حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ مِنْهُمُ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالآبَاطِ . فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالآبَاطِ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلاَلَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ . قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلاَءِ الثَّلاَثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلاَّسِ . قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا .
Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga yuz va ikki kaftni (masx qilib) tayammum qilishni buyurdilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Oisha va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ammorning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu (hadis) Ammordan turli yoʻllar bilan rivoyat qilingan. Bu Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan koʻpchilik ilm ahlining soʻzidir; ular orasida Ali, Ammor va Ibn Abbos bor. Tobiʼinlardan ham koʻpchilik shunday degan; ular orasida Shaʼbiy, Atoʼ va Makhul bor. Ular: «Tayammum yuz va ikki kaft uchun bir marta (yerga) urishdir», deyishgan. Ahmad va Ishoq ham shunday deydi. Baʼzi ilm ahli esa, ular orasida Ibn Umar, Jobir, Ibrohim va Hasan bor, ular: «Tayammum yuz uchun bir marta, ikki qoʻl uchun tirsaklargacha bir marta urishdir», deyishgan. Sufyon as-Savriy, Molik, Ibn Muborak va Shofiʼiy ham shunday deydi. Bu hadis tayammum haqida Ammordan turli yoʻllar bilan rivoyat qilinib, unda u: «Yuz va ikki kaft uchun», deganligi (kelgan). Yana Ammordan rivoyat qilinishicha, u: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga yelka va qoʻltiqlargacha tayammum qildik», degan. Shu sababli baʼzi ilm ahli Ammorning Nabiy ﷺdan yuz va ikki kaft haqida rivoyat qilgan hadisini zaif sanashdi, undan yelka va qoʻltiqlar haqidagi hadis ham rivoyat qilinganligi uchun. Ishoq ibn Ibrohim ibn Maxlad al-Hanzaliy aytdi: Ammorning yuz va ikki kaftga tayammum qilish haqidagi hadisi hasan sahih hadisdir. Ammorning «Biz Nabiy ﷺ bilan yelka va qoʻltiqlargacha tayammum qildik» degan hadisi yuz va ikki kaft haqidagi hadisga zid emas; chunki Ammor Nabiy ﷺ ularga shuni buyurganini zikr qilmagan, balki u: «Biz shunday-shunday qildik», deganxolos. Soʻng u Nabiy ﷺdan soʻraganida, u zot unga yuz va ikki kaftni buyurdilar. Shunday qilib u Rasululloh ﷺ oʻzlariga oʻrgatgan yuz va ikki kaftga qaytdi. Bunga dalil — Ammor Nabiy ﷺdan keyin tayammum haqida fatvo berib, «Yuz va ikki kaft», deganidir. Bunda u Nabiy ﷺ oʻzlariga oʻrgatgan narsaga qaytganiga dalolat bor; u (Nabiy) unga yuz va ikki kaftga (tayammum qilishni) oʻrgatdilar. (Roviy) aytdi: Men Abu Zurʼa Ubaydulloh ibn Abdulkarimning: «Basrada men shu uch kishidan — Ali ibn al-Madiniy, Ibnush-Shozakuniy va Amr ibn Ali al-Fallosdan koʻra hofizroq kishini koʻrmadim», deganini eshitdim. Abu Zurʼa aytdi: Affon ibn Muslim Amr ibn Alidan bir hadis rivoyat qilgan.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга юз ва икки кафтни (масх қилиб) таяммум қилишни буюрдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Амморнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу (ҳадис) Аммордан турли йўллар билан ривоят қилинган. Бу Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган кўпчилик илм аҳлининг сўзидир; улар орасида Али, Аммор ва Ибн Аббос бор. Тобиъинлардан ҳам кўпчилик шундай деган; улар орасида Шаъбий, Атў ва Макҳул бор. Улар: «Таяммум юз ва икки кафт учун бир марта (ерга) уришдир», дейишган. Аҳмад ва Ишоқ ҳам шундай дейди. Баъзи илм аҳли эса, улар орасида Ибн Умар, Жобир, Иброҳим ва Ҳасан бор, улар: «Таяммум юз учун бир марта, икки қўл учун тирсакларгача бир марта уришдир», дейишган. Суфён ас-Саврий, Молик, Ибн Муборак ва Шофиъий ҳам шундай дейди. Бу ҳадис таяммум ҳақида Аммордан турли йўллар билан ривоят қилиниб, унда у: «Юз ва икки кафт учун», деганлиги (келган). Яна Аммордан ривоят қилинишича, у: «Биз Набий ﷺ билан бирга елка ва қўлтиқларгача таяммум қилдик», деган. Шу сабабли баъзи илм аҳли Амморнинг Набий ﷺдан юз ва икки кафт ҳақида ривоят қилган ҳадисини заиф санашди, ундан елка ва қўлтиқлар ҳақидаги ҳадис ҳам ривоят қилинганлиги учун. Ишоқ ибн Иброҳим ибн Махлад ал-Ҳанзалий айтди: Амморнинг юз ва икки кафтга таяммум қилиш ҳақидаги ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Амморнинг «Биз Набий ﷺ билан елка ва қўлтиқларгача таяммум қилдик» деган ҳадиси юз ва икки кафт ҳақидаги ҳадисга зид эмас; чунки Аммор Набий ﷺ уларга шуни буюрганини зикр қилмаган, балки у: «Биз шундай-шундай қилдик», деганхолос. Сўнг у Набий ﷺдан сўраганида, у зот унга юз ва икки кафтни буюрдилар. Шундай қилиб у Расулуллоҳ ﷺ ўзларига ўргатган юз ва икки кафтга қайтди. Бунга далил — Аммор Набий ﷺдан кейин таяммум ҳақида фатво бериб, «Юз ва икки кафт», деганидир. Бунда у Набий ﷺ ўзларига ўргатган нарсага қайтганига далолат бор; у (Набий) унга юз ва икки кафтга (таяммум қилишни) ўргатдилар. (Ровий) айтди: Мен Абу Зуръа Убайдуллоҳ ибн Абдулкаримнинг: «Басрада мен шу уч кишидан — Али ибн ал-Мадиний, Ибнуш-Шозакуний ва Амр ибн Али ал-Фаллосдан кўра ҳофизроқ кишини кўрмадим», деганини эшитдим. Абу Зуръа айтди: Аффон ибн Муслим Амр ибн Алидан бир ҳадис ривоят қилган.