Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avf

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، - هُوَ قَاصُّ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُصَلِّي فِي حُجْرَةِ أُمِّ سَلَمَةَ فَمَرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ أَوْ عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَرَجَعَ فَمَرَّتْ زَيْنَبُ بِنْتُ أُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَمَضَتْ فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ هُنَّ أَغْلَبُ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Umm Salamaning hujrasida namoz oʻqiyotgan edilar. Roʻparalaridan Abdulloh yoki Umar ibn Abu Salama oʻtdi, u zot qoʻllari bilan ishora qildilar, u qaytib ketdi. Soʻng Zaynab bint Umm Salama oʻtdi, u zot qoʻllari bilan mana bunday ishora qildilar, lekin u oʻtib ketdi. Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlganlaridan soʻng: «Ular (ayollar) qaysarroq boʻladi», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Умм Саламанинг ҳужрасида намоз ўқиётган эдилар. Рўпараларидан Абдуллоҳ ёки Умар ибн Абу Салама ўтди, у зот қўллари билан ишора қилдилар, у қайтиб кетди. Сўнг Зайнаб бинт Умм Салама ўтди, у зот қўллари билан мана бундай ишора қилдилар, лекин у ўтиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлганларидан сўнг: «Улар (аёллар) қайсарроқ бўлади», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْأَوَّلُونَ الْمَدِينَةَ كَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَفِيهِمْ عُمَرُ وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الْأسد. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Dastlabki muhojirlar Madinaga kelganlarida, ularga Abu Huzayfaning ozod qilingan quli Solim imomlik qilar edi. Ularning orasida Umar va Abu Salama ibn Abdulasad ham bor edi. Buxoriy rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Дастлабки муҳожирлар Мадинага келганларида, уларга Абу Ҳузайфанинг озод қилинган қули Солим имомлик қилар эди. Уларнинг орасида Умар ва Абу Салама ибн Абдуласад ҳам бор эди. Бухорий ривоят қилган.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَمْلَى عَلَىَّ هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ مِنْ حِفْظِهِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَ لِي الْوَلِيدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ أَبَلَغَكَ أَنَّ عَلِيًّا، كَانَ فِيمَنْ قَذَفَ عَائِشَةَ قُلْتُ لاَ‏.‏ وَلَكِنْ قَدْ أَخْبَرَنِي رَجُلاَنِ مِنْ قَوْمِكِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَهُمَا كَانَ عَلِيٌّ مُسَلِّمًا فِي شَأْنِهَا‏.‏ فَرَاجَعُوهُ فَلَمْ يَرْجِعْ وَقَالَ مُسَلِّمًا بِلَا شَكٍّ فِيهِ وَعَلَيْهِ كَانَ فِي أَصْلِ الْعَتِيقِ كَذَلِكَ

(Zuhriy aytdi:) Valid ibn Abdulmalik menga: «Senga Ali, Oishaga (buhton) toshlaganlar (qoralovchilar) orasida boʻlgani yetib keldimi?» dedi. Men: «Yoʻq. Lekin menga sening qavmingdan ikki kishi — Abu Salama ibn Abdurrahmon va Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibnul-Horis — xabar berdiki, Oisha (roziyallohu anho) ikkoviga: ‹Ali uning (mening) ishimda (musbat, beozor) — meni himoya qiluvchi (musallim) edi› dedi», dedim. (Bu — Atiq aslida shubhasiz shunday yozilgan.)(Зуҳрий айтди:) Валид ибн Абдулмалик менга: «Сенга Али, Оишага (буҳтон) тошлаганлар (қораловчилар) орасида бўлгани етиб келдими?» деди. Мен: «Йўқ. Лекин менга сенинг қавмингдан икки киши — Абу Салама ибн Абдурраҳмон ва Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибнул-Ҳорис — хабар бердики, Оиша (розияллоҳу анҳо) икковига: ‹Али унинг (менинг) ишимда (мусбат, беозор) — мени ҳимоя қилувчи (мусаллим) эди› деди», дедим. (Бу — Атиқ аслида шубҳасиз шундай ёзилган.)

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - عَنِ ابْنِ سَفِينَةَ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ وَزَادَ قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ مَنْ خَيْرٌ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ عَزَمَ اللَّهُ لِي فَقُلْتُهَا ‏.‏ قَالَتْ فَتَزَوَّجْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim, deb (oldingi hadisning) misolini (keltirdi) va (shuni) ziyoda qildi: (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, men: «Rasululloh ﷺ ning sahobasi Abu Salamadan koʻra kim yaxshiroq?» — dedim. Soʻng Alloh menga (sabr qilishni) muyassar etdi, shunda men u (duo)ni aytdim. (Umm Salama) dedi: Soʻng men Rasululloh ﷺ ga turmushga chiqdim.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим, деб (олдинги ҳадиснинг) мисолини (келтирди) ва (шуни) зиёда қилди: (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, мен: «Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси Абу Саламадан кўра ким яхшироқ?» — дедим. Сўнг Аллоҳ менга (сабр қилишни) муяссар этди, шунда мен у (дуо)ни айтдим. (Умм Салама) деди: Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺ га турмушга чиқдим.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عَائِشَةَ كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ فِي رَمَضَانَ فَقَالَتْ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلاَ فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاَثًا ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنَّ عَيْنَىَّ تَنَامَانِ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Salama xabar berishicha, u Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺning Ramazonda kechasi (oʻqigan) namozlari qanday boʻlardi?» deb soʻradi. U: «Rasululloh ﷺ na Ramazonda, na boshqa (oy)da oʻn bir rakaatdan ortiq oʻqimasdilar. Toʻrt (rakaat) oʻqirdilar, ularning goʻzalligi va uzunligi haqida soʻrama; soʻng toʻrt (rakaat) oʻqirdilar, ularning goʻzalligi va uzunligi haqida soʻrama; soʻng uch (rakaat) oʻqirdilar», dedi. Oisha aytdi: Men: «Ey Rasululloh, vitr (oʻqi)masdan oldin uxlaysizmi?» dedim. U zot: «Ey Oisha, koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Абу Салама хабар беришича, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺнинг Рамазонда кечаси (ўқиган) намозлари қандай бўларди?» деб сўради. У: «Расулуллоҳ ﷺ на Рамазонда, на бошқа (ой)да ўн бир ракаатдан ортиқ ўқимасдилар. Тўрт (ракаат) ўқирдилар, уларнинг гўзаллиги ва узунлиги ҳақида сўрама; сўнг тўрт (ракаат) ўқирдилар, уларнинг гўзаллиги ва узунлиги ҳақида сўрама; сўнг уч (ракаат) ўқирдилар», деди. Оиша айтди: Мен: «Эй Расулуллоҳ, витр (ўқи)масдан олдин ухлайсизми?» дедим. У зот: «Эй Оиша, кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، - وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ - عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فُلاَنًا الأَسْلَمِيَّ وَبَعَثَ مَعَهُ بِثَمَانَ عَشْرَةَ بَدَنَةً فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ أُزْحِفَ عَلَىَّ مِنْهَا شَىْءٌ قَالَ ‏"‏ تَنْحَرُهَا ثُمَّ تَصْبُغُ نَعْلَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اضْرِبْهَا عَلَى صَفْحَتِهَا وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الَّذِي تَفَرَّدَ بِهِ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَوْلُهُ ‏"‏ وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي حَدِيثِ عَبْدِ الْوَارِثِ ‏"‏ ثُمَّ اجْعَلْهُ عَلَى صَفْحَتِهَا ‏"‏ ‏.‏ مَكَانَ ‏"‏ اضْرِبْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ يَقُولُ إِذَا أَقَمْتَ الإِسْنَادَ وَالْمَعْنَى كَفَاكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aslam qabilasidan boʻlgan falon kishini (Makkaga) yubordilar va u bilan birga oʻn sakkizta qurbonlik tuyasi joʻnatdilar. (U kishi) soʻradi: «Agar ulardan biri (yoʻlda) holdan toysa, nima qilay?» U zot: «Uni soʻyib, soʻngra naʼlini (boʻyniga osilgan belgisini) qoniga botir. Soʻng uni boʻynining bir tomoniga sur. Undan na sen, na hamrohlaringdan biror kishi yemasin», dedilar — yoki «hamsafarlaringdan biror kishi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu hadisdagi «Undan na sen, na hamsafarlaringdan biror kishi yemasin», degan soʻzi bilan u (roviy) yagona qolgan (boshqa rivoyatlar bunda unga qoʻshilmagan). Abdulvoris hadisida esa «uni boʻyniga sur» soʻzi oʻrnida «soʻngra uni boʻynining bir tomoniga qoʻy», deyilgan. Abu Dovud aytadi: Men Abu Salamani: «Isnod va maʼno toʻgʻri boʻlsa, senga shu kifoya», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аслам қабиласидан бўлган фалон кишини (Маккага) юбордилар ва у билан бирга ўн саккизта қурбонлик туяси жўнатдилар. (У киши) сўради: «Агар улардан бири (йўлда) ҳолдан тойса, нима қилай?» У зот: «Уни сўйиб, сўнгра наълини (бўйнига осилган белгисини) қонига ботир. Сўнг уни бўйнининг бир томонига сур. Ундан на сен, на ҳамроҳларингдан бирор киши емасин», дедилар — ёки «ҳамсафарларингдан бирор киши», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу ҳадисдаги «Ундан на сен, на ҳамсафарларингдан бирор киши емасин», деган сўзи билан у (ровий) ягона қолган (бошқа ривоятлар бунда унга қўшилмаган). Абдулворис ҳадисида эса «уни бўйнига сур» сўзи ўрнида «сўнгра уни бўйнининг бир томонига қўй», дейилган. Абу Довуд айтади: Мен Абу Саламани: «Иснод ва маъно тўғри бўлса, сенга шу кифоя», деганини эшитдим.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي هَذَا الْخَبَرَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنِيهِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki rakaat oʻqidilar, shunda Zush-Shimolayn u zotga shunga oʻxshash (soʻzni) aytdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ракаат ўқидилар, шунда Зуш-Шимолайн у зотга шунга ўхшаш (сўзни) айтди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيِّ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ شَيْبَانَ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَالْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ، كِلاَهُمَا عَنِ النَّضْرِ بْنِ شَيْبَانَ، قَالَ لَقِيتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقُلْتُ حَدِّثْنِي بِحَدِيثٍ، سَمِعْتَهُ مِنْ، أَبِيكَ يَذْكُرُهُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَكَرَ شَهْرَ رَمَضَانَ فَقَالَ ‏"‏ شَهْرٌ كَتَبَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ صِيَامَهُ وَسَنَنْتُ لَكُمْ قِيَامَهُ فَمَنْ صَامَهُ وَقَامَهُ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdurahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazon oyini zikr qilib: «Bu shunday oyki, Alloh sizlarga uning roʻzasini farz qildi, men esa sizlarga uning qiyomini sunnat qildim. Kim iymon bilan va (savobini Allohdan) umid qilib uning (kunlarida) roʻza tutsa hamda (tunlarida) namoz oʻqisa, onasi tuqqan kunidagidek gunohlaridan xoli boʻlib chiqadi», dedilar.Абдураҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойини зикр қилиб: «Бу шундай ойки, Аллоҳ сизларга унинг рўзасини фарз қилди, мен эса сизларга унинг қиёмини суннат қилдим. Ким иймон билан ва (савобини Аллоҳдан) умид қилиб унинг (кунларида) рўза тутса ҳамда (тунларида) намоз ўқиса, онаси туққан кунидагидек гуноҳларидан холи бўлиб чиқади», дедилар.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ فَيَقُولُ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ: (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) اللَّهُمَّ أَجِرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَاخْلُفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا إِلَّا أَخْلَفَ اللَّهُ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا ". فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلمَة قَالَت: أَيُّ الْمُسْلِمِينَ خَيْرٌ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ؟ أَوَّلُ بَيْتِ هَاجَرَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ إِنِّي قُلْتُهَا فَأَخْلَفَ اللَّهُ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسلم

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Qaysi bir musulmonga musibat yetsa-yu, u Alloh oʻziga buyurgan: ‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi roojiʼuun. Allohumma ʼjurniy fiy musiybatiy va axlif liy xoyron minhaa› (Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Uning huzuriga qaytguvchimiz. Ey Allohim, musibatim uchun menga ajr ber va menga undan koʻra yaxshiroq narsani ato et), — desa, Alloh albatta unga undan koʻra yaxshiroq narsani ato etadi». (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, men: «Musulmonlardan qaysi biri Abu Salamadan koʻra yaxshiroq? — Rasululloh ﷺ ga eng avval hijrat qilgan xonadon shu (xonadon) edi-ku», — dedim. Soʻng men ana shu (duo)ni aytdim, shunda Alloh menga Rasululloh ﷺ ni ato etdi. (Umm Salama) dedi: Rasululloh ﷺ menga Hotib ibn Abu Baltaani oʻzlari uchun (meni) sovchilikka yubordilar. Men: «Mening qizim bor va men rashkchi (ayol)man», — dedim. Shunda u zot: «Uning qiziga kelsak, biz Allohga uni (Umm Salamani) undan (uning tashvishidan) behojat qilishini duo qilamiz; rashk(ing)ni esa ketkazishini Allohdan soʻrayman», — dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Қайси бир мусулмонга мусибат етса-ю, у Аллоҳ ўзига буюрган: ‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи роожиъуун. Аллоҳумма ъжурний фий мусийбатий ва ахлиф лий хойрон минҳаа› (Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унинг ҳузурига қайтгувчимиз. Эй Аллоҳим, мусибатим учун менга ажр бер ва менга ундан кўра яхшироқ нарсани ато эт), — деса, Аллоҳ албатта унга ундан кўра яхшироқ нарсани ато этади». (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, мен: «Мусулмонлардан қайси бири Абу Саламадан кўра яхшироқ? — Расулуллоҳ ﷺ га энг аввал ҳижрат қилган хонадон шу (хонадон) эди-ку», — дедим. Сўнг мен ана шу (дуо)ни айтдим, шунда Аллоҳ менга Расулуллоҳ ﷺ ни ато этди. (Умм Салама) деди: Расулуллоҳ ﷺ менга Ҳотиб ибн Абу Балтаани ўзлари учун (мени) совчиликка юбордилар. Мен: «Менинг қизим бор ва мен рашкчи (аёл)ман», — дедим. Шунда у зот: «Унинг қизига келсак, биз Аллоҳга уни (Умм Саламани) ундан (унинг ташвишидан) беҳожат қилишини дуо қиламиз; рашк(инг)ни эса кетказишини Аллоҳдан сўрайман», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَوَّلِ، مَا نَزَلَ مِنَ الْقُرْآنِ‏.‏ قَالَ ‏[quran sura="74" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ قُلْتُ يَقُولُونَ ‏[quran sura="96" aya_start="1" aya_end="1"]{‏اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ‏}‏ فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رضى الله عنهما عَنْ ذَلِكَ وَقُلْتُ لَهُ مِثْلَ الَّذِي قُلْتَ فَقَالَ جَابِرٌ لاَ أُحَدِّثُكَ إِلاَّ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ، فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي هَبَطْتُ فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ عَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ أَمَامِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ خَلْفِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَرَأَيْتُ شَيْئًا، فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي وَصُبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا ـ قَالَ ـ فَدَثَّرُونِي وَصَبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا قَالَ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="74" aya_start="1" aya_end="3"]{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ‏}‏ ‏"‏‏.‏

(Yahyo ibn Abu Kasir aytdi:) Men Abu Salama ibn Abdurrahmondan Qurʼondan avval (birinchi) nozil boʻ lgan (sura) haqida soʻradim. U: ‹Ey (kiyim bilan) burkangan!› (Muddaththir surasi, 1) dedi. Men: «Odamlar ‹Yaratgan Robbing ismi bilan oʻqi› (Alaq surasi, 1) (avval boʻ lgan) deydilar», dedim. Abu Salama: «Men Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan bu haqda soʻradim va unga sen aytgan (gap)ning mislini aytdim; Jobir: ‹Men senga — Rasululloh ﷺ bizga soʻzlab bergandan boshqani — aytmayman› dedi. (Rasululloh ﷺ) dedilar: ‹Men Hiroda mujovir (xilvatda) boʻ ldim; xilvatimni tugatgach, (togʻ dan) tushdim, shunda menga nido qilindi. Men oʻ ngimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; chapimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; oldimga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; orqamga qaradim — hech narsa koʻ rmadim; soʻng boshimni koʻ tardim — bir narsa koʻ rdim. Shunda Xadijaning oldigʻa kelib: ‹Meni burkanglar va menga sovuq suv quyinglar› dedim. (Jobir aytdi:) Ular meni burkadi va menga sovuq suv quydi. Shunda ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir! Va Robbingni ulugʻ la (takbir ayt)!› (Muddaththir surasi, 1-3) (oyatlari) nozil boʻ ldi›», dedi.(Яҳё ибн Абу Касир айтди:) Мен Абу Салама ибн Абдурраҳмондан Қуръондан аввал (биринчи) нозил бў лган (сура) ҳақида сўрадим. У: ‹Эй (кийим билан) бурканган!› (Муддатҳтҳир сураси, 1) деди. Мен: «Одамлар ‹Яратган Роббинг исми билан ўқи› (Алақ сураси, 1) (аввал бў лган) дейдилар», дедим. Абу Салама: «Мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан бу ҳақда сўрадим ва унга сен айтган (гап)нинг мислини айтдим; Жобир: ‹Мен сенга — Расулуллоҳ ﷺ бизга сўзлаб бергандан бошқани — айтмайман› деди. (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: ‹Мен Ҳирода мужовир (хилватда) бў лдим; хилватимни тугатгач, (тоғ дан) тушдим, шунда менга нидо қилинди. Мен ў нгимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; чапимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; олдимга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; орқамга қарадим — ҳеч нарса кў рмадим; сўнг бошимни кў тардим — бир нарса кў рдим. Шунда Хадижанинг олдиға келиб: ‹Мени бурканглар ва менга совуқ сув қуйинглар› дедим. (Жобир айтди:) Улар мени буркади ва менга совуқ сув қуйди. Шунда ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир! Ва Роббингни улуғ ла (такбир айт)!› (Муддатҳтҳир сураси, 1-3) (оятлари) нозил бў лди›», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ أَوِ الْمَيِّتَ فَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سَلَمَةَ قَدْ مَاتَ قَالَ ‏"‏ قُولِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَلَهُ وَأَعْقِبْنِي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ فَأَعْقَبَنِي اللَّهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ لِي مِنْهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bemor yoki mayyit oldida hozir boʻlganingizda, yaxshi (soʻz) aytinglar, chunki farishtalar sizlar aytgan (soʻz)ga ‹omin› deydilar», — dedilar. (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, men Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldim-da: «Yo Rasululloh! Abu Salama vafot etdi», — dedim. U zot: «‹Allohummagʻfir liy va lahu va aʼqibniy minhu uqbaa hasanah› (Ey Allohim, meni va uni magʻfirat qilgin va menga undan keyin yaxshi oqibat ato etgin), — deb ayt», — dedilar. (Umm Salama) dedi: Shunda men (shuni) aytdim, soʻng Alloh menga undan koʻra men uchun yaxshiroq boʻlgan Muhammad ﷺ ni (oqibatda) ato etdi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бемор ёки маййит олдида ҳозир бўлганингизда, яхши (сўз) айтинглар, чунки фаришталар сизлар айтган (сўз)га ‹омин› дейдилар», — дедилар. (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келдим-да: «Ё Расулуллоҳ! Абу Салама вафот этди», — дедим. У зот: «‹Аллоҳуммағфир лий ва лаҳу ва аъқибний минҳу уқбаа ҳасанаҳ› (Эй Аллоҳим, мени ва уни мағфират қилгин ва менга ундан кейин яхши оқибат ато этгин), — деб айт», — дедилар. (Умм Салама) деди: Шунда мен (шуни) айтдим, сўнг Аллоҳ менга ундан кўра мен учун яхшироқ бўлган Муҳаммад ﷺ ни (оқибатда) ато этди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى‏:‏ ‏(‏لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ‏)‏ قَالَ جَابِرٌ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنْ لاَ نَفِرَّ وَلَمْ نُبَايِعْهُ عَلَى الْمَوْتِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَابْنِ عُمَرَ وَعُبَادَةَ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَلَمْ يُذْكَرْ فِيهِ أَبُو سَلَمَةَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Allohning {Daraxt ostida senga bayʼat qilayotganlarida Alloh moʻminlardan rozi boʻldi} (Fath 18) degan oyati haqida: «Biz Rasululloh ﷺga qochmaslik uchun bayʼat qildik, ammo unga oʻlim uchun bayʼat qilmadik», dedi. Bu bobda Salama ibn al-Akvaʼ, Ibn Umar, Uboda va Jarir ibn Abdullohdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Iso ibn Yunusdan, u al-Avzoiydan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan — «Jobir ibn Abdulloh aytdi» tarzida ham rivoyat qilingan va unda Abu Salama zikr qilinmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Аллоҳнинг {Дарахт остида сенга байъат қилаётганларида Аллоҳ мўминлардан рози бўлди} (Фатҳ 18) деган ояти ҳақида: «Биз Расулуллоҳ ﷺга қочмаслик учун байъат қилдик, аммо унга ўлим учун байъат қилмадик», деди. Бу бобда Салама ибн ал-Акваъ, Ибн Умар, Убода ва Жарир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Исо ибн Юнусдан, у ал-Авзоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан — «Жобир ибн Абдуллоҳ айтди» тарзида ҳам ривоят қилинган ва унда Абу Салама зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي أُخْتِي قَالَ ‏"‏ فَأَفْعَلُ مَاذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَتَنْكِحُهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أُخْتَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوَتُحِبِّينَ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لَسْتُ بِمُخْلِيَةٍ بِكَ وَأَحَبُّ مَنْ شَرَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَوَاللَّهِ لَقَدْ أُخْبِرْتُ أَنَّكَ تَخْطُبُ دُرَّةَ - أَوْ ذَرَّةَ شَكَّ زُهَيْرٌ - بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا وَاللَّهِ لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حِجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَاهَا ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Umm Habiba (roziyallohu anho): «Ey Rasululloh, mening singlimga (uylanishga) ragʻbatingiz bormi?» dedi. U zot: «Nima qilay?» dedilar. U: «Unga uylansangiz», dedi. U zot: «Singlinggami?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sen buni yoqtirasanmi?» dedilar. U: «Men sizga yolgʻiz xotin emasman (boshqa kundoshlarim bor), shu yaxshilikda menga sherik boʻladiganlarning eng yoqimlisi mening singlim boʻlishini istayman», dedi. U zot: «Albatta, u menga halol emas», dedilar. U: «Vallohi, menga sizning Abu Salamaning qizi Durra — yoki Zarra, buni roviy Zuhayr shubha qildi — ni xostgorlik qilayotganingiz xabar berilgan edi», dedi. U zot: «Umm Salamaning qizinimi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ogoh boʻl, vallohi, agar u mening tarbiyamdagi oʻgay qizim boʻlmaganida ham, menga halol boʻlmas edi. Chunki u mening sut akamning qizidir — meni va uning otasini Suvayba emizgan. Shunday ekan, menga qizlaringiz va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо): «Эй Расулуллоҳ, менинг синглимга (уйланишга) рағбатингиз борми?» деди. У зот: «Нима қилай?» дедилар. У: «Унга уйлансангиз», деди. У зот: «Синглинггами?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сен буни ёқтирасанми?» дедилар. У: «Мен сизга ёлғиз хотин эмасман (бошқа кундошларим бор), шу яхшиликда менга шерик бўладиганларнинг энг ёқимлиси менинг синглим бўлишини истайман», деди. У зот: «Албатта, у менга ҳалол эмас», дедилар. У: «Валлоҳи, менга сизнинг Абу Саламанинг қизи Дурра — ёки Зарра, буни ровий Зуҳайр шубҳа қилди — ни хостгорлик қилаётганингиз хабар берилган эди», деди. У зот: «Умм Саламанинг қизиними?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Огоҳ бўл, валлоҳи, агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, менга ҳалол бўлмас эди. Чунки у менинг сут акамнинг қизидир — мени ва унинг отасини Сувайба эмизган. Шундай экан, менга қизларингиз ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ هُوَ وَنَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بَيْنَ النِّدَاءِ وَالإِقَامَةِ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ azon bilan iqoma orasida ikki rakat yengil namoz — bomdodning ikki rakatini — oʻqir edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ азон билан иқома орасида икки ракат енгил намоз — бомдоднинг икки ракатини — ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ أَوِ الْمَيِّتَ فَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سَلَمَةَ قَدْ مَاتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُولِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَلَهُ وَأَعْقِبْنِي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَفَعَلْتُ فَأَعْقَبَنِي اللَّهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ ‏.‏ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bemor yoki mayyit yonida boʻlsangiz, yaxshi soʻz aytinglar, chunki farishtalar siz aytgan soʻzga omin deydilar», dedilar. Abu Salama vafot etganda, men Paygʻambar ﷺ huzurlariga borib: «Yo Rasululloh, Abu Salama vafot etdi», dedim. U zot: «Aytgin: ‹Allohumma-gʻfir lii va lahu va aʼqibnii minhu uqbaa hasana (Ey Alloh, meni va uni magʻfirat qilgin va menga undan yaxshiroq oʻrin bergin)›», dedilar. Men shuni aytdim, Alloh menga undan yaxshiroq zotni — Muhammad Rasululloh ﷺni oʻrin qilib berdi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бемор ёки маййит ёнида бўлсангиз, яхши сўз айтинглар, чунки фаришталар сиз айтган сўзга омин дейдилар», дедилар. Абу Салама вафот этганда, мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бориб: «Ё Расулуллоҳ, Абу Салама вафот этди», дедим. У зот: «Айтгин: ‹Аллоҳумма-ғфир лии ва лаҳу ва аъқибнии минҳу уқбаа ҳасана (Эй Аллоҳ, мени ва уни мағфират қилгин ва менга ундан яхшироқ ўрин бергин)›», дедилар. Мен шуни айтдим, Аллоҳ менга ундан яхшироқ зотни — Муҳаммад Расулуллоҳ ﷺни ўрин қилиб берди.

وَعَن أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: دَخَلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أبي سَلمَة قد شَقَّ بَصَرَهُ فَأَغْمَضَهُ ثُمَّ قَالَ: «إِنَّ الرُّوحَ إِذَا قُبِضَ تَبِعَهُ الْبَصَرُ» فَضَجَّ نَاسٌ مِنْ أَهْلِهِ فَقَالَ: «لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ إِلَّا بِخَير فَإِن الْمَلَائِكَة يُؤمنُونَ على ماتقولون» ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِأَبِي سَلَمَةَ وَارْفَعْ دَرَجَتَهُ فِي الْمَهْدِيِّينَ وَاخْلُفْهُ فِي عَقِبِهِ فِي الْغَابِرِينَ وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ وَأَفْسِحْ لَهُ فِي قَبْرِهِ وَنَوِّرْ لَهُ فِيهِ» . رَوَاهُ مُسلم

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Salamaning oldiga kirdilar, uning koʻzi tikilib (ochiq) qolgan edi. U zot uning koʻzini yumdilar, soʻng: «Albatta, ruh olinganida koʻz uning ortidan ergashadi», — dedilar. Shunda uning ahlidan baʼzi kishilar (faryod solib) yigʻladilar. U zot: «Oʻzlaringizga yaxshilikdan boshqa (narsa) tilab duo qilmanglar, chunki farishtalar sizlar aytgan (soʻz)ga ‹omin› deydilar», — dedilar. Soʻng u zot: «Allohumma, Abu Salamani magʻfirat qil, hidoyat topganlar ichida uning darajasini koʻtar, ortda qolganlar ichida uning zurriyotiga (avlodiga) oʻzing oʻrinbosar boʻl, bizni ham, uni ham magʻfirat qil, ey olamlarning Robbi, qabrini unga keng qil va unga (qabrida) nur ato et», — dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Саламанинг олдига кирдилар, унинг кўзи тикилиб (очиқ) қолган эди. У зот унинг кўзини юмдилар, сўнг: «Албатта, руҳ олинганида кўз унинг ортидан эргашади», — дедилар. Шунда унинг аҳлидан баъзи кишилар (фарёд солиб) йиғладилар. У зот: «Ўзларингизга яхшиликдан бошқа (нарса) тилаб дуо қилманглар, чунки фаришталар сизлар айтган (сўз)га ‹омин› дейдилар», — дедилар. Сўнг у зот: «Аллоҳумма, Абу Саламани мағфират қил, ҳидоят топганлар ичида унинг даражасини кўтар, ортда қолганлар ичида унинг зурриётига (авлодига) ўзинг ўринбосар бўл, бизни ҳам, уни ҳам мағфират қил, эй оламларнинг Робби, қабрини унга кенг қил ва унга (қабрида) нур ато эт», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ ‏"‏ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي قِبَلَ السَّمَاءِ، فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ قَاعِدٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَجَئِثْتُ مِنْهُ حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الأَرْضِ، فَجِئْتُ أَهْلِي فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي‏.‏ فَزَمَّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="74" aya_start="1" aya_end="1"]{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَاهْجُرْ‏}‏ ‏"‏ ـ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرِّجْزَ الأَوْثَانَ ـ ‏"‏ ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْىُ وَتَتَابَعَ ‏"‏‏.‏

(Abu Salama aytdi:) Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) menga xabar berdiki, u Rasululloh ﷺni — vahyning fatrasi (toʻ xtab turishi) haqida soʻzlab turgan paytlarida — eshitdi: «Men yurib ketayotgan paytimda, osmondan bir ovoz eshitdim; koʻ zimni osmon tomonga koʻ tardim — birdan Hiroda menga kelgan farishta osmon bilan yer orasidagi bir kursi (taxt) ustida oʻ tirgan edi. Men undan (qoʻ rqib) vahima(ga) tushdim, hatto yerga qulab tushdim. Soʻng ahlimning oldigʻa kelib: ‹Meni burkanglar, meni burkanglar› dedim. Ular meni burkadi. Shunda Alloh taolo ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir!› (degan oyatdan) to ‹...(yomonlikdan) yiroq boʻ l (fahjur)› (Muddaththir surasi, 1-5) (degan soʻzigacha) (oyatni) nozil qildi» — Abu Salama: «‹ar-rijz› — butlar(dir)», dedi — «soʻng vahy qizidi (avj oldi) va ketma-ket (uzluksiz) keldi.»(Абу Салама айтди:) Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) менга хабар бердики, у Расулуллоҳ ﷺни — ваҳйнинг фатраси (тў хтаб туриши) ҳақида сўзлаб турган пайтларида — эшитди: «Мен юриб кетаётган пайтимда, осмондан бир овоз эшитдим; кў зимни осмон томонга кў тардим — бирдан Ҳирода менга келган фаришта осмон билан ер орасидаги бир курси (тахт) устида ў тирган эди. Мен ундан (қў рқиб) ваҳима(га) тушдим, ҳатто ерга қулаб тушдим. Сўнг аҳлимнинг олдиға келиб: ‹Мени бурканглар, мени бурканглар› дедим. Улар мени буркади. Шунда Аллоҳ таоло ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир!› (деган оятдан) то ‹...(ёмонликдан) йироқ бў л (фаҳжур)› (Муддатҳтҳир сураси, 1-5) (деган сўзигача) (оятни) нозил қилди» — Абу Салама: «‹ар-рижз› — бутлар(дир)», деди — «сўнг ваҳй қизиди (авж олди) ва кетма-кет (узлуксиз) келди.»

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَبِي سَلَمَةَ وَقَدْ شَقَّ بَصَرُهُ فَأَغْمَضَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرُّوحَ إِذَا قُبِضَ تَبِعَهُ الْبَصَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَضَجَّ نَاسٌ مِنْ أَهْلِهِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ إِلاَّ بِخَيْرٍ فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لأَبِي سَلَمَةَ وَارْفَعْ دَرَجَتَهُ فِي الْمَهْدِيِّينَ وَاخْلُفْهُ فِي عَقِبِهِ فِي الْغَابِرِينَ وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ وَافْسَحْ لَهُ فِي قَبْرِهِ ‏.‏ وَنَوِّرْ لَهُ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Salamaning oldiga kirdilar, uning koʻzi tikilib (ochiq) qolgan edi. U zot uning koʻzini yumdilar, soʻng: «Albatta, ruh olinganida koʻz uning ortidan ergashadi», — dedilar. Shunda uning ahlidan baʼzi kishilar (faryod solib) yigʻladilar. U zot: «Oʻzlaringizga yaxshilikdan boshqa (narsa) tilab duo qilmanglar, chunki farishtalar sizlar aytgan (soʻz)ga ‹omin› deydilar», — dedilar. Soʻng u zot: «Allohumma, Abu Salamani magʻfirat qil, hidoyat topganlar ichida uning darajasini koʻtar, ortda qolganlar ichida uning zurriyotiga (avlodiga) oʻzing oʻrinbosar boʻl, bizni ham, uni ham magʻfirat qil, ey olamlarning Robbi, qabrini unga keng qil va unga (qabrida) nur ato et», — dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Саламанинг олдига кирдилар, унинг кўзи тикилиб (очиқ) қолган эди. У зот унинг кўзини юмдилар, сўнг: «Албатта, руҳ олинганида кўз унинг ортидан эргашади», — дедилар. Шунда унинг аҳлидан баъзи кишилар (фарёд солиб) йиғладилар. У зот: «Ўзларингизга яхшиликдан бошқа (нарса) тилаб дуо қилманглар, чунки фаришталар сизлар айтган (сўз)га ‹омин› дейдилар», — дедилар. Сўнг у зот: «Аллоҳумма, Абу Саламани мағфират қил, ҳидоят топганлар ичида унинг даражасини кўтар, ортда қолганлар ичида унинг зурриётига (авлодига) ўзинг ўринбосар бўл, бизни ҳам, уни ҳам мағфират қил, эй оламларнинг Робби, қабрини унга кенг қил ва унга (қабрида) нур ато эт», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَتْ مَنْ يَرِثُكَ قَالَ أَهْلِي وَوَلَدِي ‏.‏ قَالَتْ فَمَا لِي لاَ أَرِثُ أَبِي فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَكِنِّي أَعُولُ مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُولُهُ وَأُنْفِقُ عَلَى مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَطَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَسَعْدٍ وَعَائِشَةَ ‏.‏ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا أَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَعَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِلاَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ ‏.‏ وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ نَحْوَ رِوَايَةِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Fotima Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib: «Senga kim voris boʻladi?» dedi. U: «Ahlim va bolam», dedi. (Fotima): «Nega men otamga voris boʻlmas ekanman?» dedi. Shunda Abu Bakr: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bizga voris boʻlinmaydi›, deganlarini eshitganman. Lekin Rasululloh ﷺ kimning taʼminotini koʻtargan boʻlsalar, men oʻshaning taʼminotini koʻtaraman va Rasululloh ﷺ kimga sarflagan boʻlsalar, men oʻshanga sarflayman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Talha, Zubayr, Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Hurayraning hadisi bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Фотима Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб: «Сенга ким ворис бўлади?» деди. У: «Аҳлим ва болам», деди. (Фотима): «Нега мен отамга ворис бўлмас эканман?» деди. Шунда Абу Бакр: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга ворис бўлинмайди›, деганларини эшитганман. Лекин Расулуллоҳ ﷺ кимнинг таъминотини кўтарган бўлсалар, мен ўшанинг таъминотини кўтараман ва Расулуллоҳ ﷺ кимга сарфлаган бўлсалар, мен ўшанга сарфлайман», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Талҳа, Зубайр, Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

وَصَارَ قَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ فِيمَا حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، - وَهَذَا حَدِيثُ أَحْمَدَ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِيَاسٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، وَأَبَا، هُرَيْرَةَ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ سُئِلُوا عَنِ الْبِكْرِ، يُطَلِّقُهَا زَوْجُهَا ثَلاَثًا فَكُلُّهُمْ قَالُوا لاَ تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ أَنَّهُ شَهِدَ هَذِهِ الْقِصَّةَ حِينَ جَاءَ مُحَمَّدُ بْنُ إِيَاسِ بْنِ الْبُكَيْرِ إِلَى ابْنِ الزُّبَيْرِ وَعَاصِمِ بْنِ عُمَرَ فَسَأَلَهُمَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالاَ اذْهَبْ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ فَإِنِّي تَرَكْتُهُمَا عِنْدَ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - ثُمَّ سَاقَ هَذَا الْخَبَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ هُوَ أَنَّ الطَّلاَقَ الثَّلاَثَ تَبِينُ مِنْ زَوْجِهَا مَدْخُولاً بِهَا وَغَيْرَ مَدْخُولٍ بِهَا لاَ تَحِلُّ لَهُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ هَذَا مِثْلُ خَبَرِ الصَّرْفِ قَالَ فِيهِ ثُمَّ إِنَّهُ رَجَعَ عَنْهُ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ‏.‏

Abu Dovud aytdi: Ibn Abbosning soʻzi quyidagi (rivoyat)da boʻldi: Bizga Ahmad ibn Solih va Muhammad ibn Yahyo aytdi — bu Ahmadning hadisi —, ikkovi: bizga Abdurazzoq, u Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avf va Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbondan, ular Muhammad ibn Iyosdan rivoyat qilishdiki, Ibn Abbos, Abu Hurayra va Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdan eri uni uch marta taloq qilgan boqira (qiz) haqida soʻralganda, ularning barchasi: «U boshqa bir erga tegmaguncha unga halol boʻlmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Molik Yahyo ibn Saiddan, u Bukayr ibn al-Ashajjdan, u Muoviya ibn Abu Ayyoshdan rivoyat qildiki, u bu voqeani — Muhammad ibn Iyos ibn al-Bukayr Ibnuz-Zubayr va Osim ibn Umarning oldiga kelib, ulardan shu haqda soʻraganda — guvoh boʻldi. Ular ikkisi: «Ibn Abbos va Abu Hurayraning oldiga bor, men ularni Oisha (roziyallohu anho)ning huzurida qoldirib kelgan edim», dedilar. Soʻng u bu xabarni keltirdi. Abu Dovud aytdi: Ibn Abbosning soʻzi shuki, uch taloq xotinni eridan — qoʻshilgan boʻlsin yoki qoʻshilmagan boʻlsin — ajratadi, u boshqa bir erga tegmaguncha eriga halol boʻlmaydi. Bu sarf (pul almashtirish) xabariga oʻxshaydi — unda (rivoyatchi): Soʻng u (yaʼni Ibn Abbos) bundan qaytdi, dedi.Абу Довуд айтди: Ибн Аббоснинг сўзи қуйидаги (ривоят)да бўлди: Бизга Аҳмад ибн Солиҳ ва Муҳаммад ибн Яҳё айтди — бу Аҳмаднинг ҳадиси —, иккови: бизга Абдураззоқ, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмон ибн Авф ва Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбондан, улар Муҳаммад ибн Иёсдан ривоят қилишдики, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан эри уни уч марта талоқ қилган боқира (қиз) ҳақида сўралганда, уларнинг барчаси: «У бошқа бир эрга тегмагунча унга ҳалол бўлмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Молик Яҳё ибн Саиддан, у Букайр ибн ал-Ашажждан, у Муовия ибн Абу Айёшдан ривоят қилдики, у бу воқеани — Муҳаммад ибн Иёс ибн ал-Букайр Ибнуз-Зубайр ва Осим ибн Умарнинг олдига келиб, улардан шу ҳақда сўраганда — гувоҳ бўлди. Улар иккиси: «Ибн Аббос ва Абу Ҳурайранинг олдига бор, мен уларни Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида қолдириб келган эдим», дедилар. Сўнг у бу хабарни келтирди. Абу Довуд айтди: Ибн Аббоснинг сўзи шуки, уч талоқ хотинни эридан — қўшилган бўлсин ёки қўшилмаган бўлсин — ажратади, у бошқа бир эрга тегмагунча эрига ҳалол бўлмайди. Бу сарф (пул алмаштириш) хабарига ўхшайди — унда (ривоятчи): Сўнг у (яъни Ибн Аббос) бундан қайтди, деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ فَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَقُولُ قَالَ ‏"‏ قُولِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنَا وَلَهُ وَأَعْقِبْنِي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً ‏"‏ ‏.‏ فَأَعْقَبَنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Bemorning yoki mayyitning oldida hozir boʻlsangiz, yaxshi soʻz aytinglar. Chunki farishtalar sizlar aytgan narsaga omin deydilar», deganlarini eshitdim. Abu Salama vafot etganida men: «Ey Allohning Rasuli, men nima deyin?» dedim. U zot: «‹Allohim, bizni va uni magʻfirat qilgin, mening uchun undan yaxshi oqibat ato etgin›, degin», dedilar. Bas, Alloh azza va jalla menga uning oʻrniga Muhammad ﷺni ato etdi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Беморнинг ёки маййитнинг олдида ҳозир бўлсангиз, яхши сўз айтинглар. Чунки фаришталар сизлар айтган нарсага омин дейдилар», деганларини эшитдим. Абу Салама вафот этганида мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен нима дейин?» дедим. У зот: «‹Аллоҳим, бизни ва уни мағфират қилгин, менинг учун ундан яхши оқибат ато этгин›, дегин», дедилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла менга унинг ўрнига Муҳаммад ﷺни ато этди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى أَبِي سَلَمَةَ وَقَدْ شَقَّ بَصَرُهُ فَأَغْمَضَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرُّوحَ إِذَا قُبِضَ تَبِعَهُ الْبَصَرُ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Salamaning huzuriga kirdilar, uning koʻzi ochilib qolgan edi. U zot uning koʻzini yumdirdilar, soʻng: «Ruh olinganda, koʻz uning ketidan ergashadi», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Саламанинг ҳузурига кирдилар, унинг кўзи очилиб қолган эди. У зот унинг кўзини юмдирдилар, сўнг: «Руҳ олинганда, кўз унинг кетидан эргашади», дедилар.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: لَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ غَرِيبٌ وَفِي أَرْضِ غُرْبَةٍ لَأَبْكِيَنَّهُ بُكَاءً يُتَحَدَّثُ عَنْهُ فَكُنْتُ قَدْ تَهَيَّأْتُ لِلْبُكَاءِ عَلَيْهِ إِذْ أَقْبَلَتِ امْرَأَةٌ تُرِيدُ أَنْ تُسْعِدَنِي فَاسْتَقْبَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَتُرِيدِينَ أَنْ تُدْخُلِي الشَّيْطَانَ بَيْتًا أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْهُ؟» مَرَّتَيْنِ وَكَفَفْتُ عَنِ الْبُكَاءِ فَلَمْ أبك. رَوَاهُ مُسلم

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama vafot etganida, men: «(U) gʻarib (musofir) va gʻurbat yurtida (vafot etdi); men unga el orasida tilga olinadigan (zoʻr) yigʻi bilan yigʻlayman», — dedim. Shunday qilib, men unga yigʻlashga tayyorgarlik koʻrdim, shu payt shahar chekkasidan menga (yigʻida) hamroh boʻlmoqchi boʻlgan bir ayol kelib qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga roʻbaroʻ boʻlib: «Sen Alloh ikki marta chiqarib yuborgan uyga shaytonni kirgizmoqchimisan?» — dedilar — (buni) ikki marta (aytdilar). Shunda men yigʻidan toʻxtadim va yigʻlamadim.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама вафот этганида, мен: «(У) ғариб (мусофир) ва ғурбат юртида (вафот этди); мен унга эл орасида тилга олинадиган (зўр) йиғи билан йиғлайман», — дедим. Шундай қилиб, мен унга йиғлашга тайёргарлик кўрдим, шу пайт шаҳар чеккасидан менга (йиғида) ҳамроҳ бўлмоқчи бўлган бир аёл келиб қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга рўбарў бўлиб: «Сен Аллоҳ икки марта чиқариб юборган уйга шайтонни киргизмоқчимисан?» — дедилар — (буни) икки марта (айтдилар). Шунда мен йиғидан тўхтадим ва йиғламадим.

قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ قَالَ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي، فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَفَرِقْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ‏"‏‏.‏ فَدَثَّرُوهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="74" aya_start="1" aya_end="5"]{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ * وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ * وَالرِّجْزَ فَاهْجُرْ‏}‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَهْىَ الأَوْثَانُ الَّتِي كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَعْبُدُونَ‏.‏ قَالَ ثُمَّ تَتَابَعَ الْوَحْىُ‏.‏

(Abu Salama rivoyat qildi)ki, Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ — vahyning fatrasi (toʻ xtab turishi) haqida soʻzlab turgan paytlarida — oʻ z hadisida (shunday) dedilar: «Men yurib ketayotgan paytimda, osmondan bir ovoz eshitdim; koʻ zimni koʻ tardim — birdan Hiroda menga kelgan farishta osmon bilan yer orasidagi bir kursi (taxt) ustida oʻ tirgan edi. Men undan qoʻ rqdim va qaytdim, soʻng: ‹Meni burkanglar, meni burkanglar› dedim.» Shunda ular u zotni burkadi va Alloh taolo ‹Ey (kiyim bilan) burkangan! Tur va ogohlantir! Va Robbingni ulugʻ la! Va kiyimlaringni pok tut! Va rijz (butlar)dan yiroq boʻ l!› (Muddaththir surasi, 1-5) (oyatlarini) nozil qildi. Abu Salama: «‹ar-rijz› — johiliyat ahli ibodat qilar boʻ lgan butlar(dir)», dedi. (Jobir): «Soʻng vahy ketma-ket (uzluksiz) keldi», dedi.(Абу Салама ривоят қилди)ки, Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ — ваҳйнинг фатраси (тў хтаб туриши) ҳақида сўзлаб турган пайтларида — ў з ҳадисида (шундай) дедилар: «Мен юриб кетаётган пайтимда, осмондан бир овоз эшитдим; кў зимни кў тардим — бирдан Ҳирода менга келган фаришта осмон билан ер орасидаги бир курси (тахт) устида ў тирган эди. Мен ундан қў рқдим ва қайтдим, сўнг: ‹Мени бурканглар, мени бурканглар› дедим.» Шунда улар у зотни буркади ва Аллоҳ таоло ‹Эй (кийим билан) бурканган! Тур ва огоҳлантир! Ва Роббингни улуғ ла! Ва кийимларингни пок тут! Ва рижз (бутлар)дан йироқ бў л!› (Муддатҳтҳир сураси, 1-5) (оятларини) нозил қилди. Абу Салама: «‹ар-рижз› — жоҳилият аҳли ибодат қилар бў лган бутлар(дир)», деди. (Жобир): «Сўнг ваҳй кетма-кет (узлуксиз) келди», деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ كُلُّهُمْ عَنِ ابْنِ، عُيَيْنَةَ - قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ لَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ غَرِيبٌ وَفِي أَرْضِ غُرْبَةٍ لأَبْكِيَنَّهُ بُكَاءً يُتَحَدَّثُ عَنْهُ ‏.‏ فَكُنْتُ قَدْ تَهَيَّأْتُ لِلْبُكَاءِ عَلَيْهِ إِذْ أَقْبَلَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الصَّعِيدِ تُرِيدُ أَنْ تُسْعِدَنِي فَاسْتَقْبَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ أَتُرِيدِينَ أَنْ تُدْخِلِي الشَّيْطَانَ بَيْتًا أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ فَكَفَفْتُ عَنِ الْبُكَاءِ فَلَمْ أَبْكِ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama vafot etganida, men: «(U) gʻarib (musofir) va gʻurbat yurtida (vafot etdi); men unga el orasida tilga olinadigan (zoʻr) yigʻi bilan yigʻlayman», — dedim. Shunday qilib, men unga yigʻlashga tayyorgarlik koʻrdim, shu payt shahar chekkasidan menga (yigʻida) hamroh boʻlmoqchi boʻlgan bir ayol kelib qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga roʻbaroʻ boʻlib: «Sen Alloh ikki marta chiqarib yuborgan uyga shaytonni kirgizmoqchimisan?» — dedilar — (buni) ikki marta (aytdilar). Shunda men yigʻidan toʻxtadim va yigʻlamadim.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама вафот этганида, мен: «(У) ғариб (мусофир) ва ғурбат юртида (вафот этди); мен унга эл орасида тилга олинадиган (зўр) йиғи билан йиғлайман», — дедим. Шундай қилиб, мен унга йиғлашга тайёргарлик кўрдим, шу пайт шаҳар чеккасидан менга (йиғида) ҳамроҳ бўлмоқчи бўлган бир аёл келиб қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга рўбарў бўлиб: «Сен Аллоҳ икки марта чиқариб юборган уйга шайтонни киргизмоқчимисан?» — дедилар — (буни) икки марта (айтдилар). Шунда мен йиғидан тўхтадим ва йиғламадим.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي مُوسَى وَالأَشَجِّ الْعَصَرِيِّ وَدَيْلَمَ وَمَيْمُونَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَقَيْسِ بْنِ سَعْدٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَمُعَاوِيَةَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَقُرَّةَ الْمُزَنِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَكِلاَهُمَا صَحِيحٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bunga oʻxshash (rivoyat) Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan va ikkalasi ham sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бунга ўхшаш (ривоят) Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган ва иккаласи ҳам саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ يَعْنِي بِالْعَرَقِ زَنْبِيلاً يَأْخُذُ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعًا ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U araq bilan oʻn besh soʻni sigʻdiradigan savatni nazarda tutadi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У арақ билан ўн беш сўни сиғдирадиган саватни назарда тутади.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرَغِّبُ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ عَزِيمَةٍ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ وَسُلْسِلَتْ فِيهِ الشَّيَاطِينُ ‏"‏ ‏.‏ أَرْسَلَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazon qiyomiga (kechalari nafl namoz oʻqishga) qatʼiy buyurmagan holda ragʻbatlantirar edilar va: «Ramazon kirganda jannat eshiklari ochiladi, doʻzax eshiklari yopiladi va unda shaytonlar zanjirband qilinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазон қиёмига (кечалари нафл намоз ўқишга) қатъий буюрмаган ҳолда рағбатлантирар эдилар ва: «Рамазон кирганда жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва унда шайтонлар занжирбанд қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ قُدَامَةَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ، حَدَّثَهَا أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ: ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُصَابُ بِمُصِيبَةٍ فَيَفْزَعُ إِلَى مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ مِنْ قَوْلِهِ: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ اللَّهُمَّ عِنْدَكَ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي فَأْجُرْنِي فِيهَا وَعُضْنِي مِنْهَا - إِلاَّ آجَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهَا وَعَاضَهُ خَيْرًا مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ: فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو سَلَمَةَ ذَكَرْتُ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ: إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ اللَّهُمَّ عِنْدَكَ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي هَذِهِ فَأْجُرْنِي عَلَيْهَا ‏.‏ فَإِذَا أَرَدْتُ أَنْ أَقُولَ وَعُضْنِي خَيْرًا مِنْهَا قُلْتُ فِي نَفْسِي: أُعَاضُ خَيْرًا مِنْ أَبِي سَلَمَةَ ؟ ثُمَّ قُلْتُهَا فَعَاضَنِي اللَّهُ مُحَمَّدًا ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ وَآجَرَنِي فِي مُصِيبَتِي ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama unga Rasululloh ﷺni: «Qaysi bir musulmon musibatga uchraganida, Alloh buyurgan: ‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun. Allohumma indaka ahtasabtu musiibatii, faʼjurnii fiihaa va aʼqibnii minhaa (Biz Allohnikmiz va biz Unga qaytguvchimiz. Ey Alloh, musibatimning ajrini Sendan kutdim, uni menga ato et va uning oʻrniga menga yaxshi narsa ber)› soʻziga qaytsa, Alloh unga uning ajrini beradi va uning oʻrniga undan yaxshiroq narsani ato etadi», deyayotganlarini eshitganini aytib berdi. U (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, uning Rasululloh ﷺdan menga rivoyat qilib berganini eslab: Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun. Ey Alloh, bu musibatimning ajrini Sendan kutdim, uni menga ato et, dedim. «Va uning oʻrniga menga yaxshiroq narsa ber», demoqchi boʻlganimda, koʻnglimda: Abu Salamadan yaxshiroq narsa berilarmidi? dedim. Soʻng shuni ham aytdim va Alloh menga uning oʻrniga Muhammad ﷺni ato etdi hamda musibatimda menga ajr berdi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама унга Расулуллоҳ ﷺни: «Қайси бир мусулмон мусибатга учраганида, Аллоҳ буюрган: ‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун. Аллоҳумма индака аҳтасабту мусиибатии, фаъжурнии фииҳаа ва аъқибнии минҳаа (Биз Аллоҳникмиз ва биз Унга қайтгувчимиз. Эй Аллоҳ, мусибатимнинг ажрини Сендан кутдим, уни менга ато эт ва унинг ўрнига менга яхши нарса бер)› сўзига қайтса, Аллоҳ унга унинг ажрини беради ва унинг ўрнига ундан яхшироқ нарсани ато этади», деяётганларини эшитганини айтиб берди. У (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, унинг Расулуллоҳ ﷺдан менга ривоят қилиб берганини эслаб: Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун. Эй Аллоҳ, бу мусибатимнинг ажрини Сендан кутдим, уни менга ато эт, дедим. «Ва унинг ўрнига менга яхшироқ нарса бер», демоқчи бўлганимда, кўнглимда: Абу Саламадан яхшироқ нарса берилармиди? дедим. Сўнг шуни ҳам айтдим ва Аллоҳ менга унинг ўрнига Муҳаммад ﷺни ато этди ҳамда мусибатимда менга ажр берди.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِيَ أَجْرٌ أَنْ أَنْفِقَ عَلَى بَنِي أَبِي سَلَمَةَ؟ إِنَّمَا هُمْ بَنِيَّ فَقَالَ: «أَنَفِقِي عَلَيْهِمْ فَلَكِ أَجْرُ مَا أَنْفَقْتِ عَلَيْهِم»

Zaynab (Ummu Salama qizi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Onam (Ummu Salama): «Yo Rasululloh, agar men Abu Salamaning farzandlari uchun — ular aslida mening ham oʻgʻillarim-ku — (mablagʻ) sarflasam, savob olamanmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ularga sarfla — sen ularga sarflaganing uchun savob olasan», — deb javob berdilar.Зайнаб (Умму Салама қизи) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Онам (Умму Салама): «Ё Расулуллоҳ, агар мен Абу Саламанинг фарзандлари учун — улар аслида менинг ҳам ўғилларим-ку — (маблағ) сарфласам, савоб оламанми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уларга сарфла — сен уларга сарфлаганинг учун савоб оласан», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَمْ يَأْذَنِ اللَّهُ لِشَىْءٍ مَا أَذِنَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَتَغَنَّى بِالْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ صَاحِبٌ لَهُ يُرِيدُ يَجْهَرُ بِهِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytar edi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh hech narsaga — Paygʻambar (ﷺ)ning Qurʼonni (chiroyli ovoz bilan) tarannum qilishiga quloq solgandek (rozi boʻ lib izn bergandek) — quloq solmagan», dedilar. Uning bir sherigi (rovi): «(Bu) — u zot uni (Qurʼonni) jahriy (baland ovoz bilan) oʻqishlarini nazarda tutadi», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтар эди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ҳеч нарсага — Пайғамбар (ﷺ)нинг Қуръонни (чиройли овоз билан) тараннум қилишига қулоқ солгандек (рози бў либ изн бергандек) — қулоқ солмаган», дедилар. Унинг бир шериги (рови): «(Бу) — у зот уни (Қуръонни) жаҳрий (баланд овоз билан) ўқишларини назарда тутади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لِي أَجْرٌ فِي بَنِي أَبِي سَلَمَةَ أُنْفِقُ عَلَيْهِمْ وَلَسْتُ بِتَارِكَتِهِمْ هَكَذَا وَهَكَذَا إِنَّمَا هُمْ بَنِيَّ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ نَعَمْ لَكِ فِيهِمْ أَجْرُ مَا أَنْفَقْتِ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Abu Salamaning bolalariga nafaqa qilsam, ularni shu ahvolda tashlab qoʻymasam, — axir ular mening (ham) bolalarim, — menga (buning uchun) ajr boʻladimi?» dedim. Shunda u zot ﷺ: «Ha, ularga sarflagan narsang uchun senga ajr bordir», — dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Абу Саламанинг болаларига нафақа қилсам, уларни шу аҳволда ташлаб қўймасам, — ахир улар менинг (ҳам) болаларим, — менга (бунинг учун) ажр бўладими?» дедим. Шунда у зот ﷺ: «Ҳа, уларга сарфлаган нарсанг учун сенга ажр бордир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه ‏:‏ ‏(‏واسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ‏)‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِي الْيَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ - وَيُرْوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَيْضًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِي الْيَوْمِ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِي الْيَوْمِ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan {Oʻz gunohing uchun va moʻminu moʻminalar uchun magʻfirat soʻra} (Muhammad 19) oyati haqida rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta men kunda yetmish marta Allohdan magʻfirat soʻrayman», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hurayradan yana Nabiy ﷺdan: «Albatta men kunda yuz marta Allohdan magʻfirat soʻrayman», degan rivoyat ham keltirilgan. Nabiy ﷺdan: «Albatta men kunda yuz marta Allohdan magʻfirat soʻrayman», degan (hadis) bir necha yoʻldan rivoyat qilingan. Uni Muhammad ibn Amr ham Abu Salamadan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан {Ўз гуноҳинг учун ва мўмину мўминалар учун мағфират сўра} (Муҳаммад 19) ояти ҳақида ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта мен кунда етмиш марта Аллоҳдан мағфират сўрайман», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳурайрадан яна Набий ﷺдан: «Албатта мен кунда юз марта Аллоҳдан мағфират сўрайман», деган ривоят ҳам келтирилган. Набий ﷺдан: «Албатта мен кунда юз марта Аллоҳдан мағфират сўрайман», деган (ҳадис) бир неча йўлдан ривоят қилинган. Уни Муҳаммад ибн Амр ҳам Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَرْسَلَ مَرْوَانُ إِلَى فَاطِمَةَ فَسَأَلَهَا فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَمَّرَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - يَعْنِي عَلَى بَعْضِ الْيَمَنِ - فَخَرَجَ مَعَهُ زَوْجُهَا فَبَعَثَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ لَهَا وَأَمَرَ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ أَنْ يُنْفِقَا عَلَيْهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً ‏.‏ فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ نَفَقَةَ لَكِ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَامِلاً ‏"‏ ‏.‏ وَاسْتَأْذَنَتْهُ فِي الاِنْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا فَقَالَتْ أَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلاَ يُبْصِرُهَا فَلَمْ تَزَلْ هُنَاكَ حَتَّى مَضَتْ عِدَّتُهَا فَأَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنَ امْرَأَةٍ فَسَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا ذَلِكَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ ‏}‏ حَتَّى ‏{‏ لاَ تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا ‏}‏ قَالَتْ فَأَىُّ أَمْرٍ يَحْدُثُ بَعْدَ الثَّلاَثِ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَأَمَّا الزُّبَيْدِيُّ فَرَوَى الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثَ عُبَيْدِ اللَّهِ بِمَعْنَى مَعْمَرٍ وَحَدِيثَ أَبِي سَلَمَةَ بِمَعْنَى عُقَيْلٍ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ حَدَّثَهُ بِمَعْنًى دَلَّ عَلَى خَبَرِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حِينَ قَالَ فَرَجَعَ قَبِيصَةُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ ‏.‏

Ubaydulloh (rahimahulloh) aytdi: Marvon Fotima(ning oldi)ga (Qabiysani) yuborib, undan (bu ish haqida) soʻradi. U (Marvonga) xabar berib, oʻzi Abu Hafsning nikohida boʻlganini aytdi. Nabiy ﷺ Ali ibn Abu Tolibni — yaʼni Yamanning baʼzi (qismi)ga — amir qilib tayinlagan edilar. Uning eri ham u bilan (birga) chiqib ketdi va (yoʻldan) unga oʻzida qolgan (oxirgi) bir taloqni yubordi hamda Ayyosh ibn Abu Rabiya va Horis ibn Hishomga unga nafaqa berishlarini buyurdi. Ular ikkovlari: «Ollohga qasamki, agar homilador boʻlmasa, unga nafaqa yoʻq», dedilar. Shunda u Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Sen homilador boʻlmasang, senga nafaqa yoʻq», dedilar. U koʻchib oʻtishga (uydan chiqishga) izn soʻradi, u zot unga izn berdilar. U: «Qayerga koʻchib oʻtay, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Ibn Ummi Maktumning oldiga», dedilar. U koʻr edi, (Fotima) uning oldida kiyimlarini yechar, u esa uni koʻrmas edi. U iddasi tugaguncha oʻsha yerda turdi. Soʻngra Nabiy ﷺ uni Usomaga nikohlab berdilar. Qabiysa Marvonning oldiga qaytib, unga bu haqda xabar berdi. Marvon: «Biz bu hadisni faqat bir ayoldan eshitdik, shu sababli biz odamlar amal qilib turgan ishonchli (yoʻl)ni tutamiz», dedi. Fotimaga bu (gap) yetib borganda u: «Mening bilan sizlarning oraingizda Ollohning Kitobi (hakam) boʻlsin», dedi. Olloh taolo: {Ularni iddalarini (kuzatib) taloq qilinglar} deb, toki {(Ey Paygʻambar,) bilmaysan, ehtimol Olloh shundan keyin (yana) bir ishni paydo qilar} (degan oyatgacha aytdi. Soʻngra Fotima): «Uch (taloq)dan keyin yana qanday ish paydo boʻlardi?» dedi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Yunus Zuhriydan rivoyat qilgan. Zubaydiy esa har ikkala hadisni — Ubaydullohning hadisini Maʼmarning maʼnosida, Abu Salamaning hadisini esa Uqaylning maʼnosida — rivoyat qilgan. Buni Muhammad ibn Ishoq Zuhriydan, Qabiysa ibn Zuʼayb unga hadis aytib bergani (haqida) rivoyat qilgan boʻlib, (bu rivoyat) Ubaydulloh ibn Abdulloh xabariga dalolat qiladi, chunki u: «Qabiysa Marvonning oldiga qaytib, unga bu haqda xabar berdi», degan.Убайдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Марвон Фотима(нинг олди)га (Қабийсани) юбориб, ундан (бу иш ҳақида) сўради. У (Марвонга) хабар бериб, ўзи Абу Ҳафснинг никоҳида бўлганини айтди. Набий ﷺ Али ибн Абу Толибни — яъни Яманнинг баъзи (қисми)га — амир қилиб тайинлаган эдилар. Унинг эри ҳам у билан (бирга) чиқиб кетди ва (йўлдан) унга ўзида қолган (охирги) бир талоқни юборди ҳамда Айёш ибн Абу Рабия ва Ҳорис ибн Ҳишомга унга нафақа беришларини буюрди. Улар икковлари: «Оллоҳга қасамки, агар ҳомиладор бўлмаса, унга нафақа йўқ», дедилар. Шунда у Набий ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Сен ҳомиладор бўлмасанг, сенга нафақа йўқ», дедилар. У кўчиб ўтишга (уйдан чиқишга) изн сўради, у зот унга изн бердилар. У: «Қаерга кўчиб ўтай, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ибн Умми Мактумнинг олдига», дедилар. У кўр эди, (Фотима) унинг олдида кийимларини ечар, у эса уни кўрмас эди. У иддаси тугагунча ўша ерда турди. Сўнгра Набий ﷺ уни Усомага никоҳлаб бердилар. Қабийса Марвоннинг олдига қайтиб, унга бу ҳақда хабар берди. Марвон: «Биз бу ҳадисни фақат бир аёлдан эшитдик, шу сабабли биз одамлар амал қилиб турган ишончли (йўл)ни тутамиз», деди. Фотимага бу (гап) етиб борганда у: «Менинг билан сизларнинг ораингизда Оллоҳнинг Китоби (ҳакам) бўлсин», деди. Оллоҳ таоло: {Уларни иддаларини (кузатиб) талоқ қилинглар} деб, токи {(Эй Пайғамбар,) билмайсан, эҳтимол Оллоҳ шундан кейин (яна) бир ишни пайдо қилар} (деган оятгача айтди. Сўнгра Фотима): «Уч (талоқ)дан кейин яна қандай иш пайдо бўларди?» деди. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Юнус Зуҳрийдан ривоят қилган. Зубайдий эса ҳар иккала ҳадисни — Убайдуллоҳнинг ҳадисини Маъмарнинг маъносида, Абу Саламанинг ҳадисини эса Уқайлнинг маъносида — ривоят қилган. Буни Муҳаммад ибн Ишоқ Зуҳрийдан, Қабийса ибн Зуъайб унга ҳадис айтиб бергани (ҳақида) ривоят қилган бўлиб, (бу ривоят) Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ хабарига далолат қилади, чунки у: «Қабийса Марвоннинг олдига қайтиб, унга бу ҳақда хабар берди», деган.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ شَيْبَانَ، أَنَّهُ لَقِيَ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَهُ حَدِّثْنِي بِأَفْضَلِ، شَىْءٍ سَمِعْتَهُ يُذْكَرُ، فِي شَهْرِ رَمَضَانَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ شَهْرَ رَمَضَانَ فَفَضَّلَهُ عَلَى الشُّهُورِ وَقَالَ ‏"‏ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazon oyini zikr qilib, uni boshqa oylardan afzal deb, keyin: «Kim iymon bilan va ajrni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa, onasidan tugʻilgan kunidek gunohlaridan chiqadi», dedilar. Abu Abdurrahmon (an-Nasoiy) aytdi: Bu xato boʻlib, toʻgʻrisi Abu Salama Abu Hurayradan rivoyat qilganidir.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойини зикр қилиб, уни бошқа ойлардан афзал деб, кейин: «Ким иймон билан ва ажрни умид қилиб Рамазонда қиём қилса, онасидан туғилган кунидек гуноҳларидан чиқади», дедилар. Абу Абдурраҳмон (ан-Насоий) айтди: Бу хато бўлиб, тўғриси Абу Салама Абу Ҳурайрадан ривоят қилганидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ كَمْ كَانَ صَدَاقُ نِسَاءِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ كَانَ صَدَاقُهُ فِي أَزْوَاجِهِ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشًّا هَلْ تَدْرِي مَا النَّشُّ هُوَ نِصْفُ أُوقِيَّةٍ وَذَلِكَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama aytdi: «Men Oishadan: ‹Paygʻambar ﷺning ayollarining mahri qancha edi?› deb soʻradim. U: ‹Uning oʻz ayollariga bergan mahri oʻn ikki uqiya va bir nash edi. Nash nima ekanini bilasanmi? U yarim uqiyadir. Bu esa besh yuz dirhamga teng edi›, dedi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама айтди: «Мен Оишадан: ‹Пайғамбар ﷺнинг аёлларининг маҳри қанча эди?› деб сўрадим. У: ‹Унинг ўз аёлларига берган маҳри ўн икки уқия ва бир наш эди. Наш нима эканини биласанми? У ярим уқиядир. Бу эса беш юз дирҳамга тенг эди›, деди».

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ انْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ فَقَالَ ‏"‏ أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ، لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَارَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ لِي ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنَّا نُحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ أَنَّهَا لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَثُوَيْبَةُ مَوْلاَةٌ لأَبِي لَهَبٍ كَانَ أَبُو لَهَبٍ أَعْتَقَهَا فَأَرْضَعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا مَاتَ أَبُو لَهَبٍ أُرِيَهُ بَعْضُ أَهْلِهِ بِشَرِّ حِيبَةٍ قَالَ لَهُ مَاذَا لَقِيتَ قَالَ أَبُو لَهَبٍ لَمْ أَلْقَ بَعْدَكُمْ غَيْرَ أَنِّي سُقِيتُ فِي هَذِهِ بِعَتَاقَتِي ثُوَيْبَةَ‏.‏

(Urva ibn Zubayr rivoyat qildi)ki, Zaynab bint Abu Salama unga xabar berdi; Ummu Habiba bint Abu Sufyon unga (Zaynabga) xabar berdi: U (Ummu Habiba): «Ey Allohning Rasuli, singlimga — Abu Sufyonning qiziga — uylan», dedi. U zot: «Sen buni xohlaysanmi?» dedilar. Men: «Ha; men senga yolgʻ iz (yagona xotin) emasman; va mening — yaxshilik(xayr)da menga sherik boʻ lishini eng yoqtirgan (kishi)m — singlim(dir)», dedim. Paygʻambar ﷺ: «Albatta bu menga halol emas», dedilar. Men: «(Lekin) bizga — sen Abu Salamaning qiziga uylanmoqchisan deb — gapirilyapti», dedim. U zot: «Ummu Salamaning qizigami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Agar u mening tarbiyamdagi oʻ gay qizim boʻ lmaganda ham, u menga halol boʻ lmas edi; chunki u — mening sut (emizish)dan (boʻ lgan) birodarimning qizidir: meni va Abu Salamani Suvayba emizgan. Bas, menga qizlaringizni va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar. Urva: «Suvayba — Abu Lahabning ozod qilgan (choʻrisi) edi; Abu Lahab uni ozod qilgan edi; u Paygʻambar ﷺni emizgan edi. Abu Lahab oʻ lgach, uning ahlidan baʼzisi uni (Abu Lahabni) yomon holda (tushida) koʻ rdi. (Tushida) unga: ‹Nimaga duch kelding?› dedi. Abu Lahab: ‹Sizdan (ajralganimdan) keyin hech (yaxshilik) koʻ rmadim — faqat men Suvaybani ozod qilganim sababli mana shu (barmoq)imda (oz) suv ichirildi (azob biroz yengilladi)› dedi», dedi.(Урва ибн Зубайр ривоят қилди)ки, Зайнаб бинт Абу Салама унга хабар берди; Умму Ҳабиба бинт Абу Суфён унга (Зайнабга) хабар берди: У (Умму Ҳабиба): «Эй Аллоҳнинг Расули, синглимга — Абу Суфённинг қизига — уйлан», деди. У зот: «Сен буни хоҳлайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа; мен сенга ёлғ из (ягона хотин) эмасман; ва менинг — яхшилик(хайр)да менга шерик бў лишини энг ёқтирган (киши)м — синглим(дир)», дедим. Пайғамбар ﷺ: «Албатта бу менга ҳалол эмас», дедилар. Мен: «(Лекин) бизга — сен Абу Саламанинг қизига уйланмоқчисан деб — гапириляпти», дедим. У зот: «Умму Саламанинг қизигами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Агар у менинг тарбиямдаги ў гай қизим бў лмаганда ҳам, у менга ҳалол бў лмас эди; чунки у — менинг сут (эмизиш)дан (бў лган) биродаримнинг қизидир: мени ва Абу Саламани Сувайба эмизган. Бас, менга қизларингизни ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар. Урва: «Сувайба — Абу Лаҳабнинг озод қилган (чўриси) эди; Абу Лаҳаб уни озод қилган эди; у Пайғамбар ﷺни эмизган эди. Абу Лаҳаб ў лгач, унинг аҳлидан баъзиси уни (Абу Лаҳабни) ёмон ҳолда (тушида) кў рди. (Тушида) унга: ‹Нимага дуч келдинг?› деди. Абу Лаҳаб: ‹Сиздан (ажралганимдан) кейин ҳеч (яхшилик) кў рмадим — фақат мен Сувайбани озод қилганим сабабли мана шу (бармоқ)имда (оз) сув ичирилди (азоб бироз енгиллади)› деди», деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَأَلاَهُ عَنِ الْحَرُورِيَّةِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُهَا قَالَ لاَ أَدْرِي مَنِ الْحَرُورِيَّةُ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ - وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا - قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ فَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ ‏.‏ لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ - أَوْ حَنَاجِرَهُمْ - يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَيَنْظُرُ الرَّامِي إِلَى سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ إِلَى رِصَافِهِ فَيَتَمَارَى فِي الْفُوقَةِ هَلْ عَلِقَ بِهَا مِنَ الدَّمِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama va Atoʼ ibn Yasor uning oldiga kelib, undan Haruriya haqida soʻradilar: «Rasululloh ﷺ ni ular haqida zikr qilayotganini eshitganmisan?» (deb). U: «Haruriya kimligini bilmayman, lekin men Rasululloh ﷺ ni: ‹Bu ummatda — ‹undan› demadi — shunday qavm chiqadiki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida arzimasdek koʻrasizlar. Ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan — yoki halqumlaridan — oʻtmaydi; oʻq nishondan oʻtib ketganidek, ular dindan chiqib ketadilar. Otuvchi oʻz oʻqiga — uning paykoniga, ipi (boʻgʻimi)ga qaraydi va patli uchida (oʻqning orqa kertigida) qondan biror narsa yopishganmikin, deb shubha qiladi (lekin hech narsa topmaydi)›, — deganlarini eshitdim», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Салама ва Атў ибн Ясор унинг олдига келиб, ундан Ҳарурия ҳақида сўрадилар: «Расулуллоҳ ﷺ ни улар ҳақида зикр қилаётганини эшитганмисан?» (деб). У: «Ҳарурия кимлигини билмайман, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Бу умматда — ‹ундан› демади — шундай қавм чиқадики, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида арзимасдек кўрасизлар. Улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан — ёки ҳалқумларидан — ўтмайди; ўқ нишондан ўтиб кетганидек, улар диндан чиқиб кетадилар. Отувчи ўз ўқига — унинг пайконига, ипи (бўғими)га қарайди ва патли учида (ўқнинг орқа кертигида) қондан бирор нарса ёпишганмикин, деб шубҳа қилади (лекин ҳеч нарса топмайди)›, — деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، قَالَ قَعَدْنَا نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَذَاكَرْنَا فَقُلْنَا لَوْ نَعْلَمُ أَىَّ الأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ لَعَمِلْنَاهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏ سبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لاَ تَفْعَلُونَ ‏)‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو سَلَمَةَ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا ابْنُ سَلاَمٍ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا أَبُو سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا الأَوْزَاعِيُّ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَرَأَهَا عَلَيْنَا ابْنُ كَثِيرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ خُولِفَ مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ فِي إِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ‏.‏ وَرَوَى ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ أَوْ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ ‏.‏ وَرَوَى الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ نَحْوَ رِوَايَةِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz, Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishi oʻtirib, oʻzaro suhbatlashib: ‹Qaysi amallar Allohga eng suyukli ekanini bilsak edi, oʻshani qilar edik›, dedik. Shunda Alloh taolo: {Osmonlardagi va yerdagi (barcha) narsalar Allohga tasbeh aytar. U Aziz va Hakimdir. Ey iymon keltirganlar! Nega oʻzlaring qilmaydigan narsani aytasizlar?} (Saff 1-2) (oyatlarini) nozil qildi. Abdulloh ibn Salom dedi: Shunda Rasululloh ﷺ uni bizga oʻqib berdilar. Abu Salama dedi: Soʻng uni bizga Ibn Salom oʻqib berdi. Yahyo dedi: Soʻng uni bizga Abu Salama oʻqib berdi. Ibn Kasir dedi: Soʻng uni bizga Avzoiy oʻqib berdi. Abdulloh dedi: Soʻng uni bizga Ibn Kasir oʻqib berdi. Abu Iso aytdi: Muhammad ibn Kasirning bu hadisning Avzoiydan boʻlgan isnodida (boshqalarga) muxolafat qilingan. Ibnul Muborak buni Avzoiydan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Hilol ibn Abu Maymunadan, u Ato ibn Yasordan, u Abdulloh ibn Salomdan, yoki Abu Salamadan, u Abdulloh ibn Salomdan rivoyat qilgan. Valid ibn Muslim esa bu hadisni Avzoiydan Muhammad ibn Kasirning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча киши ўтириб, ўзаро суҳбатлашиб: ‹Қайси амаллар Аллоҳга энг суюкли эканини билсак эди, ўшани қилар эдик›, дедик. Шунда Аллоҳ таоло: {Осмонлардаги ва ердаги (барча) нарсалар Аллоҳга тасбеҳ айтар. У Азиз ва Ҳакимдир. Эй иймон келтирганлар! Нега ўзларинг қилмайдиган нарсани айтасизлар?} (Сафф 1-2) (оятларини) нозил қилди. Абдуллоҳ ибн Салом деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни бизга ўқиб бердилар. Абу Салама деди: Сўнг уни бизга Ибн Салом ўқиб берди. Яҳё деди: Сўнг уни бизга Абу Салама ўқиб берди. Ибн Касир деди: Сўнг уни бизга Авзоий ўқиб берди. Абдуллоҳ деди: Сўнг уни бизга Ибн Касир ўқиб берди. Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн Касирнинг бу ҳадиснинг Авзоийдан бўлган иснодида (бошқаларга) мухолафат қилинган. Ибнул Муборак буни Авзоийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Ҳилол ибн Абу Маймунадан, у Ато ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Саломдан, ёки Абу Саламадан, у Абдуллоҳ ибн Саломдан ривоят қилган. Валид ибн Муслим эса бу ҳадисни Авзоийдан Муҳаммад ибн Касирнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилган.