حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ سَأَلَ الشَّعْبِيَّ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو إِنَّ مَنْ قِبَلَنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ يَقُولُونَ فِي الرَّجُلِ إِذَا أَعْتَقَ أَمَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا فَهُوَ كَالرَّاكِبِ بَدَنَتَهُ . فَقَالَ الشَّعْبِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَأَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَآمَنَ بِهِ وَاتَّبَعَهُ وَصَدَّقَهُ فَلَهُ أَجْرَانِ وَعَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ تَعَالَى وَحَقَّ سَيِّدِهِ فَلَهُ أَجْرَانِ وَرَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَغَذَاهَا فَأَحْسَنَ غِذَاءَهَا ثُمَّ أَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ " . ثُمَّ قَالَ الشَّعْبِيُّ لِلْخُرَاسَانِيِّ خُذْ هَذَا الْحَدِيثَ بِغَيْرِ شَىْءٍ . فَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يَرْحَلُ فِيمَا دُونَ هَذَا إِلَى الْمَدِينَةِ .
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) borki, ularga ajrlari (savoblari) ikki marta beriladi: kitob ahlidan boʻlgan bir kishiki, oʻz paygʻambariga iymon keltirgan, soʻng Paygʻambar ﷺ ga (zamondosh boʻlib) yetishgan-da, unga iymon keltirgan, unga ergashgan va uni tasdiqlagan boʻlsa — unga ikki ajr (bor); va Alloh taoloning haqini hamda xoʻjasining haqini ado etgan qul (mamluk) — unga ikki ajr (bor); va bir kishiki, uning bir choʻrisi boʻlib, uni (yaxshi) boqib, ozigʻini chiroyli qilgan, soʻng unga odob berib, odobini chiroyli qilgan, keyin uni ozod qilib, unga uylangan boʻlsa — unga ikki ajr (bor)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) борки, уларга ажрлари (савоблари) икки марта берилади: китоб аҳлидан бўлган бир кишики, ўз пайғамбарига иймон келтирган, сўнг Пайғамбар ﷺ га (замондош бўлиб) етишган-да, унга иймон келтирган, унга эргашган ва уни тасдиқлаган бўлса — унга икки ажр (бор); ва Аллоҳ таолонинг ҳақини ҳамда хўжасининг ҳақини адо этган қул (мамлук) — унга икки ажр (бор); ва бир кишики, унинг бир чўриси бўлиб, уни (яхши) боқиб, озиғини чиройли қилган, сўнг унга одоб бериб, одобини чиройли қилган, кейин уни озод қилиб, унга уйланган бўлса — унга икки ажр (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ، يُحَدِّثُ أَبَا بُرْدَةَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فِي إِمَارَةِ بِشْرٍ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَتَمَّ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى فَالصَّلوَاتُ الْمَكْتُوبَاتُ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ " . هَذَا حَدِيثُ ابْنِ مُعَاذٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ غُنْدَرٍ فِي إِمَارَةِ بِشْرٍ وَلاَ ذِكْرُ الْمَكْتُوبَاتِ .
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim tahoratni — Alloh taolo unga buyurganidek — toʻla (mukammal) qilsa, farz namozlar ular orasidagi (gunohlarga) kafforat boʻladi», dedilar. Bu — Ibn Muozning hadisidir; Gʻundarning hadisida esa «Bishr (voliylik) zamonida» (degani) va «farz (namozlar)» (degani) zikr qilinmagan.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳоратни — Аллоҳ таоло унга буюрганидек — тўла (мукаммал) қилса, фарз намозлар улар орасидаги (гуноҳларга) каффорат бўлади», дедилар. Бу — Ибн Муознинг ҳадисидир; Ғундарнинг ҳадисида эса «Бишр (волийлик) замонида» (дегани) ва «фарз (намозлар)» (дегани) зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " يَسِّرَا وَلاَ تُعَسِّرَا وَبَشِّرَا وَلاَ تُنَفِّرَا وَتَطَاوَعَا وَلاَ تَخْتَلِفَا " .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni va Muozni Yamanga joʻnatdilar va: «Yengillik qilinglar, qiyinlashtirmanglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; oʻzaro itoatda boʻlinglar, ixtilof qilmanglar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни ва Муозни Яманга жўнатдилар ва: «Енгиллик қилинглар, қийинлаштирманглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; ўзаро итоатда бўлинглар, ихтилоф қилманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي عَامِرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ وَنَحْنُ سِتَّةُ نَفَرٍ بَيْنَنَا بَعِيرٌ نَعْتَقِبُهُ - قَالَ - فَنَقِبَتْ أَقْدَامُنَا فَنَقِبَتْ قَدَمَاىَ وَسَقَطَتْ أَظْفَارِي فَكُنَّا نَلُفُّ عَلَى أَرْجُلِنَا الْخِرَقَ فَسُمِّيَتْ غَزْوَةَ ذَاتِ الرِّقَاعِ لِمَا كُنَّا نُعَصِّبُ عَلَى أَرْجُلِنَا مِنَ الْخِرَقِ . قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَحَدَّثَ أَبُو مُوسَى بِهَذَا الْحَدِيثِ ثُمَّ كَرِهَ ذَلِكَ . قَالَ كَأَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يَكُونَ شَيْئًا مِنْ عَمَلِهِ أَفْشَاهُ . قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي غَيْرُ بُرَيْدٍ وَاللَّهُ يَجْزِي بِهِ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotga chiqdik, biz olti kishi edik, oramizda navbatma-navbat minib turadigan bir tuyamiz bor edi. Oyoqlarimiz teshilib ketdi, mening oyoqlarim ham teshilib, tirnoqlarim tushib ketdi. Shu sababli oyoqlarimizga latta oʻrar edik. Oyoqlarimizga latta bogʻlaganimiz uchun u Zotur-Riqoʼ gʻazoti deb nomlandi». Abu Burda dedi: Abu Muso bu hadisni aytdi-yu, soʻng buni yoqtirmadi. (Rovi) dedi: «Goʻyo u (Alloh yoʻlida qilgan) amalidan biror narsani oshkor qilganini yoqtirmadi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотга чиқдик, биз олти киши эдик, орамизда навбатма-навбат миниб турадиган бир туямиз бор эди. Оёқларимиз тешилиб кетди, менинг оёқларим ҳам тешилиб, тирноқларим тушиб кетди. Шу сабабли оёқларимизга латта ўрар эдик. Оёқларимизга латта боғлаганимиз учун у Зотур-Риқў ғазоти деб номланди». Абу Бурда деди: Абу Мусо бу ҳадисни айтди-ю, сўнг буни ёқтирмади. (Рови) деди: «Гўё у (Аллоҳ йўлида қилган) амалидан бирор нарсани ошкор қилганини ёқтирмади».
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ
الْبَرَاءِ، قَالَ ضَحَّى خَالِي أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم "
تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً مِنَ الْمَعْزِ فَقَالَ " ضَحِّ بِهَا وَلاَ
تَصْلُحُ لِغَيْرِكَ " . ثُمَّ قَالَ " مَنْ ضَحَّى قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا ذَبَحَ لِنَفْسِهِ وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ
فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Togʻam Abu Burda namozdan oldin qurbonlik soʻydi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu (faqat) goʻsht qoʻyidir», — dedilar. U: «Yo Rasululloh! Mening huzurimda echkidan bir yoshga toʻlmagan (juzʼ) bor», — dedi. U zot: «Uni qurbonlik qil, ammo u sendan boshqaga durust boʻlmaydi», — dedilar. Soʻng: «Kimki namozdan oldin soʻysa, u faqat oʻzi uchun soʻygan boʻladi. Kimki namozdan keyin soʻysa, uning qurbonligi toʻla boʻlibdi va u musulmonlarning sunnatiga muvofiq qilibdi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Тоғам Абу Бурда намоздан олдин қурбонлик сўйди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (фақат) гўшт қўйидир», — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Менинг ҳузуримда эчкидан бир ёшга тўлмаган (жузъ) бор», — деди. У зот: «Уни қурбонлик қил, аммо у сендан бошқага дуруст бўлмайди», — дедилар. Сўнг: «Кимки намоздан олдин сўйса, у фақат ўзи учун сўйган бўлади. Кимки намоздан кейин сўйса, унинг қурбонлиги тўла бўлибди ва у мусулмонларнинг суннатига мувофиқ қилибди», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ،
أَنَّ خَالَهُ أَبَا بُرْدَةَ بْنَ نِيَارٍ، ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ يَذْبَحَ النَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ
اللَّهِ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ اللَّحْمُ فِيهِ مَكْرُوهٌ وَإِنِّي عَجَّلْتُ نَسِيكَتِي لأُطْعِمَ أَهْلِي وَجِيرَانِي وَأَهْلَ دَارِي
. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعِدْ نُسُكًا " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي
عَنَاقَ لَبَنٍ هِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ . فَقَالَ " هِيَ خَيْرُ نَسِيكَتَيْكَ وَلاَ تَجْزِي جَذَعَةٌ عَنْ
أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: uning togʻasi Abu Burda ibn Niyor Nabiy ﷺ soʻyishlaridan oldin (qurbonligini) soʻydi. Shunda u: «Yo Rasululloh! Bu shunday kunki, unda goʻsht (xohlash holda yeyilmasligi) makruhdir, men oʻz nasibamni ahlimga, qoʻshnilarimga va uy aʼlimga yedirish uchun ildam qildim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Qurbonligingni qaytadan qil», — dedilar. U: «Yo Rasululloh! Mening huzurimda sutdan (ajralmagan) bir yosh echki bor, u ikkita goʻsht qoʻyidan yaxshiroqdir», — dedi. U zot: «U ikki qurbonligingning yaxshiroqidir, lekin sendan keyin hech kimga (echkidan) bir yoshga toʻlmagani (juzʼ) kifoya qilmaydi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: унинг тоғаси Абу Бурда ибн Ниёр Набий ﷺ сўйишларидан олдин (қурбонлигини) сўйди. Шунда у: «Ё Расулуллоҳ! Бу шундай кунки, унда гўшт (хоҳлаш ҳолда ейилмаслиги) макруҳдир, мен ўз насибамни аҳлимга, қўшниларимга ва уй аълимга едириш учун илдам қилдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонлигингни қайтадан қил», — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Менинг ҳузуримда сутдан (ажралмаган) бир ёш эчки бор, у иккита гўшт қўйидан яхшироқдир», — деди. У зот: «У икки қурбонлигингнинг яхшироқидир, лекин сендан кейин ҳеч кимга (эчкидан) бир ёшга тўлмагани (жузъ) кифоя қилмайди», — дедилар.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ،
بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ الإِيَامِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا نُصَلِّي ثُمَّ نَرْجِعُ فَنَنْحَرُ فَمَنْ
فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا وَمَنْ ذَبَحَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ
" . وَكَانَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ قَدْ ذَبَحَ فَقَالَ عِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ فَقَالَ " اذْبَحْهَا
وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu kunimizda biz boshlaydigan birinchi narsa — namoz oʻqishimizdir, soʻng qaytib (qurbonlik) soʻyamiz. Kimki shunday qilsa, bizning sunnatimizga muvofiq qilibdi. Kimki (namozdan oldin) soʻysa, u faqat ahliga taqdim qilgan goʻshtdir, qurbonlikdan hech narsa emas», — dedilar. Abu Burda ibn Niyor (namozdan oldin) soʻygan edi, shunda u: «Mening huzurimda yoshi katta qoʻydan yaxshiroq bir yosh qoʻy bor», — dedi. U zot: «Uni soʻy, ammo u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кунимизда биз бошлайдиган биринчи нарса — намоз ўқишимиздир, сўнг қайтиб (қурбонлик) сўямиз. Кимки шундай қилса, бизнинг суннатимизга мувофиқ қилибди. Кимки (намоздан олдин) сўйса, у фақат аҳлига тақдим қилган гўштдир, қурбонликдан ҳеч нарса эмас», — дедилар. Абу Бурда ибн Ниёр (намоздан олдин) сўйган эди, шунда у: «Менинг ҳузуримда ёши катта қўйдан яхшироқ бир ёш қўй бор», — деди. У зот: «Уни сўй, аммо у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ،
عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ ذَبَحَ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى
الله عليه وسلم " أَبْدِلْهَا " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ عِنْدِي إِلاَّ جَذَعَةٌ - قَالَ شُعْبَةُ
وَأَظُنُّهُ قَالَ - وَهِيَ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلْهَا مَكَانَهَا
وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Burda namozdan oldin (qurbonlik) soʻydi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni almashtir!» — dedilar. U: «Yo Rasululloh! Mening huzurimda bir yosh qoʻydan boshqa narsa yoʻq», — dedi. Shuʼba dedi: Oʻylashimcha, u (Baro ibn Ozib): «U yoshi katta qoʻydan yaxshiroqdir», — dedi (deb aytdi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni uning oʻrniga qil, ammo u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бурда намоздан олдин (қурбонлик) сўйди. Шунда Набий ﷺ: «Уни алмаштир!» — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Менинг ҳузуримда бир ёш қўйдан бошқа нарса йўқ», — деди. Шуъба деди: Ўйлашимча, у (Баро ибн Озиб): «У ёши катта қўйдан яхшироқдир», — деди (деб айтди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни унинг ўрнига қил, аммо у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو
أُسَامَةَ حَدَّثَنِي بُرَيْدٌ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله
عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمَا أَحَدُهُمَا
أَبُو بُرْدَةَ وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ - إِمَّا قَالَ بِضْعًا وَإِمَّا قَالَ ثَلاَثَةً وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ
رَجُلاً مِنْ قَوْمِي - قَالَ فَرَكِبْنَا سَفِينَةً فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ فَوَافَقْنَا
جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأَصْحَابَهُ عِنْدَهُ فَقَالَ جَعْفَرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَنَا
هَا هُنَا وَأَمَرَنَا بِالإِقَامَةِ فَأَقِيمُوا مَعَنَا . فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا - قَالَ - فَوَافَقْنَا
رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ فَأَسْهَمَ لَنَا - أَوْ قَالَ أَعْطَانَا مِنْهَا
- وَمَا قَسَمَ لأَحَدٍ غَابَ عَنْ فَتْحِ خَيْبَرَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ لِمَنْ شَهِدَ مَعَهُ إِلاَّ لأَصْحَابِ سَفِينَتِنَا
مَعَ جَعْفَرٍ وَأَصْحَابِهِ قَسَمَ لَهُمْ مَعَهُمْ - قَالَ - فَكَانَ نَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا - يَعْنِي
لأَهْلِ السَّفِينَةِ - نَحْنُ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ .
قَالَ فَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ - وَهِيَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا - عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ
النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِ فَدَخَلَ
عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ
عُمَيْسٍ . قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ سَبَقْنَاكُمْ
بِالْهِجْرَةِ فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ . فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلِمَةً كَذَبْتَ
يَا عُمَرُ كَلاَّ وَاللَّهِ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ
وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ فِي الْحَبَشَةِ وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ وَايْمُ
اللَّهِ لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ وَوَاللَّهِ
لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَى ذَلِكَ . قَالَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ
يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ بِأَحَقَّ
بِي مِنْكُمْ وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ " . قَالَتْ فَلَقَدْ
رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ مَا مِنَ الدُّنْيَا
شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
. قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Yamanda ekanimizda Rasululloh ﷺ ning (Makkadan) chiqib ketganlari (hijratlari) haqidagi xabar bizga yetdi. Shunda biz ham u zotning oldilariga hijrat qilib chiqdik: men va ikki akam — ulardan men kichigi edim; biri Abu Burda, ikkinchisi Abu Ruhm edi — qavmimdan u (rovi) yo «bir necha» dedi, yoki «ellik uch» yoxud «ellik ikki kishi», dedi. Biz kemaga mindik, kemamiz bizni Habashistondagi Najoshiy huzuriga olib bordi. Oʻsha yerda biz Jaʼfar ibn Abu Tolib va uning sheriklariga duch keldik. Jaʼfar: «Rasululloh ﷺ bizni bu yerga yuborib, shu yerda turishimizga buyurganlar; siz ham biz bilan turing», — dedi. Shunday qilib, biz u bilan birga turdik, soʻng hammamiz birga (Madinaga) keldik. Biz Rasululloh ﷺ ga Xaybarni fath qilgan paytlarida yetib keldik. U zot bizga ham (gʻanimatdan) ulush ajratdilar — yoki «undan bizga berdilar», dedi. U zot Xaybar fathida hozir boʻlmagan biror kishiga undan hech narsa boʻlib bermas, faqat oʻzlari bilan birga hozir boʻlganlargagina (boʻlib berar) edilar; biroq kemamiz egalariga — Jaʼfar va uning sheriklari bilan birga — ularga ham ulush ajratdilar. Odamlardan baʼzilari bizga — yaʼni kema ahliga — «Biz hijratda sizdan oldin ketganmiz», — der edilar. Asmo bint Umays — u biz bilan birga kelganlardan edi — Nabiy ﷺ ning ayollari Hafsaning huzuriga ziyoratga kirdi; u Najoshiy tomon hijrat qilganlar qatorida hijrat qilgan edi. Asmo Hafsaning huzurida ekanida, Umar Hafsaning oldiga kirib qoldi. Umar Asmoni koʻrib: «Bu kim?» — dedi. Asmo: «Asmo bint Umaysman», — dedi. Umar: «Habashistonlik, dengiz orqali kelgan ana shu (ayol)mi?» — dedi. Asmo: «Ha», — dedi. Shunda Umar: «Biz hijratda sizdan oldin ketganmiz, shuning uchun biz Rasululloh ﷺ ga sizdan koʻra haqliroqmiz», — dedi. Asmo gʻazablandi va bir soʻz aytib: «Yolgʻon aytding, ey Umar! Yoʻq, Allohga qasamki, sizlar Rasululloh ﷺ bilan birga edingiz; u zot ochlaringizni ovqatlantirar, johillaringizga vaʼz qilar edilar. Biz esa Habashistonda — yiroq, yot, adovatli (xalq) yurtida edik; bu esa Alloh va Uning Rasuli yoʻlida edi. Allohga qasamki, sen aytgan narsani Rasululloh ﷺ ga aytmagunimcha, taom yemayman va ichimlik ichmayman! Biz (u yerda) ozor berilar va qoʻrqitilar edik. Men buni Rasululloh ﷺ ga aytaman va u zotdan soʻrayman. Allohga qasamki, yolgʻon aytmayman, (haqdan) ogʻmayman va bunga (eshitganimga) hech narsa qoʻshmayman», — dedi. Nabiy ﷺ kelganlarida, Asmo: «Yo Nabiyalloh! Umar shunday-shunday dedi», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U menga sizlardan koʻra haqliroq emas; unga va uning sheriklariga bitta hijrat bor, sizlarga — kema ahliga esa ikkita hijrat bor», — dedilar. (Asmo) dedi: Soʻng men Abu Musa va kema ahlining toʻp-toʻp boʻlib mening oldimga kelib, shu hadis haqida soʻrayotganlarini koʻrdim; dunyoda ular uchun Rasululloh ﷺ aytgan bu narsadan koʻra sevimliroq va ulardagi nazarda ulugʻroq narsa yoʻq edi. Abu Burda dedi: Asmo: «Soʻng men Abu Musani koʻrdimki, u bu hadisni mendan qayta-qayta soʻrar edi», — dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Яманда эканимизда Расулуллоҳ ﷺ нинг (Маккадан) чиқиб кетганлари (ҳижратлари) ҳақидаги хабар бизга етди. Шунда биз ҳам у зотнинг олдиларига ҳижрат қилиб чиқдик: мен ва икки акам — улардан мен кичиги эдим; бири Абу Бурда, иккинчиси Абу Руҳм эди — қавмимдан у (рови) ё «бир неча» деди, ёки «эллик уч» ёхуд «эллик икки киши», деди. Биз кемага миндик, кемамиз бизни Ҳабашистондаги Нажоший ҳузурига олиб борди. Ўша ерда биз Жаъфар ибн Абу Толиб ва унинг шерикларига дуч келдик. Жаъфар: «Расулуллоҳ ﷺ бизни бу ерга юбориб, шу ерда туришимизга буюрганлар; сиз ҳам биз билан туринг», — деди. Шундай қилиб, биз у билан бирга турдик, сўнг ҳаммамиз бирга (Мадинага) келдик. Биз Расулуллоҳ ﷺ га Хайбарни фатҳ қилган пайтларида етиб келдик. У зот бизга ҳам (ғаниматдан) улуш ажратдилар — ёки «ундан бизга бердилар», деди. У зот Хайбар фатҳида ҳозир бўлмаган бирор кишига ундан ҳеч нарса бўлиб бермас, фақат ўзлари билан бирга ҳозир бўлганларгагина (бўлиб берар) эдилар; бироқ кемамиз эгаларига — Жаъфар ва унинг шериклари билан бирга — уларга ҳам улуш ажратдилар. Одамлардан баъзилари бизга — яъни кема аҳлига — «Биз ҳижратда сиздан олдин кетганмиз», — дер эдилар. Асмо бинт Умайс — у биз билан бирга келганлардан эди — Набий ﷺ нинг аёллари Ҳафсанинг ҳузурига зиёратга кирди; у Нажоший томон ҳижрат қилганлар қаторида ҳижрат қилган эди. Асмо Ҳафсанинг ҳузурида эканида, Умар Ҳафсанинг олдига кириб қолди. Умар Асмони кўриб: «Бу ким?» — деди. Асмо: «Асмо бинт Умайсман», — деди. Умар: «Ҳабашистонлик, денгиз орқали келган ана шу (аёл)ми?» — деди. Асмо: «Ҳа», — деди. Шунда Умар: «Биз ҳижратда сиздан олдин кетганмиз, шунинг учун биз Расулуллоҳ ﷺ га сиздан кўра ҳақлироқмиз», — деди. Асмо ғазабланди ва бир сўз айтиб: «Ёлғон айтдинг, эй Умар! Йўқ, Аллоҳга қасамки, сизлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдингиз; у зот очларингизни овқатлантирар, жоҳилларингизга ваъз қилар эдилар. Биз эса Ҳабашистонда — йироқ, ёт, адоватли (халқ) юртида эдик; бу эса Аллоҳ ва Унинг Расули йўлида эди. Аллоҳга қасамки, сен айтган нарсани Расулуллоҳ ﷺ га айтмагунимча, таом емайман ва ичимлик ичмайман! Биз (у ерда) озор берилар ва қўрқитилар эдик. Мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтаман ва у зотдан сўрайман. Аллоҳга қасамки, ёлғон айтмайман, (ҳақдан) оғмайман ва бунга (эшитганимга) ҳеч нарса қўшмайман», — деди. Набий ﷺ келганларида, Асмо: «Ё Набияллоҳ! Умар шундай-шундай деди», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У менга сизлардан кўра ҳақлироқ эмас; унга ва унинг шерикларига битта ҳижрат бор, сизларга — кема аҳлига эса иккита ҳижрат бор», — дедилар. (Асмо) деди: Сўнг мен Абу Муса ва кема аҳлининг тўп-тўп бўлиб менинг олдимга келиб, шу ҳадис ҳақида сўраётганларини кўрдим; дунёда улар учун Расулуллоҳ ﷺ айтган бу нарсадан кўра севимлироқ ва улардаги назарда улуғроқ нарса йўқ эди. Абу Бурда деди: Асмо: «Сўнг мен Абу Мусани кўрдимки, у бу ҳадисни мендан қайта-қайта сўрар эди», — деди.