حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَضْحَى بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ، وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّهُ قَبْلَ الصَّلاَةِ، وَلاَ نُسُكَ لَهُ ". فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ خَالُ الْبَرَاءِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنِّي نَسَكْتُ شَاتِي قَبْلَ الصَّلاَةِ، وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ، وَأَحْبَبْتُ أَنْ تَكُونَ شَاتِي أَوَّلَ مَا يُذْبَحُ فِي بَيْتِي، فَذَبَحْتُ شَاتِي وَتَغَدَّيْتُ قَبْلَ أَنْ آتِيَ الصَّلاَةَ. قَالَ " شَاتُكَ شَاةُ لَحْمٍ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنَّ عِنْدَنَا عَنَاقًا لَنَا جَذَعَةً هِيَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ شَاتَيْنِ، أَفَتَجْزِي عَنِّي قَالَ " نَعَمْ، وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Nahr kuni namoz oʻqigandan keyin xutba qilib: «Kim biz kabi namoz oʻqisa va biz kabi (qurbonlik) soʻysa, uning nusuki (qurbonligi) Alloh tomonidan qabul qilinadi. Kim qurbonligini iyd namozidan oldin soʻysa, u qurbonlik qilmagan boʻladi», — dedilar. Baroʼning amakisi Abu Burda ibn Niyor: «Yo Rasululloh, men qoʻyimni iyd namozidan oldin soʻydim va bugunni yeb-ichadigan (spirtli ichimlik emas) kun deb oʻyladim, hamda qoʻyim uyimda birinchi soʻyilgan (qurbonlik) boʻlishini yoqtirdim. Bas, qoʻyimni soʻydim va namozga kelishdan oldin taomimni yedim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen soʻygan qoʻy — (oddiy) goʻsht, xolos (nusuk emas)», — dedilar. U (Abu Burda): «Yo Rasululloh, mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u menga ikki qoʻydan sevimliroq. U mening nomimdan nusuk (qurbonlik) sifatida kifoya qiladimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, u senga kifoya qiladi, lekin sendan keyin hech kimga (nusuk sifatida) kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наҳр куни намоз ўқигандан кейин хутба қилиб: «Ким биз каби намоз ўқиса ва биз каби (қурбонлик) сўйса, унинг нусуки (қурбонлиги) Аллоҳ томонидан қабул қилинади. Ким қурбонлигини ийд намозидан олдин сўйса, у қурбонлик қилмаган бўлади», — дедилар. Барўнинг амакиси Абу Бурда ибн Ниёр: «Ё Расулуллоҳ, мен қўйимни ийд намозидан олдин сўйдим ва бугунни еб-ичадиган (спиртли ичимлик эмас) кун деб ўйладим, ҳамда қўйим уйимда биринчи сўйилган (қурбонлик) бўлишини ёқтирдим. Бас, қўйимни сўйдим ва намозга келишдан олдин таомимни едим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен сўйган қўй — (оддий) гўшт, холос (нусук эмас)», — дедилар. У (Абу Бурда): «Ё Расулуллоҳ, менинг бир ёш урғочи эчким бор — у менга икки қўйдан севимлироқ. У менинг номимдан нусук (қурбонлик) сифатида кифоя қиладими?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, у сенга кифоя қилади, лекин сендан кейин ҳеч кимга (нусук сифатида) кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ سَأَلَ الشَّعْبِيَّ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو إِنَّ مَنْ قِبَلَنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ يَقُولُونَ فِي الرَّجُلِ إِذَا أَعْتَقَ أَمَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا فَهُوَ كَالرَّاكِبِ بَدَنَتَهُ . فَقَالَ الشَّعْبِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَأَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَآمَنَ بِهِ وَاتَّبَعَهُ وَصَدَّقَهُ فَلَهُ أَجْرَانِ وَعَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ تَعَالَى وَحَقَّ سَيِّدِهِ فَلَهُ أَجْرَانِ وَرَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَغَذَاهَا فَأَحْسَنَ غِذَاءَهَا ثُمَّ أَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ " . ثُمَّ قَالَ الشَّعْبِيُّ لِلْخُرَاسَانِيِّ خُذْ هَذَا الْحَدِيثَ بِغَيْرِ شَىْءٍ . فَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يَرْحَلُ فِيمَا دُونَ هَذَا إِلَى الْمَدِينَةِ .
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) borki, ularga ajrlari (savoblari) ikki marta beriladi: kitob ahlidan boʻlgan bir kishiki, oʻz paygʻambariga iymon keltirgan, soʻng Paygʻambar ﷺ ga (zamondosh boʻlib) yetishgan-da, unga iymon keltirgan, unga ergashgan va uni tasdiqlagan boʻlsa — unga ikki ajr (bor); va Alloh taoloning haqini hamda xoʻjasining haqini ado etgan qul (mamluk) — unga ikki ajr (bor); va bir kishiki, uning bir choʻrisi boʻlib, uni (yaxshi) boqib, ozigʻini chiroyli qilgan, soʻng unga odob berib, odobini chiroyli qilgan, keyin uni ozod qilib, unga uylangan boʻlsa — unga ikki ajr (bor)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) борки, уларга ажрлари (савоблари) икки марта берилади: китоб аҳлидан бўлган бир кишики, ўз пайғамбарига иймон келтирган, сўнг Пайғамбар ﷺ га (замондош бўлиб) етишган-да, унга иймон келтирган, унга эргашган ва уни тасдиқлаган бўлса — унга икки ажр (бор); ва Аллоҳ таолонинг ҳақини ҳамда хўжасининг ҳақини адо этган қул (мамлук) — унга икки ажр (бор); ва бир кишики, унинг бир чўриси бўлиб, уни (яхши) боқиб, озиғини чиройли қилган, сўнг унга одоб бериб, одобини чиройли қилган, кейин уни озод қилиб, унга уйланган бўлса — унга икки ажр (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَى صُبْرَةٍ مِنْ طَعَامٍ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهَا فَنَالَتْ أَصَابِعُهُ بَلَلاً فَقَالَ " يَا صَاحِبَ الطَّعَامِ مَا هَذَا " . قَالَ أَصَابَتْهُ السَّمَاءُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " أَفَلاَ جَعَلْتَهُ فَوْقَ الطَّعَامِ حَتَّى يَرَاهُ النَّاسُ " . ثُمَّ قَالَ " مَنْ غَشَّ فَلَيْسَ مِنَّا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي الْحَمْرَاءِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي بُرْدَةَ بْنِ نِيَارٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الْغِشَّ وَقَالُوا الْغِشُّ حَرَامٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir uyum taom yonidan oʻtdilar-da, qoʻllarini uning ichiga tiqdilar, shunda barmoqlariga namlik tegdi. U zot: «Ey taom egasi, bu nima?» dedilar. (Egasi): «Unga osmon (yomgʻiri) yetdi, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Uni odamlar koʻrishi uchun taomning ustiga qoʻysang boʻlmasmidi?!» dedilar. Soʻng: «Kim aldasa, u bizdan emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Abulhamro, Ibn Abbos, Burayda, Abu Burda ibn Niyor va Huzayfa ibn al-Yamondan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlining amali shunga (muvofiq)dir: ular aldashni makruh sanaganlar va: «Aldash haromdir», deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир уюм таом ёнидан ўтдилар-да, қўлларини унинг ичига тиқдилар, шунда бармоқларига намлик тегди. У зот: «Эй таом эгаси, бу нима?» дедилар. (Эгаси): «Унга осмон (ёмғири) етди, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Уни одамлар кўриши учун таомнинг устига қўйсанг бўлмасмиди?!» дедилар. Сўнг: «Ким алдаса, у биздан эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умар, Абулҳамро, Ибн Аббос, Бурайда, Абу Бурда ибн Ниёр ва Ҳузайфа ибн ал-Ямондан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлининг амали шунга (мувофиқ)дир: улар алдашни макруҳ санаганлар ва: «Алдаш ҳаромдир», деганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ، عَنْ يُونُسَ، وَإِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ يُونُسُ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ وَإِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar. Abu Dovud dedi: «U Yunusdan, Abu Burdadan (rivoyat qilingan), Isroil esa Abu Ishoqdan, Abu Burdadan (rivoyat qilgan)».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар. Абу Довуд деди: «У Юнусдан, Абу Бурдадан (ривоят қилинган), Исроил эса Абу Ишоқдан, Абу Бурдадан (ривоят қилган)».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ، أَخْبَرَ أَبَا بُرْدَةَ، فِي الْمَسْجِدِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَتَمَّ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَالصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ " .
Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh azza va jalla buyurganidek taharatni toʻliq bajarsa, besh mahal namoz ular orasidagi gunohlarga kafforat boʻladi», dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ азза ва жалла буюрганидек таҳаратни тўлиқ бажарса, беш маҳал намоз улар орасидаги гуноҳларга каффорат бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ أَبِي صَخْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ، يُحَدِّثُ أَبَا بُرْدَةَ فِي الْمَسْجِدِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " مَنْ أَتَمَّ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ فَالصَّلَوَاتُ الْمَكْتُوبَاتُ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ " .
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Alloh buyurganidek taharatni mukammal qilsa, farz namozlar ular orasidagi gunohlarga kafforat boʻladi», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳ буюрганидек таҳаратни мукаммал қилса, фарз намозлар улар орасидаги гуноҳларга каффорат бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو صَخْرَةَ، جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ، يُحَدِّثُ أَبَا بُرْدَةَ فِي مَسْجِدِ الْبَصْرَةِ وَأَنَا قَائِمٌ، مَعَهُ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَتَمَّ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَالصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Alloh azza va jalla buyurganidek taharatni mukammal qilib olsa, besh vaqt namoz ular orasidagi gunohlarga kafforat boʻladi», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳ азза ва жалла буюрганидек таҳаратни мукаммал қилиб олса, беш вақт намоз улар орасидаги гуноҳларга каффорат бўлади», дедилар.
وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: مَرَّ بِي خَالِي أَبُو بردة بن دِينَار وَمَعَهُ لِوَاءٌ فَقُلْتُ: أَيْنَ تَذْهَبُ؟ قَالَ: بَعَثَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ آتِيهِ بِرَأْسِهِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Togʻam Abu Burda ibn Dinor qoʻlida bayroq bilan yonimdan oʻtdi. Men: «Qayoqqa ketyapsan?» dedim. U: «Nabiy ﷺ meni otasining xotiniga uylangan bir kishining oldiga — uning boshini keltirishim uchun yubordilar», dedi. Termiziy va Abu Dovud rivoyat qilgan.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Тоғам Абу Бурда ибн Динор қўлида байроқ билан ёнимдан ўтди. Мен: «Қаёққа кетяпсан?» дедим. У: «Набий ﷺ мени отасининг хотинига уйланган бир кишининг олдига — унинг бошини келтиришим учун юбордилар», деди. Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا الْمُحَارِبِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَيٍّ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ لِعَامِرٍ الشَّعْبِيِّ: يَا أَبَا عَمْرٍو، إِنَّا نَتَحَدَّثُ عِنْدَنَا أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا أَعْتَقَ أُمَّ وَلَدِهِ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا كَانَ كَالرَّاكِبِ بَدَنَتَهُ، فَقَالَ عَامِرٌ: حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: ثَلاَثَةٌ لَهُمْ أَجْرَانِ: رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ، وَآمَنَ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَلَهُ أَجْرَانِ. وَالْعَبْدُ الْمَمْلُوكُ إِذَا أَدَّى حَقَّ اللهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ. وَرَجُلٌ كَانَتْ عِنْدَهُ أَمَةٌ يَطَأهَا، فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا، وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا، ثُمَّ أَعْتَقَهَا فَتَزَوَّجَهَا، فَلَهُ أَجْرَانِ قَالَ عَامِرٌ: أَعْطَيْنَاكَهَا بِغَيْرِ شَيْءٍ، وَقَدْ كَانَ يَرْكَبُ فِيمَا دُونَهَا إِلَى الْمَدِينَةِ.
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishiga ikki barobar ajr beriladi: kitob ahlidan boʻlib, oʻz paygʻambariga (Iso yoki Musoga) iymon keltirgan, soʻng Muhammad ﷺ ga iymon keltirgan (Islomni qabul qilgan) kishi; Allohga ham, xojasiga ham (vazifasini) ado etgan qul; va choʻrisini chiroyli odob bilan tarbiyalab, yaxshilab (dinni) oʻrgatib, soʻng uni ozod qilib, (keyin) unga uylangan xoja», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч кишига икки баробар ажр берилади: китоб аҳлидан бўлиб, ўз пайғамбарига (Исо ёки Мусога) иймон келтирган, сўнг Муҳаммад ﷺ га иймон келтирган (Исломни қабул қилган) киши; Аллоҳга ҳам, хожасига ҳам (вазифасини) адо этган қул; ва чўрисини чиройли одоб билан тарбиялаб, яхшилаб (динни) ўргатиб, сўнг уни озод қилиб, (кейин) унга уйланган хожа», — дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ نَحَرَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسْكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ذَبَحْتُ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. فَقَالَ " اجْعَلْهُ مَكَانَهُ، وَلَنْ تُوفِيَ أَوْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bu kunimizda qilishimiz lozim boʻlgan birinchi narsa — namoz (oʻqish), soʻng qaytib qurbonlik soʻyish. Bas, kimki shunday qilsa, u bizning sunnatimizga koʻra amal qildi; kim qurbonlikni namozdan oldin soʻydi, u — (oddiy) goʻsht, xolos — uni oilasiga taqdim etdi, u nusuk (qurbonlik) hisoblanmaydi», — dedilar. Ansordan Abu Burda ibn Niyor ismli kishi: «Yo Rasululloh, men nusukni (namozdan oldin) soʻydim, lekin mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u kattaroq qoʻydan yaxshiroq», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni birinchisi oʻrniga qurbonlik qil, lekin sendan keyin hech kimga (qurbonlik sifatida) kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бу кунимизда қилишимиз лозим бўлган биринчи нарса — намоз (ўқиш), сўнг қайтиб қурбонлик сўйиш. Бас, кимки шундай қилса, у бизнинг суннатимизга кўра амал қилди; ким қурбонликни намоздан олдин сўйди, у — (оддий) гўшт, холос — уни оиласига тақдим этди, у нусук (қурбонлик) ҳисобланмайди», — дедилар. Ансордан Абу Бурда ибн Ниёр исмли киши: «Ё Расулуллоҳ, мен нусукни (намоздан олдин) сўйдим, лекин менинг бир ёш урғочи эчким бор — у каттароқ қўйдан яхшироқ», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни биринчиси ўрнига қурбонлик қил, лекин сендан кейин ҳеч кимга (қурбонлик сифатида) кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ، يُحَدِّثُ أَبَا بُرْدَةَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فِي إِمَارَةِ بِشْرٍ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَتَمَّ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى فَالصَّلوَاتُ الْمَكْتُوبَاتُ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ " . هَذَا حَدِيثُ ابْنِ مُعَاذٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ غُنْدَرٍ فِي إِمَارَةِ بِشْرٍ وَلاَ ذِكْرُ الْمَكْتُوبَاتِ .
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim tahoratni — Alloh taolo unga buyurganidek — toʻla (mukammal) qilsa, farz namozlar ular orasidagi (gunohlarga) kafforat boʻladi», dedilar. Bu — Ibn Muozning hadisidir; Gʻundarning hadisida esa «Bishr (voliylik) zamonida» (degani) va «farz (namozlar)» (degani) zikr qilinmagan.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳоратни — Аллоҳ таоло унга буюрганидек — тўла (мукаммал) қилса, фарз намозлар улар орасидаги (гуноҳларга) каффорат бўлади», дедилар. Бу — Ибн Муознинг ҳадисидир; Ғундарнинг ҳадисида эса «Бишр (волийлик) замонида» (дегани) ва «фарз (намозлар)» (дегани) зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَرَّ بِي خَالِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ وَمَعَهُ لِوَاءٌ فَقُلْتُ أَيْنَ تُرِيدُ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ أَنْ آتِيَهُ بِرَأْسِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ قُرَّةَ الْمُزَنِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْبَرَاءِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ عَدِيٍّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ عَنْ أَبِيهِ وَرُوِيَ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ عَدِيٍّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ عَنْ خَالِهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdilarki: Togʻam Abu Burda ibn Niyor qoʻlida bayroq bilan yonimdan oʻtdi. Men: «Qayoqqa ketyapsan?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ meni otasining xotiniga uylangan bir kishining oldiga, uning boshini (kesib) keltirishim uchun yubordilar», dedi. (U yana) aytdi: Bu bobda Qurra al-Muzaniydan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Baroʼning hadisi hasan gʻaribdir. Muhammad ibn Ishoq bu hadisni Adiy ibn Sobitdan, u Abdulloh ibn Yaziddan, u Baroʼdan rivoyat qilgan. Yana bu hadis Ashʼasdan, u Adiydan, u Yazid ibn Baroʼdan, u otasidan (degan yoʻl bilan) ham rivoyat qilingan. Hamda Ashʼasdan, u Adiydan, u Yazid ibn Baroʼdan, u togʻasidan, u Nabiy ﷺdan (degan yoʻl bilan) ham rivoyat qilingan.Барў (розияллоҳу анҳу) айтдиларки: Тоғам Абу Бурда ибн Ниёр қўлида байроқ билан ёнимдан ўтди. Мен: «Қаёққа кетяпсан?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ мени отасининг хотинига уйланган бир кишининг олдига, унинг бошини (кесиб) келтиришим учун юбордилар», деди. (У яна) айтди: Бу бобда Қурра ал-Музанийдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Барўнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни Адий ибн Собитдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Барўдан ривоят қилган. Яна бу ҳадис Ашъасдан, у Адийдан, у Язид ибн Барўдан, у отасидан (деган йўл билан) ҳам ривоят қилинган. Ҳамда Ашъасдан, у Адийдан, у Язид ибн Барўдан, у тоғасидан, у Набий ﷺдан (деган йўл билан) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ فَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي عَنَاقًا جَذَعَةً وَهِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ فَهَلْ تُجْزِئُ عَنِّي قَالَ " نَعَمْ وَلَنْ تُجْزِئَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Misadrad bizga aytdiki, Abul-Ahvas bizga aytdi, Mansur bizga aytdi, u Shaʼbiydan, u Baroʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ bizga Qurbon kuni namozdan keyin xutba qildilar va: «Kim bizning namozimizdek namoz oʻqib, bizning qurbonligimizdek qurbonlik qilsa, bas, u qurbonlikni (toʻgʻri) bajaribdi. Kim namozdan oldin qurbonlik qilsa, bas, u (shunchaki) goʻsht uchun (soʻyilgan) qoʻydir», dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor turib: Ey Rasululloh, Allohga qasamki, men namozga chiqishimdan oldin qurbonlik qildim va bugun yeb-ichish kuni ekanini bilib, shoshildim-da, oʻzim ham yedim, oilamga va qoʻshnilarimga ham yedirdim, dedi. Rasululloh ﷺ: «U goʻsht uchun (soʻyilgan) qoʻydir», dedilar. U: Albatta mening huzurimda bir yoshga toʻlmagan echki (uloq) bor, u goʻsht uchun (soʻyilgan) ikki qoʻydan yaxshiroqdir; u mendan (qurbonlik oʻrniga) kifoya qiladimi? — dedi. U zot: «Ha, lekin sendan keyin hech kimdan kifoya qilmaydi», dedilar.Мисадрад бизга айтдики, Абул-Аҳвас бизга айтди, Мансур бизга айтди, у Шаъбийдан, у Барў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қурбон куни намоздан кейин хутба қилдилар ва: «Ким бизнинг намозимиздек намоз ўқиб, бизнинг қурбонлигимиздек қурбонлик қилса, бас, у қурбонликни (тўғри) бажарибди. Ким намоздан олдин қурбонлик қилса, бас, у (шунчаки) гўшт учун (сўйилган) қўйдир», дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр туриб: Эй Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен намозга чиқишимдан олдин қурбонлик қилдим ва бугун еб-ичиш куни эканини билиб, шошилдим-да, ўзим ҳам едим, оиламга ва қўшниларимга ҳам едирдим, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У гўшт учун (сўйилган) қўйдир», дедилар. У: Албатта менинг ҳузуримда бир ёшга тўлмаган эчки (улоқ) бор, у гўшт учун (сўйилган) икки қўйдан яхшироқдир; у мендан (қурбонлик ўрнига) кифоя қиладими? — деди. У зот: «Ҳа, лекин сендан кейин ҳеч кимдан кифоя қилмайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ، عِنْدَ سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَذْبَحَ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ يُقَدِّمُهُ لأَهْلِهِ " . فَذَبَحَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ . قَالَ " اذْبَحْهَا وَلَنْ تُوفِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Nahr kuni xutba qilib: «Bu kunimizda avval boshlaydigan ishimiz — namoz oʻqishimiz, soʻng qurbonlik soʻyishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga muvofiq ish qilibdi. Kim bundan oldin soʻysa, u shunchaki ahliga taqdim qilgan goʻshtdir», dedilar. Abu Burda ibn Niyor (namozdan oldin) soʻygan edi, u: «Yo Rasululloh, menda musinnadan yaxshiroq bir jazʼa (yosh mol) bor», dedi. U zot: «Uni soʻygin, biroq u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наҳр куни хутба қилиб: «Бу кунимизда аввал бошлайдиган ишимиз — намоз ўқишимиз, сўнг қурбонлик сўйишимиздир. Ким шундай қилса, бизнинг суннатимизга мувофиқ иш қилибди. Ким бундан олдин сўйса, у шунчаки аҳлига тақдим қилган гўштдир», дедилар. Абу Бурда ибн Ниёр (намоздан олдин) сўйган эди, у: «Ё Расулуллоҳ, менда мусиннадан яхшироқ бир жазъа (ёш мол) бор», деди. У зот: «Уни сўйгин, бироқ у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِي بُرْدَةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَدَخَلَ عَلَيْنَا الْحَارِثُ بْنُ أُقَيْشٍ فَحَدَّثَنَا الْحَارِثُ، لَيْلَتَئِذٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " إِنَّ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَتِهِ أَكْثَرُ مِنْ مُضَرَ وَإِنَّ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَعْظُمُ لِلنَّارِ حَتَّى يَكُونَ أَحَدَ زَوَايَاهَا " .
Horis ibn Uqaysh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ummatimda shundaylari borki, uning shafoati bilan Muzarning sonidan koʻproq odam jannatga kiradi. Va albatta, ummatimda shundaylari borki, ular doʻzax uchun shu qadar kattalashadiki, hatto uning burchaklaridan biri boʻlib qoladi», dedilar.Ҳорис ибн Уқайш (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, умматимда шундайлари борки, унинг шафоати билан Музарнинг сонидан кўпроқ одам жаннатга киради. Ва албатта, умматимда шундайлари борки, улар дўзах учун шу қадар катталашадики, ҳатто унинг бурчакларидан бири бўлиб қолади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ بْنَ أَبَانَ، يُحَدِّثُ أَبَا بُرْدَةَ فِي الْمَسْجِدِ أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَتَمَّ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ فَالصَّلَوَاتُ الْمَكْتُوبَاتُ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Alloh buyurganidek taharatni mukammal qilsa, farz namozlar ular orasidagi gunohlarga kafforat boʻladi», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳ буюрганидек таҳаратни мукаммал қилса, фарз намозлар улар орасидаги гуноҳларга каффорат бўлади», дедилар.
وَعَن ابنِ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَدَّهُ أَبَا مُوسَى وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ: «يَسِّرَا وَلَا تُعَسِّرَا وَبَشِّرَا وَلَا تُنَفِّرَا وَتَطَاوَعَا وَلَا تَخْتَلِفَا»
(Saʼid ibn Abu Burda otasidan aytdi:) Paygʻambar ﷺ uning bobosi Abu Muso va Muozni Yamanga yuborib: «Yengillatinglar, qiyinlashtirmanglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; oʻzaro kelishib (itoatda) boʻ linglar», dedilar. Abu Muso: «Ey Allohning paygʻambari, bizning yurtimizda arpadan (qilingan) bir ichimlik — mizr, va asaldan (qilingan) bir ichimlik — bitʼ bor», dedi. U zot: «Har bir mast qiluvchi (narsa) haromdir», dedilar. Ikkovi joʻnadi. Muoz Abu Musoga: «Qurʼonni qanday qiroat qilasan?» dedi. U: «Tik turib, oʻtirib va ulovim ustida (qiroat qilaman); uni tadrijan (qism-qism) qiroat qilaman», dedi. (Muoz:) «Men esa uxlab, soʻng turaman; uyqumni — turishimni (ibodatimni) savobga hisoblaganimdek — savobga hisoblayman», dedi va bir chodir (fustot) qurdi. Ikkovi bir-birini ziyorat qilib turardi. Muoz Abu Musoni ziyorat qildi, qarasa, bir kishi (qoʻ l-oyogʻi) bogʻlab qoʻ yilgan. U: «Bu nima?» dedi. Abu Muso: «(Bu) — bir yahudiy, islom (qabul) qilgan, soʻng dindan qaytgan», dedi. Muoz: «Men albatta uning boʻ ynini uraman (oʻldiraman)», dedi. Uni (Shuʼbadan) Aqadiy va Vahb (ham) rivoyat qildi. Vakiʼ, Nazr va Abu Dovud (Shuʼbadan, Saʼiddan, otasidan, bobosidan, Paygʻambar ﷺdan) — (shunday) keltirdilar. Buni Jarir ibn Abdulhamid (Shayboniydan, Abu Burdadan) rivoyat qildi.(Саъид ибн Абу Бурда отасидан айтди:) Пайғамбар ﷺ унинг бобоси Абу Мусо ва Муозни Яманга юбориб: «Енгиллатинглар, қийинлаштирманглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; ўзаро келишиб (итоатда) бў линглар», дедилар. Абу Мусо: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, бизнинг юртимизда арпадан (қилинган) бир ичимлик — мизр, ва асалдан (қилинган) бир ичимлик — битъ бор», деди. У зот: «Ҳар бир маст қилувчи (нарса) ҳаромдир», дедилар. Иккови жўнади. Муоз Абу Мусога: «Қуръонни қандай қироат қиласан?» деди. У: «Тик туриб, ўтириб ва уловим устида (қироат қиламан); уни тадрижан (қисм-қисм) қироат қиламан», деди. (Муоз:) «Мен эса ухлаб, сўнг тураман; уйқумни — туришимни (ибодатимни) савобга ҳисоблаганимдек — савобга ҳисоблайман», деди ва бир чодир (фустот) қурди. Иккови бир-бирини зиёрат қилиб турарди. Муоз Абу Мусони зиёрат қилди, қараса, бир киши (қў л-оёғи) боғлаб қў йилган. У: «Бу нима?» деди. Абу Мусо: «(Бу) — бир яҳудий, ислом (қабул) қилган, сўнг диндан қайтган», деди. Муоз: «Мен албатта унинг бў йнини ураман (ўлдираман)», деди. Уни (Шуъбадан) Ақадий ва Ваҳб (ҳам) ривоят қилди. Вакиъ, Назр ва Абу Довуд (Шуъбадан, Саъиддан, отасидан, бобосидан, Пайғамбар ﷺдан) — (шундай) келтирдилар. Буни Жарир ибн Абдулҳамид (Шайбонийдан, Абу Бурдадан) ривоят қилди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ قَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ عَجَّلَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَامَ خَالِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَا ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أُصَلِّيَ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. قَالَ " اجْعَلْهَا مَكَانَهَا ـ أَوْ قَالَ اذْبَحْهَا ـ وَلَنْ تَجْزِيَ جَذَعَةٌ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Nahr kuni (Iyd-ul-azha) xutba qilib: «Bu kunimizda qilishimiz lozim boʻlgan birinchi narsa — namoz (oʻqish), soʻng qaytib (qurbonliklarimizni) soʻyish. Bas, kimki shunday qilsa, u bizning sunnatimizga koʻra amal qildi; kim namozdan oldin soʻydi, u — (oddiy) goʻsht, xolos — uni oilasiga taqdim etdi, u hech qaysi jihatdan qurbonlik hisoblanmaydi», — dedilar. Mening amakim Abu Burda ibn Niyor turib: «Yo Rasululloh, men qurbonlikni namozdan oldin soʻydim, lekin mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u kattaroq qoʻydan yaxshiroq», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni birinchisi oʻrniga soʻy; bunday echki sendan keyin hech kimga qurbonlik hisoblanmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наҳр куни (Ийд-ул-азҳа) хутба қилиб: «Бу кунимизда қилишимиз лозим бўлган биринчи нарса — намоз (ўқиш), сўнг қайтиб (қурбонликларимизни) сўйиш. Бас, кимки шундай қилса, у бизнинг суннатимизга кўра амал қилди; ким намоздан олдин сўйди, у — (оддий) гўшт, холос — уни оиласига тақдим этди, у ҳеч қайси жиҳатдан қурбонлик ҳисобланмайди», — дедилар. Менинг амаким Абу Бурда ибн Ниёр туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен қурбонликни намоздан олдин сўйдим, лекин менинг бир ёш урғочи эчким бор — у каттароқ қўйдан яхшироқ», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни биринчиси ўрнига сўй; бундай эчки сендан кейин ҳеч кимга қурбонлик ҳисобланмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " يَسِّرَا وَلاَ تُعَسِّرَا وَبَشِّرَا وَلاَ تُنَفِّرَا وَتَطَاوَعَا وَلاَ تَخْتَلِفَا " .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni va Muozni Yamanga joʻnatdilar va: «Yengillik qilinglar, qiyinlashtirmanglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; oʻzaro itoatda boʻlinglar, ixtilof qilmanglar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни ва Муозни Яманга жўнатдилар ва: «Енгиллик қилинглар, қийинлаштирманглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; ўзаро итоатда бўлинглар, ихтилоф қилманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ، أَوْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُجَالِدٍ قَالَ اخْتَلَفَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبُو بُرْدَةَ فِي السَّلَفِ فَبَعَثُونِي إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ إِنْ كُنَّا نُسْلِفُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ - زَادَ ابْنُ كَثِيرٍ - إِلَى قَوْمٍ مَا هُوَ عِنْدَهُمْ . ثُمَّ اتَّفَقَا وَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Muhammad yoki Abdulloh ibn Mujolid aytdi: Abdulloh ibn Shaddod bilan Abu Burda salaf (oldindan toʻlash) haqida ixtilof qildilar va meni Ibn Abu Avfoning oldiga yubordilar. Men undan (bu haqda) soʻradim. U shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺning, Abu Bakr va Umarning zamonlarida bugʻdoy, arpa, xurmo va mavizga oldindan (haq toʻlab) savdo qilar edik» — Ibn Kasir (rivoyatida) shuni qoʻshdi: «(bu narsalar) oʻzlarida boʻlmagan qavmga (toʻlardik).» Soʻng (rivoyatlar) bir xil boʻldi: «Men Ibn Abzoʼdan ham soʻradim, u ham shunga oʻxshash javob berdi.»Муҳаммад ёки Абдуллоҳ ибн Мужолид айтди: Абдуллоҳ ибн Шаддод билан Абу Бурда салаф (олдиндан тўлаш) ҳақида ихтилоф қилдилар ва мени Ибн Абу Авфонинг олдига юбордилар. Мен ундан (бу ҳақда) сўрадим. У шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг, Абу Бакр ва Умарнинг замонларида буғдой, арпа, хурмо ва мавизга олдиндан (ҳақ тўлаб) савдо қилар эдик» — Ибн Касир (ривоятида) шуни қўшди: «(бу нарсалар) ўзларида бўлмаган қавмга (тўлардик).» Сўнг (ривоятлар) бир хил бўлди: «Мен Ибн Абзўдан ҳам сўрадим, у ҳам шунга ўхшаш жавоб берди.»
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ ثُمَّ قَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ عَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ فَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ فَهَلْ تُجْزِي عَنِّي قَالَ " نَعَمْ وَلَنْ تُجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nahr kuni namozdan soʻng bizga xutba qildilar, soʻng: «Kim bizning namozimizday namoz oʻqib, bizning qurbonligimizday qurbonlik qilsa, qurbonlikni toʻgʻri ado etibdi. Kim namozdan oldin soʻysa, u faqat goʻsht uchun soʻyilgan qoʻydir», dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor: «Ey Rasululloh, Allohga qasamki, men namozga chiqishimdan oldin soʻydim. Bugun eb-ichish kuni ekanini bilib, shoshildim-da, oʻzim yedim, ahlim va qoʻshnilarimga ham yedirdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «U goʻsht uchun soʻyilgan qoʻydir», dedilar. U: «Mening oldimda ikkita goʻsht qoʻyidan afzalroq bir yosh echki bor, shu men uchun kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha, lekin sendan keyin hech kim uchun kifoya qilmaydi», dedilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ наҳр куни намоздан сўнг бизга хутба қилдилар, сўнг: «Ким бизнинг намозимиздай намоз ўқиб, бизнинг қурбонлигимиздай қурбонлик қилса, қурбонликни тўғри адо этибди. Ким намоздан олдин сўйса, у фақат гўшт учун сўйилган қўйдир», дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен намозга чиқишимдан олдин сўйдим. Бугун эб-ичиш куни эканини билиб, шошилдим-да, ўзим едим, аҳлим ва қўшниларимга ҳам едирдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У гўшт учун сўйилган қўйдир», дедилар. У: «Менинг олдимда иккита гўшт қўйидан афзалроқ бир ёш эчки бор, шу мен учун кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа, лекин сендан кейин ҳеч ким учун кифоя қилмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ الْجَرْمِيُّ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي فَجَاءَ عَلِيٌّ فَقَامَ عَلَيْنَا فَسَلَّمَ ثُمَّ أَمَرَ أَبَا مُوسَى بِأُمُورٍ مِنْ أُمُورِ النَّاسِ قَالَ ثُمَّ قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلْ اللَّهَ الْهُدَى وَأَنْتَ تَعْنِي بِذَلِكَ هِدَايَةَ الطَّرِيقِ وَاسْأَلْ اللَّهَ السَّدَادَ وَأَنْتَ تَعْنِي بِذَلِكَ تَسْدِيدَكَ السَّهْمَ وَنَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَجْعَلَ خَاتَمِي فِي هَذِهِ أَوْ هَذِهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى قَالَ فَكَانَ قَائِمًا فَمَا أَدْرِي فِي أَيَّتِهِمَا قَالَ وَنَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمِيثَرَةِ وَعَنْ الْقَسِّيَّةِ قُلْنَا لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَيُّ شَيْءٍ الْمِيثَرَةُ قَالَ شَيْءٌ يَصْنَعُهُ النِّسَاءُ لِبُعُولَتِهِنَّ عَلَى رِحَالِهِنَّ قَالَ قُلْنَا وَمَا الْقَسِّيَّةُ قَالَ ثِيَابٌ تَأْتِينَا مِنْ قِبَلِ الشَّامِ مُضَلَّعَةٌ فِيهَا أَمْثَالُ الْأُتْرُجِّ قَالَ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَلَمَّا رَأَيْتُ السَّبَنِيَّ عَرَفْتُ أَنَّهَا هِيَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Allohdan hidoyat soʻra ‹va bunda yoʻlning toʻgʻriligini niyat qil›, hamda Allohdan sadad soʻra ‹va bunda oʻqni nishonga toʻgʻri otishingni niyat qil›», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ meni uzukni mana bu yoki mana bu — koʻrsatkich va oʻrta barmoqqa taqishimdan qaytardilar. Yana Rasululloh ﷺ meni miysara va qassiyadan qaytardilar. Biz undan: «Ey moʻminlar amiri, miysara nima?» deb soʻradik. U: «Ayollar erlari uchun ularning egarlariga qiladigan bir narsa», dedi. «Qassiya nima?» dedik. U: «Bizga Shom tomonidan keladigan, ipakli, chiz-chiziq boʻlib, ustida turunj mevasiga oʻxshash naqshlar boʻlgan kiyimlar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Аллоҳдан ҳидоят сўра ‹ва бунда йўлнинг тўғрилигини ният қил›, ҳамда Аллоҳдан садад сўра ‹ва бунда ўқни нишонга тўғри отишингни ният қил›», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ мени узукни мана бу ёки мана бу — кўрсаткич ва ўрта бармоққа тақишимдан қайтардилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ мени мийсара ва қассиядан қайтардилар. Биз ундан: «Эй мўминлар амири, мийсара нима?» деб сўрадик. У: «Аёллар эрлари учун уларнинг эгарларига қиладиган бир нарса», деди. «Қассия нима?» дедик. У: «Бизга Шом томонидан келадиган, ипакли, чиз-чизиқ бўлиб, устида турунж мевасига ўхшаш нақшлар бўлган кийимлар», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسْكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ، وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ". فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ، وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ وَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ". قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي عَنَاقَ جَذَعَةٍ، هِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ، فَهَلْ تَجْزِي عَنِّي قَالَ " نَعَمْ، وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nahr kuni Rasululloh ﷺ iyd namozidan keyin xutba qilib: «Kim biz kabi namoz oʻqisa va biz kabi qurbonlik soʻysa, u bizning (nusuk) — qurbonlik soʻyish — sunnatimizga koʻra amal qildi; kim qurbonligini namozdan oldin soʻydi, u — (oddiy) qoʻy goʻshti, xolos (qurbonlik emas)», — dedilar. Abu Burda ibn Niyor turib: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men qurbonligimni (iyd) namozini oʻqishdan oldin soʻydim va bugunni yeb-ichadigan (spirtli ichimlik emas) kun deb oʻyladim, shuning uchun (soʻyishda) shoshildim va (oʻzim) yedim hamda oilam va qoʻshnilarimga ham yedirdim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «U — (oddiy) qoʻy goʻshti, xolos (qurbonlik emas)», — dedilar. Soʻng Abu Burda: «Mening bir yosh urgʻochi echkim bor va shubhasiz, u ikki qoʻydan yaxshiroq. U menga qurbonlik sifatida kifoya qiladimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha. Lekin sendan keyin hech kimga (qurbonlik sifatida) kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Наҳр куни Расулуллоҳ ﷺ ийд намозидан кейин хутба қилиб: «Ким биз каби намоз ўқиса ва биз каби қурбонлик сўйса, у бизнинг (нусук) — қурбонлик сўйиш — суннатимизга кўра амал қилди; ким қурбонлигини намоздан олдин сўйди, у — (оддий) қўй гўшти, холос (қурбонлик эмас)», — дедилар. Абу Бурда ибн Ниёр туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен қурбонлигимни (ийд) намозини ўқишдан олдин сўйдим ва бугунни еб-ичадиган (спиртли ичимлик эмас) кун деб ўйладим, шунинг учун (сўйишда) шошилдим ва (ўзим) едим ҳамда оилам ва қўшниларимга ҳам едирдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У — (оддий) қўй гўшти, холос (қурбонлик эмас)», — дедилар. Сўнг Абу Бурда: «Менинг бир ёш урғочи эчким бор ва шубҳасиз, у икки қўйдан яхшироқ. У менга қурбонлик сифатида кифоя қиладими?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа. Лекин сендан кейин ҳеч кимга (қурбонлик сифатида) кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الأَشْعَرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي عَامِرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ وَنَحْنُ سِتَّةُ نَفَرٍ بَيْنَنَا بَعِيرٌ نَعْتَقِبُهُ - قَالَ - فَنَقِبَتْ أَقْدَامُنَا فَنَقِبَتْ قَدَمَاىَ وَسَقَطَتْ أَظْفَارِي فَكُنَّا نَلُفُّ عَلَى أَرْجُلِنَا الْخِرَقَ فَسُمِّيَتْ غَزْوَةَ ذَاتِ الرِّقَاعِ لِمَا كُنَّا نُعَصِّبُ عَلَى أَرْجُلِنَا مِنَ الْخِرَقِ . قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَحَدَّثَ أَبُو مُوسَى بِهَذَا الْحَدِيثِ ثُمَّ كَرِهَ ذَلِكَ . قَالَ كَأَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يَكُونَ شَيْئًا مِنْ عَمَلِهِ أَفْشَاهُ . قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي غَيْرُ بُرَيْدٍ وَاللَّهُ يَجْزِي بِهِ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir gʻazotga chiqdik, biz olti kishi edik, oramizda navbatma-navbat minib turadigan bir tuyamiz bor edi. Oyoqlarimiz teshilib ketdi, mening oyoqlarim ham teshilib, tirnoqlarim tushib ketdi. Shu sababli oyoqlarimizga latta oʻrar edik. Oyoqlarimizga latta bogʻlaganimiz uchun u Zotur-Riqoʼ gʻazoti deb nomlandi». Abu Burda dedi: Abu Muso bu hadisni aytdi-yu, soʻng buni yoqtirmadi. (Rovi) dedi: «Goʻyo u (Alloh yoʻlida qilgan) amalidan biror narsani oshkor qilganini yoqtirmadi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир ғазотга чиқдик, биз олти киши эдик, орамизда навбатма-навбат миниб турадиган бир туямиз бор эди. Оёқларимиз тешилиб кетди, менинг оёқларим ҳам тешилиб, тирноқларим тушиб кетди. Шу сабабли оёқларимизга латта ўрар эдик. Оёқларимизга латта боғлаганимиз учун у Зотур-Риқў ғазоти деб номланди». Абу Бурда деди: Абу Мусо бу ҳадисни айтди-ю, сўнг буни ёқтирмади. (Рови) деди: «Гўё у (Аллоҳ йўлида қилган) амалидан бирор нарсани ошкор қилганини ёқтирмади».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، يَقُولُ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْقَسِّيِّ وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ وَأَنْ أَلْبَسَ خَاتَمِي فِي هَذِهِ وَفِي هَذِهِ . وَأَشَارَ إِلَى السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَابْنُ أَبِي مُوسَى هُوَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى وَاسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ meni qassiydan, qizil mayssaradan hamda uzugimni bu va bu (barmoq)ga taqishimdan qaytardilar», dedi — va u koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqqa ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Abu Muso — Abu Burda ibn Abu Muso boʻlib, uning ismi Omir ibn Abdulloh ibn Qaysdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ мени қассийдан, қизил майссарадан ҳамда узугимни бу ва бу (бармоқ)га тақишимдан қайтардилар», деди — ва у кўрсаткич ҳамда ўрта бармоққа ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Мусо — Абу Бурда ибн Абу Мусо бўлиб, унинг исми Омир ибн Абдуллоҳ ибн Қайсдир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُلِ اللَّهُمَّ اهْدِنِي وَسَدِّدْنِي وَاذْكُرْ بِالْهِدَايَةِ هِدَايَةَ الطَّرِيقِ وَاذْكُرْ بِالسَّدَادِ تَسْدِيدَكَ السَّهْمَ " . قَالَ وَنَهَانِي أَنْ أَضَعَ الْخَاتَمَ فِي هَذِهِ أَوْ فِي هَذِهِ لِلسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى - شَكَّ عَاصِمٌ - وَنَهَانِي عَنِ الْقَسِّيَّةِ وَالْمِيثَرَةِ . قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقُلْنَا لِعَلِيٍّ مَا الْقَسِّيَّةُ قَالَ ثِيَابٌ تَأْتِينَا مِنَ الشَّامِ أَوْ مِنْ مِصْرَ مُضَلَّعَةٌ فِيهَا أَمْثَالُ الأُتْرُجِّ قَالَ وَالْمِيثَرَةُ شَىْءٌ كَانَتْ تَصْنَعُهُ النِّسَاءُ لِبُعُولَتِهِنَّ .
Musaddad, unga Bishr ibn al-Mufazzal, unga Osim ibn Kulayb, unga Abu Burda, unga Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «‹Allohumma-hdiniy va saddidniy› deb ayt. Hidoyat (deganda) yoʻlning toʻgʻriligini esla, sadod (toʻgʻrilik deganda) oʻqni nishonga toʻgʻrilab otishingni esla», dedilar. U (Ali) aytdi: Va u zot meni uzukni mana bunga yoki mana bunga — koʻrsatkich va oʻrta barmoqqa — taqishimdan qaytardilar. Osim shak qildi. Yana meni qassiy (ipak aralash kiyim) va miysaradan qaytardilar. Abu Burda aytdi: Biz Aliga: «Qassiy nima?» dedik. U: «Bizga Shomdan yoki Misrdan keladigan, turunj (sitrus mevasi) naqshlari kabi yoʻl-yoʻl chizilgan matolardir», dedi. U aytdi: Miysara esa ayollar erlari uchun yasaydigan bir narsa edi.Мусаддад, унга Бишр ибн ал-Муфаззал, унга Осим ибн Кулайб, унга Абу Бурда, унга Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «‹Аллоҳумма-ҳдиний ва саддидний› деб айт. Ҳидоят (деганда) йўлнинг тўғрилигини эсла, садод (тўғрилик деганда) ўқни нишонга тўғрилаб отишингни эсла», дедилар. У (Али) айтди: Ва у зот мени узукни мана бунга ёки мана бунга — кўрсаткич ва ўрта бармоққа — тақишимдан қайтардилар. Осим шак қилди. Яна мени қассий (ипак аралаш кийим) ва мийсарадан қайтардилар. Абу Бурда айтди: Биз Алига: «Қассий нима?» дедик. У: «Бизга Шомдан ёки Мисрдан келадиган, турунж (ситрус меваси) нақшлари каби йўл-йўл чизилган матолардир», деди. У айтди: Мийсара эса аёллар эрлари учун ясайдиган бир нарса эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَرْسَلَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ بَعْدَ ذَلِكَ فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ إِلَيْكُمْ . فَأَلْقَى لَهُ أَبُو مُوسَى وِسَادَةً لِيَجْلِسَ عَلَيْهَا فَأُتِيَ بِرَجُلٍ كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ كَفَرَ فَقَالَ مُعَاذٌ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . فَلَمَّا قُتِلَ قَعَدَ .
Abu Musa al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni Yamanga yubordilar, soʻng oʻshandan keyin Muoz ibn Jabalni yubordilar. U yetib kelgach: «Ey odamlar, men Rasulullohning sizlarga yuborgan elchisiman», dedi. Abu Musa unga oʻtirishi uchun bir yostiq tashladi. Shu payt oldin yahudiy boʻlib, keyin musulmon boʻlgan, soʻng kofir boʻlgan bir kishi keltirildi. Muoz: «Bu oʻldirilmaguncha oʻtirmayman, bu Allohning va Uning Rasulining hukmidir», deb uch marta aytdi. U oʻldirilgach, u oʻtirdi.Абу Муса ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни Яманга юбордилар, сўнг ўшандан кейин Муоз ибн Жабални юбордилар. У етиб келгач: «Эй одамлар, мен Расулуллоҳнинг сизларга юборган элчисиман», деди. Абу Муса унга ўтириши учун бир ёстиқ ташлади. Шу пайт олдин яҳудий бўлиб, кейин мусулмон бўлган, сўнг кофир бўлган бир киши келтирилди. Муоз: «Бу ўлдирилмагунча ўтирмайман, бу Аллоҳнинг ва Унинг Расулининг ҳукмидир», деб уч марта айтди. У ўлдирилгач, у ўтирди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالسَّدَادَ وَاذْكُرْ بِالْهُدَى هِدَايَتَكَ الطَّرِيقَ وَاذْكُرْ بِالسَّدَادِ تَسْدِيدَكَ السَّهْمَ قَالَ وَنَهَى أَوْ نَهَانِي عَنْ الْقَسِّيِّ وَالْمِيثَرَةِ وَعَنْ الْخَاتَمِ فِي السَّبَّابَةِ أَوْ الْوُسْطَى.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ayt: ‹Ey Alloh, men Sendan hidoyat va toʻgʻrilikni soʻrayman›. Hidoyatni soʻraganingda yoʻlning toʻgʻriligini esla, toʻgʻrilikni soʻraganingda oʻqni nishonga toʻgʻrilashni esla», dedilar. Yana u zot qass va qizil egar yopgichidan hamda koʻrsatkich yoxud oʻrta barmoqqa uzuk taqishdan qaytardilar — yoki meni qaytardilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Айт: ‹Эй Аллоҳ, мен Сендан ҳидоят ва тўғриликни сўрайман›. Ҳидоятни сўраганингда йўлнинг тўғрилигини эсла, тўғриликни сўраганингда ўқни нишонга тўғрилашни эсла», дедилар. Яна у зот қасс ва қизил эгар ёпгичидан ҳамда кўрсаткич ёхуд ўрта бармоққа узук тақишдан қайтардилар — ёки мени қайтардилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ،. وَحَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ،، أَوْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الْمُجَالِدِ قَالَ اخْتَلَفَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ وَأَبُو بُرْدَةَ فِي السَّلَفِ، فَبَعَثُونِي إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنه ـ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ إِنَّا كُنَّا نُسْلِفُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، فِي الْحِنْطَةِ، وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ، وَالتَّمْرِ. وَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ.
Shuʼba (Muhammad yoki Abdulloh ibn Abu Mujoliddan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Shaddod va Abu Burda salam haqida ixtilof qildi; bas, ular meni Ibn Abu Avfo (oldiga) joʻnatdi va men undan bu haqda soʻradim. U: «Allohning Rasuli ﷺ, Abu Bakr va Umar davrida biz — keyin topshiriladigan qilib — bugʻdoy, arpa, quritilgan uzum va xurmo narxini oldindan toʻlar edik», — deb javob berdi. Men Ibn Abzadan (ham) soʻradim va u ham yuqoridagidek javob berdi.Шуъба (Муҳаммад ёки Абдуллоҳ ибн Абу Мужолиддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Шаддод ва Абу Бурда салам ҳақида ихтилоф қилди; бас, улар мени Ибн Абу Авфо (олдига) жўнатди ва мен ундан бу ҳақда сўрадим. У: «Аллоҳнинг Расули ﷺ, Абу Бакр ва Умар даврида биз — кейин топшириладиган қилиб — буғдой, арпа, қуритилган узум ва хурмо нархини олдиндан тўлар эдик», — деб жавоб берди. Мен Ибн Абзадан (ҳам) сўрадим ва у ҳам юқоридагидек жавоб берди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ
الْبَرَاءِ، قَالَ ضَحَّى خَالِي أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم "
تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً مِنَ الْمَعْزِ فَقَالَ " ضَحِّ بِهَا وَلاَ
تَصْلُحُ لِغَيْرِكَ " . ثُمَّ قَالَ " مَنْ ضَحَّى قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا ذَبَحَ لِنَفْسِهِ وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ
فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Togʻam Abu Burda namozdan oldin qurbonlik soʻydi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu (faqat) goʻsht qoʻyidir», — dedilar. U: «Yo Rasululloh! Mening huzurimda echkidan bir yoshga toʻlmagan (juzʼ) bor», — dedi. U zot: «Uni qurbonlik qil, ammo u sendan boshqaga durust boʻlmaydi», — dedilar. Soʻng: «Kimki namozdan oldin soʻysa, u faqat oʻzi uchun soʻygan boʻladi. Kimki namozdan keyin soʻysa, uning qurbonligi toʻla boʻlibdi va u musulmonlarning sunnatiga muvofiq qilibdi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Тоғам Абу Бурда намоздан олдин қурбонлик сўйди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (фақат) гўшт қўйидир», — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Менинг ҳузуримда эчкидан бир ёшга тўлмаган (жузъ) бор», — деди. У зот: «Уни қурбонлик қил, аммо у сендан бошқага дуруст бўлмайди», — дедилар. Сўнг: «Кимки намоздан олдин сўйса, у фақат ўзи учун сўйган бўлади. Кимки намоздан кейин сўйса, унинг қурбонлиги тўла бўлибди ва у мусулмонларнинг суннатига мувофиқ қилибди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَازِعِ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ بَنِي مُرَّةَ قَالَ قَدِمْتُ الْكُوفَةَ فَأُخْبِرْتُ عَنْ بِلاَلِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، فَقُلْتُ إِنَّ فِيهِ لَمُعْتَبَرًا فَأَتَيْتُهُ وَهُوَ مَحْبُوسٌ فِي دَارِهِ الَّتِي قَدْ كَانَ بَنَى قَالَ وَإِذَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ قَدْ تَغَيَّرَ مِنَ الْعَذَابِ وَالضَّرْبِ وَإِذَا هُوَ فِي قُشَاشٍ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ يَا بِلاَلُ لَقَدْ رَأَيْتُكَ وَأَنْتَ تَمُرُّ بِنَا تُمْسِكُ بِأَنْفِكَ مِنْ غَيْرِ غُبَارٍ وَأَنْتَ فِي حَالِكَ هَذَا الْيَوْمَ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتَ فَقُلْتُ مِنْ بَنِي مُرَّةَ بْنِ عَبَّادٍ . فَقَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَنْفَعَكَ بِهِ قُلْتُ هَاتِ . قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ أَبِي مُوسَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُصِيبُ عَبْدًا نَكْبَةٌ فَمَا فَوْقَهَا أَوْ دُونَهَا إِلاَّ بِذَنْبٍ وَمَا يَعْفُو اللَّهُ عَنْهُ أَكْثَرُ " . قَالَ وَقَرَأََ : (وما أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bandaga hech qanday musibat — undan kattasi boʻladimi yoki kichigi — gunoh sababidan boshqa narsa bilan yetmaydi. Alloh kechiradigan (gunohlar) esa undan ham koʻpdir», dedilar va: {Sizlarga yetgan har qanday musibat oʻz qoʻllaringiz qilgan (gunohlar) sababidandir, (Alloh) koʻp (gunohlarni) afv etadi} (Shoʻro 30) (oyatini) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бандага ҳеч қандай мусибат — ундан каттаси бўладими ёки кичиги — гуноҳ сабабидан бошқа нарса билан етмайди. Аллоҳ кечирадиган (гуноҳлар) эса ундан ҳам кўпдир», дедилар ва: {Сизларга етган ҳар қандай мусибат ўз қўлларингиз қилган (гуноҳлар) сабабидандир, (Аллоҳ) кўп (гуноҳларни) афв этади} (Шўро 30) (оятини) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ الأَشَجِّ، حَدَّثَهُ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جَابِرٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا بُرْدَةَ الأَنْصَارِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
Ahmad ibn Solih bizga Ibn Vahb orqali rivoyat qildi: Menga Amr xabar berdiki, Bukayr ibn al-Ashaj unga Sulaymon ibn Yasordan rivoyat qilib aytdi: Menga Abdurrahmon ibn Jobir rivoyat qildiki, otasi unga rivoyat qilib aytdiki, u Abu Burda al-Ansoriydan eshitgan, u: «Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot aytdilar...», deb yuqoridagi hadisning maʼnosini zikr qildi.Аҳмад ибн Солиҳ бизга Ибн Ваҳб орқали ривоят қилди: Менга Амр хабар бердики, Букайр ибн ал-Ашаж унга Сулаймон ибн Ясордан ривоят қилиб айтди: Менга Абдурраҳмон ибн Жобир ривоят қилдики, отаси унга ривоят қилиб айтдики, у Абу Бурда ал-Ансорийдан эшитган, у: «Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот айтдилар...», деб юқоридаги ҳадиснинг маъносини зикр қилди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ ثُمَّ قَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمَ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ فَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ " . قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي عَنَاقًا جَذَعَةً خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ فَهَلْ تُجْزِئُ عَنِّي قَالَ " نَعَمْ وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qurbonlik kuni namozdan soʻng bizga xutba qildilar, keyin: «Kimki biz oʻqigandek namoz oʻqisa va biz qilgandek qurbonlik qilsa, u qurbonlikni toʻgʻri bajaribdi. Kimki namozdan oldin soʻysa, u faqat goʻshtli qoʻydir», dedilar. Shunda Abu Burda: «Ey Rasululloh, Ollohga qasamki, men namozga chiqishimdan oldin soʻyib qoʻydim va bu kun yeyish va ichish kuni ekanini bilib, shoshildim-da, ovqatlanib, oila aʼzolarimni va qoʻshnilarimni ham ovqatlantirdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «U goʻshtli qoʻydir», dedilar. U: «Mening yonimda ikkita goʻshtli qoʻydan yaxshiroq bir yashar echki bor, u men uchun kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha, ammo sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик куни намоздан сўнг бизга хутба қилдилар, кейин: «Кимки биз ўқигандек намоз ўқиса ва биз қилгандек қурбонлик қилса, у қурбонликни тўғри бажарибди. Кимки намоздан олдин сўйса, у фақат гўштли қўйдир», дедилар. Шунда Абу Бурда: «Эй Расулуллоҳ, Оллоҳга қасамки, мен намозга чиқишимдан олдин сўйиб қўйдим ва бу кун ейиш ва ичиш куни эканини билиб, шошилдим-да, овқатланиб, оила аъзоларимни ва қўшниларимни ҳам овқатлантирдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У гўштли қўйдир», дедилар. У: «Менинг ёнимда иккита гўштли қўйдан яхшироқ бир яшар эчки бор, у мен учун кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа, аммо сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي مُوسَى فَأَتَانَا عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَامَ عَلَى أَبِي مُوسَى فَأَمَرَهُ بِأَمْرٍ مِنْ أَمْرِ النَّاسِ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْ اللَّهُمَّ اهْدِنِي وَسَدِّدْنِي وَاذْكُرْ بِالْهُدَى هِدَايَتَكَ الطَّرِيقَ وَاذْكُرْ بِالسَّدَادِ تَسْدِيدَ السَّهْمِ وَنَهَانِي أَنْ أَجْعَلَ خَاتَمِي فِي هَذِهِ وَأَهْوَى أَبُو بُرْدَةَ إِلَى السَّبَّابَةِ أَوْ الْوُسْطَى قَالَ عَاصِمٌ أَنَا الَّذِي اشْتَبَهَ عَلَيَّ أَيَّتَهُمَا عَنَى وَنَهَانِي عَنْ الْمِيثَرَةِ وَالْقَسِّيَّةِ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقُلْتُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ مَا الْمِيثَرَةُ وَمَا الْقَسِّيَّةُ قَالَ أَمَّا الْمِيثَرَةُ شَيْءٌ كَانَتْ تَصْنَعُهُ النِّسَاءُ لِبُعُولَتِهِنَّ يَجْعَلُونَهُ عَلَى رِحَالِهِمْ وَأَمَّا الْقَسِّيُّ فَثِيَابٌ كَانَتْ تَأْتِينَا مِنْ الشَّامِ أَوْ الْيَمَنِ شَكَّ عَاصِمٌ فِيهَا حَرِيرٌ فِيهَا أَمْثَالُ الْأُتْرُجِّ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَلَمَّا رَأَيْتُ السَّبَنِيَّ عَرَفْتُ أَنَّهَا هِيَ.
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «‹Allohumma-hdini va saddidni (Ey Alloh, meni hidoyat qil va toʻgʻrilab qoʻy)›, deb ayt. Hidoyat deganingda yoʻl koʻrsatilishini esla, toʻgʻrilikni deganingda oʻqning nishonga toʻgʻri otilishini esla», dedilar. Meni uzugimni mana bunga taqishimdan qaytardilar hamda meni misara va qassiy (kiyimlar)dan qaytardilar. Men amirul moʻʼmininga: «Misara nima va qassiy nima?» dedim. U: «Misara — bu ayollar erlari uchun yasaydigan, egarlariga qoʻyadigan bir narsa. Qassiy esa bizga Shom yoki Yaman tomonidan keladigan, ichida ipak va turunj shaklidagi (naqshlar) boʻlgan kiyimlar edi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «‹Аллоҳумма-ҳдини ва саддидни (Эй Аллоҳ, мени ҳидоят қил ва тўғрилаб қўй)›, деб айт. Ҳидоят деганингда йўл кўрсатилишини эсла, тўғриликни деганингда ўқнинг нишонга тўғри отилишини эсла», дедилар. Мени узугимни мана бунга тақишимдан қайтардилар ҳамда мени мисара ва қассий (кийимлар)дан қайтардилар. Мен амирул мўъмининга: «Мисара нима ва қассий нима?» дедим. У: «Мисара — бу аёллар эрлари учун ясайдиган, эгарларига қўядиган бир нарса. Қассий эса бизга Шом ёки Яман томонидан келадиган, ичида ипак ва турунж шаклидаги (нақшлар) бўлган кийимлар эди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْمُجَالِدِ، قَالَ بَعَثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبُو بُرْدَةَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالاَ سَلْهُ هَلْ كَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُسْلِفُونَ فِي الْحِنْطَةِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا نُسْلِفُ نَبِيطَ أَهْلِ الشَّأْمِ فِي الْحِنْطَةِ، وَالشَّعِيرِ، وَالزَّيْتِ، فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ، إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ. قُلْتُ إِلَى مَنْ كَانَ أَصْلُهُ عِنْدَهُ قَالَ مَا كُنَّا نَسْأَلُهُمْ عَنْ ذَلِكَ. ثُمَّ بَعَثَانِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُسْلِفُونَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ نَسْأَلْهُمْ أَلَهُمْ حَرْثٌ أَمْ لاَ
Muhammad ibn Mujolid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Shaddod va Abu Burda meni Abdulloh ibn Abu Avfo (oldiga) joʻnatdi va menga — Paygʻambar ﷺ davrida odamlar (keyin topshiriladigan qilib) bugʻdoyga oldindan pul toʻlarmidi, deb — Abdullohdan soʻrashni aytdi. Abdulloh: «Biz Shom dehqonlariga — belgilangan muddatda topshiriladigan qilib — maʼlum (belgilangan) oʻlchovdagi bugʻdoy, arpa va zaytun yogʻi (narxini) oldindan toʻlar edik», — deb javob berdi. Men (undan): «(Oldindan) narx — keyin topshiriladigan narsaga ega boʻlgan (kishilar)gami toʻlanar edi?» — deb soʻradim. Abdulloh ibn Avfo: «Biz ulardan bu haqda soʻramas edik», — deb javob berdi. Soʻng ular meni Abdurrahmon ibn Abza (oldiga) joʻnatdi va men undan soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ ning sahobalari u zot davrida salam qilar edi; va biz ulardan — ularda (yetishgan) ekin bormi yoki yoʻqmi, deb — soʻramas edik», — deb javob berdi.Муҳаммад ибн Мужолид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Шаддод ва Абу Бурда мени Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (олдига) жўнатди ва менга — Пайғамбар ﷺ даврида одамлар (кейин топшириладиган қилиб) буғдойга олдиндан пул тўлармиди, деб — Абдуллоҳдан сўрашни айтди. Абдуллоҳ: «Биз Шом деҳқонларига — белгиланган муддатда топшириладиган қилиб — маълум (белгиланган) ўлчовдаги буғдой, арпа ва зайтун ёғи (нархини) олдиндан тўлар эдик», — деб жавоб берди. Мен (ундан): «(Олдиндан) нарх — кейин топшириладиган нарсага эга бўлган (кишилар)гами тўланар эди?» — деб сўрадим. Абдуллоҳ ибн Авфо: «Биз улардан бу ҳақда сўрамас эдик», — деб жавоб берди. Сўнг улар мени Абдурраҳмон ибн Абза (олдига) жўнатди ва мен ундан сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари у зот даврида салам қилар эди; ва биз улардан — уларда (етишган) экин борми ёки йўқми, деб — сўрамас эдик», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ،
أَنَّ خَالَهُ أَبَا بُرْدَةَ بْنَ نِيَارٍ، ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ يَذْبَحَ النَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ
اللَّهِ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ اللَّحْمُ فِيهِ مَكْرُوهٌ وَإِنِّي عَجَّلْتُ نَسِيكَتِي لأُطْعِمَ أَهْلِي وَجِيرَانِي وَأَهْلَ دَارِي
. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعِدْ نُسُكًا " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي
عَنَاقَ لَبَنٍ هِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ . فَقَالَ " هِيَ خَيْرُ نَسِيكَتَيْكَ وَلاَ تَجْزِي جَذَعَةٌ عَنْ
أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: uning togʻasi Abu Burda ibn Niyor Nabiy ﷺ soʻyishlaridan oldin (qurbonligini) soʻydi. Shunda u: «Yo Rasululloh! Bu shunday kunki, unda goʻsht (xohlash holda yeyilmasligi) makruhdir, men oʻz nasibamni ahlimga, qoʻshnilarimga va uy aʼlimga yedirish uchun ildam qildim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Qurbonligingni qaytadan qil», — dedilar. U: «Yo Rasululloh! Mening huzurimda sutdan (ajralmagan) bir yosh echki bor, u ikkita goʻsht qoʻyidan yaxshiroqdir», — dedi. U zot: «U ikki qurbonligingning yaxshiroqidir, lekin sendan keyin hech kimga (echkidan) bir yoshga toʻlmagani (juzʼ) kifoya qilmaydi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: унинг тоғаси Абу Бурда ибн Ниёр Набий ﷺ сўйишларидан олдин (қурбонлигини) сўйди. Шунда у: «Ё Расулуллоҳ! Бу шундай кунки, унда гўшт (хоҳлаш ҳолда ейилмаслиги) макруҳдир, мен ўз насибамни аҳлимга, қўшниларимга ва уй аълимга едириш учун илдам қилдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонлигингни қайтадан қил», — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ! Менинг ҳузуримда сутдан (ажралмаган) бир ёш эчки бор, у иккита гўшт қўйидан яхшироқдир», — деди. У зот: «У икки қурбонлигингнинг яхшироқидир, лекин сендан кейин ҳеч кимга (эчкидан) бир ёшга тўлмагани (жузъ) кифоя қилмайди», — дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الْمُجَالِدِ، - وَقَالَ مَرَّةً عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ مَرَّةً مُحَمَّدٌ - قَالَ تَمَارَى أَبُو بُرْدَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ فِي السَّلَمِ فَأَرْسَلُونِي إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا نُسْلِمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ وَعَلَى عَهْدِ عُمَرَ فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ إِلَى قَوْمٍ مَا نُرَى عِنْدَهُمْ . وَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr zamonida va Umar zamonida bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmo boʻyicha, oʻzlarida borligini koʻrmaydigan qavmga oldindan toʻlab qoʻyar edik.» Ibn Abzodan ham soʻralganida, u ham shunga oʻxshash aytdi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр замонида ва Умар замонида буғдой, арпа, майиз ва хурмо бўйича, ўзларида борлигини кўрмайдиган қавмга олдиндан тўлаб қўяр эдик.» Ибн Абзодан ҳам сўралганида, у ҳам шунга ўхшаш айтди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مُجَالِدٍ، قَالَ أَرْسَلَنِي أَبُو بُرْدَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُمَا عَنِ السَّلَفِ،. فَقَالاَ كُنَّا نُصِيبُ الْمَغَانِمَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَأْتِينَا أَنْبَاطٌ مِنْ أَنْبَاطِ الشَّأْمِ فَنُسْلِفُهُمْ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى. قَالَ قُلْتُ أَكَانَ لَهُمْ زَرْعٌ، أَوْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ زَرْعٌ قَالاَ مَا كُنَّا نَسْأَلُهُمْ عَنْ ذَلِكَ.
Muhammad ibn Abu Mujolid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Burda va Abdulloh ibn Shaddod meni Abdurrahmon ibn Abza hamda Abdulloh ibn Abu Avfo (oldiga) — salaf (salam) haqida soʻrash uchun — joʻnatdi. Ular: «Biz Allohning Rasuli ﷺ bilan birga ekanimizda oʻlja olar edik va Shom dehqonlari bizning oldimizga kelganda, biz ularga — belgilangan muddat ichida topshiriladigan qilib — bugʻdoy, arpa va yogʻ (narxini) oldindan toʻlar edik», — dedi. Men ulardan: «Dehqonlarda (yetishgan) ekin bormidi yoki yoʻqmi?» — deb soʻradim. Ular: «Biz ulardan bu haqda hech qachon soʻramadik», — deb javob berdi.Муҳаммад ибн Абу Мужолид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Бурда ва Абдуллоҳ ибн Шаддод мени Абдурраҳмон ибн Абза ҳамда Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (олдига) — салаф (салам) ҳақида сўраш учун — жўнатди. Улар: «Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эканимизда ўлжа олар эдик ва Шом деҳқонлари бизнинг олдимизга келганда, биз уларга — белгиланган муддат ичида топшириладиган қилиб — буғдой, арпа ва ёғ (нархини) олдиндан тўлар эдик», — деди. Мен улардан: «Деҳқонларда (етишган) экин бормиди ёки йўқми?» — деб сўрадим. Улар: «Биз улардан бу ҳақда ҳеч қачон сўрамадик», — деб жавоб берди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ،
بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ الإِيَامِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا نُصَلِّي ثُمَّ نَرْجِعُ فَنَنْحَرُ فَمَنْ
فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا وَمَنْ ذَبَحَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ
" . وَكَانَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ قَدْ ذَبَحَ فَقَالَ عِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ فَقَالَ " اذْبَحْهَا
وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu kunimizda biz boshlaydigan birinchi narsa — namoz oʻqishimizdir, soʻng qaytib (qurbonlik) soʻyamiz. Kimki shunday qilsa, bizning sunnatimizga muvofiq qilibdi. Kimki (namozdan oldin) soʻysa, u faqat ahliga taqdim qilgan goʻshtdir, qurbonlikdan hech narsa emas», — dedilar. Abu Burda ibn Niyor (namozdan oldin) soʻygan edi, shunda u: «Mening huzurimda yoshi katta qoʻydan yaxshiroq bir yosh qoʻy bor», — dedi. U zot: «Uni soʻy, ammo u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кунимизда биз бошлайдиган биринчи нарса — намоз ўқишимиздир, сўнг қайтиб (қурбонлик) сўямиз. Кимки шундай қилса, бизнинг суннатимизга мувофиқ қилибди. Кимки (намоздан олдин) сўйса, у фақат аҳлига тақдим қилган гўштдир, қурбонликдан ҳеч нарса эмас», — дедилар. Абу Бурда ибн Ниёр (намоздан олдин) сўйган эди, шунда у: «Менинг ҳузуримда ёши катта қўйдан яхшироқ бир ёш қўй бор», — деди. У зот: «Уни сўй, аммо у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», — дедилар.
أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ ابْنِ فُضَيْلٍ، عَنْ وَائِلٍ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، رضى الله عنه أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَا أُبَالِي شَرِبْتُ الْخَمْرَ أَوْ عَبَدْتُ هَذِهِ السَّارِيَةَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ .
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Xamr ichishim bilan Alloh azza va jalladan oʻzga mana shu ustunga ibodat qilishim mening uchun barobardir», der edi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Хамр ичишим билан Аллоҳ азза ва жалладан ўзга мана шу устунга ибодат қилишим менинг учун баробардир», дер эди.