حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ الْعَبَّاسَ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَعْجِيلِ صَدَقَتِهِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abbos Rasululloh ﷺdan sadaqasini (zakotini) vaqti kelmasdan oldin oldindan chiqarish (toʻlash) haqida soʻradilar, shunda u zot bunga ruxsat berdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аббос Расулуллоҳ ﷺдан садақасини (закотини) вақти келмасдан олдин олдиндан чиқариш (тўлаш) ҳақида сўрадилар, шунда у зот бунга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ جَحْلٍ، عَنْ حُجْرٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعُمَرَ " إِنَّا قَدْ أَخَذْنَا زَكَاةَ الْعَبَّاسِ عَامَ الأَوَّلِ لِلْعَامِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى لاَ أَعْرِفُ حَدِيثَ تَعْجِيلِ الزَّكَاةِ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَحَدِيثُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ زَكَرِيَّا عَنِ الْحَجَّاجِ عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَعْجِيلِ الزَّكَاةِ قَبْلَ مَحِلِّهَا فَرَأَى طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يُعَجِّلَهَا . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ قَالَ أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ لاَ يُعَجِّلَهَا . وَقَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنْ عَجَّلَهَا قَبْلَ مَحِلِّهَا أَجْزَأَتْ عَنْهُ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Umarga: «Biz Abbosning zakotini avvalgi yilda (kelasi) yil uchun olib boʻlganmiz», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Men zakotni oldindan toʻlash hadisini Isroilning Hajjoj ibn Dinordan (rivoyati) sifatida faqat shu yoʻldan bilaman. Ismoil ibn Zakariyoning Hajjojdan (qilgan) hadisi mening nazdimda Isroilning Hajjoj ibn Dinordan (qilgan) hadisidan sahihroqdir. Bu hadis Hakam ibn Utaybadan, u Nabiy ﷺdan mursal (tarzda) ham rivoyat qilingan. Ilm ahli zakotni vaqti kelmasdan oldin toʻlash haqida ixtilof qildilar: ilm ahlidan bir toifa uni oldindan toʻlamaslikni (maʼqul) koʻrdi. Sufyon as-Savriy ham shuni aytadi: «Uni oldindan toʻlamasligi men uchun yoqimliroqdir», dedi. Aksar ilm ahli esa: agar uni vaqti kelmasdan oldin toʻlasa, undan kifoya qiladi, dedilar. Bu Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Умарга: «Биз Аббоснинг закотини аввалги йилда (келаси) йил учун олиб бўлганмиз», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Мен закотни олдиндан тўлаш ҳадисини Исроилнинг Ҳажжож ибн Динордан (ривояти) сифатида фақат шу йўлдан биламан. Исмоил ибн Закариёнинг Ҳажжождан (қилган) ҳадиси менинг наздимда Исроилнинг Ҳажжож ибн Динордан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроқдир. Бу ҳадис Ҳакам ибн Утайбадан, у Набий ﷺдан мурсал (тарзда) ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли закотни вақти келмасдан олдин тўлаш ҳақида ихтилоф қилдилар: илм аҳлидан бир тоифа уни олдиндан тўламасликни (маъқул) кўрди. Суфён ас-Саврий ҳам шуни айтади: «Уни олдиндан тўламаслиги мен учун ёқимлироқдир», деди. Аксар илм аҳли эса: агар уни вақти келмасдан олдин тўласа, ундан кифоя қилади, дедилар. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوقِظُ أَهْلَهُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida oʻz ahlini (ibodat uchun) uygʻotar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида ўз аҳлини (ибодат учун) уйғотар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، مَوْلَى رَبِيعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ الْبَاهِلِيِّ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ مَلَكَ زَادًا وَرَاحِلَةً تُبَلِّغُهُ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ وَلَمْ يَحُجَّ فَلاَ عَلَيْهِ أَنْ يَمُوتَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا وَذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ : (وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَفِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ . وَهِلاَلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَجْهُولٌ وَالْحَارِثُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki Allohning Uyiga yetkazadigan ozuqa va ulovga ega boʻla turib haj qilmasa, uning yahudiy yoki nasroniy boʻlib oʻlishida (men uchun) farq yoʻqdir. Bu shuning uchunki, Alloh Oʻz Kitobida: {Yoʻlga qodir boʻlgan kishilar zimmasida Alloh uchun Baytni (Kaʼbani) haj qilish (farzdir)} (Oli Imron 97), deb aytadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadis boʻlib, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz va uning isnodida (eʼtiroz) gap bor. Hilol ibn Abdulloh majhuldir, Horis esa hadisda zaif (sanaladi).Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки Аллоҳнинг Уйига етказадиган озуқа ва уловга эга бўла туриб ҳаж қилмаса, унинг яҳудий ёки насроний бўлиб ўлишида (мен учун) фарқ йўқдир. Бу шунинг учунки, Аллоҳ Ўз Китобида: {Йўлга қодир бўлган кишилар зиммасида Аллоҳ учун Байтни (Каъбани) ҳаж қилиш (фарздир)} (Оли Имрон 97), деб айтади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадис бўлиб, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз ва унинг иснодида (эътироз) гап бор. Ҳилол ибн Абдуллоҳ мажҳулдир, Ҳорис эса ҳадисда заиф (саналади).
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ( وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً ) قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفِي كُلِّ عَامٍ فَسَكَتَ . فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفِي كُلِّ عَامٍ قَالَ " لاَ وَلَوْ قُلْتُ نَعَمْ لَوَجَبَتْ " . فَأَنْزَلَ اللَّهُ : (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ) . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَاسْمُ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عِمْرَانَ وَهُوَ سَعِيدُ بْنُ فَيْرُوزَ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Yoʻlga qodir boʻlgan kishilar zimmasida Alloh uchun Baytni (Kaʼbani) haj qilish (farzdir)} (Oli Imron 97) oyati nozil boʻlganida, ular: «Ey Rasululloh, har yilimi?» dedilar. U zot sukut qildilar. Yana: «Ey Rasululloh, har yilimi?» dedilar. U zot: «Yoʻq. Agar ‹ha› desam, vojib boʻlib qolardi», dedilar. Shunda Alloh: {Ey iymon keltirganlar, agar oshkor qilinsa, sizni xafa qiladigan narsalar haqida soʻramanglar} (Moida 101) (oyatini) nozil qildi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos va Abu Hurayradan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Alining hadisi bu yoʻldan hasan gʻarib hadisdir. Abul Baxtariyning ismi Said ibn Abu Imron boʻlib, u Said ibn Fayruzdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Йўлга қодир бўлган кишилар зиммасида Аллоҳ учун Байтни (Каъбани) ҳаж қилиш (фарздир)} (Оли Имрон 97) ояти нозил бўлганида, улар: «Эй Расулуллоҳ, ҳар йилими?» дедилар. У зот сукут қилдилар. Яна: «Эй Расулуллоҳ, ҳар йилими?» дедилар. У зот: «Йўқ. Агар ‹ҳа› десам, вожиб бўлиб қоларди», дедилар. Шунда Аллоҳ: {Эй иймон келтирганлар, агар ошкор қилинса, сизни хафа қиладиган нарсалар ҳақида сўраманглар} (Моида 101) (оятини) нозил қилди. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси бу йўлдан ҳасан ғариб ҳадисдир. Абул Бахтарийнинг исми Саид ибн Абу Имрон бўлиб, у Саид ибн Файруздир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه قَالَ وَقَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ فَقَالَ " هَذِهِ عَرَفَةُ وَهَذَا هُوَ الْمَوْقِفُ وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " . ثُمَّ أَفَاضَ حِينَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَجَعَلَ يُشِيرُ بِيَدِهِ عَلَى هَيْئَتِهِ وَالنَّاسُ يَضْرِبُونَ يَمِينًا وَشِمَالاً يَلْتَفِتُ إِلَيْهِمْ وَيَقُولُ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمُ السَّكِينَةَ " . ثُمَّ أَتَى جَمْعًا فَصَلَّى بِهِمُ الصَّلاَتَيْنِ جَمِيعًا فَلَمَّا أَصْبَحَ أَتَى قُزَحَ فَوَقَفَ عَلَيْهِ وَقَالَ " هَذَا قُزَحُ وَهُوَ الْمَوْقِفُ وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " . ثُمَّ أَفَاضَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى وَادِي مُحَسِّرٍ فَقَرَعَ نَاقَتَهُ فَخَبَّتْ حَتَّى جَاوَزَ الْوَادِيَ فَوَقَفَ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ ثُمَّ أَتَى الْجَمْرَةَ فَرَمَاهَا ثُمَّ أَتَى الْمَنْحَرَ فَقَالَ " هَذَا الْمَنْحَرُ وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ " . وَاسْتَفْتَتْهُ جَارِيَةٌ شَابَّةٌ مِنْ خَثْعَمٍ فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ أَدْرَكَتْهُ فَرِيضَةُ اللَّهِ فِي الْحَجِّ أَفَيُجْزِئُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ " حُجِّي عَنْ أَبِيكِ " . قَالَ وَلَوَى عُنُقَ الْفَضْلِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ لَوَيْتَ عُنُقَ ابْنِ عَمِّكَ قَالَ " رَأَيْتُ شَابًّا وَشَابَّةً فَلَمْ آمَنِ الشَّيْطَانَ عَلَيْهِمَا " . ثُمَّ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَفَضْتُ قَبْلَ أَنْ أَحْلِقَ . قَالَ " احْلِقْ أَوْ قَصِّرْ وَلاَ حَرَجَ " . قَالَ وَجَاءَ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ . قَالَ " ارْمِ وَلاَ حَرَجَ " . قَالَ ثُمَّ أَتَى الْبَيْتَ فَطَافَ بِهِ ثُمَّ أَتَى زَمْزَمَ فَقَالَ " يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَنْهُ لَنَزَعْتُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشٍ . وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الثَّوْرِيِّ مِثْلَ هَذَا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ رَأَوْا أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِعَرَفَةَ فِي وَقْتِ الظُّهْرِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ فِي رَحْلِهِ وَلَمْ يَشْهَدِ الصَّلاَةَ مَعَ الإِمَامِ إِنْ شَاءَ جَمَعَ هُوَ بَيْنَ الصَّلاَتَيْنِ مِثْلَ مَا صَنَعَ الإِمَامُ . قَالَ وَزَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ هُوَ ابْنُ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ .
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Arafada turdilar va: «Bu — Arafadir, mana shu — turish joyidir, Arafaning hammasi turish joyidir», dedilar. Soʻng quyosh botgach, (u yerdan) qaytib joʻnadilar va Usoma ibn Zaydni ortlariga mindirib oldilar. U zot oʻz odatlaricha qoʻllari bilan (sokinlikka) ishora qilib borardilar, odamlar esa (tuyalarini) oʻngu soʻlga urib (haydashar) edi. U zot ularga oʻgirilib: «Ey odamlar, sizlarga sokinlik (lozim)», derdilar. Soʻng Jamʼ (Muzdalifa)ga keldilar va ularga ikki namozni jamlab (birga) oʻqib berdilar. Tong otganda Quzahga kelib, uning ustida turdilar va: «Bu — Quzahdir, bu — turish joyidir, Jamʼning hammasi turish joyidir», dedilar. Soʻng (u yerdan) qaytib joʻnadilar va Muhassir vodiysiga yetganlarida tuyalarini niqtab haydadilar, u esa vodiydan oʻtib ketguncha tez yurib ketdi. Soʻng (u yerda) toʻxtadilar va Fazlni ortlariga mindirib oldilar. Soʻng jamraga kelib, unga (tosh) otdilar. Soʻng soʻyish joyiga kelib: «Bu — soʻyish joyidir, Minoning hammasi soʻyish joyidir», dedilar. Xasʼam (qabilasi)dan boʻlgan yosh bir juvon (u zotdan) fatvo soʻrab: «Mening otam keksaygan chol, unga Allohning hajdagi farzi yetib keldi, men u uchun haj qilsam, (haji) ado boʻladimi?» dedi. U zot: «Otang uchun haj qil», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot Fazlning boʻynini (boshqa tomonga) burdilar. Shunda Abbos: «Ey Allohning Rasuli, nega amakingiz oʻgʻlining boʻynini burdingiz?» dedi. U zot: «Men bir yigit bilan bir juvonni koʻrdim va ularga shayton (yomon narsa qilishidan) ishonmadim», dedilar. Soʻng u zotning oldilariga bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, men soch oldirishimdan oldin tavof qildim», dedi. U zot: «Soch ol yoki qisqart, hech qanday gunoh yoʻq», dedilar. (Roviy) aytdi: Yana boshqa biri kelib: «Ey Allohning Rasuli, men tosh otishimdan oldin (qurbonlik) soʻydim», dedi. U zot: «Tosh ot, hech qanday gunoh yoʻq», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot Baytga kelib, uni tavof qildilar, soʻng Zamzamga kelib: «Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, agar odamlar sizlarni undan (suv tortishdan) yengib qoʻyishlaridan (qoʻrqmaganimda), albatta men (suv) tortib (bergan) boʻlar edim», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan sahih hadisdir. Biz uni Alining hadisi sifatida faqat shu yoʻldan — Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Ayyoshning hadisidangina bilamiz. Buni Savriydan birdan ortiq (roviy) shu kabi rivoyat qilgan. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandirki, ular Arafada peshin bilan asrni peshin vaqtida jamlash (lozim) deb koʻrishgan. Baʼzi ilm ahli: «Agar kishi oʻz manzilida namoz oʻqib, imom bilan (jamoat) namozda hozir boʻlmasa, xohlasa, oʻzi ham imom qilgani kabi ikki namozni jamlaydi», dedilar. (Roviy) aytdi: Zayd ibn Ali — u Ali ibn Abu Tolib alayhissalomning (nabirasi) Husayn ibn Alining oʻgʻlidir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Арафада турдилар ва: «Бу — Арафадир, мана шу — туриш жойидир, Арафанинг ҳаммаси туриш жойидир», дедилар. Сўнг қуёш ботгач, (у ердан) қайтиб жўнадилар ва Усома ибн Зайдни ортларига миндириб олдилар. У зот ўз одатларича қўллари билан (сокинликка) ишора қилиб борардилар, одамлар эса (туяларини) ўнгу сўлга уриб (ҳайдашар) эди. У зот уларга ўгирилиб: «Эй одамлар, сизларга сокинлик (лозим)», дердилар. Сўнг Жамъ (Муздалифа)га келдилар ва уларга икки намозни жамлаб (бирга) ўқиб бердилар. Тонг отганда Қузаҳга келиб, унинг устида турдилар ва: «Бу — Қузаҳдир, бу — туриш жойидир, Жамънинг ҳаммаси туриш жойидир», дедилар. Сўнг (у ердан) қайтиб жўнадилар ва Муҳассир водийсига етганларида туяларини ниқтаб ҳайдадилар, у эса водийдан ўтиб кетгунча тез юриб кетди. Сўнг (у ерда) тўхтадилар ва Фазлни ортларига миндириб олдилар. Сўнг жамрага келиб, унга (тош) отдилар. Сўнг сўйиш жойига келиб: «Бу — сўйиш жойидир, Минонинг ҳаммаси сўйиш жойидир», дедилар. Хасъам (қабиласи)дан бўлган ёш бир жувон (у зотдан) фатво сўраб: «Менинг отам кексайган чол, унга Аллоҳнинг ҳаждаги фарзи етиб келди, мен у учун ҳаж қилсам, (ҳажи) адо бўладими?» деди. У зот: «Отанг учун ҳаж қил», дедилар. (Ровий) айтди: У зот Фазлнинг бўйнини (бошқа томонга) бурдилар. Шунда Аббос: «Эй Аллоҳнинг Расули, нега амакингиз ўғлининг бўйнини бурдингиз?» деди. У зот: «Мен бир йигит билан бир жувонни кўрдим ва уларга шайтон (ёмон нарса қилишидан) ишонмадим», дедилар. Сўнг у зотнинг олдиларига бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен соч олдиришимдан олдин тавоф қилдим», деди. У зот: «Соч ол ёки қисқарт, ҳеч қандай гуноҳ йўқ», дедилар. (Ровий) айтди: Яна бошқа бири келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен тош отишимдан олдин (қурбонлик) сўйдим», деди. У зот: «Тош от, ҳеч қандай гуноҳ йўқ», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг у зот Байтга келиб, уни тавоф қилдилар, сўнг Замзамга келиб: «Эй Абдулмутталиб ўғиллари, агар одамлар сизларни ундан (сув тортишдан) енгиб қўйишларидан (қўрқмаганимда), албатта мен (сув) тортиб (берган) бўлар эдим», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Биз уни Алининг ҳадиси сифатида фақат шу йўлдан — Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Айёшнинг ҳадисидангина биламиз. Буни Саврийдан бирдан ортиқ (ровий) шу каби ривоят қилган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандирки, улар Арафада пешин билан асрни пешин вақтида жамлаш (лозим) деб кўришган. Баъзи илм аҳли: «Агар киши ўз манзилида намоз ўқиб, имом билан (жамоат) намозда ҳозир бўлмаса, хоҳласа, ўзи ҳам имом қилгани каби икки намозни жамлайди», дедилар. (Ровий) айтди: Зайд ибн Али — у Али ибн Абу Толиб алайҳиссаломнинг (набираси) Ҳусайн ибн Алининг ўғлидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْجُرَشِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَحْلِقَ الْمَرْأَةُ رَأْسَهَا .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ayol kishi boshini oldirishidan qaytardilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ аёл киши бошини олдиришидан қайтардилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ يَوْمِ الْحَجِّ الأَكْبَرِ فَقَالَ " يَوْمُ النَّحْرِ " .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan hajji akbar (eng ulugʻ haj) kuni haqida soʻradim. U zot: «(U) nahr kunidir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳажжи акбар (энг улуғ ҳаж) куни ҳақида сўрадим. У зот: «(У) наҳр кунидир», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ يَوْمُ النَّحْرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ وَرِوَايَةُ ابْنِ عُيَيْنَةَ مَوْقُوفًا أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ مَرْفُوعًا . هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Hajji akbar kuni — nahr kunidir», dedi. Abu Iso aytdi: Uni marfuʼ qilmadi va bu birinchi hadisdan sahihroqdir; Ibn Uyaynaning mavquf rivoyati Muhammad ibn Ishoqning marfuʼ rivoyatidan sahihroqdir. Huffozdan bir necha kishi Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan mavquf holda shunday rivoyat qilgan. Shuʼba esa Abu Ishoqdan, u Abdulloh ibn Murradan, u Horisdan, u Alidan mavquf holda rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳажжи акбар куни — наҳр кунидир», деди. Абу Исо айтди: Уни марфуъ қилмади ва бу биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир; Ибн Уяйнанинг мавқуф ривояти Муҳаммад ибн Ишоқнинг марфуъ ривоятидан саҳиҳроқдир. Ҳуффоздан бир неча киши Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан мавқуф ҳолда шундай ривоят қилган. Шуъба эса Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Ҳорисдан, у Алидан мавқуф ҳолда ривоят қилган.