حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، قَالَ وَقَفْتُ عَلَى سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، فَجَاءَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى إِحْدَى مَنْكِبَىَّ إِذْ جَاءَ أَبُو رَافِعٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا سَعْدُ ابْتَعْ مِنِّي بَيْتَىَّ فِي دَارِكَ. فَقَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ مَا أَبْتَاعُهُمَا. فَقَالَ الْمِسْوَرُ وَاللَّهِ لَتَبْتَاعَنَّهُمَا. فَقَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ لاَ أَزِيدُكَ عَلَى أَرْبَعَةِ آلاَفٍ، مُنَجَّمَةٍ أَوْ مُقَطَّعَةٍ. قَالَ أَبُو رَافِعٍ لَقَدْ أُعْطِيتُ بِهَا خَمْسَمِائَةِ دِينَارٍ، وَلَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَارُ أَحَقُّ بِسَقَبِهِ ". مَا أَعْطَيْتُكَهَا بِأَرْبَعَةِ آلاَفٍ، وَأَنَا أُعْطَى بِهَا خَمْسَمِائَةِ دِينَارٍ. فَأَعْطَاهَا إِيَّاهُ.
Amr ibn Sharid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Saʼd ibn Abu Vaqqos bilan turgan paytimda, Misvar ibn Maxrama kelib, qoʻlini mening yelkamga qoʻydi. Shu asnoda Abu Rofeʼ — Paygʻambar ﷺ ning ozod qilingan quli — kelib, Saʼddan — oʻz uyidagi (ikki) maskanni sotib olishni — soʻradi. Saʼd: «Allohga qasamki, men ularni sotib olmayman», — dedi. Misvar: «Allohga qasamki, sen ularni sotib olasan», — dedi. Saʼd: «Allohga qasamki, men (uchun) toʻrt ming (dirham)dan ortiq, (uni ham) boʻlib-boʻlib toʻlamayman», — deb javob berdi. Abu Rofeʼ: «Menga (buning uchun) besh yuz dinor taklif qilingan edi va agar men Paygʻambar ﷺ ning: ‹Qoʻshni — yaqinligi sababli — har kimdan koʻproq haqli›, — deganini eshitmaganimda, men ularni senga — menga (ular uchun) besh yuz dinor taklif qilingan holda — toʻrt ming (dirham)ga bermas edim (bir dinor — oʻn dirhamga teng)», — dedi. Bas, u uni Saʼdga sotdi.Амр ибн Шарид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Саъд ибн Абу Ваққос билан турган пайтимда, Мисвар ибн Махрама келиб, қўлини менинг елкамга қўйди. Шу аснода Абу Рофеъ — Пайғамбар ﷺ нинг озод қилинган қули — келиб, Саъддан — ўз уйидаги (икки) масканни сотиб олишни — сўради. Саъд: «Аллоҳга қасамки, мен уларни сотиб олмайман», — деди. Мисвар: «Аллоҳга қасамки, сен уларни сотиб оласан», — деди. Саъд: «Аллоҳга қасамки, мен (учун) тўрт минг (дирҳам)дан ортиқ, (уни ҳам) бўлиб-бўлиб тўламайман», — деб жавоб берди. Абу Рофеъ: «Менга (бунинг учун) беш юз динор таклиф қилинган эди ва агар мен Пайғамбар ﷺ нинг: ‹Қўшни — яқинлиги сабабли — ҳар кимдан кўпроқ ҳақли›, — деганини эшитмаганимда, мен уларни сенга — менга (улар учун) беш юз динор таклиф қилинган ҳолда — тўрт минг (дирҳам)га бермас эдим (бир динор — ўн дирҳамга тенг)», — деди. Бас, у уни Саъдга сотди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّاءَ بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى أَبِي رَافِعٍ لِيَقْتُلُوهُ، فَانْطَلَقَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَدَخَلَ حِصْنَهُمْ قَالَ فَدَخَلْتُ فِي مَرْبِطِ دَوَابَّ لَهُمْ، قَالَ وَأَغْلَقُوا باب الْحِصْنِ، ثُمَّ إِنَّهُمْ فَقَدُوا حِمَارًا لَهُمْ، فَخَرَجُوا يَطْلُبُونَهُ، فَخَرَجْتُ فِيمَنْ خَرَجَ أُرِيهِمْ أَنَّنِي أَطْلُبُهُ مَعَهُمْ، فَوَجَدُوا الْحِمَارَ، فَدَخَلُوا وَدَخَلْتُ، وَأَغْلَقُوا باب الْحِصْنِ لَيْلاً، فَوَضَعُوا الْمَفَاتِيحَ فِي كَوَّةٍ حَيْثُ أَرَاهَا، فَلَمَّا نَامُوا أَخَذْتُ الْمَفَاتِيحَ، فَفَتَحْتُ باب الْحِصْنِ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. فَأَجَابَنِي، فَتَعَمَّدْتُ الصَّوْتَ، فَضَرَبْتُهُ فَصَاحَ، فَخَرَجْتُ ثُمَّ جِئْتُ، ثُمَّ رَجَعْتُ كَأَنِّي مُغِيثٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ، وَغَيَّرْتُ صَوْتِي، فَقَالَ مَا لَكَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ قُلْتُ مَا شَأْنُكَ قَالَ لاَ أَدْرِي مَنْ دَخَلَ عَلَىَّ فَضَرَبَنِي. قَالَ فَوَضَعْتُ سَيْفِي فِي بَطْنِهِ، ثُمَّ تَحَامَلْتُ عَلَيْهِ حَتَّى قَرَعَ الْعَظْمَ، ثُمَّ خَرَجْتُ وَأَنَا دَهِشٌ، فَأَتَيْتُ سُلَّمًا لَهُمْ لأَنْزِلَ مِنْهُ فَوَقَعْتُ فَوُثِئَتْ رِجْلِي، فَخَرَجْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَقُلْتُ مَا أَنَا بِبَارِحٍ حَتَّى أَسْمَعَ النَّاعِيَةَ، فَمَا بَرِحْتُ حَتَّى سَمِعْتُ نَعَايَا أَبِي رَافِعٍ تَاجِرِ أَهْلِ الْحِجَازِ. قَالَ فَقُمْتُ وَمَا بِي قَلَبَةٌ حَتَّى أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْنَاهُ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Abu Rofiʼni oʻldirish uchun bir guruh ansoriy kishilarni yubordi. Ulardan biri yoʻlga chiqib, ularning (yaʼni dushmanning) qalʼasiga kirdi. U kishi: «Men ularning hayvonlari (turadigan) bir otxonaga yashirindim. Ular qalʼa darvozasini yopdi. Keyinroq ular eshaklarini yoʻqotib qoʻydi, bas, uni izlab (tashqariga) chiqdi. Men ham — uni izlayotgandek koʻrinib — ular bilan birga chiqdim. Ular eshakni topib, qalʼaga (qaytib) kirdi va men ham ular bilan birga kirdim. Ular kechasi qalʼaning darvozasini yopdi va uning kalitlarini — men koʻra oladigan — bir kichik tokchaga qoʻydi. Oʻsha odamlar uxlaganda, men kalitlarni olib, qalʼa darvozasini ochdim va Abu Rofiʼning oldiga kelib: ‹Ey Abu Rofiʼ!› — dedim. U menga javob berganda, men ovoz tomon yurib, uni urdim. U baqirdi va men — yordamchidek koʻrinib — chiqib (qaytib) keldim. Men — ovozimning ohangini oʻzgartirib — ‹Ey Abu Rofiʼ!› — dedim. U mendan: ‹Senga nima kerak; onangga voy boʻlsin?› — dedi. Men undan: ‹Senga nima boʻldi?› — dedim. U: ‹Bilmayman, kimdir mening oldimga kelib, meni urdi›, — dedi. Soʻng men qilichimni uning qorniga sanchib, — to suyakka tekkunicha — uni kuch bilan bosdim. Soʻng men — hayratga toʻlgan holda — chiqdim va (pastga) tushish uchun ularning narvoni tomon bordim, lekin yiqilib tushib, oyogʻimni chiqarib (lat yedirib) oldim. Men sheriklarimning oldiga kelib: ‹Men — ayollarning (motam) yigʻisini eshitmagunimcha — ketmayman›, — dedim. Bas, men — to ayollarning Hijoz savdogari Abu Rofiʼ uchun yigʻlaganini eshitmagunimcha — ketmadim. Soʻng men — hech qanday ogʻriq sezmay — oʻrnimdan turdim va (biz yoʻlga chiqib), to Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, u zotga xabar berguncha (yurdik)», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Абу Рофиъни ўлдириш учун бир гуруҳ ансорий кишиларни юборди. Улардан бири йўлга чиқиб, уларнинг (яъни душманнинг) қалъасига кирди. У киши: «Мен уларнинг ҳайвонлари (турадиган) бир отхонага яшириндим. Улар қалъа дарвозасини ёпди. Кейинроқ улар эшакларини йўқотиб қўйди, бас, уни излаб (ташқарига) чиқди. Мен ҳам — уни излаётгандек кўриниб — улар билан бирга чиқдим. Улар эшакни топиб, қалъага (қайтиб) кирди ва мен ҳам улар билан бирга кирдим. Улар кечаси қалъанинг дарвозасини ёпди ва унинг калитларини — мен кўра оладиган — бир кичик токчага қўйди. Ўша одамлар ухлаганда, мен калитларни олиб, қалъа дарвозасини очдим ва Абу Рофиънинг олдига келиб: ‹Эй Абу Рофиъ!› — дедим. У менга жавоб берганда, мен овоз томон юриб, уни урдим. У бақирди ва мен — ёрдамчидек кўриниб — чиқиб (қайтиб) келдим. Мен — овозимнинг оҳангини ўзгартириб — ‹Эй Абу Рофиъ!› — дедим. У мендан: ‹Сенга нима керак; онангга вой бўлсин?› — деди. Мен ундан: ‹Сенга нима бўлди?› — дедим. У: ‹Билмайман, кимдир менинг олдимга келиб, мени урди›, — деди. Сўнг мен қиличимни унинг қорнига санчиб, — то суякка теккунича — уни куч билан босдим. Сўнг мен — ҳайратга тўлган ҳолда — чиқдим ва (пастга) тушиш учун уларнинг нарвони томон бордим, лекин йиқилиб тушиб, оёғимни чиқариб (лат едириб) олдим. Мен шерикларимнинг олдига келиб: ‹Мен — аёлларнинг (мотам) йиғисини эшитмагунимча — кетмайман›, — дедим. Бас, мен — то аёлларнинг Ҳижоз савдогари Абу Рофиъ учун йиғлаганини эшитмагунимча — кетмадим. Сўнг мен — ҳеч қандай оғриқ сезмай — ўрнимдан турдим ва (биз йўлга чиқиб), то Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, у зотга хабар бергунча (юрдик)», — деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى أَبِي رَافِعٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ بَيْتَهُ لَيْلاً، فَقَتَلَهُ وَهْوَ نَائِمٌ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Abu Rofiʼning oldiga bir guruh ansorni yubordi. Abdulloh ibn Atiq kechasi uning uyiga kirib, uni — uxlab yotganida — oʻldirdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Абу Рофиънинг олдига бир гуруҳ ансорни юборди. Абдуллоҳ ибн Атиқ кечаси унинг уйига кириб, уни — ухлаб ётганида — ўлдирди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لِكَعْبِ بْنِ الأَشْرَفِ فَإِنَّهُ قَدْ آذَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ ". فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُحِبُّ أَنْ أَقْتُلَهُ قَالَ " نَعَمْ ". قَالَ فَأْذَنْ لِي أَنْ أَقُولَ شَيْئًا. قَالَ " قُلْ ". فَأَتَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَدْ سَأَلَنَا صَدَقَةً، وَإِنَّهُ قَدْ عَنَّانَا، وَإِنِّي قَدْ أَتَيْتُكَ أَسْتَسْلِفُكَ. قَالَ وَأَيْضًا وَاللَّهِ لَتَمَلُّنَّهُ قَالَ إِنَّا قَدِ اتَّبَعْنَاهُ فَلاَ نُحِبُّ أَنْ نَدَعَهُ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَى أَىِّ شَىْءٍ يَصِيرُ شَأْنُهُ، وَقَدْ أَرَدْنَا أَنْ تُسْلِفَنَا وَسْقًا، أَوْ وَسْقَيْنِ ـ وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو غَيْرَ مَرَّةٍ، فَلَمْ يَذْكُرْ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ أَوْ فَقُلْتُ لَهُ فِيهِ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ فَقَالَ أُرَى فِيهِ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ ـ فَقَالَ نَعَمِ ارْهَنُونِي. قَالُوا أَىَّ شَىْءٍ تُرِيدُ قَالَ فَارْهَنُونِي نِسَاءَكُمْ. قَالُوا كَيْفَ نَرْهَنُكَ نِسَاءَنَا وَأَنْتَ أَجْمَلُ الْعَرَبِ قَالَ فَارْهَنُونِي أَبْنَاءَكُمْ. قَالُوا كَيْفَ نَرْهَنُكَ أَبْنَاءَنَا فَيُسَبُّ أَحَدُهُمْ، فَيُقَالُ رُهِنَ بِوَسْقٍ أَوْ وَسْقَيْنِ. هَذَا عَارٌ عَلَيْنَا، وَلَكِنَّا نَرْهَنُكَ اللأْمَةَ ـ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي السِّلاَحَ ـ فَوَاعَدَهُ أَنْ يَأْتِيَهُ، فَجَاءَهُ لَيْلاً وَمَعَهُ أَبُو نَائِلَةَ وَهْوَ أَخُو كَعْبٍ مِنَ الرَّضَاعَةِ، فَدَعَاهُمْ إِلَى الْحِصْنِ، فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ فَقَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ أَيْنَ تَخْرُجُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ إِنَّمَا هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، وَأَخِي أَبُو نَائِلَةَ ـ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو قَالَتْ أَسْمَعُ صَوْتًا كَأَنَّهُ يَقْطُرُ مِنْهُ الدَّمُ. قَالَ إِنَّمَا هُوَ أَخِي مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ وَرَضِيعِي أَبُو نَائِلَةَ ـ إِنَّ الْكَرِيمَ لَوْ دُعِيَ إِلَى طَعْنَةٍ بِلَيْلٍ لأَجَابَ قَالَ وَيُدْخِلُ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ مَعَهُ رَجُلَيْنِ ـ قِيلَ لِسُفْيَانَ سَمَّاهُمْ عَمْرٌو قَالَ سَمَّى بَعْضَهُمْ قَالَ عَمْرٌو جَاءَ مَعَهُ بِرَجُلَيْنِ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو أَبُو عَبْسِ بْنُ جَبْرٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ أَوْسٍ وَعَبَّادُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ عَمْرٌو وَجَاءَ مَعَهُ بِرَجُلَيْنِ ـ فَقَالَ إِذَا مَا جَاءَ فَإِنِّي قَائِلٌ بِشَعَرِهِ فَأَشَمُّهُ، فَإِذَا رَأَيْتُمُونِي اسْتَمْكَنْتُ مِنْ رَأْسِهِ فَدُونَكُمْ فَاضْرِبُوهُ. وَقَالَ مَرَّةً ثُمَّ أُشِمُّكُمْ. فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ مُتَوَشِّحًا وَهْوَ يَنْفَحُ مِنْهُ رِيحُ الطِّيبِ، فَقَالَ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ رِيحًا ـ أَىْ أَطْيَبَ ـ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو قَالَ عِنْدِي أَعْطَرُ نِسَاءِ الْعَرَبِ وَأَكْمَلُ الْعَرَبِ قَالَ عَمْرٌو فَقَالَ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أَشَمَّ رَأْسَكَ قَالَ نَعَمْ، فَشَمَّهُ، ثُمَّ أَشَمَّ أَصْحَابَهُ ثُمَّ قَالَ أَتَأْذَنُ لِي قَالَ نَعَمْ. فَلَمَّا اسْتَمْكَنَ مِنْهُ قَالَ دُونَكُمْ. فَقَتَلُوهُ ثُمَّ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ.
Rasululloh ﷺ: «Kaʼb ibn al-Ashraf (ishi)ni kim (boʻyniga oladi)? Chunki u Alloh va Rasuliga ozor berdi», dedilar. Shunda Muhammad ibn Maslama turib: «Ey Allohning Rasuli, uni oʻldirishimni xohlaysizmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Menga (unga) biror (yolgʻon) gap aytishga izn bering», dedi. U zot: «Aytaver», dedilar. Muhammad ibn Maslama uning oldiga kelib: «Mana bu kishi (Muhammad ﷺ) bizdan sadaqa soʻradi va bizni qiynab (charchatib) qoʻydi. Men sendan qarz olgani keldim», dedi. (Kaʼb:) «Yana(mi)! Allohga qasamki, sizlar undan albatta zerikasizlar», dedi. (Muhammad:) «Biz unga ergashib boʻldik, endi ishi nimaga aylanishini koʻrgunimizcha uni tashlab ketishni istamaymiz. Biz sendan bir-ikki vasq (oʻlchov xurmo) qarz olishni istadik», dedi. (Kaʼb:) «Ha, menga garov bering», dedi. Ular: «Nima (garov) xohlaysan?» deyishdi. U: «Menga xotinlaringizni garovga bering», dedi. Ular: «Sen arablarning eng goʻzali boʻla turib, xotinlarimizni senga qanday garovga beraylik?» deyishdi. U: «Unda menga oʻgʻillaringizni garovga bering», dedi. Ular: «Oʻgʻillarimizni senga qanday garovga beraylik? Keyin ulardan biri soʻkilib: ‹bir-ikki vasqqa garovga qoʻyilgan› deyiladi. Bu biz uchun or (uyat)dir. Lekin biz senga (sovut-)qurolni garovga beramiz», deyishdi. (Muhammad) unga (yana) kelishini vaʼda qildi. Kechasi uning oldiga keldi, yonida Abu Noila — u Kaʼbning emikdosh (sutkardosh) ukasi — bor edi. (Kaʼb) ularni qalʼaga (yuqoriga) chaqirdi va ularning oldiga (pastga) tushdi. Xotini unga: «Bu soatda qayoqqa chiqasan?» dedi. U: «Bu faqat Muhammad ibn Maslama va ukam Abu Noila», dedi. (Xotini:) «Men shunday bir ovoz eshityapmanki, goʻyo undan qon tomayotgandek», dedi. U: «Bu faqat ukam Muhammad ibn Maslama va emikdoshim Abu Noila. Karam (oliyhimmat) kishi kechasi nayza (zarbi)ga chaqirilsa ham, (albatta) javob beradi», dedi. Muhammad ibn Maslama oʻzi bilan ikki kishini — Abu Abs ibn Jabr, Horis ibn Avs va Abbod ibn Bishrni — kiritdi (olib kirdi). (Muhammad ularga) dedi: «U kelganda, men uning sochidan ushlab, hidlayman. Meni uning boshidan toʻla ushlaganimni koʻrsangiz, (bilingki, fursat keldi —) uni uringlar». U (Kaʼb) toʻn yopinib, oʻzidan atir hidi taratib (pastga) tushdi. (Muhammad:) «Men bugungidek (xushboʻy) hidni hech koʻrmaganman», dedi. (Kaʼb:) «Mening yonimda arablarning eng atirli va eng goʻzal ayoli (xotini) bor», dedi. Muhammad: «Boshingni hidlashimga izn berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Muhammad) uni hidladi, soʻng sheriklariga (ham) hidlatdi. Soʻng: «(Yana) izn berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Muhammad) undan toʻla ushlagach: «Uni (uringlar)!» dedi. Ular uni oʻldirishdi. Soʻng Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, (buni) xabar berishdi.Расулуллоҳ ﷺ: «Каъб ибн ал-Ашраф (иши)ни ким (бўйнига олади)? Чунки у Аллоҳ ва Расулига озор берди», дедилар. Шунда Муҳаммад ибн Маслама туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни ўлдиришимни хоҳлайсизми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менга (унга) бирор (ёлғон) гап айтишга изн беринг», деди. У зот: «Айтавер», дедилар. Муҳаммад ибн Маслама унинг олдига келиб: «Мана бу киши (Муҳаммад ﷺ) биздан садақа сўради ва бизни қийнаб (чарчатиб) қўйди. Мен сендан қарз олгани келдим», деди. (Каъб:) «Яна(ми)! Аллоҳга қасамки, сизлар ундан албатта зерикасизлар», деди. (Муҳаммад:) «Биз унга эргашиб бўлдик, энди иши нимага айланишини кўргунимизча уни ташлаб кетишни истамаймиз. Биз сендан бир-икки васқ (ўлчов хурмо) қарз олишни истадик», деди. (Каъб:) «Ҳа, менга гаров беринг», деди. Улар: «Нима (гаров) хоҳлайсан?» дейишди. У: «Менга хотинларингизни гаровга беринг», деди. Улар: «Сен арабларнинг энг гўзали бўла туриб, хотинларимизни сенга қандай гаровга берайлик?» дейишди. У: «Унда менга ўғилларингизни гаровга беринг», деди. Улар: «Ўғилларимизни сенга қандай гаровга берайлик? Кейин улардан бири сўкилиб: ‹бир-икки васққа гаровга қўйилган› дейилади. Бу биз учун ор (уят)дир. Лекин биз сенга (совут-)қуролни гаровга берамиз», дейишди. (Муҳаммад) унга (яна) келишини ваъда қилди. Кечаси унинг олдига келди, ёнида Абу Ноила — у Каъбнинг эмикдош (суткардош) укаси — бор эди. (Каъб) уларни қалъага (юқорига) чақирди ва уларнинг олдига (пастга) тушди. Хотини унга: «Бу соатда қаёққа чиқасан?» деди. У: «Бу фақат Муҳаммад ибн Маслама ва укам Абу Ноила», деди. (Хотини:) «Мен шундай бир овоз эшитяпманки, гўё ундан қон томаётгандек», деди. У: «Бу фақат укам Муҳаммад ибн Маслама ва эмикдошим Абу Ноила. Карам (олийҳиммат) киши кечаси найза (зарби)га чақирилса ҳам, (албатта) жавоб беради», деди. Муҳаммад ибн Маслама ўзи билан икки кишини — Абу Абс ибн Жабр, Ҳорис ибн Авс ва Аббод ибн Бишрни — киритди (олиб кирди). (Муҳаммад уларга) деди: «У келганда, мен унинг сочидан ушлаб, ҳидлайман. Мени унинг бошидан тўла ушлаганимни кўрсангиз, (билингки, фурсат келди —) уни уринглар». У (Каъб) тўн ёпиниб, ўзидан атир ҳиди таратиб (пастга) тушди. (Муҳаммад:) «Мен бугунгидек (хушбўй) ҳидни ҳеч кўрмаганман», деди. (Каъб:) «Менинг ёнимда арабларнинг энг атирли ва энг гўзал аёли (хотини) бор», деди. Муҳаммад: «Бошингни ҳидлашимга изн берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Муҳаммад) уни ҳидлади, сўнг шерикларига (ҳам) ҳидлатди. Сўнг: «(Яна) изн берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Муҳаммад) ундан тўла ушлагач: «Уни (уринглар)!» деди. Улар уни ўлдиришди. Сўнг Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, (буни) хабар беришди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا إِلَى أَبِي رَافِعٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ بَيْتَهُ لَيْلاً وَهْوَ نَائِمٌ فَقَتَلَهُ.
Rasululloh ﷺ bir guruh (kishi)ni Abu Rofiʼning oldiga yubordilar. Abdulloh ibn Atik uning uyiga kechasi — u uxlab yotgan holda — kirib, uni oʻldirdi.Расулуллоҳ ﷺ бир гуруҳ (киши)ни Абу Рофиънинг олдига юбордилар. Абдуллоҳ ибн Атик унинг уйига кечаси — у ухлаб ётган ҳолда — кириб, уни ўлдирди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ الْيَهُودِيِّ رِجَالاً مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُعِينُ عَلَيْهِ، وَكَانَ فِي حِصْنٍ لَهُ بِأَرْضِ الْحِجَازِ، فَلَمَّا دَنَوْا مِنْهُ، وَقَدْ غَرَبَتِ الشَّمْسُ، وَرَاحَ النَّاسُ بِسَرْحِهِمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لأَصْحَابِهِ اجْلِسُوا مَكَانَكُمْ، فَإِنِّي مُنْطَلِقٌ، وَمُتَلَطِّفٌ لِلْبَوَّابِ، لَعَلِّي أَنْ أَدْخُلَ. فَأَقْبَلَ حَتَّى دَنَا مِنَ الْبَابِ ثُمَّ تَقَنَّعَ بِثَوْبِهِ كَأَنَّهُ يَقْضِي حَاجَةً، وَقَدْ دَخَلَ النَّاسُ، فَهَتَفَ بِهِ الْبَوَّابُ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تَدْخُلَ فَادْخُلْ، فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُغْلِقَ الْبَابَ. فَدَخَلْتُ فَكَمَنْتُ، فَلَمَّا دَخَلَ النَّاسُ أَغْلَقَ الْبَابَ، ثُمَّ عَلَّقَ الأَغَالِيقَ عَلَى وَتَدٍ قَالَ فَقُمْتُ إِلَى الأَقَالِيدِ، فَأَخَذْتُهَا فَفَتَحْتُ الْبَابَ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُسْمَرُ عِنْدَهُ، وَكَانَ فِي عَلاَلِيَّ لَهُ، فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْهُ أَهْلُ سَمَرِهِ صَعِدْتُ إِلَيْهِ، فَجَعَلْتُ كُلَّمَا فَتَحْتُ بَابًا أَغْلَقْتُ عَلَىَّ مِنْ دَاخِلٍ، قُلْتُ إِنِ الْقَوْمُ نَذِرُوا بِي لَمْ يَخْلُصُوا إِلَىَّ حَتَّى أَقْتُلَهُ. فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ فِي بَيْتٍ مُظْلِمٍ وَسْطَ عِيَالِهِ، لاَ أَدْرِي أَيْنَ هُوَ مِنَ الْبَيْتِ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. قَالَ مَنْ هَذَا فَأَهْوَيْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ، فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ، وَأَنَا دَهِشٌ فَمَا أَغْنَيْتُ شَيْئًا، وَصَاحَ فَخَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ، فَأَمْكُثُ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ دَخَلْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ مَا هَذَا الصَّوْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. فَقَالَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، إِنَّ رَجُلاً فِي الْبَيْتِ ضَرَبَنِي قَبْلُ بِالسَّيْفِ، قَالَ فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً أَثْخَنَتْهُ وَلَمْ أَقْتُلْهُ، ثُمَّ وَضَعْتُ ظُبَةَ السَّيْفِ فِي بَطْنِهِ حَتَّى أَخَذَ فِي ظَهْرِهِ، فَعَرَفْتُ أَنِّي قَتَلْتُهُ، فَجَعَلْتُ أَفْتَحُ الأَبْوَابَ بَابًا بَابًا حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى دَرَجَةٍ لَهُ، فَوَضَعْتُ رِجْلِي وَأَنَا أُرَى أَنِّي قَدِ انْتَهَيْتُ إِلَى الأَرْضِ فَوَقَعْتُ فِي لَيْلَةٍ مُقْمِرَةٍ، فَانْكَسَرَتْ سَاقِي، فَعَصَبْتُهَا بِعِمَامَةٍ، ثُمَّ انْطَلَقْتُ حَتَّى جَلَسْتُ عَلَى الْبَابِ فَقُلْتُ لاَ أَخْرُجُ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَعْلَمَ أَقَتَلْتُهُ فَلَمَّا صَاحَ الدِّيكُ قَامَ النَّاعِي عَلَى السُّورِ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ تَاجِرَ أَهْلِ الْحِجَازِ. فَانْطَلَقْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَقُلْتُ النَّجَاءَ، فَقَدْ قَتَلَ اللَّهُ أَبَا رَافِعٍ. فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ " ابْسُطْ رِجْلَكَ ". فَبَسَطْتُ رِجْلِي، فَمَسَحَهَا، فَكَأَنَّهَا لَمْ أَشْتَكِهَا قَطُّ.
Rasululloh ﷺ yahudiy Abu Rofiʼning oldiga ansorlardan (bir necha) kishini yubordilar va ularga Abdulloh ibn Atikni amir (boshliq) qildilar. Abu Rofiʼ Rasululloh ﷺga ozor berar va (dushmanlariga) qarshi yordam berardi. U Hijoz yeridagi bir qalʼasida edi. Ular unga yaqinlashganlarida, quyosh botgan, odamlar mollarini (haydab uyga) qaytgan edi. Abdulloh sheriklariga: «Joyingizda oʻ tiringlar, men borib, darvozabonga muloyimlik (hiyla) qilaman, balki (qalʼaga) kirsam», dedi. U yurib, darvozaga yaqinlashdi, soʻng — goʻyo hojat chiqarayotgandek — toʻni bilan (yuzini) yopdi. Odamlar (qalʼaga) kirib boʻlgan edi. Darvozabon unga: «Ey Abdulloh, kirmoqchi boʻlsang kir, chunki men darvozani yopmoqchiman», deb hayqirdi. (Abdulloh:) Men kirdim va (bir chetda) yashirinib turdim. Odamlar kirib boʻlgach, u darvozani yopdi, soʻng kalitlarni bir qoziqqa ildi. Men kalitlarga turib, ularni olib, darvozani ochdim. Abu Rofiʼning oldida (kechqurun) suhbat qilinardi, u oʻzining (baland) xonalarida edi. Suhbatdoshlari undan ketgach, men uning oldiga koʻtarildim. Har bir eshikni ochsam, oʻzimni ichkaridan (qulflab) yopib qoʻyardim. ‹Agar qavm meni sezsalar, men uni oʻldirgunimcha menga yetib kelolmasinlar› dedim (oʻyladim). Men uning oldiga yetib bordim. U qorongʻi bir uyda, oilasi orasida edi — men uni uyning qayerida ekanini bilmasdim. Men: «Ey Abu Rofiʼ», dedim. U: «Bu kim?» dedi. Men ovoz tomon (intilib) uni qilich bilan bir zarba urdim — men hovliqqan edim — biror narsa (qilolmadim, oʻldirolmadim). U baqirdi. Men uydan chiqdim, uzoq (ketmay) bir oz turdim, soʻng (yana) uning oldiga kirib: «Bu nima ovoz, ey Abu Rofiʼ?» dedim. U: «Onangga voy boʻlsin, hozirgina uyda bir kishi meni qilich bilan urdi!» dedi. Men unga (yana) bir zarba urdim, uni ogʻir yaraladim, ammo oʻldirmadim. Soʻng qilichning uchini uning qorniga (botirib) qoʻydim, to u orqasidan chiqquncha. Shunda uni oʻldirganimni bildim. Men eshiklarni birma-bir ocha boshladim, to uning bir zinasiga yetdim. Oyogʻimni qoʻydim — yerga yetdim deb oʻylab — birdan oydin kechada (zinadan) yiqilib tushdim va boldirim sindi. Men uni salla bilan bogʻladim, soʻng (yurib) darvozaga oʻtirdim va: ‹Uni oʻldirdimmi (yoʻqmi), bilmagunimcha bu kecha chiqmayman› dedim. Xoʻroz qichqirganda, jarchi devor ustiga turib: «Men Abu Rofiʼ — Hijoz ahlining savdogari(ning oʻlimi)ni eʼlon qilaman», dedi. Men sheriklarimning oldiga borib: «Najot (qutuldik)! Alloh Abu Rofiʼni oʻldirdi (halok qildi)», dedim. Men Paygʻambar ﷺning oldilariga yetib, (buni) hikoya qildim. U zot: «Oyogʻingni uzat», dedilar. Men oyogʻimni uzatdim, u zot uni siladilar — goʻyo men undan hech ogʻrimagandekman (sogʻ boʻlib qoldi).Расулуллоҳ ﷺ яҳудий Абу Рофиънинг олдига ансорлардан (бир неча) кишини юбордилар ва уларга Абдуллоҳ ибн Атикни амир (бошлиқ) қилдилар. Абу Рофиъ Расулуллоҳ ﷺга озор берар ва (душманларига) қарши ёрдам берарди. У Ҳижоз еридаги бир қалъасида эди. Улар унга яқинлашганларида, қуёш ботган, одамлар молларини (ҳайдаб уйга) қайтган эди. Абдуллоҳ шерикларига: «Жойингизда ў тиринглар, мен бориб, дарвозабонга мулойимлик (ҳийла) қиламан, балки (қалъага) кирсам», деди. У юриб, дарвозага яқинлашди, сўнг — гўё ҳожат чиқараётгандек — тўни билан (юзини) ёпди. Одамлар (қалъага) кириб бўлган эди. Дарвозабон унга: «Эй Абдуллоҳ, кирмоқчи бўлсанг кир, чунки мен дарвозани ёпмоқчиман», деб ҳайқирди. (Абдуллоҳ:) Мен кирдим ва (бир четда) яшириниб турдим. Одамлар кириб бўлгач, у дарвозани ёпди, сўнг калитларни бир қозиққа илди. Мен калитларга туриб, уларни олиб, дарвозани очдим. Абу Рофиънинг олдида (кечқурун) суҳбат қилинарди, у ўзининг (баланд) хоналарида эди. Суҳбатдошлари ундан кетгач, мен унинг олдига кўтарилдим. Ҳар бир эшикни очсам, ўзимни ичкаридан (қулфлаб) ёпиб қўярдим. ‹Агар қавм мени сезсалар, мен уни ўлдиргунимча менга етиб келолмасинлар› дедим (ўйладим). Мен унинг олдига етиб бордим. У қоронғи бир уйда, оиласи орасида эди — мен уни уйнинг қаерида эканини билмасдим. Мен: «Эй Абу Рофиъ», дедим. У: «Бу ким?» деди. Мен овоз томон (интилиб) уни қилич билан бир зарба урдим — мен ҳовлиққан эдим — бирор нарса (қилолмадим, ўлдиролмадим). У бақирди. Мен уйдан чиқдим, узоқ (кетмай) бир оз турдим, сўнг (яна) унинг олдига кириб: «Бу нима овоз, эй Абу Рофиъ?» дедим. У: «Онангга вой бўлсин, ҳозиргина уйда бир киши мени қилич билан урди!» деди. Мен унга (яна) бир зарба урдим, уни оғир яраладим, аммо ўлдирмадим. Сўнг қиличнинг учини унинг қорнига (ботириб) қўйдим, то у орқасидан чиққунча. Шунда уни ўлдирганимни билдим. Мен эшикларни бирма-бир оча бошладим, то унинг бир зинасига етдим. Оёғимни қўйдим — ерга етдим деб ўйлаб — бирдан ойдин кечада (зинадан) йиқилиб тушдим ва болдирим синди. Мен уни салла билан боғладим, сўнг (юриб) дарвозага ўтирдим ва: ‹Уни ўлдирдимми (йўқми), билмагунимча бу кеча чиқмайман› дедим. Хўроз қичқирганда, жарчи девор устига туриб: «Мен Абу Рофиъ — Ҳижоз аҳлининг савдогари(нинг ўлими)ни эълон қиламан», деди. Мен шерикларимнинг олдига бориб: «Нажот (қутулдик)! Аллоҳ Абу Рофиъни ўлдирди (ҳалок қилди)», дедим. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига етиб, (буни) ҳикоя қилдим. У зот: «Оёғингни узат», дедилар. Мен оёғимни узатдим, у зот уни силадилар — гўё мен ундан ҳеч оғримагандекман (соғ бўлиб қолди).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحٌ ـ هُوَ ابْنُ مَسْلَمَةَ ـ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُتْبَةَ فِي نَاسٍ مَعَهُمْ، فَانْطَلَقُوا حَتَّى دَنَوْا مِنَ الْحِصْنِ، فَقَالَ لَهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ امْكُثُوا أَنْتُمْ حَتَّى أَنْطَلِقَ أَنَا فَأَنْظُرَ. قَالَ فَتَلَطَّفْتُ أَنْ أَدْخُلَ الْحِصْنَ، فَفَقَدُوا حِمَارًا لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَخَرَجُوا بِقَبَسٍ يَطْلُبُونَهُ ـ قَالَ ـ فَخَشِيتُ أَنْ أُعْرَفَ ـ قَالَ ـ فَغَطَّيْتُ رَأْسِي كَأَنِّي أَقْضِي حَاجَةً، ثُمَّ نَادَى صَاحِبُ الْبَابِ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ فَلْيَدْخُلْ قَبْلَ أَنْ أُغْلِقَهُ. فَدَخَلْتُ ثُمَّ اخْتَبَأْتُ فِي مَرْبِطِ حِمَارٍ عِنْدَ باب الْحِصْنِ، فَتَعَشَّوْا عِنْدَ أَبِي رَافِعٍ وَتَحَدَّثُوا حَتَّى ذَهَبَتْ سَاعَةٌ مِنَ اللَّيْلِ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى بُيُوتِهِمْ، فَلَمَّا هَدَأَتِ الأَصْوَاتُ وَلاَ أَسْمَعُ حَرَكَةً خَرَجْتُ ـ قَالَ ـ وَرَأَيْتُ صَاحِبَ الْبَابِ حَيْثُ وَضَعَ مِفْتَاحَ الْحِصْنِ، فِي كَوَّةٍ فَأَخَذْتُهُ فَفَتَحْتُ بِهِ باب الْحِصْنِ. قَالَ قُلْتُ إِنْ نَذِرَ بِي الْقَوْمُ انْطَلَقْتُ عَلَى مَهَلٍ، ثُمَّ عَمَدْتُ إِلَى أَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ، فَغَلَّقْتُهَا عَلَيْهِمْ مِنْ ظَاهِرٍ، ثُمَّ صَعِدْتُ إِلَى أَبِي رَافِعٍ فِي سُلَّمٍ، فَإِذَا الْبَيْتُ مُظْلِمٌ قَدْ طَفِئَ سِرَاجُهُ، فَلَمْ أَدْرِ أَيْنَ الرَّجُلُ، فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ فَعَمَدْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ فَأَضْرِبُهُ، وَصَاحَ فَلَمْ تُغْنِ شَيْئًا ـ قَالَ ـ ثُمَّ جِئْتُ كَأَنِّي أُغِيثُهُ فَقُلْتُ مَا لَكَ يَا أَبَا رَافِعٍ وَغَيَّرْتُ صَوْتِي. فَقَالَ أَلاَ أُعْجِبُكَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، دَخَلَ عَلَىَّ رَجُلٌ فَضَرَبَنِي بِالسَّيْفِ. قَالَ فَعَمَدْتُ لَهُ أَيْضًا فَأَضْرِبُهُ أُخْرَى فَلَمْ تُغْنِ شَيْئًا، فَصَاحَ وَقَامَ أَهْلُهُ، قَالَ ثُمَّ جِئْتُ وَغَيَّرْتُ صَوْتِي كَهَيْئَةِ الْمُغِيثِ، فَإِذَا هُوَ مُسْتَلْقٍ عَلَى ظَهْرِهِ، فَأَضَعُ السَّيْفَ فِي بَطْنِهِ ثُمَّ أَنْكَفِئُ عَلَيْهِ حَتَّى سَمِعْتُ صَوْتَ الْعَظْمِ، ثُمَّ خَرَجْتُ دَهِشًا حَتَّى أَتَيْتُ السُّلَّمَ أُرِيدُ أَنْ أَنْزِلَ، فَأَسْقُطُ مِنْهُ فَانْخَلَعَتْ رِجْلِي فَعَصَبْتُهَا، ثُمَّ أَتَيْتُ أَصْحَابِي أَحْجُلُ فَقُلْتُ انْطَلِقُوا فَبَشِّرُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي لاَ أَبْرَحُ حَتَّى أَسْمَعَ النَّاعِيَةَ، فَلَمَّا كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ صَعِدَ النَّاعِيَةُ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ. قَالَ فَقُمْتُ أَمْشِي مَا بِي قَلَبَةٌ، فَأَدْرَكْتُ أَصْحَابِي قَبْلَ أَنْ يَأْتُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَشَّرْتُهُ.
Rasululloh ﷺ Abu Rofiʼning oldiga Abdulloh ibn Atik va Abdulloh ibn Utbani — ular bilan birga (boshqa) odamlarni (qoʻshib) yubordilar. Ular yurib, qalʼaga yaqinlashishdi. Abdulloh ibn Atik ularga: «Sizlar (shu yerda) turinglar, men borib (atrofni) koʻrib kelay», dedi. (Abdulloh:) Men qalʼaga kirish uchun muloyimlik (hiyla) qildim. (Qalʼa ahli) bir eshaklarini yoʻqotib qoldilar, (uni) izlab, mashʼal (chiroq) bilan chiqishdi. Men tanilishdan qoʻrqib, — goʻyo hojat chiqarayotgandek — boshimni yopib oldim. Soʻng darvozabon: «Kirmoqchi boʻlgan kishi, men (darvozani) yopishimdan oldin kirsin», deb hayqirdi. Men kirdim, soʻng qalʼa darvozasi yonidagi eshak bogʻlanadigan joyga yashirindim. Ular Abu Rofiʼnikida kechki ovqat yeyishdi va kechaning bir soatigacha suhbatlashishdi, soʻng uylariga qaytishdi. Ovozlar tinib, men hech harakat eshitmaganimda, (yashirinishdan) chiqdim. Men darvozabon qalʼa kalitini qayerga — bir teshikka — qoʻyganini koʻrgan edim, uni olib, u bilan qalʼa darvozasini ochdim. ‹Agar qavm meni sezsa, men (oson) ketib qolaman› dedim (oʻyladim). Soʻng ularning uylari eshiklariga (borib), ularni tashqaridan ustlariga yopib (qulflab) qoʻydim. Soʻng zinada Abu Rofiʼning oldiga koʻtarildim. Qarasam, uy qorongʻi, chirogʻi oʻchgan — men u kishi qayerdaligini bilmasdim. Men: «Ey Abu Rofiʼ», dedim. U: «Bu kim?» dedi. Men ovoz tomon (intilib) uni urdim, u baqirdi, ammo (zarba) biror narsa (qilolmadi). Soʻng men — goʻyo unga yordamga kelayotgandek — kelib, ovozimni oʻzgartirib: «Senga nima boʻldi, ey Abu Rofiʼ?» dedim. U: «Ajab emasmi?! Onangga voy boʻlsin — uyimga bir kishi kirib, meni qilich bilan urdi!» dedi. Men yana unga (intilib) bir zarba urdim, ammo (yana) biror narsa (qilolmadi). U baqirdi va ahli turib (uygʻonib) ketdi. Soʻng men — goʻyo yordamchidek — ovozimni oʻzgartirib (yana) keldim. Qarasam, u chalqancha yotgan edi. Men qilichni uning qorniga (botirib) qoʻyib, ustiga (butun ogʻirligim bilan) bosdim, to suyak (sinish) ovozini eshitdim. Soʻng hovliqib chiqdim, to zinaga yetdim — (pastga) tushmoqchi edim — undan yiqilib tushdim va oyogʻim chiqdi (joyidan koʻchdi). Men uni bogʻ ladim, soʻng oqsoqlanib sheriklarim oldiga kelib: «(Madinaga) yoʻl olinglar va Rasululloh ﷺga xushxabar bering, men jarchini eshitmagunimcha (bu yerdan) jilmayman», dedim. Tong yuzlanganda, jarchi (devorga) koʻtarilib: «Men Abu Rofiʼ(ning oʻlimi)ni eʼlon qilaman», dedi. Men turib yurdim — menda hech qanday ogʻriq (asorati) yoʻq edi. Sheriklarimga — ular Paygʻambar ﷺning oldilariga yetib bormasdan oldin — yetib oldim va u zotga xushxabar berdim.Расулуллоҳ ﷺ Абу Рофиънинг олдига Абдуллоҳ ибн Атик ва Абдуллоҳ ибн Утбани — улар билан бирга (бошқа) одамларни (қўшиб) юбордилар. Улар юриб, қалъага яқинлашишди. Абдуллоҳ ибн Атик уларга: «Сизлар (шу ерда) туринглар, мен бориб (атрофни) кўриб келай», деди. (Абдуллоҳ:) Мен қалъага кириш учун мулойимлик (ҳийла) қилдим. (Қалъа аҳли) бир эшакларини йўқотиб қолдилар, (уни) излаб, машъал (чироқ) билан чиқишди. Мен танилишдан қўрқиб, — гўё ҳожат чиқараётгандек — бошимни ёпиб олдим. Сўнг дарвозабон: «Кирмоқчи бўлган киши, мен (дарвозани) ёпишимдан олдин кирсин», деб ҳайқирди. Мен кирдим, сўнг қалъа дарвозаси ёнидаги эшак боғланадиган жойга яшириндим. Улар Абу Рофиъникида кечки овқат ейишди ва кечанинг бир соатигача суҳбатлашишди, сўнг уйларига қайтишди. Овозлар тиниб, мен ҳеч ҳаракат эшитмаганимда, (яширинишдан) чиқдим. Мен дарвозабон қалъа калитини қаерга — бир тешикка — қўйганини кўрган эдим, уни олиб, у билан қалъа дарвозасини очдим. ‹Агар қавм мени сезса, мен (осон) кетиб қоламан› дедим (ўйладим). Сўнг уларнинг уйлари эшикларига (бориб), уларни ташқаридан устларига ёпиб (қулфлаб) қўйдим. Сўнг зинада Абу Рофиънинг олдига кўтарилдим. Қарасам, уй қоронғи, чироғи ўчган — мен у киши қаердалигини билмасдим. Мен: «Эй Абу Рофиъ», дедим. У: «Бу ким?» деди. Мен овоз томон (интилиб) уни урдим, у бақирди, аммо (зарба) бирор нарса (қилолмади). Сўнг мен — гўё унга ёрдамга келаётгандек — келиб, овозимни ўзгартириб: «Сенга нима бўлди, эй Абу Рофиъ?» дедим. У: «Ажаб эмасми?! Онангга вой бўлсин — уйимга бир киши кириб, мени қилич билан урди!» деди. Мен яна унга (интилиб) бир зарба урдим, аммо (яна) бирор нарса (қилолмади). У бақирди ва аҳли туриб (уйғониб) кетди. Сўнг мен — гўё ёрдамчидек — овозимни ўзгартириб (яна) келдим. Қарасам, у чалқанча ётган эди. Мен қилични унинг қорнига (ботириб) қўйиб, устига (бутун оғирлигим билан) босдим, то суяк (синиш) овозини эшитдим. Сўнг ҳовлиқиб чиқдим, то зинага етдим — (пастга) тушмоқчи эдим — ундан йиқилиб тушдим ва оёғим чиқди (жойидан кўчди). Мен уни боғ ладим, сўнг оқсоқланиб шерикларим олдига келиб: «(Мадинага) йўл олинглар ва Расулуллоҳ ﷺга хушхабар беринг, мен жарчини эшитмагунимча (бу ердан) жилмайман», дедим. Тонг юзланганда, жарчи (деворга) кўтарилиб: «Мен Абу Рофиъ(нинг ўлими)ни эълон қиламан», деди. Мен туриб юрдим — менда ҳеч қандай оғриқ (асорати) йўқ эди. Шерикларимга — улар Пайғамбар ﷺнинг олдиларига етиб бормасдан олдин — етиб олдим ва у зотга хушхабар бердим.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الشَّرِيدِ، قَالَ جَاءَ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَنْكِبِي، فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ إِلَى سَعْدٍ فَقَالَ أَبُو رَافِعٍ لِلْمِسْوَرِ أَلاَ تَأْمُرُ هَذَا أَنْ يَشْتَرِيَ مِنِّي بَيْتِي الَّذِي فِي دَارِي. فَقَالَ لاَ أَزِيدُهُ عَلَى أَرْبَعِمِائَةٍ، إِمَّا مُقَطَّعَةٍ وَإِمَّا مُنَجَّمَةٍ. قَالَ أُعْطِيتُ خَمْسَمِائَةٍ نَقْدًا، فَمَنَعْتُهُ، وَلَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ". مَا بِعْتُكَهُ أَوْ قَالَ مَا أَعْطَيْتُكَهُ. قُلْتُ لِسُفْيَانَ إِنَّ مَعْمَرًا لَمْ يَقُلْ هَكَذَا. قَالَ لَكِنَّهُ قَالَ لِي هَكَذَا. وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَبِيعَ الشُّفْعَةَ فَلَهُ أَنْ يَحْتَالَ حَتَّى يُبْطِلَ الشُّفْعَةَ فَيَهَبُ الْبَائِعُ لِلْمُشْتَرِي الدَّارَ، وَيَحُدُّهَا وَيَدْفَعُهَا إِلَيْهِ، وَيُعَوِّضُهُ الْمُشْتَرِي أَلْفَ دِرْهَمٍ، فَلاَ يَكُونُ لِلشَّفِيعِ فِيهَا شُفْعَةٌ.
(Amr ibn Sharid aytdi:) Misvar ibn Maxrama kelib, qoʻlini yelkamga qoʻydi; men u bilan Saʼdga (birga) bordim. Abu Rofeʼ Misvarga: «Mana shunga (Saʼdga) aytmaysanmi, mening hovlimdagi uyimni mendan sotib olsa?» dedi. (Saʼd): «Men unga toʻrt yuz (dinor)dan oshiq bermayman — yo boʻlib-boʻlib, yo muddatli (toʻlov bilan)», dedi. (Abu Rofeʼ): «Menga besh yuz naqd berildi, lekin men uni (sotishni) rad qildim; agar men Paygʻambar ﷺning: ‹Qoʻshni oʻz saqabi (yaqin qoʻshnichiligi) bilan (uyga) haqliroqdir›, deganlarini eshitmaganimda edi, men buni senga sotmagan — yoki: bermagan — boʻlardim», dedi. Men Sufyonga: «Maʼmar bunday demagan-ku», dedim. U: «Lekin u menga shunday dedi», dedi. (Buxoriy aytdi:) Baʼzi kishilar esa: «Agar (kimdir) shufʼani botil qilishni istasa, u hiyla ishlata oladi: sotuvchi xaridorga uyni hiba (sovgʻa) qilib, chegaralab, unga topshiradi; xaridor esa unga ming dirham evaz (toʻlov) beradi — shunda shafiʼga (qoʻshniga) unda shufʼa boʻlmaydi», deydilar (— bu esa najot emas, hiyladir).(Амр ибн Шарид айтди:) Мисвар ибн Махрама келиб, қўлини елкамга қўйди; мен у билан Саъдга (бирга) бордим. Абу Рофеъ Мисварга: «Мана шунга (Саъдга) айтмайсанми, менинг ҳовлимдаги уйимни мендан сотиб олса?» деди. (Саъд): «Мен унга тўрт юз (динор)дан ошиқ бермайман — ё бўлиб-бўлиб, ё муддатли (тўлов билан)», деди. (Абу Рофеъ): «Менга беш юз нақд берилди, лекин мен уни (сотишни) рад қилдим; агар мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Қўшни ўз сақаби (яқин қўшничилиги) билан (уйга) ҳақлироқдир›, деганларини эшитмаганимда эди, мен буни сенга сотмаган — ёки: бермаган — бўлардим», деди. Мен Суфёнга: «Маъмар бундай демаган-ку», дедим. У: «Лекин у менга шундай деди», деди. (Бухорий айтди:) Баъзи кишилар эса: «Агар (кимдир) шуфъани ботил қилишни истаса, у ҳийла ишлата олади: сотувчи харидорга уйни ҳиба (совға) қилиб, чегаралаб, унга топширади; харидор эса унга минг дирҳам эваз (тўлов) беради — шунда шафиъга (қўшнига) унда шуфъа бўлмайди», дейдилар (— бу эса нажот эмас, ҳийладир).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ سَعْدًا، سَاوَمَهُ بَيْتًا بِأَرْبَعِمِائَةِ مِثْقَالٍ فَقَالَ لَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ". لَمَا أَعْطَيْتُكَ. وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِنِ اشْتَرَى نَصِيبَ دَارٍ، فَأَرَادَ أَنْ يُبْطِلَ الشُّفْعَةَ، وَهَبَ لاِبْنِهِ الصَّغِيرِ وَلاَ يَكُونُ عَلَيْهِ يَمِينٌ.
(Amr ibn Sharid Abu Rofeʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki,) Saʼd undan bir uyni toʻrt yuz misqol (oltin)ga (savdolashib) soʻradi. U (Abu Rofeʼ): «Agar men Rasululloh ﷺning: ‹Qoʻshni oʻz saqabi (yaqin qoʻshnichiligi) bilan (uyga) haqliroqdir›, deganlarini eshitmaganimda edi, men buni senga bermagan boʻlardim», dedi. (Buxoriy aytdi:) Baʼzi kishilar esa: «Agar (kimdir) bir uyning ulushini sotib olib, shufʼani botil qilmoqchi boʻlsa, uni oʻzining kichik oʻgʻliga hiba (sovgʻa) qilib qoʻyadi va unga (shufʼa daʼvosida) qasam (ichish) ham lozim boʻlmaydi», deydilar (— bu esa togʻri emas).(Амр ибн Шарид Абу Рофеъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики,) Саъд ундан бир уйни тўрт юз мисқол (олтин)га (савдолашиб) сўради. У (Абу Рофеъ): «Агар мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қўшни ўз сақаби (яқин қўшничилиги) билан (уйга) ҳақлироқдир›, деганларини эшитмаганимда эди, мен буни сенга бермаган бўлардим», деди. (Бухорий айтди:) Баъзи кишилар эса: «Агар (кимдир) бир уйнинг улушини сотиб олиб, шуфъани ботил қилмоқчи бўлса, уни ўзининг кичик ўғлига ҳиба (совға) қилиб қўяди ва унга (шуфъа даъвосида) қасам (ичиш) ҳам лозим бўлмайди», дейдилар (— бу эса тоғри эмас).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، أَنَّ أَبَا رَافِعٍ، سَاوَمَ سَعْدَ بْنَ مَالِكٍ بَيْتًا بِأَرْبَعِمِائَةِ مِثْقَالٍ وَقَالَ لَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْجَارُ أَحَقُّ بِصَقَبِهِ ". مَا أَعْطَيْتُكَ.
(Amr ibn Sharid rivoyat qildiki,) Abu Rofeʼ Saʼd ibn Molikka bir uyni toʻrt yuz misqol (oltin)ga (savdolashib sotdi) va: «Agar men Paygʻambar ﷺning: ‹Qoʻshni oʻz saqabi (yaqin qoʻshnichiligi) bilan (uyga) haqliroqdir›, deganlarini eshitmaganimda edi, men buni senga bermagan boʻlardim», dedi.(Амр ибн Шарид ривоят қилдики,) Абу Рофеъ Саъд ибн Моликка бир уйни тўрт юз мисқол (олтин)га (савдолашиб сотди) ва: «Агар мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Қўшни ўз сақаби (яқин қўшничилиги) билан (уйга) ҳақлироқдир›, деганларини эшитмаганимда эди, мен буни сенга бермаган бўлардим», деди.