто уларнинг охиргиси Масиҳ Дажжол билан чиқади. Бас, уларни учратсангиз, ўлдиринглар, улар халойиқнинг ва жамики махлуқотнинг энг ёмонидир», дедилар». Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Шарик ибн Шиҳоб унчалик машҳур ровий эмас.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ أَبَا بَرْزَةَ، عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَهُ قَالَ كَمَا أَسْمَعُكَ السَّاعَةَ فَقَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِهَا - يَعْنِي الْعِشَاءَ - إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَلاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَالْعَصْرَ يَذْهَبُ الرَّجُلُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ لاَ أَدْرِي أَىَّ حِينٍ ذَكَرَ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَنْظُرُ إِلَى وَجْهِ جَلِيسِهِ الَّذِي يَعْرِفُهُ فَيَعْرِفُهُ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: U zot xufton namozini yarim kechagacha kechiktirishning baʼzisiga parvo qilmas edilar, undan oldin uxlashni ham, undan keyin gaplashishni ham yoqtirmas edilar. Peshin namozini quyosh ogʻqanida oʻqir edilar, asr namozini esa bir kishi Madinaning eng chekkasiga borsa-yu, quyosh hali tirik (yaʼni yorugʻ) turadigan vaqtda oʻqir edilar. Bomdod namozini shunday oʻqir edilarki, kishi namozdan qaytganida yonidagi tanish hamsuhbatining yuziga qarab, uni tanir edi. Unda oltmishdan yuzgacha oyat oʻqir edilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: У зот хуфтон намозини ярим кечагача кечиктиришнинг баъзисига парво қилмас эдилар, ундан олдин ухлашни ҳам, ундан кейин гаплашишни ҳам ёқтирмас эдилар. Пешин намозини қуёш оғқанида ўқир эдилар, аср намозини эса бир киши Мадинанинг энг чеккасига борса-ю, қуёш ҳали тирик (яъни ёруғ) турадиган вақтда ўқир эдилар. Бомдод намозини шундай ўқир эдиларки, киши намоздан қайтганида ёнидаги таниш ҳамсуҳбатининг юзига қараб, уни танир эди. Унда олтмишдан юзгача оят ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنِي سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي بَرْزَةَ فَسَأَلَهُ أَبِي كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَكَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ حِينَ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يُؤَخِّرَ الْعِشَاءَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَكَانَ يَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ ‏.‏

Sayyor ibn Salama aytdi: Abu Barza (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim, otam undan: «Rasululloh ﷺ farz namozlarni qanday oʻqir edilar?» deb soʻradi. U aytdi: «U zot siz Al-Ulo deb ataydigan peshinni quyosh ogʻgan paytda oʻqir edilar. Asrni esa birimiz Madinaning eng chekkasidagi uyiga qaytib borsa, quyosh hali tirik (yorugʻ) boʻladigan paytda oʻqir edilar». Shom haqida nima deganini unutdim. «U zot siz Al-Atama deb ataydigan xuftonni kechiktirishni yaxshi koʻrar edilar, undan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni yoqtirmas edilar. Bomdod namozidan odam yonidagi hamsuhbatini taniydigan paytda qaytar edilar va oltmishtadan yuztagacha (oyat) qiroat qilar edilar».Сайёр ибн Салама айтди: Абу Барза (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим, отам ундан: «Расулуллоҳ ﷺ фарз намозларни қандай ўқир эдилар?» деб сўради. У айтди: «У зот сиз Ал-Уло деб атайдиган пешинни қуёш оғган пайтда ўқир эдилар. Асрни эса биримиз Мадинанинг энг чеккасидаги уйига қайтиб борса, қуёш ҳали тирик (ёруғ) бўладиган пайтда ўқир эдилар». Шом ҳақида нима деганини унутдим. «У зот сиз Ал-Атама деб атайдиган хуфтонни кечиктиришни яхши кўрар эдилар, ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни ёқтирмас эдилар. Бомдод намозидан одам ёнидаги ҳамсуҳбатини танийдиган пайтда қайтар эдилар ва олтмиштадан юзтагача (оят) қироат қилар эдилар».

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلاَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي، عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي أَخْبِرْنَا كَيْفَ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَكَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ قَالَ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ قَالَ وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ تُؤَخَّرَ صَلاَةُ الْعِشَاءِ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ قَالَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَكَانَ يَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ ‏.‏

Sayyor ibn Salama aytdi: Men va otam Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdik, otam unga: «Bizga Rasululloh ﷺ farz namozlarni qanday oʻqiganlarini xabar bering», dedi. U aytdi: «U zot siz Al-Ulo deb ataydigan peshinni quyosh ogʻgan paytda oʻqir edilar. Asrni esa oʻqir edilaru, soʻng birimiz Madinaning eng chekkasidagi uyiga qaytib borsa, quyosh hali tirik (yorugʻ) boʻlar edi». U aytdi: «Shom haqida nima deganini unutdim». U aytdi: «U zot siz Al-Atama deb ataydigan xufton namozini kechiktirishni yaxshi koʻrar edilar». U aytdi: «Undan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni yoqtirmas edilar. Bomdod namozidan odam yonidagi hamsuhbatini taniydigan paytda qaytar edilar va oltmishtadan yuztagacha (oyat) qiroat qilar edilar».Сайёр ибн Салама айтди: Мен ва отам Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдик, отам унга: «Бизга Расулуллоҳ ﷺ фарз намозларни қандай ўқиганларини хабар беринг», деди. У айтди: «У зот сиз Ал-Уло деб атайдиган пешинни қуёш оғган пайтда ўқир эдилар. Асрни эса ўқир эдилару, сўнг биримиз Мадинанинг энг чеккасидаги уйига қайтиб борса, қуёш ҳали тирик (ёруғ) бўлар эди». У айтди: «Шом ҳақида нима деганини унутдим». У айтди: «У зот сиз Ал-Атама деб атайдиган хуфтон намозини кечиктиришни яхши кўрар эдилар». У айтди: «Ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни ёқтирмас эдилар. Бомдод намозидан одам ёнидаги ҳамсуҳбатини танийдиган пайтда қайтар эдилар ва олтмиштадан юзтагача (оят) қироат қилар эдилар».