حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي كَثِيرٍ - عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ سَعِيدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ فَسَقَتْهُ قَدَحًا مِنْ سَوِيقٍ فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَمَضْمَضَ فَقَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي أَلاَ تَوَضَّأُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَوَضَّئُوا مِمَّا غَيَّرَتِ النَّارُ " . أَوْ قَالَ مِمَّا مَسَّتِ النَّارُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ يَا ابْنَ أَخِي .
Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Abu Sufyon ibn Said ibn al-Mugʻiyra naql qiladi: U Umm Habibaning oldiga kirdi; u (Umm Habiba) unga bir piyola savuq (un va suvdan tayyorlangan ichimlik) ichirdi. U suv soʻrab, ogʻzini chaydi. Shunda u (Umm Habiba): «Ey jiyanim, tahorat olmaysanmi? Albatta, Paygʻambar ﷺ: ‹Olov oʻzgartirgan narsadan tahorat olinglar›, — yoki: ‹Olov tekkan narsadan›, — degan edilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning hadisida «Ey jiyanim (akamning oʻgʻli)» (deyilgan).Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Абу Суфён ибн Саид ибн ал-Муғийра нақл қилади: У Умм Ҳабибанинг олдига кирди; у (Умм Ҳабиба) унга бир пиёла савуқ (ун ва сувдан тайёрланган ичимлик) ичирди. У сув сўраб, оғзини чайди. Шунда у (Умм Ҳабиба): «Эй жияним, таҳорат олмайсанми? Албатта, Пайғамбар ﷺ: ‹Олов ўзгартирган нарсадан таҳорат олинглар›, — ёки: ‹Олов теккан нарсадан›, — деган эдилар», — деди. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг ҳадисида «Эй жияним (акамнинг ўғли)» (дейилган).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ امْرَأَةِ، مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ وَالأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ وَأَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ لاَ تَصِحُّ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ هَذَا الْحَدِيثُ أَوْقَفَهُ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَنْكَرَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ أَنْ يَكُونَ حَدِيثُ حَبِيبٍ مَرْفُوعًا وَأَوْقَفَهُ أَيْضًا أَسْبَاطٌ عَنِ الأَعْمَشِ مَوْقُوفٌ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ دَاوُدَ عَنِ الأَعْمَشِ مَرْفُوعًا أَوَّلُهُ وَأَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْوُضُوءُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ حَبِيبٍ هَذَا أَنَّ رِوَايَةَ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . فِي حَدِيثِ الْمُسْتَحَاضَةِ وَرَوَى أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - وَعَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ وَبَيَانٌ وَالْمُغِيرَةُ وَفِرَاسٌ وَمُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ حَدِيثِ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ " . وَرِوَايَةُ دَاوُدَ وَعَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً " . وَرَوَى هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . وَهَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ إِلاَّ حَدِيثَ قَمِيرَ وَحَدِيثَ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَحَدِيثَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ وَالْمَعْرُوفُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْغُسْلُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan, Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Adiy ibn Sobitning hadisi, hamda aʼmashning Habib va Ayyub Abul-Aloʼdan (qilgan) hadislari — hammasi zaif, sahih emas. Aʼmashning Habibdan (qilgan) hadisi zaifligiga shu (dalolat qiladiki): uni Hafs ibn Gʻiyos aʼmashdan mavquf qilgan va Hafs ibn Gʻiyos Habibning hadisi marfuʼ boʻlishini inkor qilgan; uni Asbot ham aʼmashdan, Oishadan mavquf qilib (rivoyat qilgan). Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Dovud aʼmashdan — avvalini marfuʼ qilib — rivoyat qilgan va unda «har namozga tahorat (olish)» borligini inkor qilgan. Habibning bu hadisi zaifligiga yana shu (dalolat qiladiki): Zuhriyning Urvadan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida — mustahoza hadisida — (Oisha): «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abul-Yaqzon Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u Alidan (rivoyat qilgan); Banu Hoshimning mavlosi Ammor Ibn Abbosdan (rivoyat qilgan); Abdulmalik ibn Maysara, Bayon, Mugʻiyra, Firos va Mujolid Shaʼbiydan, u Qamiyrning hadisidan, u Oishadan: «Har namozga tahorat ol», — deb rivoyat qilishgan. Dovud va Osimning Shaʼbiydan, u Qamiyrdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Har kuni bir marta gʻusl qiladi», — deyilgan. Hishom ibn Urva otasidan: «Mustahoza ayol har namozga tahorat oladi», — deb rivoyat qilgan. Bu hadislarning hammasi zaif — Qamiyrning hadisi, Banu Hoshimning mavlosi Ammorning hadisi va Hishom ibn Urvaning otasidan (qilgan) hadisidan boshqa. Ibn Abbosdan maʼlum (mashhur) boʻlgani esa — gʻusldir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан, Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Адий ибн Собитнинг ҳадиси, ҳамда аъмашнинг Ҳабиб ва Айюб Абул-Алоъдан (қилган) ҳадислари — ҳаммаси заиф, саҳиҳ эмас. Аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) ҳадиси заифлигига шу (далолат қиладики): уни Ҳафс ибн Ғиёс аъмашдан мавқуф қилган ва Ҳафс ибн Ғиёс Ҳабибнинг ҳадиси марфуъ бўлишини инкор қилган; уни Асбот ҳам аъмашдан, Оишадан мавқуф қилиб (ривоят қилган). Абу Довуд айтди: Буни Ибн Довуд аъмашдан — аввалини марфуъ қилиб — ривоят қилган ва унда «ҳар намозга таҳорат (олиш)» борлигини инкор қилган. Ҳабибнинг бу ҳадиси заифлигига яна шу (далолат қиладики): Зуҳрийнинг Урвадан, у Оишадан (қилган) ривоятида — мустаҳоза ҳадисида — (Оиша): «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абул-Яқзон Адий ибн Собитдан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилган); Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор Ибн Аббосдан (ривоят қилган); Абдулмалик ибн Майсара, Баён, Муғийра, Фирос ва Мужолид Шаъбийдан, у Қамийрнинг ҳадисидан, у Оишадан: «Ҳар намозга таҳорат ол», — деб ривоят қилишган. Довуд ва Осимнинг Шаъбийдан, у Қамийрдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Ҳар куни бир марта ғусл қилади», — дейилган. Ҳишом ибн Урва отасидан: «Мустаҳоза аёл ҳар намозга таҳорат олади», — деб ривоят қилган. Бу ҳадисларнинг ҳаммаси заиф — Қамийрнинг ҳадиси, Бану Ҳошимнинг мавлоси Амморнинг ҳадиси ва Ҳишом ибн Урванинг отасидан (қилган) ҳадисидан бошқа. Ибн Аббосдан маълум (машҳур) бўлгани эса — ғуслдир.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ عِنْدَ أَبِي حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَأَنَّ أَبَا حَفْصِ بْنَ الْمُغِيرَةِ طَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا . قَالَ عُرْوَةُ وَأَنْكَرَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَشُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ وَاسْمُ أَبِي حَمْزَةَ دِينَارٌ وَهُوَ مَوْلَى زِيَادٍ .
Abu Salama (rahimahulloh) Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u (Abu Salamaga) xabar berib (aytdi): U Abu Hafs ibnul Mugʻiyraning nikohida edi va Abu Hafs ibnul Mugʻiyra uni uchinchi (oxirgi) taloq bilan taloq qildi. U (Fotima) gumon qilib (aytishicha), u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, uydan chiqishi haqida fatvo soʻradi. U zot unga koʻr boʻlgan Ibn Ummi Maktum (huzuriga) koʻchib oʻtishni buyurdilar. Marvon esa Fotimaning taloq qilingan ayolning oʻz uyidan chiqishi haqidagi hadisini tasdiqlashdan bosh tortdi. Urva aytdi: Oisha (roziyallohu anho) Fotima binti Qaysga (bu rivoyat yuzasidan) eʼtiroz bildirdi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Solih ibn Kayson, Ibn Jurayj va Shuʼayb ibn Abu Hamza — barchasi Zuhriydan rivoyat qilganlar. Abu Dovud aytdi: Shuʼayb ibn Abu Hamza (boʻlib), Abu Hamzaning ismi Dinor boʻlib, u Ziyodning ozod qilgan quli edi.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ) Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у (Абу Саламага) хабар бериб (айтди): У Абу Ҳафс ибнул Муғийранинг никоҳида эди ва Абу Ҳафс ибнул Муғийра уни учинчи (охирги) талоқ билан талоқ қилди. У (Фотима) гумон қилиб (айтишича), у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, уйдан чиқиши ҳақида фатво сўради. У зот унга кўр бўлган Ибн Умми Мактум (ҳузурига) кўчиб ўтишни буюрдилар. Марвон эса Фотиманинг талоқ қилинган аёлнинг ўз уйидан чиқиши ҳақидаги ҳадисини тасдиқлашдан бош тортди. Урва айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) Фотима бинти Қайсга (бу ривоят юзасидан) эътироз билдирди. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Солиҳ ибн Кайсон, Ибн Журайж ва Шуъайб ибн Абу Ҳамза — барчаси Зуҳрийдан ривоят қилганлар. Абу Довуд айтди: Шуъайб ибн Абу Ҳамза (бўлиб), Абу Ҳамзанинг исми Динор бўлиб, у Зиёднинг озод қилган қули эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ ثَوْرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشَرَةَ مِائَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ وَأَشْعَرَهُ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ . مَرَّتَيْنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا خَلأَتْ وَمَا ذَلِكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ " . ثُمَّ قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَسْأَلُونِي الْيَوْمَ خُطَّةً يُعَظِّمُونَ بِهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا " . ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ فَجَاءَهُ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ ثُمَّ أَتَاهُ - يَعْنِي عُرْوَةَ بْنَ مَسْعُودٍ - فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَتِهِ . فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ . فَقَالَ أَىْ غُدَرُ أَوَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا الإِسْلاَمُ فَقَدْ قَبِلْنَا وَأَمَّا الْمَالُ فَإِنَّهُ مَالُ غَدْرٍ لاَ حَاجَةَ لَنَا فِيهِ " . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبْ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ " . وَقَصَّ الْخَبَرَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا . فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قَضِيَّةِ الْكِتَابِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " قُومُوا فَانْحَرُوا ثُمَّ احْلِقُوا " . ثُمَّ جَاءَ نِسْوَةٌ مُؤْمِنَاتٌ مُهَاجِرَاتٌ الآيَةَ فَنَهَاهُمُ اللَّهُ أَنْ يَرُدُّوهُنَّ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرُدُّوا الصَّدَاقَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَجَاءَهُ أَبُو بَصِيرٍ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ - يَعْنِي فَأَرْسَلُوا فِي طَلَبِهِ - فَدَفَعَهُ إِلَى الرَّجُلَيْنِ فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى إِذَا بَلَغَا ذَا الْحُلَيْفَةِ نَزَلُوا يَأْكُلُونَ مِنْ تَمْرٍ لَهُمْ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ لأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى سَيْفَكَ هَذَا يَا فُلاَنُ جَيِّدًا . فَاسْتَلَّهُ الآخَرُ فَقَالَ أَجَلْ قَدْ جَرَّبْتُ بِهِ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْهِ فَأَمْكَنَهُ مِنْهُ فَضَرَبَهُ حَتَّى بَرَدَ وَفَرَّ الآخَرُ حَتَّى أَتَى الْمَدِينَةَ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ يَعْدُو فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ رَأَى هَذَا ذُعْرًا " . فَقَالَ قَدْ قُتِلَ وَاللَّهِ صَاحِبِي وَإِنِّي لَمَقْتُولٌ فَجَاءَ أَبُو بَصِيرٍ فَقَالَ قَدْ أَوْفَى اللَّهُ ذِمَّتَكَ فَقَدْ رَدَدْتَنِي إِلَيْهِمْ ثُمَّ نَجَّانِي اللَّهُ مِنْهُمْ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَيْلَ أُمِّهِ مِسْعَرَ حَرْبٍ لَوْ كَانَ لَهُ أَحَدٌ " . فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ عَرَفَ أَنَّهُ سَيَرُدُّهُ إِلَيْهِمْ فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى سِيفَ الْبَحْرِ وَيَنْفَلِتُ أَبُو جَنْدَلٍ فَلَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ حَتَّى اجْتَمَعَتْ مِنْهُمْ عِصَابَةٌ .
Muhammad ibn Ubayd bizga rivoyat qildiki, Muhammad ibn Savr ularga Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Urva ibn az-Zubayrdan, u al-Misvar ibn Maxramadan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ Hudaybiya zamonida sahobalaridan oʻn bir yuzga yaqin (kishi) bilan yoʻlga chiqdilar. Zul-Hulayfaga yetganlarida, qurbonlik chorvasini (belgi sifatida) boʻyniga osdilar, unga belgi qoʻydilar va umra niyatida ehrom bogʻladilar. (Rovi hadisni) keltirdi va dedi: Nabiy ﷺ yurib, (Makkaga) ular tomon tushadigan dovonga yetganlarida, ulovlari u zotni (oldiga olib) choʻkdi. Odamlar ikki marta: «Hal, hal! Qasvo (tuya) tixirlik qildi!», deyishdi. Shunda Nabiy ﷺ: «U tixirlik qilgani yoʻq va bu uning xulqida ham yoʻq. Lekin uni fil(ni Makkaga kiritmay)dan ushlab qolgan Zot ushlab qoldi», dedilar. Soʻng: «Jonim Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, bugun ular mendan Allohning hurmatlarini ulugʻlaydigan biron narsani (shartni) soʻrasalar, men albatta uni ularga berurman», dedilar. Soʻng (tuyani) qistadilar, u oʻrnidan turdi va u zot ulardan (yoʻlni) burib, Hudaybiyaning eng chetidagi suvi oz boʻlgan bir koʻlmak yoniga tushdilar. Shunda u zotning huzurlariga Budayl ibn Varqo al-Xuzoiy, soʻng u — yaʼni Urva ibn Masʼud — keldi va Nabiy ﷺ bilan gaplasha boshladi. Har gapirganida (Urva) u zotning soqollaridan ushlardi. Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) esa Nabiy ﷺ ning boshlarida (tepalarida), qoʻlida qilich va boshida dubulgʻa bilan turardi. U (Mugʻiyra Urvaning) qoʻliga qilich qini bilan urib: «Qoʻlingni u zotning soqollaridan tort!», dedi. Urva boshini koʻtarib: «Bu kim?», dedi. «Mugʻiyra ibn Shuʼba», deyishdi. Shunda u: «Ey gʻaddor! Men sening xiyonatingni tuzatish (oqibatini bartaraf qilish) bilan ovora emasmidim?!», dedi. Mugʻiyra johiliyat davrida bir qavmga hamroh boʻlib, soʻng ularni oʻldirib, mol-mulklarini olgan, keyin kelib Islomni qabul qilgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Islomni boʻlsa, qabul qildik. Molga kelsak, u xiyonat moli, bizga unda hojat yoʻq», degan edilar. (Rovi) hadisni (davom ettirib) keltirdi: Nabiy ﷺ: «Yoz: ‹Bu — Muhammad Rasululloh kelishgan narsadir›», dedilar va voqeani hikoya qildi. Shunda Suhayl: «Va shunisiki, sening diningda boʻlsa ham, bizdan biron kishi sening oldingga (qochib) kelsa, uni bizga qaytarasan», dedi. (Nabiy ﷺ) yozuv (sulhnoma) ishidan boʻshaganlarida, sahobalariga: «Turinglar, (qurbonliklarni) soʻyinglar, soʻng (sochlaringizni) oldiringlar», dedilar. Soʻng iymon keltirgan, hijrat qilgan ayollar keldi — ana shu oyat (nozil boʻldi) — va Alloh ularni (oʻsha ayollarni) qaytarishdan qaytardi va ularga mahrni (kofir erlariga) qaytarib berishni buyurdi. Soʻng u zot Madinaga qaytdilar. Shunda u zotning huzurlariga Qurayshdan boʻlgan bir kishi Abu Basir keldi — yaʼni (Quraysh) uni qidirib (odam) yuborgan edi — va u zot uni ikki kishiga topshirdilar. Ikkovi uni olib chiqib ketdi, Zul-Hulayfaga yetganlarida, oʻzlaridagi xurmodan yeb tushib (dam) oldilar. Shunda Abu Basir ikki kishidan biriga: «Allohga qasamki, ey falonchi, men sening bu qilichingni juda yaxshi (oʻtkir) deb koʻraman», dedi. Boshqasi (kishi) uni qinidan chiqarib: «Ha, men u bilan (kesib) sinab koʻrganman», dedi. Abu Basir: «Menga koʻrsat, qarayin», dedi. U (qilichni) uning ixtiyoriga berdi va (Abu Basir) uni soviguncha (oʻlguncha) urdi. Boshqasi qochib, Madinaga keldi va yugurib masjidga kirdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bu (kishi) bir vahima koʻribdi», dedilar. U: «Allohga qasamki, sherigim oʻldirildi va men ham (endi) oʻldirilaman», dedi. Soʻng Abu Basir kelib: «Yo Rasululloh, Alloh sizning zimmangizni (ahdingizni) bajo keltirdi: siz meni ularga qaytardingiz, soʻng Alloh meni ulardan qutqardi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Onasiga voy! Agar uning (Abu Basirning) yonida biron (yordamchi)si boʻlganda, urush qoʻzgʻatuvchi (boʻlardi)!», dedilar. U (Abu Basir) buni eshitganida, u zot uni yana ularga qaytarib berishlarini bildi va chiqib, dengiz boʻyiga bordi. Abu Jandal ham (Quraysh qoʻlidan) qutulib chiqib, Abu Basirga qoʻshildi, hatto ulardan bir guruh toʻplandi.Муҳаммад ибн Убайд бизга ривоят қилдики, Муҳаммад ибн Савр уларга Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у ал-Мисвар ибн Махрамадан ривоят қилди: Набий ﷺ Ҳудайбия замонида саҳобаларидан ўн бир юзга яқин (киши) билан йўлга чиқдилар. Зул-Ҳулайфага етганларида, қурбонлик чорвасини (белги сифатида) бўйнига осдилар, унга белги қўйдилар ва умра ниятида эҳром боғладилар. (Рови ҳадисни) келтирди ва деди: Набий ﷺ юриб, (Маккага) улар томон тушадиган довонга етганларида, уловлари у зотни (олдига олиб) чўкди. Одамлар икки марта: «Ҳал, ҳал! Қасво (туя) тихирлик қилди!», дейишди. Шунда Набий ﷺ: «У тихирлик қилгани йўқ ва бу унинг хулқида ҳам йўқ. Лекин уни фил(ни Маккага киритмай)дан ушлаб қолган Зот ушлаб қолди», дедилар. Сўнг: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, бугун улар мендан Аллоҳнинг ҳурматларини улуғлайдиган бирон нарсани (шартни) сўрасалар, мен албатта уни уларга берурман», дедилар. Сўнг (туяни) қистадилар, у ўрнидан турди ва у зот улардан (йўлни) буриб, Ҳудайбиянинг энг четидаги суви оз бўлган бир кўлмак ёнига тушдилар. Шунда у зотнинг ҳузурларига Будайл ибн Варқо ал-Хузоий, сўнг у — яъни Урва ибн Масъуд — келди ва Набий ﷺ билан гаплаша бошлади. Ҳар гапирганида (Урва) у зотнинг соқолларидан ушларди. Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) эса Набий ﷺ нинг бошларида (тепаларида), қўлида қилич ва бошида дубулға билан турарди. У (Муғийра Урванинг) қўлига қилич қини билан уриб: «Қўлингни у зотнинг соқолларидан торт!», деди. Урва бошини кўтариб: «Бу ким?», деди. «Муғийра ибн Шуъба», дейишди. Шунда у: «Эй ғаддор! Мен сенинг хиёнатингни тузатиш (оқибатини бартараф қилиш) билан овора эмасмидим?!», деди. Муғийра жоҳилият даврида бир қавмга ҳамроҳ бўлиб, сўнг уларни ўлдириб, мол-мулкларини олган, кейин келиб Исломни қабул қилган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Исломни бўлса, қабул қилдик. Молга келсак, у хиёнат моли, бизга унда ҳожат йўқ», деган эдилар. (Рови) ҳадисни (давом эттириб) келтирди: Набий ﷺ: «Ёз: ‹Бу — Муҳаммад Расулуллоҳ келишган нарсадир›», дедилар ва воқеани ҳикоя қилди. Шунда Суҳайл: «Ва шунисики, сенинг динингда бўлса ҳам, биздан бирон киши сенинг олдингга (қочиб) келса, уни бизга қайтарасан», деди. (Набий ﷺ) ёзув (сулҳнома) ишидан бўшаганларида, саҳобаларига: «Туринглар, (қурбонликларни) сўйинглар, сўнг (сочларингизни) олдиринглар», дедилар. Сўнг иймон келтирган, ҳижрат қилган аёллар келди — ана шу оят (нозил бўлди) — ва Аллоҳ уларни (ўша аёлларни) қайтаришдан қайтарди ва уларга маҳрни (кофир эрларига) қайтариб беришни буюрди. Сўнг у зот Мадинага қайтдилар. Шунда у зотнинг ҳузурларига Қурайшдан бўлган бир киши Абу Басир келди — яъни (Қурайш) уни қидириб (одам) юборган эди — ва у зот уни икки кишига топширдилар. Иккови уни олиб чиқиб кетди, Зул-Ҳулайфага етганларида, ўзларидаги хурмодан еб тушиб (дам) олдилар. Шунда Абу Басир икки кишидан бирига: «Аллоҳга қасамки, эй фалончи, мен сенинг бу қиличингни жуда яхши (ўткир) деб кўраман», деди. Бошқаси (киши) уни қинидан чиқариб: «Ҳа, мен у билан (кесиб) синаб кўрганман», деди. Абу Басир: «Менга кўрсат, қарайин», деди. У (қилични) унинг ихтиёрига берди ва (Абу Басир) уни совигунча (ўлгунча) урди. Бошқаси қочиб, Мадинага келди ва югуриб масжидга кирди. Шунда Набий ﷺ: «Бу (киши) бир ваҳима кўрибди», дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, шеригим ўлдирилди ва мен ҳам (энди) ўлдириламан», деди. Сўнг Абу Басир келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизнинг зиммангизни (аҳдингизни) бажо келтирди: сиз мени уларга қайтардингиз, сўнг Аллоҳ мени улардан қутқарди», деди. Шунда Набий ﷺ: «Онасига вой! Агар унинг (Абу Басирнинг) ёнида бирон (ёрдамчи)си бўлганда, уруш қўзғатувчи (бўларди)!», дедилар. У (Абу Басир) буни эшитганида, у зот уни яна уларга қайтариб беришларини билди ва чиқиб, денгиз бўйига борди. Абу Жандал ҳам (Қурайш қўлидан) қутулиб чиқиб, Абу Басирга қўшилди, ҳатто улардан бир гуруҳ тўпланди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ خَرَشَةَ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، أَنَّهُ قَالَ جَاءَتِ الْجَدَّةُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ مَا لَكِ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى شَىْءٌ وَمَا عَلِمْتُ لَكِ فِي سُنَّةِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَارْجِعِي حَتَّى أَسْأَلَ النَّاسَ . فَسَأَلَ النَّاسَ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهَا السُّدُسَ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ مَعَكَ غَيْرُكَ فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَأَنْفَذَهُ لَهَا أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ جَاءَتِ الْجَدَّةُ الأُخْرَى إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضى الله عنه تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا فَقَالَ مَا لَكِ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى شَىْءٌ وَمَا كَانَ الْقَضَاءُ الَّذِي قُضِيَ بِهِ إِلاَّ لِغَيْرِكِ وَمَا أَنَا بِزَائِدٍ فِي الْفَرَائِضِ وَلَكِنْ هُوَ ذَلِكَ السُّدُسُ فَإِنِ اجْتَمَعْتُمَا فِيهِ فَهُوَ بَيْنَكُمَا وَأَيَّتُكُمَا خَلَتْ بِهِ فَهُوَ لَهَا .
Qabisa ibn Zuvayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u shunday dedi: Bir buvi Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. U: «Alloh taoloning Kitobida sen uchun hech narsa yoʻq, Allohning Nabiysi ﷺ sunnatida ham sen uchun bir narsa borligini bilmayman. Bas, qaytib turgin, men odamlardan soʻrayin», dedi. Soʻng odamlardan soʻradi. Shunda Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu): «Men Rasululloh ﷺ buviga oltidan bir berganlarida hozir boʻlganman», dedi. Abu Bakr: «Sen bilan birga (buni biladigan) boshqa kishi bormi?» dedi. Shunda Muhammad ibn Maslama turib, Mugʻiyra ibn Shuʼba aytgani kabi aytdi. Bas, Abu Bakr uni (oltidan bir merosni) buviga berdi. Soʻngra boshqa bir buvi Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib, undan oʻz merosini soʻradi. U: «Alloh taoloning Kitobida sen uchun hech narsa yoʻq. Berilgan hukm esa sendan boshqasi uchun edi. Men farizalarni koʻpaytirguvchi emasman. Lekin u — oʻsha oltidan birdir: agar siz (ikki buvi) unga birga toʻplansangiz, u oʻrtangizda boʻladi, qaysingiz yolgʻiz qolsangiz, u oʻshaniki boʻladi», dedi.Қабиса ибн Зувайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у шундай деди: Бир буви Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб, ундан ўз меросини сўради. У: «Аллоҳ таолонинг Китобида сен учун ҳеч нарса йўқ, Аллоҳнинг Набийси ﷺ суннатида ҳам сен учун бир нарса борлигини билмайман. Бас, қайтиб тургин, мен одамлардан сўрайин», деди. Сўнг одамлардан сўради. Шунда Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу): «Мен Расулуллоҳ ﷺ бувига олтидан бир берганларида ҳозир бўлганман», деди. Абу Бакр: «Сен билан бирга (буни биладиган) бошқа киши борми?» деди. Шунда Муҳаммад ибн Маслама туриб, Муғийра ибн Шуъба айтгани каби айтди. Бас, Абу Бакр уни (олтидан бир меросни) бувига берди. Сўнгра бошқа бир буви Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб, ундан ўз меросини сўради. У: «Аллоҳ таолонинг Китобида сен учун ҳеч нарса йўқ. Берилган ҳукм эса сендан бошқаси учун эди. Мен фаризаларни кўпайтиргувчи эмасман. Лекин у — ўша олтидан бирдир: агар сиз (икки буви) унга бирга тўплансангиз, у ўртангизда бўлади, қайсингиз ёлғиз қолсангиз, у ўшаники бўлади», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ جَمَعَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بَنِي مَرْوَانَ حِينَ اسْتُخْلِفَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ لَهُ فَدَكُ فَكَانَ يُنْفِقُ مِنْهَا وَيَعُودُ مِنْهَا عَلَى صَغِيرِ بَنِي هَاشِمٍ وَيُزَوِّجُ مِنْهَا أَيِّمَهُمْ وَإِنَّ فَاطِمَةَ سَأَلَتْهُ أَنْ يَجْعَلَهَا لَهَا فَأَبَى فَكَانَتْ كَذَلِكَ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ فَلَمَّا أَنْ وَلِيَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه عَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي حَيَاتِهِ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ فَلَمَّا أَنْ وَلِيَ عُمَرُ عَمِلَ فِيهَا بِمِثْلِ مَا عَمِلاَ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ ثُمَّ أَقْطَعَهَا مَرْوَانُ ثُمَّ صَارَتْ لِعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ - يَعْنِي عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ - فَرَأَيْتُ أَمْرًا مَنَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ لَيْسَ لِي بِحَقٍّ وَأَنَا أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ رَدَدْتُهَا عَلَى مَا كَانَتْ يَعْنِي عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلِيَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْخِلاَفَةَ وَغَلَّتُهُ أَرْبَعُونَ أَلْفَ دِينَارٍ وَتُوُفِّيَ وَغَلَّتُهُ أَرْبَعُمِائَةِ دِينَارٍ وَلَوْ بَقِيَ لَكَانَ أَقَلَّ .
Mugʻiyra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) xalifa qilinganida Marvon avlodini yigʻib, dedi: «Rasululloh ﷺning Fadak (yeri) bor edi; u zot undan (mol) sarflar, undan Banu Hoshimning kichiklariga yordam berar va undan ularning beva-bekasini turmushga chiqarar edilar. Fotima (roziyallohu anho) undan uni oʻziga berishini soʻragan edi, ammo u zot bosh tortdilar. U Rasululloh ﷺning hayotlari davomida shu holatda turdi, toki u zot oʻz yoʻllariga (vafotga) oʻtdilar. Soʻngra Abu Bakr (roziyallohu anhu) ish boshiga oʻtganida, unda Nabiy ﷺ hayotlarida qilgan ishni qildi, toki u oʻz yoʻliga oʻtdi. Soʻngra Umar ish boshiga oʻtganida, unda u ikkisi qilgan ishni qildi, toki u oʻz yoʻliga oʻtdi. Soʻngra Marvon uni (oʻziga) qasr qildi, keyin u Umar ibn Abdulazizga oʻtdi.» U, yaʼni Umar ibn Abdulaziz dedi: «Men Rasululloh ﷺ Fotima (alayhassalom)dan man qilgan bir ishni koʻrdim — u mening haqim emas. Men sizlarni guvoh qilamanki, men uni oʻzgargan holdan — yaʼni Rasululloh ﷺ davridagi holatiga qaytardim.» Abu Dovud dedi: Umar ibn Abdulaziz xalifalik qilganida uning gʻallasi (daromadi) qirq ming dinor edi; vafot etganida esa gʻallasi toʻrt yuz dinor edi; agar (yana) qolganida, undan ham kamroq boʻlar edi.Муғийра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) халифа қилинганида Марвон авлодини йиғиб, деди: «Расулуллоҳ ﷺнинг Фадак (ери) бор эди; у зот ундан (мол) сарфлар, ундан Бану Ҳошимнинг кичикларига ёрдам берар ва ундан уларнинг бева-бекасини турмушга чиқарар эдилар. Фотима (розияллоҳу анҳо) ундан уни ўзига беришини сўраган эди, аммо у зот бош тортдилар. У Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаётлари давомида шу ҳолатда турди, токи у зот ўз йўлларига (вафотга) ўтдилар. Сўнгра Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) иш бошига ўтганида, унда Набий ﷺ ҳаётларида қилган ишни қилди, токи у ўз йўлига ўтди. Сўнгра Умар иш бошига ўтганида, унда у иккиси қилган ишни қилди, токи у ўз йўлига ўтди. Сўнгра Марвон уни (ўзига) қаср қилди, кейин у Умар ибн Абдулазизга ўтди.» У, яъни Умар ибн Абдулазиз деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Фотима (алайҳассалом)дан ман қилган бир ишни кўрдим — у менинг ҳақим эмас. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен уни ўзгарган ҳолдан — яъни Расулуллоҳ ﷺ давридаги ҳолатига қайтардим.» Абу Довуд деди: Умар ибн Абдулазиз халифалик қилганида унинг ғалласи (даромади) қирқ минг динор эди; вафот этганида эса ғалласи тўрт юз динор эди; агар (яна) қолганида, ундан ҳам камроқ бўлар эди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ حَسَّانَ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَحَدَّثَتْنِي أُخْتِي الْمُغِيرَةُ، قَالَتْ وَأَنْتَ يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ وَلَكَ قَرْنَانِ أَوْ قُصَّتَانِ فَمَسَحَ رَأْسَكَ وَبَرَّكَ عَلَيْكَ وَقَالَ " احْلِقُوا هَذَيْنِ أَوْ قُصُّوهُمَا فَإِنَّ هَذَا زِيُّ الْيَهُودِ " .
Hasan ibn Ali bizga Yazid ibn Horundan, unga Hajjoj ibn Hasson rivoyat qilib aytdi: Biz Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdik. Singlim Mugʻiyra menga gapirib berib dedi: Sen oʻsha kunlari yosh bola eding, sochingda ikkita kokil yoki ikkita qoqol bor edi. U (Anas) boshingni siladi va senga baraka tiladi-da: «Mana bu ikkitasini qiringlar yoki kesinglar, chunki bu yahudiylarning urfidir», dedi.Ҳасан ибн Али бизга Язид ибн Ҳорундан, унга Ҳажжож ибн Ҳассон ривоят қилиб айтди: Биз Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдик. Синглим Муғийра менга гапириб бериб деди: Сен ўша кунлари ёш бола эдинг, сочингда иккита кокил ёки иккита қоқол бор эди. У (Анас) бошингни силади ва сенга барака тилади-да: «Мана бу иккитасини қиринглар ёки кесинглар, чунки бу яҳудийларнинг урфидир», деди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ زَادَ " وَلاَ عَلَى الْمُخْتَلِسِ قَطْعٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَانِ الْحَدِيثَانِ لَمْ يَسْمَعْهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَبَلَغَنِي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا سَمِعَهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ يَاسِينَ الزَّيَّاتِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَاهُمَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Jobir (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Unda: «Bir narsani tortib oluvchining (qoʻli) ham kesilmaydi», deb ziyoda qilindi. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisni Ibn Jurayj Abu Zubaydan eshitmagan. Menga Ahmad ibn Hanbaldan yetib kelishicha, u: «Ibn Jurayj bu ikki (hadis)ni Yosin az-Zayyotdan eshitgan, xolos», degan. Abu Dovud aytdi: Bu ikkalasini Mugʻiyra ibn Muslim ham Abu Zubaydan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали худди шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Унда: «Бир нарсани тортиб олувчининг (қўли) ҳам кесилмайди», деб зиёда қилинди. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадисни Ибн Журайж Абу Зубайдан эшитмаган. Менга Аҳмад ибн Ҳанбалдан етиб келишича, у: «Ибн Журайж бу икки (ҳадис)ни Ёсин аз-Зайётдан эшитган, холос», деган. Абу Довуд айтди: Бу иккаласини Муғийра ибн Муслим ҳам Абу Зубайдан, у Жобирдан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ . وَزَادَ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دِيَةَ الْمَقْتُولَةِ عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَغُرَّةً لِمَا فِي بَطْنِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ الْحَكَمُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ .
Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻldirilgan ayolning diyatini qotil ayolning asabasi (otadan boʻlgan erkak qarindoshlari) zimmasiga, qornidagisi (homilasi) uchun esa bir gʻurrani (yukladilar). Abu Dovud aytdi: Buni xuddi shunday al-Hakam Mujohiddan, u Mugʻiyradan rivoyat qilgan.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўлдирилган аёлнинг диятини қотил аёлнинг асабаси (отадан бўлган эркак қариндошлари) зиммасига, қорнидагиси (ҳомиласи) учун эса бир ғуррани (юкладилар). Абу Довуд айтди: Буни худди шундай ал-Ҳакам Мужоҳиддан, у Муғийрадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبَّادٍ الأَزْدِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ عُمَرَ، اسْتَشَارَ النَّاسَ فِي إِمْلاَصِ الْمَرْأَةِ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِيهَا بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ . فَقَالَ ائْتِنِي بِمَنْ يَشْهَدُ مَعَكَ . فَأَتَاهُ بِمُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ - زَادَ هَارُونُ - فَشَهِدَ لَهُ يَعْنِي ضَرَبَ الرَّجُلُ بَطْنَ امْرَأَتِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ بَلَغَنِي عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ إِنَّمَا سُمِّيَ إِمْلاَصًا لأَنَّ الْمَرْأَةَ تَزْلِقُهُ قَبْلَ وَقْتِ الْوِلاَدَةِ وَكَذَلِكَ كُلُّ مَا زَلَقَ مِنَ الْيَدِ وَغَيْرِهِ فَقَدْ مَلِصَ .
Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar odamlar bilan ayolning (homilasini) tushirib yuborish (imlos) haqida kengashdi. Shunda Mugʻiyra ibn Shuʼba: «Men Rasululloh ﷺ buning haqida bir gʻurra — qul yoki choʻri (toʻlashga) hukm qilganlariga guvoh boʻldim», dedi. (Umar): «Senga (guvohlik berishda) hamroh boʻladigan kishini olib kel», dedi. Shunda u oldiga Muhammad ibn Maslamani olib keldi. Horun (quyidagini) ziyoda qildi: U unga guvohlik berdi — yaʼni bir kishi ayolining qornini urgani (haqida). Abu Dovud aytdi: Menga Abu Ubayddan yetib kelishicha, u (homila tushishi) imlos deb atalishining sababi shuki, ayol uni tugʻilish vaqtidan oldin sirgʻalib chiqarib yuboradi; xuddi shuningdek, qoʻldan yoki boshqasidan sirgʻalib ketgan har bir narsa ham malisa (sirgʻalib ketdi) deyiladi.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар одамлар билан аёлнинг (ҳомиласини) тушириб юбориш (имлос) ҳақида кенгашди. Шунда Муғийра ибн Шуъба: «Мен Расулуллоҳ ﷺ бунинг ҳақида бир ғурра — қул ёки чўри (тўлашга) ҳукм қилганларига гувоҳ бўлдим», деди. (Умар): «Сенга (гувоҳлик беришда) ҳамроҳ бўладиган кишини олиб кел», деди. Шунда у олдига Муҳаммад ибн Масламани олиб келди. Ҳорун (қуйидагини) зиёда қилди: У унга гувоҳлик берди — яъни бир киши аёлининг қорнини ургани (ҳақида). Абу Довуд айтди: Менга Абу Убайддан етиб келишича, у (ҳомила тушиши) имлос деб аталишининг сабаби шуки, аёл уни туғилиш вақтидан олдин сирғалиб чиқариб юборади; худди шунингдек, қўлдан ёки бошқасидан сирғалиб кетган ҳар бир нарса ҳам малиса (сирғалиб кетди) дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ ثَوْرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . قَالَ فَأَتَاهُ - يَعْنِي عُرْوَةَ بْنَ مَسْعُودٍ - فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَتِهِ . فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ .
Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hudaybiya zamonida chiqdilar. Soʻng u (rovi) hadisni zikr qildi. U dedi: Soʻng uning oldiga — yaʼni Urva ibn Masʼud — keldi va Nabiy ﷺ ila gaplasha boshladi. U gapirgan har safar (Nabiyning) soqollaridan ushlar edi. Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) esa Nabiy ﷺning bosh ustida turardi, qoʻlida qilich, boshida dubulgʻa bor edi. U (Urvaning) qoʻliga qilichning dastasi bilan urib: «Qoʻlingni uning soqolidan tort», dedi. Shunda Urva boshini koʻtarib: «Bu kim?» dedi. Ular: «Mugʻiyra ibn Shuʼba», dedilar.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳудайбия замонида чиқдилар. Сўнг у (рови) ҳадисни зикр қилди. У деди: Сўнг унинг олдига — яъни Урва ибн Масъуд — келди ва Набий ﷺ ила гаплаша бошлади. У гапирган ҳар сафар (Набийнинг) соқолларидан ушлар эди. Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) эса Набий ﷺнинг бош устида турарди, қўлида қилич, бошида дубулға бор эди. У (Урванинг) қўлига қиличнинг дастаси билан уриб: «Қўлингни унинг соқолидан торт», деди. Шунда Урва бошини кўтариб: «Бу ким?» деди. Улар: «Муғийра ибн Шуъба», дедилар.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ أَبِي عِيسَى السَّيْلَحِينِيُّ، عَنْ أَبِي الْمُغِيرَةِ، كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُصَفَّى .
Bu hadisni Iso ibn Abu Iso as-Saylahiniy ham Abul-Mugʻiyradan, Ibnul-Musaffo aytganidek rivoyat qilgan.Бу ҳадисни Исо ибн Абу Исо ас-Сайлаҳиний ҳам Абул-Муғийрадан, Ибнул-Мусаффо айтганидек ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه ضَرَبَ ابْنًا لَهُ تَكَنَّى أَبَا عِيسَى وَأَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ تَكَنَّى بِأَبِي عِيسَى فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَمَا يَكْفِيكَ أَنْ تُكَنَّى بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَنَّانِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ وَإِنَّا فِي جَلْجَلَتِنَا فَلَمْ يَزَلْ يُكْنَى بِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ حَتَّى هَلَكَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Aslam otasidan rivoyat qiladi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Abu Iso deb kunya olgan oʻgʻlini urdi. Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) ham Abu Iso deb kunya olgan edi. Umar unga: «Senga Abu Abdulloh deb kunya olishing yetarli emasmi?» dedi. U: «Albatta, menga bu kunyani Rasululloh ﷺ qoʻyganlar», dedi. (Umar): «Albatta, Rasululloh ﷺning oldingi va keyingi gunohlari kechirilgan, biz esa hali oʻz tashvishimizda (sinov ichida)miz», dedi. U vafot etgunicha Abu Abdulloh deb kunya olib qolaverdi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Аслам отасидан ривоят қилади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Абу Исо деб куня олган ўғлини урди. Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) ҳам Абу Исо деб куня олган эди. Умар унга: «Сенга Абу Абдуллоҳ деб куня олишинг етарли эмасми?» деди. У: «Албатта, менга бу куняни Расулуллоҳ ﷺ қўйганлар», деди. (Умар): «Албатта, Расулуллоҳ ﷺнинг олдинги ва кейинги гуноҳлари кечирилган, биз эса ҳали ўз ташвишимизда (синов ичида)миз», деди. У вафот этгунича Абу Абдуллоҳ деб куня олиб қолаверди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، قَالَ سَأَلَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ فَقَالَ لِي فِي كَمْ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَقُلْتُ مَا أُحَزِّبُهُ . فَقَالَ لِي نَافِعٌ لاَ تَقُلْ مَا أُحَزِّبُهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَرَأْتُ جُزْءًا مِنَ الْقُرْآنِ " . قَالَ حَسِبْتُ أَنَّهُ ذَكَرَهُ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ .
Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga rivoyat qildi: Ibn Abu Maryam bizga xabar berdi: Yahyo ibn Ayyub bizga xabar berdi, u Ibnul Hoddan rivoyat qildi. U aytdi: Nofeʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim mendan soʻrab: «Qurʼonni necha kunda oʻqib chiqasan?» dedi. Men: «Men uni (kunlik) qismlarga ajratmayman», dedim. Shunda Nofeʼ menga aytdi: «‹Men uni qismlarga ajratmayman› dema, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Men Qurʼondan bir juzʼ oʻqidim›, dedilar». Ibnul Hod aytdi: Menimcha, u buni Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan zikr qildi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга ривоят қилди: Ибн Абу Марям бизга хабар берди: Яҳё ибн Айюб бизга хабар берди, у Ибнул Ҳоддан ривоят қилди. У айтди: Нофеъ ибн Жубайр ибн Мутъим мендан сўраб: «Қуръонни неча кунда ўқиб чиқасан?» деди. Мен: «Мен уни (кунлик) қисмларга ажратмайман», дедим. Шунда Нофеъ менга айтди: «‹Мен уни қисмларга ажратмайман› дема, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен Қуръондан бир жузъ ўқидим›, дедилар». Ибнул Ҳод айтди: Менимча, у буни Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَخْبَرَنَا قُرَّانُ بْنُ تَمَّامٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو خَالِدٍ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْلَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ جَدِّهِ، - قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ فِي حَدِيثِهِ أَوْسُ بْنُ حُذَيْفَةَ - قَالَ قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَفْدِ ثَقِيفٍ - قَالَ - فَنَزَلَتِ الأَحْلاَفُ عَلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَأَنْزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَنِي مَالِكٍ فِي قُبَّةٍ لَهُ . قَالَ مُسَدَّدٌ وَكَانَ فِي الْوَفْدِ الَّذِينَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ثَقِيفٍ قَالَ كَانَ كُلَّ لَيْلَةٍ يَأْتِينَا بَعْدَ الْعِشَاءِ يُحَدِّثُنَا . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ قَائِمًا عَلَى رِجْلَيْهِ حَتَّى يُرَاوِحَ بَيْنَ رِجْلَيْهِ مِنْ طُولِ الْقِيَامِ وَأَكْثَرُ مَا يُحَدِّثُنَا مَا لَقِيَ مِنْ قَوْمِهِ مِنْ قُرَيْشٍ ثُمَّ يَقُولُ لاَ سَوَاءً كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ مُسْتَذَلِّينَ - قَالَ مُسَدَّدٌ بِمَكَّةَ - فَلَمَّا خَرَجْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ كَانَتْ سِجَالُ الْحَرْبِ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ نُدَالُ عَلَيْهِمْ وَيُدَالُونَ عَلَيْنَا فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةً أَبْطَأَ عَنِ الْوَقْتِ الَّذِي كَانَ يَأْتِينَا فِيهِ فَقُلْنَا لَقَدْ أَبْطَأْتَ عَنَّا اللَّيْلَةَ . قَالَ إِنَّهُ طَرَأَ عَلَىَّ جُزْئِي مِنَ الْقُرْآنِ فَكَرِهْتُ أَنْ أَجِيءَ حَتَّى أُتِمَّهُ . قَالَ أَوْسٌ سَأَلْتُ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يُحَزِّبُونَ الْقُرْآنَ قَالُوا ثَلاَثٌ وَخَمْسٌ وَسَبْعٌ وَتِسْعٌ وَإِحْدَى عَشْرَةَ وَثَلاَثَ عَشْرَةَ وَحِزْبُ الْمُفَصَّلِ وَحْدَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ أَتَمُّ .
Musaddad bizga rivoyat qildi: Qurron ibn Tammom bizga xabar berdi. (Boshqa sanad bilan) Abdulloh ibn Said bizga rivoyat qildi: Abu Xolid bizga xabar berdi — bu lafz uniki — u Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Yaʼlodan, u Usmon ibn Abdulloh ibn Avsdan, u bobosidan — Abdulloh ibn Said oʻz hadisida «Avs ibn Huzayfa» dedi — rivoyat qildi. U aytdi: Biz Saqif elchilari qatorida Rasululloh ﷺ huzurlariga keldik. (U aytdi:) Ahloflar Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)nikiga tushdilar, Rasululloh ﷺ esa Banu Molikni oʻzlarining bir chodirlariga tushirdilar. Musaddad aytdi: U Saqifdan Rasululloh ﷺ huzurlariga kelgan elchilar orasida edi. U aytdi: U zot har kecha xufton namozidan keyin huzurimizga kelib, biz bilan suhbatlashar edilar. Abu Said aytdi: U zot uzoq tik turishdan oyoqlarini bir-biriga almashtirib, oyoqlarida tik turgan holda (suhbatlashardilar). U zot biz bilan eng koʻp suhbatlashadigani — qavmi Qurayshdan koʻrgan azoblari haqida boʻlar, soʻng: «Biz teng emas edik; biz (— Musaddad ‹Makkada› dedi —) zaiflashtirilgan, xorlangan edik. Madinaga chiqqanimizda esa, bizning va ularning oramizda urush galma-gal boʻldi: gohida biz ulardan ustun kelar, gohida ular bizdan ustun kelar edi», der edilar. Bir kecha kelganda u zot odatda huzurimizga keladigan vaqtdan kechikdilar. Shunda biz: «Bu kecha bizning oldimizga kechikib keldingiz», dedik. U zot: «Qurʼondan boʻlgan juzʼimni (oʻqish) yodimga tushib qoldi, shuni tugatmagunimcha kelishni xush koʻrmadim», dedilar. Avs aytdi: Men Rasululloh ﷺning sahobalaridan: «Qurʼonni qanday qismlarga ajratasizlar?» deb soʻradim. Ular: «Uch, besh, yetti, toʻqqiz, oʻn bir va oʻn uch (sura), hamda Mufassalni alohida bir qism qilib (ajratamiz)», dedilar. Abu Dovud aytdi: Abu Saidning hadisi toʻliqroqdir.Мусаддад бизга ривоят қилди: Қуррон ибн Таммом бизга хабар берди. (Бошқа санад билан) Абдуллоҳ ибн Саид бизга ривоят қилди: Абу Холид бизга хабар берди — бу лафз уники — у Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Яълодан, у Усмон ибн Абдуллоҳ ибн Авсдан, у бобосидан — Абдуллоҳ ибн Саид ўз ҳадисида «Авс ибн Ҳузайфа» деди — ривоят қилди. У айтди: Биз Сақиф элчилари қаторида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдик. (У айтди:) Аҳлофлар Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)никига тушдилар, Расулуллоҳ ﷺ эса Бану Моликни ўзларининг бир чодирларига туширдилар. Мусаддад айтди: У Сақифдан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келган элчилар орасида эди. У айтди: У зот ҳар кеча хуфтон намозидан кейин ҳузуримизга келиб, биз билан суҳбатлашар эдилар. Абу Саид айтди: У зот узоқ тик туришдан оёқларини бир-бирига алмаштириб, оёқларида тик турган ҳолда (суҳбатлашардилар). У зот биз билан энг кўп суҳбатлашадигани — қавми Қурайшдан кўрган азоблари ҳақида бўлар, сўнг: «Биз тенг эмас эдик; биз (— Мусаддад ‹Маккада› деди —) заифлаштирилган, хорланган эдик. Мадинага чиққанимизда эса, бизнинг ва уларнинг орамизда уруш галма-гал бўлди: гоҳида биз улардан устун келар, гоҳида улар биздан устун келар эди», дер эдилар. Бир кеча келганда у зот одатда ҳузуримизга келадиган вақтдан кечикдилар. Шунда биз: «Бу кеча бизнинг олдимизга кечикиб келдингиз», дедик. У зот: «Қуръондан бўлган жузъимни (ўқиш) ёдимга тушиб қолди, шуни тугатмагунимча келишни хуш кўрмадим», дедилар. Авс айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан: «Қуръонни қандай қисмларга ажратасизлар?» деб сўрадим. Улар: «Уч, беш, етти, тўққиз, ўн бир ва ўн уч (сура), ҳамда Муфассални алоҳида бир қисм қилиб (ажратамиз)», дедилар. Абу Довуд айтди: Абу Саиднинг ҳадиси тўлиқроқдир.