حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي، عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ وَقْتِ الصَّلَوَاتِ، فَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ، وَالْعَصْرَ وَيَرْجِعُ الرَّجُلُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ، وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ، وَلاَ يُبَالِي بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَلاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا، وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا، وَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَعْرِفُ جَلِيسَهُ، وَكَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ أَوْ إِحْدَاهُمَا مَا بَيْنَ السِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ.
Sayyor ibn Salama (Abu Barzadan) rivoyat qiladi: Men otam bilan Abu Barza al-Aslamiyning oldiga — namozlarning belgilangan vaqtlari haqida soʻrash uchun — bordik. U: «Paygʻambar ﷺ peshin namozini quyosh peshin mahalida eng baland (joyidan) endigina ogʻgan paytda oʻqir edilar; asrni esa kishi (namozdan keyin) Madinaning eng chekka joyiga borsa, quyosh hali issiq (yorugʻ) boʻlgan paytda (oʻqir edilar). (Roviy: Abu Barza shom namozi haqida aytganni unutdim, dedi.) Paygʻambar ﷺ xufton namozini kechaning birinchi uchdan birigacha kechiktirishda biror zarar koʻrmas, undan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni esa yoqtirmas edilar. Bomdod namozini esa — tugatgach, kishi yonida oʻtirganni taniy oladigan paytda — oʻqir va bir yoki ikki rakatda 60 dan 100 gacha oyat oʻqir edilar», — dedi.Сайёр ибн Салама (Абу Барзадан) ривоят қилади: Мен отам билан Абу Барза ал-Асламийнинг олдига — намозларнинг белгиланган вақтлари ҳақида сўраш учун — бордик. У: «Пайғамбар ﷺ пешин намозини қуёш пешин маҳалида энг баланд (жойидан) эндигина оғган пайтда ўқир эдилар; асрни эса киши (намоздан кейин) Мадинанинг энг чекка жойига борса, қуёш ҳали иссиқ (ёруғ) бўлган пайтда (ўқир эдилар). (Ровий: Абу Барза шом намози ҳақида айтганни унутдим, деди.) Пайғамбар ﷺ хуфтон намозини кечанинг биринчи учдан биригача кечиктиришда бирор зарар кўрмас, ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни эса ёқтирмас эдилар. Бомдод намозини эса — тугатгач, киши ёнида ўтирганни таний оладиган пайтда — ўқир ва бир ёки икки ракатда 60 дан 100 гача оят ўқир эдилар», — деди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ أَبَا بَرْزَةَ، عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - قُلْتُ آنْتَ سَمِعْتَهُ قَالَ فَقَالَ كَأَنَّمَا أَسْمَعُكَ السَّاعَةَ - قَالَ - سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُهُ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِهَا - قَالَ يَعْنِي الْعِشَاءَ - إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَلاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا . قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَالْعَصْرَ يَذْهَبُ الرَّجُلُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ - قَالَ - وَالْمَغْرِبَ لاَ أَدْرِي أَىَّ حِينٍ ذَكَرَ . قَالَ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَنْظُرُ إِلَى وَجْهِ جَلِيسِهِ الَّذِي يَعْرِفُ فَيَعْرِفُهُ . قَالَ وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ .
Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot uning (xufton namozining) baʼzi (qismini) yarim kechagacha kechiktirishni parvo qilmas, undan oldin uxlashni ham, undan keyin (behuda) gaplashishni ham yoqtirmas edilar. (Shuʼba) dedi: soʻng men uni (Sayyorni) keyinroq uchratib, undan soʻradim. U dedi: U zot peshin namozini quyosh ogʻganda oʻqir, asrni (shunday paytda oʻqir)diki, kishi Madinaning eng chetiga borib qaytguncha quyosh hali tirik (ravshan) boʻlar edi. (Sayyor) dedi: shomni esa qaysi vaqtda zikr qilganini bilmayman. (Shuʼba) dedi: soʻng men uni keyinroq uchratib, undan soʻradim. U dedi: U zot bomdodni (shunday paytda) oʻqir, kishi (namozdan) qaytib, yonidagi oʻzi tanigan hamsuhbatining yuziga qaraganida uni taniy olar edi. (Sayyor) dedi: u zot unda (bomdodda) oltmishdan yuzgacha (oyat) oʻqir edilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот унинг (хуфтон намозининг) баъзи (қисмини) ярим кечагача кечиктиришни парво қилмас, ундан олдин ухлашни ҳам, ундан кейин (беҳуда) гаплашишни ҳам ёқтирмас эдилар. (Шуъба) деди: сўнг мен уни (Сайёрни) кейинроқ учратиб, ундан сўрадим. У деди: У зот пешин намозини қуёш оғганда ўқир, асрни (шундай пайтда ўқир)дики, киши Мадинанинг энг четига бориб қайтгунча қуёш ҳали тирик (равшан) бўлар эди. (Сайёр) деди: шомни эса қайси вақтда зикр қилганини билмайман. (Шуъба) деди: сўнг мен уни кейинроқ учратиб, ундан сўрадим. У деди: У зот бомдодни (шундай пайтда) ўқир, киши (намоздан) қайтиб, ёнидаги ўзи таниган ҳамсуҳбатининг юзига қараганида уни таний олар эди. (Сайёр) деди: у зот унда (бомдодда) олтмишдан юзгача (оят) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا " . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَحَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمُرَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَقَالُوا الْفُرْقَةُ بِالأَبْدَانِ لاَ بِالْكَلاَمِ . وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا " . يَعْنِي الْفُرْقَةَ بِالْكَلاَمِ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ لأَنَّ ابْنَ عُمَرَ هُوَ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَعْنَى مَا رَوَى وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوجِبَ الْبَيْعَ مَشَى لِيَجِبَ لَهُ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فِي فَرَسٍ بَعْدَ مَا تَبَايَعَا . وَكَانُوا فِي سَفِينَةٍ فَقَالَ لاَ أَرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا " . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ إِلَى أَنَّ الْفُرْقَةَ بِالْكَلاَمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ كَيْفَ أَرُدُّ هَذَا وَالْحَدِيثُ فِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَحِيحٌ . وَقَوَّى هَذَا الْمَذْهَبَ . وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ " . مَعْنَاهُ أَنْ يُخَيِّرَ الْبَائِعُ الْمُشْتَرِيَ بَعْدَ إِيجَابِ الْبَيْعِ فَإِذَا خَيَّرَهُ فَاخْتَارَ الْبَيْعَ فَلَيْسَ لَهُ خِيَارٌ بَعْدَ ذَلِكَ فِي فَسْخِ الْبَيْعِ وَإِنْ لَمْ يَتَفَرَّقَا . هَكَذَا فَسَّرَهُ الشَّافِعِيُّ وَغَيْرُهُ . وَمِمَّا يُقَوِّي قَوْلَ مَنْ يَقُولُ الْفُرْقَةُ بِالأَبْدَانِ لاَ بِالْكَلاَمِ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor toki bir-birlaridan ajralmaguncha (savdoni buzishda) ixtiyor egasidirlar. Agar (ikkalasi) rost soʻzlab, (aybni) bayon qilsalar, savdolarida ularga baraka berilur. Agar (aybni) yashirib, yolgʻon gapirsalar, savdolarining barakasi yoʻq qilinur», dedilar. Bu sahih hadisdir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Barza, Hakim ibn Hizom, Abdulloh ibn Abbos, Abdulloh ibn Amr, Samura va Abu Hurayradan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahlining baʼzilari shunga amal qiladilar, bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular: «Ajralish soʻz bilan emas, balki badanlar bilan boʻladi», dedilar. Ilm ahlining baʼzilari Nabiy ﷺning «toki ajralmaguncha» degan soʻzining maʼnosini soʻz bilan ajralish, dedilar. Lekin birinchi soʻz sahihroqdir, chunki Ibn Umar Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan boʻlib, oʻzi rivoyat qilgan narsaning maʼnosini yaxshiroq biluvchidir. Undan, savdoni qatʼiy qilmoqchi boʻlsa, oʻzi uchun qatʼiy boʻlishi uchun yurib ketgani rivoyat qilingan. Abu Barza al-Aslamiydan ham xuddi shunday rivoyat qilingan: ikki kishi savdolashganlaridan soʻng bir ot toʻgʻrisida tortishib uning oldiga kelishdi, ular kemada edilar. Shunda u: «Sizlarni ajralgan deb koʻrmayapman», dedi va Rasululloh ﷺ: «Sotuvchi bilan xaridor toki ajralmaguncha ixtiyor egasidirlar», deganliklarini aytdi. Kufa ahli va boshqalardan ilm ahlining baʼzilari ajralish soʻz bilan boʻladi, deyishgan, bu Sufyon as-Savriyning soʻzidir, Molik ibn Anasdan ham shunday rivoyat qilingan. Ibn al-Muborakdan rivoyat qilinishicha, u: «Buni qanday rad etaman, bu haqdagi hadis Nabiy ﷺdan sahih kelgan-ku», dedi va bu mazhabni quvvatladi. Nabiy ﷺning «magar ixtiyor savdosi boʻlsa» degan soʻzining maʼnosi shuki, sotuvchi savdo qatʼiy boʻlgandan soʻng xaridorni ixtiyorli qiladi. Agar uni ixtiyorli qilsa va u savdoni ixtiyor qilsa, undan soʻng ajralmasalar ham, savdoni buzishda uning ixtiyori qolmaydi. Shofiiy va boshqalar shunday talqin qilganlar. «Ajralish soʻz bilan emas, badanlar bilan boʻladi» deguvchilarning soʻzini quvvatlovchi narsalardan biri Abdulloh ibn Amrning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisidir.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор токи бир-бирларидан ажралмагунча (савдони бузишда) ихтиёр эгасидирлар. Агар (иккаласи) рост сўзлаб, (айбни) баён қилсалар, савдоларида уларга барака берилур. Агар (айбни) яшириб, ёлғон гапирсалар, савдоларининг баракаси йўқ қилинур», дедилар. Бу саҳиҳ ҳадисдир. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Барза, Ҳаким ибн Ҳизом, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Амр, Самура ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳлининг баъзилари шунга амал қиладилар, бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар: «Ажралиш сўз билан эмас, балки баданлар билан бўлади», дедилар. Илм аҳлининг баъзилари Набий ﷺнинг «токи ажралмагунча» деган сўзининг маъносини сўз билан ажралиш, дедилар. Лекин биринчи сўз саҳиҳроқдир, чунки Ибн Умар Набий ﷺдан ривоят қилган бўлиб, ўзи ривоят қилган нарсанинг маъносини яхшироқ билувчидир. Ундан, савдони қатъий қилмоқчи бўлса, ўзи учун қатъий бўлиши учун юриб кетгани ривоят қилинган. Абу Барза ал-Асламийдан ҳам худди шундай ривоят қилинган: икки киши савдолашганларидан сўнг бир от тўғрисида тортишиб унинг олдига келишди, улар кемада эдилар. Шунда у: «Сизларни ажралган деб кўрмаяпман», деди ва Расулуллоҳ ﷺ: «Сотувчи билан харидор токи ажралмагунча ихтиёр эгасидирлар», деганликларини айтди. Куфа аҳли ва бошқалардан илм аҳлининг баъзилари ажралиш сўз билан бўлади, дейишган, бу Суфён ас-Саврийнинг сўзидир, Молик ибн Анасдан ҳам шундай ривоят қилинган. Ибн ал-Муборакдан ривоят қилинишича, у: «Буни қандай рад этаман, бу ҳақдаги ҳадис Набий ﷺдан саҳиҳ келган-ку», деди ва бу мазҳабни қувватлади. Набий ﷺнинг «магар ихтиёр савдоси бўлса» деган сўзининг маъноси шуки, сотувчи савдо қатъий бўлгандан сўнг харидорни ихтиёрли қилади. Агар уни ихтиёрли қилса ва у савдони ихтиёр қилса, ундан сўнг ажралмасалар ҳам, савдони бузишда унинг ихтиёри қолмайди. Шофиий ва бошқалар шундай талқин қилганлар. «Ажралиш сўз билан эмас, баданлар билан бўлади» дегувчиларнинг сўзини қувватловчи нарсалардан бири Абдуллоҳ ибн Амрнинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадисидир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا نَصْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ أَتَيْتُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَقَدْ أَغْلَظَ لِرَجُلٍ فَرَدَّ عَلَيْهِ فَقُلْتُ أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَانْتَهَرَنِي . فَقَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو نَصْرٍ حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ . وَرَوَاهُ عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ فَأَسْنَدَهُ .
Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Bakr huzuriga keldim, u bir kishiga qoʻpol gapirgan, u ham unga javob qaytargan edi. Men: «Uning boʻynini uzaymi?» dedim. U meni jerkib: «Bu Rasululloh ﷺ dan keyin hech kim uchun (haq) emas», dedi.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абу Бакр ҳузурига келдим, у бир кишига қўпол гапирган, у ҳам унга жавоб қайтарган эди. Мен: «Унинг бўйнини узайми?» дедим. У мени жеркиб: «Бу Расулуллоҳ ﷺ дан кейин ҳеч ким учун (ҳақ) эмас», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - قَالَ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، - قَالَ امْتَرَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبُو بُرْدَةَ فِي السَّلَمِ فَأَرْسَلُونِي إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا نُسْلِمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَعَهْدِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ عِنْدَ قَوْمٍ مَا عِنْدَهُمْ .
فَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar davrida bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmoga, bu narsalar hozircha yoʻq boʻlgan odamlardan salaf (oldindan toʻlab) olardik.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар даврида буғдой, арпа, майиз ва хурмога, бу нарсалар ҳозирча йўқ бўлган одамлардан салаф (олдиндан тўлаб) олардик.
وَعَنْ شَرِيكِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ: كُنْتُ أَتَمَنَّى أَنْ أَلْقَى رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُهُ عَنِ الْخَوَارِجِ فَلَقِيْتُ أَبَا بَرْزَةَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقُلْتُ لَهُ: هَلْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الْخَوَارِجَ؟ قَالَ: نعمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُذُنَيَّ وَرَأَيْتُهُ بِعَيْنَيَّ: أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَأَعْطَى مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ وَلَمْ يُعْطِ مَنْ وَرَاءَهُ شَيْئًا. فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ مَا عَدَلْتَ فِي الْقِسْمَةِ رَجُلٌ أَسْوَدُ مَطْمُومُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَبْيَضَانِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ: «وَاللَّهِ لَا تَجِدُونَ بَعْدِي رَجُلًا هُوَ أَعْدَلُ مِنِّي» ثُمَّ قَالَ: «يخرُجُ فِي آخرِ الزَّمانِ قومٌ كأنَّ هَذَا مِنْهُم يقرؤون الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ لَا يَزَالُونَ يَخْرُجُونَ حَتَّى يَخْرُجَ آخِرُهُمْ مَعَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ والخليقة» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ
Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan xavorijlar haqida soʻraganida, u dedi: «Rasululloh ﷺni oʻz qulogʻim bilan eshitdim va oʻz koʻzim bilan koʻrdim. Rasululloh ﷺga bir mol keltirilib, u zot uni taqsimladilar. Oʻng tomonidagilar va chap tomonidagilarga berdilar, orqasidagilarga esa hech narsa bermadilar. Shunda orqasida bir kishi turib: ‹Ey Muhammad, taqsimda odil boʻlmadingiz!› dedi. U qora, sochi qirilgan, egnida ikkita oq kiyim bor kishi edi. Rasululloh ﷺ qattiq gʻazablandilar va: «Allohga qasamki, mendan keyin siz mendan koʻra odilroq kishini topolmaysiz», dedilar. Soʻng: «Oxirzamonda bir qavm chiqadi, goʻyo bu ulardandir. Ular Qurʼon oʻqiydilar, ammo u boʻgʻizlaridan oʻtmaydi. Ular oʻqning ovdan oʻtib ketganidek islomdan chiqib ketadilar. Ularning belgisi — bosh qirishdir. Ular toʻxtamay chiqaveradilar, hatto ularning oxirgisi Masih Dajjol bilan chiqadi. Bas, ularni uchratsangiz, oʻldiringlar, ular xaloyiqning va jamiki maxluqotning eng yomonidir», dedilar». Abu Abdurrahmon (rahimahulloh) aytdi: Sharik ibn Shihob unchalik mashhur roviy emas.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан хаворижлар ҳақида сўраганида, у деди: «Расулуллоҳ ﷺни ўз қулоғим билан эшитдим ва ўз кўзим билан кўрдим. Расулуллоҳ ﷺга бир мол келтирилиб, у зот уни тақсимладилар. Ўнг томонидагилар ва чап томонидагиларга бердилар, орқасидагиларга эса ҳеч нарса бермадилар. Шунда орқасида бир киши туриб: ‹Эй Муҳаммад, тақсимда одил бўлмадингиз!› деди. У қора, сочи қирилган, эгнида иккита оқ кийим бор киши эди. Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ ғазабландилар ва: «Аллоҳга қасамки, мендан кейин сиз мендан кўра одилроқ кишини тополмайсиз», дедилар. Сўнг: «Охирзамонда бир қавм чиқади, гўё бу улардандир. Улар Қуръон ўқийдилар, аммо у бўғизларидан ўтмайди. Улар ўқнинг овдан ўтиб кетганидек исломдан чиқиб кетадилар. Уларнинг белгиси — бош қиришдир. Улар тўхтамай чиқаверадилар, ҳатто уларнинг охиргиси Масиҳ Дажжол билан чиқади. Бас, уларни учратсангиз, ўлдиринглар, улар халойиқнинг ва жамики махлуқотнинг энг ёмонидир», дедилар». Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Шарик ибн Шиҳоб унчалик машҳур ровий эмас.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الأَزْرَقُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ كُنَّا بِالأَهْوَازِ نُقَاتِلُ الْحَرُورِيَّةَ، فَبَيْنَا أَنَا عَلَى جُرُفِ نَهَرٍ إِذَا رَجُلٌ يُصَلِّي، وَإِذَا لِجَامُ دَابَّتِهِ بِيَدِهِ فَجَعَلَتِ الدَّابَّةُ تُنَازِعُهُ، وَجَعَلَ يَتْبَعُهَا ـ قَالَ شُعْبَةُ ـ هُوَ أَبُو بَرْزَةَ الأَسْلَمِيُّ ـ فَجَعَلَ رَجُلٌ مِنَ الْخَوَارِجِ يَقُولُ اللَّهُمَّ افْعَلْ بِهَذَا الشَّيْخِ. فَلَمَّا انْصَرَفَ الشَّيْخُ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ قَوْلَكُمْ، وَإِنِّي غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّ غَزَوَاتٍ أَوْ سَبْعَ غَزَوَاتٍ وَثَمَانِيًا، وَشَهِدْتُ تَيْسِيرَهُ، وَإِنِّي أَنْ كُنْتُ أَنْ أُرَاجِعَ مَعَ دَابَّتِي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَدَعَهَا تَرْجِعُ إِلَى مَأْلَفِهَا فَيَشُقَّ عَلَىَّ.
Azraq ibn Qays (Abu Barza al-Aslamiy haqida) rivoyat qiladi: Biz Ahvozda Haruriya (xorijiy) qabilasi bilan jang qilayotgan edik. Men daryo boʻyida turgan paytimda, bir kishi namoz oʻqiyapti edi va uning hayvonining jilovi qoʻlida edi; hayvon (ketishga) tortishar va u hayvon orqasidan borar edi. (Rivoyatchi Shuʼba aytdiki, u kishi Abu Barza al-Aslamiy edi.) Xorijiylardan bir kishi: ‹Allohim, bu cholga qattiqqoʻl boʻl!› — dedi. Chol (Abu Barza) namozni tugatgach, dedi: ‹Men sening soʻzingni eshitdim. Shubhasiz, men Rasululloh ﷺ bilan birga olti yoki yetti yoki sakkiz gʻazot (jang)da qatnashdim va u zotning yumshoqligini koʻrdim; va shubhasiz, men hayvonimni — uni oxoriga (qaytarib yuborishdan koʻra) — oʻz yonimda saqlashni afzal koʻraman, chunki (uni qaytarib yuborsam), bu menga koʻp tashvish keltirar edi›.Азрақ ибн Қайс (Абу Барза ал-Асламий ҳақида) ривоят қилади: Биз Аҳвозда Ҳарурия (хорижий) қабиласи билан жанг қилаётган эдик. Мен дарё бўйида турган пайтимда, бир киши намоз ўқияпти эди ва унинг ҳайвонининг жилови қўлида эди; ҳайвон (кетишга) тортишар ва у ҳайвон орқасидан борар эди. (Ривоятчи Шуъба айтдики, у киши Абу Барза ал-Асламий эди.) Хорижийлардан бир киши: ‹Аллоҳим, бу чолга қаттиққўл бўл!› — деди. Чол (Абу Барза) намозни тугатгач, деди: ‹Мен сенинг сўзингни эшитдим. Шубҳасиз, мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга олти ёки етти ёки саккиз ғазот (жанг)да қатнашдим ва у зотнинг юмшоқлигини кўрдим; ва шубҳасиз, мен ҳайвонимни — уни охорига (қайтариб юборишдан кўра) — ўз ёнимда сақлашни афзал кўраман, чунки (уни қайтариб юборсам), бу менга кўп ташвиш келтирар эди›.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَرْزَةَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَكَانَ لاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا . قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ مَرَّةً أُخْرَى فَقَالَ أَوْ ثُلُثِ اللَّيْلِ .
Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xufton namozining baʼzi (qismini) yarim kechagacha kechiktirishni parvo qilmas, undan oldin uxlashni ham, undan keyin (behuda) gaplashishni ham yoqtirmas edilar. Shuʼba dedi: soʻng men uni (Sayyorni) yana bir bor uchratdim, u: «Yoki kechaning uchdan biri (gacha)», dedi.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозининг баъзи (қисмини) ярим кечагача кечиктиришни парво қилмас, ундан олдин ухлашни ҳам, ундан кейин (беҳуда) гаплашишни ҳам ёқтирмас эдилар. Шуъба деди: сўнг мен уни (Сайёрни) яна бир бор учратдим, у: «Ёки кечанинг учдан бири (гача)», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُمْنَعُ فَضْلُ الْمَاءِ لِيُمْنَعَ بِهِ الْكَلأُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْمِنْهَالِ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُطْعِمٍ كُوفِيٌّ وَهُوَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ . وَأَبُو الْمِنْهَالِ سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ بَصْرِيٌّ صَاحِبُ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ortiqcha suv u bilan oʻt-oʻlanni (oʻstirishni) man qilish uchun man qilinmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abu Minholning ismi Abdurrahmon ibn Mutʼim boʻlib, kufalikdir va undan Habib ibn Abu Sobit rivoyat qilgan. (Boshqa bir) Abu Minhol esa Sayyor ibn Salama boʻlib, basralikdir, u Abu Barza al-Aslamiyning sherigidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ортиқча сув у билан ўт-ўланни (ўстиришни) ман қилиш учун ман қилинмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Минҳолнинг исми Абдурраҳмон ибн Мутъим бўлиб, куфаликдир ва ундан Ҳабиб ибн Абу Собит ривоят қилган. (Бошқа бир) Абу Минҳол эса Сайёр ибн Салама бўлиб, басраликдир, у Абу Барза ал-Асламийнинг шеригидир.
أَخْبَرَنِي أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَرِّفِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَغَضِبَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَاشْتَدَّ غَضَبُهُ عَلَيْهِ جِدًّا فَلَمَّا رَأَيْتُ ذَلِكَ قُلْتُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ أَضْرِبُ عُنُقَهُ فَلَمَّا ذَكَرْتُ الْقَتْلَ أَضْرَبَ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ أَجْمَعَ إِلَى غَيْرِ ذَلِكَ مِنَ النَّحْوِ فَلَمَّا تَفَرَّقْنَا أَرْسَلَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا أَبَا بَرْزَةَ مَا قُلْتَ وَنَسِيتُ الَّذِي قُلْتُ قُلْتُ ذَكِّرْنِيهِ . قَالَ أَمَا تَذْكُرُ مَا قُلْتَ قُلْتُ لاَ وَاللَّهِ . قَالَ أَرَأَيْتَ حِينَ رَأَيْتَنِي غَضِبْتُ عَلَى رَجُلٍ فَقُلْتَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ أَمَا تَذْكُرُ ذَلِكَ أَوَكُنْتَ فَاعِلاً ذَلِكَ قُلْتُ نَعَمْ وَاللَّهِ وَالآنَ إِنْ أَمَرْتَنِي فَعَلْتُ . قَالَ وَاللَّهِ مَا هِيَ لأَحَدٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا الْحَدِيثُ أَحْسَنُ الأَحَادِيثِ وَأَجْوَدُهَا وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ .
Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abu Bakr as-Siddiq huzurida edik. U musulmonlardan bir kishiga gʻazablandi va gʻazabi juda kuchayib ketdi. Men buni koʻrgach: «Ey Rasulullohning xalifasi, uning boʻynini uzaymi?» dedim. Men oʻldirishni tilga olganimda, u butun bu gapdan boshqa mavzuga oʻtib ketdi. Biz ajralgach, u menga odam yuborib: «Ey Abu Barza, nima deding? Men aytgan gapingni unutdim», dedi. Men: «Uni menga eslating», dedim. U: «Aytgan gapingni eslamayapsanmi?» dedi. Men: «Yoʻq, vallohi», dedim. U: «Meni bir kishiga gʻazablanganimni koʻrganingda, ‹boʻynini uzaymi, ey Rasulullohning xalifasi?› deganingni eslamayapsanmi? Rostdan ham shuni qilarmiding?» dedi. Men: «Ha, vallohi, hozir ham agar buyursangiz, qilaman», dedim. U: «Vallohi, bu Muhammad ﷺ dan keyin hech kim uchun (haq) emas», dedi.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абу Бакр ас-Сиддиқ ҳузурида эдик. У мусулмонлардан бир кишига ғазабланди ва ғазаби жуда кучайиб кетди. Мен буни кўргач: «Эй Расулуллоҳнинг халифаси, унинг бўйнини узайми?» дедим. Мен ўлдиришни тилга олганимда, у бутун бу гапдан бошқа мавзуга ўтиб кетди. Биз ажралгач, у менга одам юбориб: «Эй Абу Барза, нима дединг? Мен айтган гапингни унутдим», деди. Мен: «Уни менга эслатинг», дедим. У: «Айтган гапингни эсламаяпсанми?» деди. Мен: «Йўқ, валлоҳи», дедим. У: «Мени бир кишига ғазабланганимни кўрганингда, ‹бўйнини узайми, эй Расулуллоҳнинг халифаси?› деганингни эсламаяпсанми? Ростдан ҳам шуни қилармидинг?» деди. Мен: «Ҳа, валлоҳи, ҳозир ҳам агар буюрсангиз, қиламан», дедим. У: «Валлоҳи, бу Муҳаммад ﷺ дан кейин ҳеч ким учун (ҳақ) эмас», деди.
عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلَامَةَ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ فَقَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَيُصلي الْعَصْر ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمغرب وَكَانَ يسْتَحبّ أَن يُؤَخر الْعشَاء الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا والْحَدِيث بعْدهَا وَكَانَ يَنْفَتِل مِنْ صَلَاةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَيَقْرَأُ بِالسِتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ. وَفِي رِوَايَةٍ: وَلَا يُبَالِي بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَلَا يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا
Sayyor ibn Salama (Abu Barzadan) rivoyat qiladi: Men otam bilan Abu Barza al-Aslamiyning oldiga bordim; otam undan: «Rasululloh ﷺ besh vaqt farz namozni qanday (jamoat bilan) oʻqir edilar?» — deb soʻradi. Abu Barza: «Paygʻambar ﷺ siz ‹birinchi (namoz)› deb ataydigan peshinni quyosh endigina ogʻgan paytda — peshin mahalida — oʻqir edilar. Asrni esa (namozdan keyin) kishi Madinaning eng chekka uyiga borib (yetganida) quyosh hali issiq boʻlgan paytda (oʻqir edilar). (Men shom namozi haqida unutibman.) Paygʻambar ﷺ siz ‹atama› deb ataydigan xuftonni kechiktirishni yoqtirar, undan oldin uxlashni va undan keyin (behuda) gaplashishni esa yoqtirmas edilar. Bomdod (namozi)dan soʻng u zot kishi yonida oʻtirganni taniy oladigan paytda (joydan) ketar va (bomdodda) 60 dan 100 gacha oyat oʻqir edilar», — dedi.Сайёр ибн Салама (Абу Барзадан) ривоят қилади: Мен отам билан Абу Барза ал-Асламийнинг олдига бордим; отам ундан: «Расулуллоҳ ﷺ беш вақт фарз намозни қандай (жамоат билан) ўқир эдилар?» — деб сўради. Абу Барза: «Пайғамбар ﷺ сиз ‹биринчи (намоз)› деб атайдиган пешинни қуёш эндигина оғган пайтда — пешин маҳалида — ўқир эдилар. Асрни эса (намоздан кейин) киши Мадинанинг энг чекка уйига бориб (етганида) қуёш ҳали иссиқ бўлган пайтда (ўқир эдилар). (Мен шом намози ҳақида унутибман.) Пайғамбар ﷺ сиз ‹атама› деб атайдиган хуфтонни кечиктиришни ёқтирар, ундан олдин ухлашни ва ундан кейин (беҳуда) гаплашишни эса ёқтирмас эдилар. Бомдод (намози)дан сўнг у зот киши ёнида ўтирганни таний оладиган пайтда (жойдан) кетар ва (бомдодда) 60 дан 100 гача оят ўқир эдилар», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ كُنَّا عَلَى شَاطِئِ نَهْرٍ بِالأَهْوَازِ قَدْ نَضَبَ عَنْهُ الْمَاءُ، فَجَاءَ أَبُو بَرْزَةَ الأَسْلَمِيُّ عَلَى فَرَسٍ، فَصَلَّى وَخَلَّى فَرَسَهُ، فَانْطَلَقَتِ الْفَرَسُ، فَتَرَكَ صَلاَتَهُ وَتَبِعَهَا حَتَّى أَدْرَكَهَا، فَأَخَذَهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَضَى صَلاَتَهُ، وَفِينَا رَجُلٌ لَهُ رَأْىٌ، فَأَقْبَلَ يَقُولُ انْظُرُوا إِلَى هَذَا الشَّيْخِ تَرَكَ صَلاَتَهُ مِنْ أَجْلِ فَرَسٍ. فَأَقْبَلَ فَقَالَ مَا عَنَّفَنِي أَحَدٌ مُنْذُ فَارَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ إِنَّ مَنْزِلِي مُتَرَاخٍ فَلَوْ صَلَّيْتُ وَتَرَكْتُ لَمْ آتِ أَهْلِي إِلَى اللَّيْلِ. وَذَكَرَ أَنَّهُ صَحِبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَرَأَى مِنْ تَيْسِيرِهِ.
(Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Azraq ibn Qays aytdi:) Biz Ahvozda — suvi qaytgan (chekilgan) bir daryo boʻyida edik. Shunda Abu Barza al-Aslamiy bir ot (mingan holda) keldi va namoz oʻqidi; otini (boʻsh) qoʻyib yubordi, ot esa (chopib) ketdi, shunda u namozini tark etib, uning ortidan bordi — toki unga yetib olib, uni ushlab oldi, soʻng kelib namozini tugatdi. Bizning oramizda bir raʼy egasi (xorijiy fikrli kishi) bor edi, u (oldinga) chiqib: «Mana shu cholga qaranglar — bir ot (deb) namozini tark etdi!» der edi. (Abu Barza) oldinga chiqib: «Men Rasululloh ﷺdan ajralganimdan beri hech kim meni (bunday) malomat qilmagan» dedi. Va u: «Mening uyim uzoq; agar men namoz oʻqib, (otni) tark etganimda, kechgacha oilamga yetib bora olmas edim» dedi. Va u oʻzining Paygʻambar ﷺga hamroh boʻlganini va u zotning (ishni) osonlashtirishlaridan koʻrganini zikr qildi.(Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Азрақ ибн Қайс айтди:) Биз Аҳвозда — суви қайтган (чекилган) бир дарё бўйида эдик. Шунда Абу Барза ал-Асламий бир от (минган ҳолда) келди ва намоз ўқиди; отини (бўш) қўйиб юборди, от эса (чопиб) кетди, шунда у намозини тарк этиб, унинг ортидан борди — токи унга етиб олиб, уни ушлаб олди, сўнг келиб намозини тугатди. Бизнинг орамизда бир раъй эгаси (хорижий фикрли киши) бор эди, у (олдинга) чиқиб: «Мана шу чолга қаранглар — бир от (деб) намозини тарк этди!» дер эди. (Абу Барза) олдинга чиқиб: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ажралганимдан бери ҳеч ким мени (бундай) маломат қилмаган» деди. Ва у: «Менинг уйим узоқ; агар мен намоз ўқиб, (отни) тарк этганимда, кечгача оиламга етиб бора олмас эдим» деди. Ва у ўзининг Пайғамбар ﷺга ҳамроҳ бўлганини ва у зотнинг (ишни) осонлаштиришларидан кўрганини зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ جِبْرَائِيلَ هَبَطَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ خَيِّرْهُمْ يَعْنِي أَصْحَابَكَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ الْقَتْلَ أَوِ الْفِدَاءَ عَلَى أَنْ يُقْتَلَ مِنْهُمْ قَابِلاً مِثْلُهُمْ . قَالُوا الْفِدَاءَ وَيُقْتَلَ مِنَّا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي بَرْزَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ . وَرَوَى أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَرَوَى ابْنُ عَوْنٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . وَأَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ اسْمُهُ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Jibroil u zotning huzuriga tushib, unga: ‹Ularni — yaʼni sahobalaringizni — Badr asirlari xususida tanlatib qoʻ: ularni oʻldirish yoki tovon evaziga ozod qilish, ammo (agar tovon olsalar) kelgusi yili ulardan oʻshancha (kishi) oʻldiriladi›, dedi. Ular: ‹Tovon (olamiz), bizdan (oʻshancha) oʻldirilsa ham (rozimiz)›, dedilar», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas, Abu Barza va Jubayr ibn Mutʼimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Savriyning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Zoidaning hadisidan bilamiz. Abu Usoma Hishomdan, u Ibn Sirindan, u Abiydadan, u Alidan, u Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Ibn Avn esa Ibn Sirindan, u Abiydadan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani tushirib) rivoyat qilgan. Abu Dovud al-Hafariyning ismi Umar ibn Saʼddir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Жиброил у зотнинг ҳузурига тушиб, унга: ‹Уларни — яъни саҳобаларингизни — Бадр асирлари хусусида танлатиб қў: уларни ўлдириш ёки товон эвазига озод қилиш, аммо (агар товон олсалар) келгуси йили улардан ўшанча (киши) ўлдирилади›, деди. Улар: ‹Товон (оламиз), биздан (ўшанча) ўлдирилса ҳам (розимиз)›, дедилар», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Барза ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Саврийнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз. Абу Усома Ҳишомдан, у Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Алидан, у Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган. Ибн Авн эса Ибн Сириндан, у Абийдадан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани тушириб) ривоят қилган. Абу Довуд ал-Ҳафарийнинг исми Умар ибн Саъддир.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ الْبَصْرِيُّ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ الأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ كُنْتُ أَتَمَنَّى أَنْ أَلْقَى، رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ عَنِ الْخَوَارِجِ فَلَقِيتُ أَبَا بَرْزَةَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقُلْتُ لَهُ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ الْخَوَارِجَ فَقَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأُذُنِي وَرَأَيْتُهُ بِعَيْنِي أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَأَعْطَى مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ وَلَمْ يُعْطِ مَنْ وَرَاءَهُ شَيْئًا فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا عَدَلْتَ فِي الْقِسْمَةِ . رَجُلٌ أَسْوَدُ مَطْمُومُ الشَّعْرِ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَبْيَضَانِ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ تَجِدُونَ بَعْدِي رَجُلاً هُوَ أَعْدَلُ مِنِّي " . ثُمَّ قَالَ " يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ كَأَنَّ هَذَا مِنْهُمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ لاَ يَزَالُونَ يَخْرُجُونَ حَتَّى يَخْرُجَ آخِرُهُمْ مَعَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَحِمَهُ اللَّهُ شَرِيكُ بْنُ شِهَابٍ لَيْسَ بِذَلِكَ الْمَشْهُورِ .
Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan xavorijlar haqida soʻraganida, u dedi: «Rasululloh ﷺni oʻz qulogʻim bilan eshitdim va oʻz koʻzim bilan koʻrdim. Rasululloh ﷺga bir mol keltirilib, u zot uni taqsimladilar. Oʻng tomonidagilar va chap tomonidagilarga berdilar, orqasidagilarga esa hech narsa bermadilar. Shunda orqasida bir kishi turib: ‹Ey Muhammad, taqsimda odil boʻlmadingiz!› dedi. U qora, sochi qirilgan, egnida ikkita oq kiyim bor kishi edi. Rasululloh ﷺ qattiq gʻazablandilar va: «Allohga qasamki, mendan keyin siz mendan koʻra odilroq kishini topolmaysiz», dedilar. Soʻng: «Oxirzamonda bir qavm chiqadi, goʻyo bu ulardandir. Ular Qurʼon oʻqiydilar, ammo u boʻgʻizlaridan oʻtmaydi. Ular oʻqning ovdan oʻtib ketganidek islomdan chiqib ketadilar. Ularning belgisi — bosh qirishdir. Ular toʻxtamay chiqaveradilar, hatto ularning oxirgisi Masih Dajjol bilan chiqadi. Bas, ularni uchratsangiz, oʻldiringlar, ular xaloyiqning va jamiki maxluqotning eng yomonidir», dedilar». Abu Abdurrahmon (rahimahulloh) aytdi: Sharik ibn Shihob unchalik mashhur roviy emas.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан хаворижлар ҳақида сўраганида, у деди: «Расулуллоҳ ﷺни ўз қулоғим билан эшитдим ва ўз кўзим билан кўрдим. Расулуллоҳ ﷺга бир мол келтирилиб, у зот уни тақсимладилар. Ўнг томонидагилар ва чап томонидагиларга бердилар, орқасидагиларга эса ҳеч нарса бермадилар. Шунда орқасида бир киши туриб: ‹Эй Муҳаммад, тақсимда одил бўлмадингиз!› деди. У қора, сочи қирилган, эгнида иккита оқ кийим бор киши эди. Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ ғазабландилар ва: «Аллоҳга қасамки, мендан кейин сиз мендан кўра одилроқ кишини тополмайсиз», дедилар. Сўнг: «Охирзамонда бир қавм чиқади, гўё бу улардандир. Улар Қуръон ўқийдилар, аммо у бўғизларидан ўтмайди. Улар ўқнинг овдан ўтиб кетганидек исломдан чиқиб кетадилар. Уларнинг белгиси — бош қиришдир. Улар тўхтамай чиқаверадилар, ҳатто уларнинг охиргиси Масиҳ Дажжол билан чиқади. Бас, уларни учратсангиз, ўлдиринглар, улар халойиқнинг ва жамики махлуқотнинг энг ёмонидир», дедилар». Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Шарик ибн Шиҳоб унчалик машҳур ровий эмас.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الصُّبْحَ وَأَحَدُنَا يَعْرِفُ جَلِيسَهُ، وَيَقْرَأُ فِيهَا مَا بَيْنَ السِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ، وَيُصَلِّي الظُّهْرَ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ، وَالْعَصْرَ وَأَحَدُنَا يَذْهَبُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ ثُمَّ يَرْجِعُ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ، وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ، وَلاَ يُبَالِي بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ. ثُمَّ قَالَ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ. وَقَالَ مُعَاذٌ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ مَرَّةً فَقَالَ أَوْ ثُلُثِ اللَّيْلِ.
Abul-Minhol (Abu Barzadan) rivoyat qiladi: Abu Barza: «Paygʻambar ﷺ bomdod (namozini) — (namozdan keyin) kishi yonida oʻtirganni taniy oladigan paytda — oʻqir va Qurʼondan 60 dan 100 gacha oyat oʻqir edilar. Peshinni quyosh ogʻishi bilanoq oʻqir, asrni esa kishi Madinaning eng chekka joyiga borib qaytganida quyosh hali issiq boʻlgan paytda oʻqir edilar. (Roviy shom haqida aytilganni unutdi.) U zot xufton (namozini) kechaning uchdan birigacha yoki yarmigacha kechiktirishni (zarari yoʻq deb) hisoblar edilar», — dedi.Абул-Минҳол (Абу Барзадан) ривоят қилади: Абу Барза: «Пайғамбар ﷺ бомдод (намозини) — (намоздан кейин) киши ёнида ўтирганни таний оладиган пайтда — ўқир ва Қуръондан 60 дан 100 гача оят ўқир эдилар. Пешинни қуёш оғиши биланоқ ўқир, асрни эса киши Мадинанинг энг чекка жойига бориб қайтганида қуёш ҳали иссиқ бўлган пайтда ўқир эдилар. (Ровий шом ҳақида айтилганни унутди.) У зот хуфтон (намозини) кечанинг учдан биригача ёки ярмигача кечиктиришни (зарари йўқ деб) ҳисоблар эдилар», — деди.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نُمَيْرٍ أَبُو مِحْصَنٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ الرَّحَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَزُولُ قَدَمَا ابْنِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ خَمْسٍ عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَعَنْ شَبَابِهِ فِيمَا أَبْلاَهُ وَمَالِهِ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبَهُ وَفِيمَ أَنْفَقَهُ وَمَاذَا عَمِلَ فِيمَا عَلِمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ قَيْسٍ . وَحُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Qiyomat kuni Odam bolasining ikki oyogʻi Robbisining huzuridan besh narsadan soʻralmaguncha jilmaydi: umrini nimaga sarflagani haqida, yoshligini nimaga ketkazgani haqida, molini qayerdan topganligi va nimaga sarflaganligi haqida hamda bilganiga koʻra nima amal qilgani haqida», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Ibn Masʼudning Nabiy ﷺdan (qilgan) rivoyati sifatida faqat Husayn ibn Qaysning rivoyati orqaligina bilamiz. Husayn ibn Qays esa hofizasi sababli hadisda zaif sanaladi. Bu bobda Abu Barza va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Қиёмат куни Одам боласининг икки оёғи Роббисининг ҳузуридан беш нарсадан сўралмагунча жилмайди: умрини нимага сарфлагани ҳақида, ёшлигини нимага кетказгани ҳақида, молини қаердан топганлиги ва нимага сарфлаганлиги ҳақида ҳамда билганига кўра нима амал қилгани ҳақида», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Ибн Масъуднинг Набий ﷺдан (қилган) ривояти сифатида фақат Ҳусайн ибн Қайснинг ривояти орқалигина биламиз. Ҳусайн ибн Қайс эса ҳофизаси сабабли ҳадисда заиф саналади. Бу бобда Абу Барза ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ أَبَا بَرْزَةَ، عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَهُ قَالَ كَمَا أَسْمَعُكَ السَّاعَةَ فَقَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَسْأَلُ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ لاَ يُبَالِي بَعْضَ تَأْخِيرِهَا - يَعْنِي الْعِشَاءَ - إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ وَلاَ يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَلاَ الْحَدِيثَ بَعْدَهَا . قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَالْعَصْرَ يَذْهَبُ الرَّجُلُ إِلَى أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ لاَ أَدْرِي أَىَّ حِينٍ ذَكَرَ ثُمَّ لَقِيتُهُ بَعْدُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ وَكَانَ يُصَلِّي الصُّبْحَ فَيَنْصَرِفُ الرَّجُلُ فَيَنْظُرُ إِلَى وَجْهِ جَلِيسِهِ الَّذِي يَعْرِفُهُ فَيَعْرِفُهُ . قَالَ وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ .
Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: U zot xufton namozini yarim kechagacha kechiktirishning baʼzisiga parvo qilmas edilar, undan oldin uxlashni ham, undan keyin gaplashishni ham yoqtirmas edilar. Peshin namozini quyosh ogʻqanida oʻqir edilar, asr namozini esa bir kishi Madinaning eng chekkasiga borsa-yu, quyosh hali tirik (yaʼni yorugʻ) turadigan vaqtda oʻqir edilar. Bomdod namozini shunday oʻqir edilarki, kishi namozdan qaytganida yonidagi tanish hamsuhbatining yuziga qarab, uni tanir edi. Unda oltmishdan yuzgacha oyat oʻqir edilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: У зот хуфтон намозини ярим кечагача кечиктиришнинг баъзисига парво қилмас эдилар, ундан олдин ухлашни ҳам, ундан кейин гаплашишни ҳам ёқтирмас эдилар. Пешин намозини қуёш оғқанида ўқир эдилар, аср намозини эса бир киши Мадинанинг энг чеккасига борса-ю, қуёш ҳали тирик (яъни ёруғ) турадиган вақтда ўқир эдилар. Бомдод намозини шундай ўқир эдиларки, киши намоздан қайтганида ёнидаги таниш ҳамсуҳбатининг юзига қараб, уни танир эди. Унда олтмишдан юзгача оят ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمِنْهَالِ، قَالَ انْطَلَقْتُ مَعَ أَبِي إِلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي حَدِّثْنَا كَيْفَ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ وَهْىَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ، وَيُصَلِّي الْعَصْرَ، ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى أَهْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ، وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ. قَالَ وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يُؤَخِّرَ الْعِشَاءَ. قَالَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا، وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ أَحَدُنَا جَلِيسَهُ، وَيَقْرَأُ مِنَ السِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ.
Abul-Minhol (Abu Barzadan) rivoyat qiladi: Otam va men Abu Barza al-Aslamiyning oldiga bordik; otam unga: «Rasululloh ﷺ farz (jamoat) namozlarini qanday oʻqir edilar — bizga ayt», — dedi. U: «U zot siz ‹birinchi namoz› deb ataydigan peshinni quyosh peshin mahalida ogʻgan paytda oʻqir edilar; asrni esa birovimiz Madinaning eng chekka (joyidagi) oilasiga borgan paytda quyosh hali issiq boʻlgan paytda (oʻqir edilar). (Roviy Abu Barza shom namozi haqida aytganni unutdi.) Paygʻambar ﷺ xuftonni kechiktirib oʻqishni afzal koʻrar, undan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni esa yoqtirmas edilar. Bomdod namozini tugatgach, kishi yonida oʻtirganni taniy oladigan paytda (joydan) qaytar va unda (bomdodda) Qurʼondan 60 dan 100 gacha oyat oʻqir edilar», — dedi.Абул-Минҳол (Абу Барзадан) ривоят қилади: Отам ва мен Абу Барза ал-Асламийнинг олдига бордик; отам унга: «Расулуллоҳ ﷺ фарз (жамоат) намозларини қандай ўқир эдилар — бизга айт», — деди. У: «У зот сиз ‹биринчи намоз› деб атайдиган пешинни қуёш пешин маҳалида оғган пайтда ўқир эдилар; асрни эса бировимиз Мадинанинг энг чекка (жойидаги) оиласига борган пайтда қуёш ҳали иссиқ бўлган пайтда (ўқир эдилар). (Ровий Абу Барза шом намози ҳақида айтганни унутди.) Пайғамбар ﷺ хуфтонни кечиктириб ўқишни афзал кўрар, ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни эса ёқтирмас эдилар. Бомдод намозини тугатгач, киши ёнида ўтирганни таний оладиган пайтда (жойдан) қайтар ва унда (бомдодда) Қуръондан 60 дан 100 гача оят ўқир эдилар», — деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنِي سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي بَرْزَةَ فَسَأَلَهُ أَبِي كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَكَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ حِينَ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يُؤَخِّرَ الْعِشَاءَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَكَانَ يَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ .
Sayyor ibn Salama aytdi: Abu Barza (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim, otam undan: «Rasululloh ﷺ farz namozlarni qanday oʻqir edilar?» deb soʻradi. U aytdi: «U zot siz Al-Ulo deb ataydigan peshinni quyosh ogʻgan paytda oʻqir edilar. Asrni esa birimiz Madinaning eng chekkasidagi uyiga qaytib borsa, quyosh hali tirik (yorugʻ) boʻladigan paytda oʻqir edilar». Shom haqida nima deganini unutdim. «U zot siz Al-Atama deb ataydigan xuftonni kechiktirishni yaxshi koʻrar edilar, undan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni yoqtirmas edilar. Bomdod namozidan odam yonidagi hamsuhbatini taniydigan paytda qaytar edilar va oltmishtadan yuztagacha (oyat) qiroat qilar edilar».Сайёр ибн Салама айтди: Абу Барза (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим, отам ундан: «Расулуллоҳ ﷺ фарз намозларни қандай ўқир эдилар?» деб сўради. У айтди: «У зот сиз Ал-Уло деб атайдиган пешинни қуёш оғган пайтда ўқир эдилар. Асрни эса биримиз Мадинанинг энг чеккасидаги уйига қайтиб борса, қуёш ҳали тирик (ёруғ) бўладиган пайтда ўқир эдилар». Шом ҳақида нима деганини унутдим. «У зот сиз Ал-Атама деб атайдиган хуфтонни кечиктиришни яхши кўрар эдилар, ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни ёқтирмас эдилар. Бомдод намозидан одам ёнидаги ҳамсуҳбатини танийдиган пайтда қайтар эдилар ва олтмиштадан юзтагача (оят) қироат қилар эдилар».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ لَمَّا كَانَ ابْنُ زِيَادٍ وَمَرْوَانُ بِالشَّأْمِ، وَوَثَبَ ابْنُ الزُّبَيْرِ بِمَكَّةَ، وَوَثَبَ الْقُرَّاءُ بِالْبَصْرَةِ، فَانْطَلَقْتُ مَعَ أَبِي إِلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ حَتَّى دَخَلْنَا عَلَيْهِ فِي دَارِهِ وَهْوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ عُلِّيَّةٍ لَهُ مِنْ قَصَبٍ، فَجَلَسْنَا إِلَيْهِ فَأَنْشَأَ أَبِي يَسْتَطْعِمُهُ الْحَدِيثَ فَقَالَ يَا أَبَا بَرْزَةَ أَلاَ تَرَى مَا وَقَعَ فِيهِ النَّاسُ فَأَوَّلُ شَىْءٍ سَمِعْتُهُ تَكَلَّمَ بِهِ إِنِّي احْتَسَبْتُ عِنْدَ اللَّهِ أَنِّي أَصْبَحْتُ سَاخِطًا عَلَى أَحْيَاءِ قُرَيْشٍ، إِنَّكُمْ يَا مَعْشَرَ الْعَرَبِ كُنْتُمْ عَلَى الْحَالِ الَّذِي عَلِمْتُمْ مِنَ الذِّلَّةِ وَالْقِلَّةِ وَالضَّلاَلَةِ، وَإِنَّ اللَّهَ أَنْقَذَكُمْ بِالإِسْلاَمِ وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ بِكُمْ مَا تَرَوْنَ، وَهَذِهِ الدُّنْيَا الَّتِي أَفْسَدَتْ بَيْنَكُمْ، إِنَّ ذَاكَ الَّذِي بِالشَّأْمِ وَاللَّهِ إِنْ يُقَاتِلُ إِلاَّ عَلَى الدُّنْيَا ، وَإِنَّ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ وَاللَّهِ إِنْ يُقَاتِلُونَ إِلَّا عَلَى الدُّنْيَا ، وَإِنْ ذَاكَ الَّذِي بِمَكَّةَ وَاللَّهِ إِنْ يُقَاتِلُ إِلَّا عَلَى الدُّنْيَا ".
(Abu Minhal aytdi:) Ibn Ziyod va Marvon Shomda boʻlib, Ibn Zubayr Makkada (qoʻzgʻolon koʻtarib) chiqib, qurrolar (qoriylar) Basrada (qoʻzgʻolon koʻtarib) chiqqanlarida, men otam bilan Abu Barza al-Aslamiyning oldiga bordim — toki uning uyiga, u qamishdan (yasalgan) bir balxonaning soyasida oʻtirgan paytda, kirdik. Biz uning oldiga oʻtirdik; otam undan hadis (eshitishni) talab qila boshlab: «Ey Abu Barza, odamlar tushib qolgan (fitna)ni koʻrmayapsizmi?» dedi. Men undan eshitgan birinchi gap shu boʻldiki, u: «Men Allohdan (ajr) umid qilib (shuni aytaman): men Quraysh qabilalaridan (ularning ishidan) gʻazablangan holda tongni qarshi oldim. Ey arab jamoasi, sizlar oʻzingiz bilgan — xorlik, ozchilik va zalolat — holatda edingiz; Alloh sizlarni islom bilan va Muhammad ﷺ bilan (oʻsha holatdan) qutqardi — toki sizlarni siz koʻrayotgan (martabaga) yetkazguncha. Mana shu dunyo — sizlarning orangizni buzgan (fitna soluvchi) narsadir. Albatta, Shomdagi haligi (kishi) — vallohi, u faqat dunyo uchun jang qiladi, xolos; mana shu, sizlarning orangizdagilar (Basradagilar) ham — vallohi, ular faqat dunyo uchun jang qiladi, xolos; Makkadagi haligi (kishi) ham — vallohi, u faqat dunyo uchun jang qiladi, xolos», dedi.(Абу Минҳал айтди:) Ибн Зиёд ва Марвон Шомда бўлиб, Ибн Зубайр Маккада (қўзғолон кўтариб) чиқиб, қурролар (қорийлар) Басрада (қўзғолон кўтариб) чиққанларида, мен отам билан Абу Барза ал-Асламийнинг олдига бордим — токи унинг уйига, у қамишдан (ясалган) бир балхонанинг соясида ўтирган пайтда, кирдик. Биз унинг олдига ўтирдик; отам ундан ҳадис (эшитишни) талаб қила бошлаб: «Эй Абу Барза, одамлар тушиб қолган (фитна)ни кўрмаяпсизми?» деди. Мен ундан эшитган биринчи гап шу бўлдики, у: «Мен Аллоҳдан (ажр) умид қилиб (шуни айтаман): мен Қурайш қабилаларидан (уларнинг ишидан) ғазабланган ҳолда тонгни қарши олдим. Эй араб жамоаси, сизлар ўзингиз билган — хорлик, озчилик ва залолат — ҳолатда эдингиз; Аллоҳ сизларни ислом билан ва Муҳаммад ﷺ билан (ўша ҳолатдан) қутқарди — токи сизларни сиз кўраётган (мартабага) етказгунча. Мана шу дунё — сизларнинг орангизни бузган (фитна солувчи) нарсадир. Албатта, Шомдаги ҳалиги (киши) — валлоҳи, у фақат дунё учун жанг қилади, холос; мана шу, сизларнинг орангиздагилар (Басрадагилар) ҳам — валлоҳи, улар фақат дунё учун жанг қилади, холос; Маккадаги ҳалиги (киши) ҳам — валлоҳи, у фақат дунё учун жанг қилади, холос», деди.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلاَمَةَ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي، عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي أَخْبِرْنَا كَيْفَ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ قَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَكَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ قَالَ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمَغْرِبِ قَالَ وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ تُؤَخَّرَ صَلاَةُ الْعِشَاءِ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ قَالَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا وَكَانَ يَنْفَتِلُ مِنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَكَانَ يَقْرَأُ بِالسِّتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ .
Sayyor ibn Salama aytdi: Men va otam Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdik, otam unga: «Bizga Rasululloh ﷺ farz namozlarni qanday oʻqiganlarini xabar bering», dedi. U aytdi: «U zot siz Al-Ulo deb ataydigan peshinni quyosh ogʻgan paytda oʻqir edilar. Asrni esa oʻqir edilaru, soʻng birimiz Madinaning eng chekkasidagi uyiga qaytib borsa, quyosh hali tirik (yorugʻ) boʻlar edi». U aytdi: «Shom haqida nima deganini unutdim». U aytdi: «U zot siz Al-Atama deb ataydigan xufton namozini kechiktirishni yaxshi koʻrar edilar». U aytdi: «Undan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni yoqtirmas edilar. Bomdod namozidan odam yonidagi hamsuhbatini taniydigan paytda qaytar edilar va oltmishtadan yuztagacha (oyat) qiroat qilar edilar».Сайёр ибн Салама айтди: Мен ва отам Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдик, отам унга: «Бизга Расулуллоҳ ﷺ фарз намозларни қандай ўқиганларини хабар беринг», деди. У айтди: «У зот сиз Ал-Уло деб атайдиган пешинни қуёш оғган пайтда ўқир эдилар. Асрни эса ўқир эдилару, сўнг биримиз Мадинанинг энг чеккасидаги уйига қайтиб борса, қуёш ҳали тирик (ёруғ) бўлар эди». У айтди: «Шом ҳақида нима деганини унутдим». У айтди: «У зот сиз Ал-Атама деб атайдиган хуфтон намозини кечиктиришни яхши кўрар эдилар». У айтди: «Ундан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни ёқтирмас эдилар. Бомдод намозидан одам ёнидаги ҳамсуҳбатини танийдиган пайтда қайтар эдилар ва олтмиштадан юзтагача (оят) қироат қилар эдилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ عَوْفًا، أَنَّ أَبَا الْمِنْهَالِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا بَرْزَةَ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ يُغْنِيكُمْ أَوْ نَغَشَكُمْ بِالإِسْلاَمِ وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم. قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَعَ هَاهُنَا يُغْنِيكُمْ وَإِنَّمَا هُوَ نَعَشَكُمْ يُنْظَرُ فِي أَصْلِ كِتَابِ الِاعْتِصَامِ.
Abul Minhol (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abu Barza (roziyallohu anhu)ni: «Albatta, Alloh sizlarni Islom bilan va Muhammad ﷺ bilan boy qildi yoki yuksaltirdi», deganini eshitdi.Абул Минҳол (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абу Барза (розияллоҳу анҳу)ни: «Албатта, Аллоҳ сизларни Ислом билан ва Муҳаммад ﷺ билан бой қилди ёки юксалтирди», деганини эшитди.