حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِغَيْرِ أَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ رَافِعٍ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ هُوَ ثِقَةٌ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيَّ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ عَنْ سَلْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga jihoddan biror asar (nishon)siz roʻbaroʻ kelsa, Allohga (diniy) nuqson bilan roʻbaroʻ keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Valid ibn Muslimning Ismoil ibn Rofiʼdan (qilgan) rivoyati boʻyicha gʻaribdir. Ismoil ibn Rofiʼni hadis ahlidan baʼzilari zaif sanagan. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning: «U ishonchli, hadisi oʻrtacha (muqorib)dir», deganini eshitdim. Bu hadis Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Salmonning hadisiga kelsak, uning isnodi uzluksiz emas; Muhammad ibn al-Munkadir Salmon al-Forisiyga yetishmagan. Bu hadis Ayyub ibn Musodan, u Makhuldan, u Shurahbil ibn as-Simtdan, u Salmondan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash (maʼnoda) ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга жиҳоддан бирор асар (нишон)сиз рўбарў келса, Аллоҳга (диний) нуқсон билан рўбарў келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Валид ибн Муслимнинг Исмоил ибн Рофиъдан (қилган) ривояти бўйича ғарибдир. Исмоил ибн Рофиъни ҳадис аҳлидан баъзилари заиф санаган. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг: «У ишончли, ҳадиси ўртача (муқориб)дир», деганини эшитдим. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Салмоннинг ҳадисига келсак, унинг исноди узлуксиз эмас; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Салмон ал-Форисийга етишмаган. Бу ҳадис Айюб ибн Мусодан, у Макҳулдан, у Шураҳбил ибн ас-Симтдан, у Салмондан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш (маънода) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا أَمَرَتْ أَسْمَاءَ - أَوْ أَسْمَاءُ حَدَّثَتْنِي أَنَّهَا، أَمَرَتْهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ - أَنْ تَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَقْعُدَ الأَيَّامَ الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ ثُمَّ تَغْتَسِلُ .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَتُصَلِّيَ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا .2
وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَيْسَ هَذَا فِي حَدِيثِ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مَا ذَكَرَ سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَقَدْ رَوَى الْحُمَيْدِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ " تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا " .1
وَرَوَتْ قَمِيرُ بِنْتُ عَمْرٍو زَوْجُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتْرُكُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ .3
وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَتْرُكَ الصَّلاَةَ قَدْرَ أَقْرَائِهَا .2
وَرَوَى أَبُو بِشْرٍ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي وَحْشِيَّةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ اسْتُحِيضَتْ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَرَوَى شَرِيكٌ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَحَاضَةُ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي " .1
وَرَوَى الْعَلاَءُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ أَنَّ سَوْدَةَ اسْتُحِيضَتْ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَضَتْ أَيَّامُهَا اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .1
وَرَوَى سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ " الْمُسْتَحَاضَةُ تَجْلِسُ أَيَّامَ قُرْئِهَا " .1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَطَلْقُ بْنُ حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ 1
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْقِلٌ الْخَثْعَمِيُّ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ 4
وَكَذَلِكَ رَوَى الشَّعْبِيُّ عَنْ قَمِيرَ امْرَأَةِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ الْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٍ وَمَكْحُولٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَسَالِمٍ وَالْقَاسِمِ إِنَّ الْمُسْتَحَاضَةَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ عُرْوَةَ شَيْئًا . 1
Urva ibn Zubayr aytadi: Menga Fotima binti Abu Hubaysh rivoyat qildiki, u Asmoʼ (binti Abu Bakr)ga (topshirgan) — yoki Asmoʼ menga rivoyat qildiki, Fotima binti Abu Hubaysh unga topshirgan — Rasululloh ﷺ dan soʻrashni; shunda u zot unga (avval) oʻtirgan (namozni tark etgan) kunlaricha oʻtirishni, soʻng gʻusl qilishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Qatoda Urva ibn Zubayrdan, u Zaynab binti Umm Salamadan (rivoyat qilib): «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga hayz kunlarida namozni tark etishni, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — degan. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan. Ibn Uyayna esa Zuhriyning hadisida — u Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba istihoza boʻlar edi, u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi; u zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibn Uyaynaning vahmidir; bu (soʻz) Zuhriydan (rivoyat qilgan) huffozlarning hadisida — Suhayl ibn Abu Solih zikr qilganidan boshqa (oʻrinda) — yoʻq. Humaydiy bu hadisni Ibn Uyaynadan rivoyat qilib, unda «hayz kunlarida namozni tark etadi» (degan soʻzni) keltirmagan. Masruqning xotini Qamiyr binti Amr Oishadan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qiladi», — deb rivoyat qilgan. Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan: «Paygʻambar ﷺ unga hayzi miqdoricha namozni tark etishni buyurdilar», — degan. Abu Bishr Jaʼfar ibn Abu Vahshiyya Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Umm Habiba binti Jahsh istihoza boʻldi», — deb shunga oʻxshash zikr qilgan. Sharik Abul-Yaqzondan, u Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u bobosidan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Mustahoza ayol hayz kunlarida namozni tark etadi, soʻng gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Aloʼ ibn al-Musayyab Hakamdan, u Abu Jaʼfardan: «Savda istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga, kunlari oʻtganda, gʻusl qilib namoz oʻqishni buyurdilar», — deb rivoyat qilgan. Said ibn Jubayr Ali va Ibn Abbosdan: «Mustahoza ayol hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilgan. Buni Banu Hoshimning mavlosi Ammor va Talq ibn Habib ham Ibn Abbosdan shunday rivoyat qilishgan. Buni Maʼqil al-Xasʼamiy ham Alidan shunday rivoyat qilgan. Shaʼbiy ham Masruqning xotini Qamiyrdan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hasan (al-Basriy), Said ibn al-Musayyab, Ato, Makhul, Ibrohim, Solim va Qosimning soʻzidir: mustahoza ayol hayzi kunlarida namozni tark etadi. Abu Dovud aytdi: Qatoda Urvadan hech narsa eshitmagan.Урва ибн Зубайр айтади: Менга Фотима бинти Абу Ҳубайш ривоят қилдики, у Асмоъ (бинти Абу Бакр)га (топширган) — ёки Асмоъ менга ривоят қилдики, Фотима бинти Абу Ҳубайш унга топширган — Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашни; шунда у зот унга (аввал) ўтирган (намозни тарк этган) кунларича ўтиришни, сўнг ғусл қилишни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Қатода Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Умм Саламадан (ривоят қилиб): «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни, сўнг ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деган. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган. Ибн Уяйна эса Зуҳрийнинг ҳадисида — у Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба истиҳоза бўлар эди, у Пайғамбар ﷺ дан сўради; у зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир; бу (сўз) Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳуффозларнинг ҳадисида — Суҳайл ибн Абу Солиҳ зикр қилганидан бошқа (ўринда) — йўқ. Ҳумайдий бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда «ҳайз кунларида намозни тарк этади» (деган сўзни) келтирмаган. Масруқнинг хотини Қамийр бинти Амр Оишадан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилади», — деб ривоят қилган. Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан: «Пайғамбар ﷺ унга ҳайзи миқдорича намозни тарк этишни буюрдилар», — деган. Абу Бишр Жаъфар ибн Абу Ваҳшийя Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш истиҳоза бўлди», — деб шунга ўхшаш зикр қилган. Шарик Абул-Яқзондан, у Адий ибн Собитдан, у отасидан, у бобосидан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мустаҳоза аёл ҳайз кунларида намозни тарк этади, сўнг ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Алоъ ибн ал-Мусайяб Ҳакамдан, у Абу Жаъфардан: «Савда истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга, кунлари ўтганда, ғусл қилиб намоз ўқишни буюрдилар», — деб ривоят қилган. Саид ибн Жубайр Али ва Ибн Аббосдан: «Мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилган. Буни Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор ва Талқ ибн Ҳабиб ҳам Ибн Аббосдан шундай ривоят қилишган. Буни Маъқил ал-Хасъамий ҳам Алидан шундай ривоят қилган. Шаъбий ҳам Масруқнинг хотини Қамийрдан, у Оишадан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳасан (ал-Басрий), Саид ибн ал-Мусайяб, Ато, Макҳул, Иброҳим, Солим ва Қосимнинг сўзидир: мустаҳоза аёл ҳайзи кунларида намозни тарк этади. Абу Довуд айтди: Қатода Урвадан ҳеч нарса эшитмаган.
وَعَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ قَالَ: " ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا عَابِدٌ وَالْآخَرُ عَالِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ» ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الْحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى معلم النَّاس الْخَيْر» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَقَالَ حسن غَرِيب
وَرَوَاهُ الدَّارِمِيُّ عَنْ مَكْحُولٍ مُرْسَلًا وَلَمْ يَذْكُرْ: رَجُلَانِ وَقَالَ: فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ: (إِنَّمَا يخْشَى الله من عباده الْعلمَاء)
Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida ikki kishi — biri obid, ikkinchisi olim zikr qilindi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Olimning obiddan afzalligi mening sizlarning eng oddiyingizdan afzalligim kabidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh, Uning farishtalari, osmonlar va yer ahli, hatto inidagi chumoli, hatto baliq ham odamlarga yaxshilikni oʻrgatuvchi kishiga (xayrli) duo qiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида икки киши — бири обид, иккинчиси олим зикр қилинди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Олимнинг обиддан афзаллиги менинг сизларнинг энг оддийингиздан афзаллигим кабидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ, Унинг фаришталари, осмонлар ва ер аҳли, ҳатто инидаги чумоли, ҳатто балиқ ҳам одамларга яхшиликни ўргатувчи кишига (хайрли) дуо қиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ دَمُ الْحَيْضَةِ فَإِنَّهُ دَمٌ أَسْوَدُ يُعْرَفُ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَأَمْسِكِي عَنِ الصَّلاَةِ فَإِذَا كَانَ الآخَرُ فَتَوَضَّئِي وَصَلِّي فَإِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ " .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ هَكَذَا ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ بَعْدُ حِفْظًا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ قَالَ إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا رَأَتِ الطُّهْرَ وَلَوْ سَاعَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَتُصَلِّي .2
وَقَالَ مَكْحُولٌ إِنَّ النِّسَاءَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِنَّ الْحَيْضَةُ إِنَّ دَمَهَا أَسْوَدُ غَلِيظٌ فَإِذَا ذَهَبَ ذَلِكَ وَصَارَتْ صُفْرَةً رَقِيقَةً فَإِنَّهَا مُسْتَحَاضَةٌ فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّي .3
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ تَرَكَتِ الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتِ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .2
وَرَوَى سُمَىٌّ وَغَيْرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ تَجْلِسُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .2
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ الْحَائِضُ إِذَا مَدَّ بِهَا الدَّمُ تُمْسِكُ بَعْدَ حَيْضَتِهَا يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ . وَقَالَ التَّيْمِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِذَا زَادَ عَلَى أَيَّامِ حَيْضِهَا خَمْسَةُ أَيَّامٍ فَلْتُصَلِّي . قَالَ التَّيْمِيُّ فَجَعَلْتُ أَنْقُصُ حَتَّى بَلَغْتُ يَوْمَيْنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ يَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنْ حَيْضِهَا . وَسُئِلَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْهُ فَقَالَ النِّسَاءُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ .
Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Urva ibn Zubayr naql qiladi: U istihoza boʻlar edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Hayz qoni boʻlsa — u tanib olinadigan qora qondir; bas, shunday (qon) boʻlsa, namozdan toʻxta; boshqasi (boshqa rangli qon) boʻlsa, tahorat ol va namoz oʻqi — chunki u faqat (bir) tomir (qoni)dir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibnul-Musanno: «Buni bizga Ibn Abu Adiy kitobidan shunday rivoyat qildi, soʻng keyinroq uni bizga yoddan rivoyat qilib: ‹Bizga Muhammad ibn Amr Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan: «Fotima istihoza boʻlar edi», deb (rivoyat qildi)›, dedi», — degan va shu maʼnoni zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Anas ibn Sirin Ibn Abbosdan mustahoza haqida: «Agar u qoʻyuq (qora) qon koʻrsa, namoz oʻqimasin; agar bir soat boʻlsa ham poklikni koʻrsa, gʻusl qilib namoz oʻqisin», — deb rivoyat qilgan. Makhul: «Ayollarga hayz maxfiy (noaniq) emas; uning qoni qora, qoʻyuq boʻladi; bas, u ketib, yengil sariq (rang)ga aylansa — u mustahozadir; gʻusl qilib namoz oʻqisin», — degan. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Yahyo ibn Saiddan, u Qaʼqoʼ ibn Hakimdan, u Said ibn al-Musayyabdan mustahoza haqida: «Hayz kelganda namozni tark etadi; u ketganda gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Sumayy va boshqalar Said ibn al-Musayyabdan: «Hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilishgan. Buni Hammod ibn Salama ham Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Yunus Hasandan: «Hayzli ayolning qoni (meʼyordan) choʻzilsa, hayzidan keyin bir yoki ikki kun (namozdan) toʻxtaydi; (soʻng) u mustahozadir», — deb rivoyat qilgan. Taymiy Qatodadan: «Agar hayz kunlariga besh kun qoʻshilsa, namoz oʻqisin», — degan. Taymiy: «Men (sonni) kamaytira boshladim — toki ikki kunga yetdim. U: ‹Ikki kun boʻlsa, u hayzidandir›, — dedi», — degan. Ibn Sirindan bu haqida soʻralganda: «Ayollar buni yaxshiroq biladi», — degan.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Урва ибн Зубайр нақл қилади: У истиҳоза бўлар эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Ҳайз қони бўлса — у таниб олинадиган қора қондир; бас, шундай (қон) бўлса, намоздан тўхта; бошқаси (бошқа рангли қон) бўлса, таҳорат ол ва намоз ўқи — чунки у фақат (бир) томир (қони)дир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ибнул-Мусанно: «Буни бизга Ибн Абу Адий китобидан шундай ривоят қилди, сўнг кейинроқ уни бизга ёддан ривоят қилиб: ‹Бизга Муҳаммад ибн Амр Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан: «Фотима истиҳоза бўлар эди», деб (ривоят қилди)›, деди», — деган ва шу маънони зикр қилди. Абу Довуд айтди: Анас ибн Сирин Ибн Аббосдан мустаҳоза ҳақида: «Агар у қўюқ (қора) қон кўрса, намоз ўқимасин; агар бир соат бўлса ҳам покликни кўрса, ғусл қилиб намоз ўқисин», — деб ривоят қилган. Макҳул: «Аёлларга ҳайз махфий (ноаниқ) эмас; унинг қони қора, қўюқ бўлади; бас, у кетиб, енгил сариқ (ранг)га айланса — у мустаҳозадир; ғусл қилиб намоз ўқисин», — деган. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Яҳё ибн Саиддан, у Қаъқоъ ибн Ҳакимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан мустаҳоза ҳақида: «Ҳайз келганда намозни тарк этади; у кетганда ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Сумайй ва бошқалар Саид ибн ал-Мусайябдан: «Ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилишган. Буни Ҳаммод ибн Салама ҳам Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Юнус Ҳасандан: «Ҳайзли аёлнинг қони (меъёрдан) чўзилса, ҳайзидан кейин бир ёки икки кун (намоздан) тўхтайди; (сўнг) у мустаҳозадир», — деб ривоят қилган. Таймий Қатодадан: «Агар ҳайз кунларига беш кун қўшилса, намоз ўқисин», — деган. Таймий: «Мен (сонни) камайтира бошладим — токи икки кунга етдим. У: ‹Икки кун бўлса, у ҳайзидандир›, — деди», — деган. Ибн Сириндан бу ҳақида сўралганда: «Аёллар буни яхшироқ билади», — деган.
وَعَن مَكحولِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَكْثِرْ مِنْ قَوْلِ: لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ كَنْزِ الْجَنَّةِ ". قَالَ مَكْحُولٌ: فَمَنْ قَالَ: لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ وَلَا مَنْجًى مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ سَبْعِينَ بَابًا مِنَ الضُّرِّ أَدْنَاهَا الْفَقْرُ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ. وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَمَكْحُولٌ لَمْ يَسْمَعْ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «La hawla va la quvvata illa billah deyishni koʻpaytir, chunki u jannat xazinalaridan bir xazinadir», dedilar. Makhul aytdi: «Kim la hawla va la quvvata illa billah, va la manja minallahi illa ilayh desa, (Alloh) undan zararning yetmish eshigini ochib (daf qilib) yuboradi, ularning eng pasti faqirlikdir». Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi ulangan (muttasil) emas; Makhul Abu Hurayradan (hadis) eshitmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Ла ҳаwла ва ла қуввата илла биллаҳ дейишни кўпайтир, чунки у жаннат хазиналаридан бир хазинадир», дедилар. Макҳул айтди: «Ким ла ҳаwла ва ла қуввата илла биллаҳ, ва ла манжа миналлаҳи илла илайҳ деса, (Аллоҳ) ундан зарарнинг етмиш эшигини очиб (даф қилиб) юборади, уларнинг энг пасти фақирликдир». Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди уланган (муттасил) эмас; Макҳул Абу Ҳурайрадан (ҳадис) эшитмаган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَوْشَبٍ، قَالَ سَأَلْتُ مَكْحُولاً عَنْ هَذَا الْقَوْلِ، " غَسَّلَ وَاغْتَسَلَ " . فَقَالَ غَسَّلَ رَأْسَهُ وَغَسَلَ جَسَدَهُ .
Ali ibn Havshab aytdi: Men Makhul (rahimahulloh)dan «gʻassala va igʻtasala» (yuvintirdi va gʻusl qildi) degan soʻz haqida soʻradim. U: «(Bu) boshini yuvdi va badanini yuvdi (degani)», dedi.Али ибн Ҳавшаб айтди: Мен Макҳул (раҳимаҳуллоҳ)дан «ғассала ва иғтасала» (ювинтирди ва ғусл қилди) деган сўз ҳақида сўрадим. У: «(Бу) бошини ювди ва баданини ювди (дегани)», деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، نَحْوَ خَبَرِ سَهْلٍ قَالَ وَكَانَ مَكْحُولٌ يَقُولُ لَيْسَ ذَلِكَ لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Makhul (rahimahulloh)dan Sahl (roziyallohu anhu)ning xabariga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. (Rovi) aytdi: «Makhul: ‹Bu (ish) Rasululloh ﷺdan keyin hech kimga (joiz) emas›, der edi».Макҳул (раҳимаҳуллоҳ)дан Саҳл (розияллоҳу анҳу)нинг хабарига ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. (Рови) айтди: «Макҳул: ‹Бу (иш) Расулуллоҳ ﷺдан кейин ҳеч кимга (жоиз) эмас›, дер эди».
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا الْعَلاَءُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ ثَوْبَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ .
Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Qon oluvchi ham, qon oldiruvchi ham roʻzasini buzdi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Ibn Savbon buni otasidan, u Makhuldan, oʻz isnodi bilan, bunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам рўзасини бузди», дедилар. Абу Довуд айтади: Ибн Савбон буни отасидан, у Макҳулдан, ўз исноди билан, бунга ўхшашини ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ بَشِيرِ بْنِ ذَكْوَانَ، وَمَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيَّانِ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَهْبٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ مَكْحُولاً، يَقُولُ كُنْتُ عَبْدًا بِمِصْرَ لاِمْرَأَةٍ مِنْ بَنِي هُذَيْلٍ فَأَعْتَقَتْنِي فَمَا خَرَجْتُ مِنْ مِصْرَ وَبِهَا عِلْمٌ إِلاَّ حَوَيْتُ عَلَيْهِ فِيمَا أُرَى ثُمَّ أَتَيْتُ الْحِجَازَ فَمَا خَرَجْتُ مِنْهَا وَبِهَا عِلْمٌ إِلاَّ حَوَيْتُ عَلَيْهِ فِيمَا أُرَى ثُمَّ أَتَيْتُ الْعِرَاقَ فَمَا خَرَجْتُ مِنْهَا وَبِهَا عِلْمٌ إِلاَّ حَوَيْتُ عَلَيْهِ فِيمَا أُرَى ثُمَّ أَتَيْتُ الشَّامَ فَغَرْبَلْتُهَا كُلُّ ذَلِكَ أَسْأَلُ عَنِ النَّفْلِ فَلَمْ أَجِدْ أَحَدًا يُخْبِرُنِي فِيهِ بِشَىْءٍ حَتَّى أَتَيْتُ شَيْخًا يُقَالُ لَهُ زِيَادُ بْنُ جَارِيَةَ التَّمِيمِيُّ فَقُلْتُ لَهُ هَلْ سَمِعْتَ فِي النَّفْلِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ حَبِيبَ بْنَ مَسْلَمَةَ الْفِهْرِيَّ يَقُولُ شَهِدْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَّلَ الرُّبُعَ فِي الْبَدْأَةِ وَالثُّلُثَ فِي الرَّجْعَةِ .
Abdulloh ibn Ahmad ibn Bashir ibn Zakvon va Mahmud ibn Xolid — ikkalasi ham dimashqlik — bizga aytib berdilar — maʼno bir xil — ular: Marvon ibn Muhammad bizga aytib berdi, dedilar, u: Yahyo ibn Hamza bizga aytib berdi, dedi, u: Abu Vahbni shunday deganini eshitdim, dedi: Makhulni shunday deganini eshitdim: Men Misrda Banu Huzayldan boʻlgan bir ayolning quli edim, soʻng u meni ozod qildi. Men Misrdan, oʻylashimcha, undagi barcha ilmni egallamasdan chiqmadim. Soʻngra Hijozga keldim va undan ham, oʻylashimcha, undagi barcha ilmni egallamasdan chiqmadim. Soʻngra Iroqqa keldim va undan ham, oʻylashimcha, undagi barcha ilmni egallamasdan chiqmadim. Soʻngra Shomga keldim va uni elakdan oʻtkazgandek (sinchiklab) oʻrgandim. Bularning hammasida men nafl haqida soʻrar edim, lekin bu haqda menga biror narsa aytib beradigan birorta kishini topmadim. Nihoyat Ziyod ibn Joriya at-Tamimiy deb ataladigan bir shayx (keksa kishi) huzuriga keldim. Unga: «Nafl haqida biror narsa eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, Habib ibn Maslama al-Fihriy (roziyallohu anhu)ni shunday deganini eshitganman: Men Nabiy ﷺ bilan birga (gʻazotda) hozir boʻlgan edim, u zot (jangga) boradigan yoʻlda toʻrtdan birini, qaytishda esa uchdan birini nafl qilib berdilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аҳмад ибн Башир ибн Заквон ва Маҳмуд ибн Холид — иккаласи ҳам димашқлик — бизга айтиб бердилар — маъно бир хил — улар: Марвон ибн Муҳаммад бизга айтиб берди, дедилар, у: Яҳё ибн Ҳамза бизга айтиб берди, деди, у: Абу Ваҳбни шундай деганини эшитдим, деди: Макҳулни шундай деганини эшитдим: Мен Мисрда Бану Ҳузайлдан бўлган бир аёлнинг қули эдим, сўнг у мени озод қилди. Мен Мисрдан, ўйлашимча, ундаги барча илмни эгалламасдан чиқмадим. Сўнгра Ҳижозга келдим ва ундан ҳам, ўйлашимча, ундаги барча илмни эгалламасдан чиқмадим. Сўнгра Ироққа келдим ва ундан ҳам, ўйлашимча, ундаги барча илмни эгалламасдан чиқмадим. Сўнгра Шомга келдим ва уни элакдан ўтказгандек (синчиклаб) ўргандим. Буларнинг ҳаммасида мен нафл ҳақида сўрар эдим, лекин бу ҳақда менга бирор нарса айтиб берадиган бирорта кишини топмадим. Ниҳоят Зиёд ибн Жория ат-Тамимий деб аталадиган бир шайх (кекса киши) ҳузурига келдим. Унга: «Нафл ҳақида бирор нарса эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, Ҳабиб ибн Маслама ал-Фиҳрий (розияллоҳу анҳу)ни шундай деганини эшитганман: Мен Набий ﷺ билан бирга (ғазотда) ҳозир бўлган эдим, у зот (жангга) борадиган йўлда тўртдан бирини, қайтишда эса учдан бирини нафл қилиб бердилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، قَالَ مَالَ مَكْحُولٌ وَابْنُ أَبِي زَكَرِيَّاءَ إِلَى خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَمِلْتُ مَعَهُمَا فَحَدَّثَنَا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، قَالَ قَالَ جُبَيْرٌ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى ذِي مِخْبَرٍ - رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - فَأَتَيْنَاهُ فَسَأَلَهُ جُبَيْرٌ عَنِ الْهُدْنَةِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " سَتُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا وَتَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا مِنْ وَرَائِكُمْ " .
Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Iso ibn Yunus orqali rivoyat qildi, unga al-Avzoiy Hasson ibn Atiyyadan rivoyat qilib aytdi: Makhul va Ibn Abu Zakariyo Xolid ibn Maʼdon tomon yoʻl oldi, men ham ular bilan birga bordim. U bizga Jubayr ibn Nufayrdan rivoyat qildi. (Jubayr) aytdi: Jubayr: «Bizni Zu Mixbar — Nabiy ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan bir kishi — huzuriga olib bor», dedi. Biz uning oldiga keldik va Jubayr undan sulh (hudna) haqida soʻradi. Shunda u: «Men Rasulullohni ﷺ: ‹Sizlar rumliklar (Vizantiya) bilan tinch sulh tuzasiz, soʻng siz ham, ular ham ortingizdagi (boshqa) bir dushmanga qarshi jang qilasizlar›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Исо ибн Юнус орқали ривоят қилди, унга ал-Авзоий Ҳассон ибн Атийядан ривоят қилиб айтди: Макҳул ва Ибн Абу Закариё Холид ибн Маъдон томон йўл олди, мен ҳам улар билан бирга бордим. У бизга Жубайр ибн Нуфайрдан ривоят қилди. (Жубайр) айтди: Жубайр: «Бизни Зу Михбар — Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган бир киши — ҳузурига олиб бор», деди. Биз унинг олдига келдик ва Жубайр ундан сулҳ (ҳудна) ҳақида сўради. Шунда у: «Мен Расулуллоҳни ﷺ: ‹Сизлар румликлар (Византия) билан тинч сулҳ тузасиз, сўнг сиз ҳам, улар ҳам ортингиздаги (бошқа) бир душманга қарши жанг қиласизлар›, деб айтаётганларини эшитдим», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ جَابِرٍ، وَسَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عُبَادَةَ، نَحْوَ حَدِيثِ الرَّبِيعِ بْنِ سُلَيْمَانَ قَالُوا فَكَانَ مَكْحُولٌ يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَالصُّبْحِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ سِرًّا . قَالَ مَكْحُولٌ اقْرَأْ بِهَا فِيمَا جَهَرَ بِهِ الإِمَامُ إِذَا قَرَأَ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسَكَتَ سِرًّا فَإِنْ لَمْ يَسْكُتِ اقْرَأْ بِهَا قَبْلَهُ وَمَعَهُ وَبَعْدَهُ لاَ تَتْرُكْهَا عَلَى حَالٍ .
Ali ibn Sahl ar-Ramliy bizga aytib berdi, (u) Validdan, (u) ibn Jobir, Said ibn Abdulaziz va Abdulloh ibn al-Aloʼdan, (ular) Makhuldan, (u) Ubodadan ar-Rabiy ibn Sulaymon hadisiga oʻxshash rivoyat qildi. Ular: Makhul magʻrib, xufton va bomdod (namozlari)da har bir rakatda Fotiha surasini ichidan oʻqir edi, dedilar. Makhul: «Imom Fotihatul kitobni oʻqib, soʻng ichidan jim turganida, sen uni oʻsha imom ovoz chiqarib oʻqiydigan (namozda) oʻqi. Agar (imom) jim turmasa, uni (imomdan) avval, u bilan birga va undan keyin oʻqi. Hech qanday holatda uni tashlab qoʻyma», dedi.Али ибн Саҳл ар-Рамлий бизга айтиб берди, (у) Валиддан, (у) ибн Жобир, Саид ибн Абдулазиз ва Абдуллоҳ ибн ал-Алўдан, (улар) Макҳулдан, (у) Убодадан ар-Рабий ибн Сулаймон ҳадисига ўхшаш ривоят қилди. Улар: Макҳул мағриб, хуфтон ва бомдод (намозлари)да ҳар бир ракатда Фотиҳа сурасини ичидан ўқир эди, дедилар. Макҳул: «Имом Фотиҳатул китобни ўқиб, сўнг ичидан жим турганида, сен уни ўша имом овоз чиқариб ўқийдиган (намозда) ўқи. Агар (имом) жим турмаса, уни (имомдан) аввал, у билан бирга ва ундан кейин ўқи. Ҳеч қандай ҳолатда уни ташлаб қўйма», деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ حَيَّانَ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ يَعْلَى بْنِ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، قَالَ شَهِدْتُ مَعَ مُعَاوِيَةَ بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَجَمَّعَ بِنَا فَنَظَرْتُ فَإِذَا جُلُّ مَنْ فِي الْمَسْجِدِ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُهُمْ مُحْتَبِينَ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَحْتَبِي وَالإِمَامُ يَخْطُبُ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَشُرَيْحٌ وَصَعْصَعَةُ بْنُ صُوحَانَ وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَمَكْحُولٌ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ وَنُعَيْمُ بْنُ سَلاَمَةَ قَالَ لاَ بَأْسَ بِهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَبْلُغْنِي أَنَّ أَحَدًا كَرِهَهَا إِلاَّ عُبَادَةُ بْنُ نُسَىٍّ .
Yaʼlo ibn Shaddod ibn Avs (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Muoviya bilan birga Baytul-Maqdisda hozir boʻldim. U bizga juma namozini oʻqib berdi. Men qarasam, masjiddagi odamlarning koʻpchiligi Nabiy ﷺning sahobalari ekan. Imom xutba qilib turganida, men ularning ihtibo qilib (oyoqlarini tikka qoʻyib oʻrab) oʻtirganlarini koʻrdim». Abu Dovud aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) imom xutba qilib turganida ihtibo qilib oʻtirar edi. Anas ibn Molik, Shurayh, Saʼsaʼa ibn Suvhon, Said ibn al-Musayyab, Ibrohim an-Naxaiy, Makhul, Ismoil ibn Muhammad ibn Saʼd va Nuaym ibn Salama: «Bunda hech qanday yomonlik yoʻq», — dedilar. Abu Dovud aytadi: Uboda ibn Nusaydan boshqa hech kim uni makruh sanaganligi menga yetib kelmadi.Яъло ибн Шаддод ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Муовия билан бирга Байтул-Мақдисда ҳозир бўлдим. У бизга жума намозини ўқиб берди. Мен қарасам, масжиддаги одамларнинг кўпчилиги Набий ﷺнинг саҳобалари экан. Имом хутба қилиб турганида, мен уларнинг иҳтибо қилиб (оёқларини тикка қўйиб ўраб) ўтирганларини кўрдим». Абу Довуд айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) имом хутба қилиб турганида иҳтибо қилиб ўтирар эди. Анас ибн Молик, Шурайҳ, Саъсаъа ибн Сувҳон, Саид ибн ал-Мусайяб, Иброҳим ан-Нахаий, Макҳул, Исмоил ибн Муҳаммад ибн Саъд ва Нуайм ибн Салама: «Бунда ҳеч қандай ёмонлик йўқ», — дедилар. Абу Довуд айтади: Убода ибн Нусайдан бошқа ҳеч ким уни макруҳ санаганлиги менга етиб келмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي مَوْدُودٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَا جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ قَطُّ فِي السَّفَرِ إِلاَّ مَرَّةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا يُرْوَى عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا عَلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ لَمْ يُرَ ابْنُ عُمَرَ جَمَعَ بَيْنَهُمَا قَطُّ إِلاَّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ يَعْنِي لَيْلَةَ اسْتُصْرِخَ عَلَى صَفِيَّةَ وَرُوِيَ مِنْ حَدِيثِ مَكْحُولٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عُمَرَ فَعَلَ ذَلِكَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlari (rivoyat qilinadi): Rasululloh ﷺ safarda magʻrib bilan xuftonni bir martadan boshqa hech qachon jamlab oʻqimaganlar. Abu Dovud aytdi: Bu (hadis) Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Ibn Umarning oʻz soʻzi sifatida mavquf holda rivoyat qilingan: Ibn Umar ikkovini Safiyyaning (vafoti) xabari yetkazilgan oʻsha kechadan boshqa hech qachon jamlab oʻqiganini koʻrilmagan. Yana Makhulning Nofeʼdan rivoyatida kelishicha, u (Nofeʼ) Ibn Umarning buni bir yoki ikki marta qilganini koʻrgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганлари (ривоят қилинади): Расулуллоҳ ﷺ сафарда мағриб билан хуфтонни бир мартадан бошқа ҳеч қачон жамлаб ўқимаганлар. Абу Довуд айтди: Бу (ҳадис) Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Ибн Умарнинг ўз сўзи сифатида мавқуф ҳолда ривоят қилинган: Ибн Умар икковини Сафийянинг (вафоти) хабари етказилган ўша кечадан бошқа ҳеч қачон жамлаб ўқиганини кўрилмаган. Яна Макҳулнинг Нофеъдан ривоятида келишича, у (Нофеъ) Ибн Умарнинг буни бир ёки икки марта қилганини кўрган.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ النُّعْمَانِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ قَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَافَظَ عَلَى أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَأَرْبَعٍ بَعْدَهَا حَرُمَ عَلَى النَّارِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْعَلاَءُ بْنُ الْحَارِثِ وَسُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ .
Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Ummu Habiba (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ: «Kim peshindan oldin toʻrt rakaatga va undan keyin toʻrt rakaatga doimiy rioya qilsa, doʻzax unga harom qilinadi» dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Aloʼ ibn al-Horis va Sulaymon ibn Muso Makhuldan uning isnodi bilan xuddi shunday rivoyat qilishgan.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким пешиндан олдин тўрт ракаатга ва ундан кейин тўрт ракаатга доимий риоя қилса, дўзах унга ҳаром қилинади» дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Алў ибн ал-Ҳорис ва Сулаймон ибн Мусо Макҳулдан унинг исноди билан худди шундай ривоят қилишган.