Molik Ibn Shihob

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ عَنْ الاِسْتِثْنَاءِ، فِي الْحَجِّ فَقَالَ أَوَيَصْنَعُ ذَلِكَ أَحَدٌ وَأَنْكَرَ ذَلِكَ ‏.‏ سُئِلَ مَالِكٌ هَلْ يَحْتَشُّ الرَّجُلُ لِدَابَّتِهِ مِنَ الْحَرَمِ فَقَالَ لاَ ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)dan hajda istisno qilish (yaʼni ‹biror toʻsiq boʻlsa, shu joyda ehromdan chiqaman› deb shart qoʻyish) haqida soʻradi. U: «Buni kimdir qiladimi?» deb, uni inkor qildi. Molikdan: kishi Haram (hududi)dan ulovi uchun oʻt oʻrishi mumkinmi, deb soʻralganda, u: «Yoʻq», dedi.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан ҳажда истисно қилиш (яъни ‹бирор тўсиқ бўлса, шу жойда эҳромдан чиқаман› деб шарт қўйиш) ҳақида сўради. У: «Буни кимдир қиладими?» деб, уни инкор қилди. Моликдан: киши Ҳарам (ҳудуди)дан улови учун ўт ўриши мумкинми, деб сўралганда, у: «Йўқ», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ إِذَا طَلَّقَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا وَهُوَ مَرِيضٌ فَإِنَّهَا تَرِثُهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَإِنْ طَلَّقَهَا وَهُوَ مَرِيضٌ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَلَهَا نِصْفُ الصَّدَاقِ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَلاَ عِدَّةَ عَلَيْهَا وَإِنْ دَخَلَ بِهَا ثُمَّ طَلَّقَهَا فَلَهَا الْمَهْرُ كُلُّهُ وَالْمِيرَاثُ الْبِكْرُ وَالثَّيِّبُ فِي هَذَا عِنْدَنَا سَوَاءٌ ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdi: Kishi kasal holida xotinini uch taloq qilsa, u (ayol) undan meros oladi. Molik aytdi: Agar u kasal holida, xotini bilan qoʻshilishdan oldin taloq qilsa, ayolga mahrning yarmi hamda meros (tegishli) boʻladi, unga idda (saqlash) lozim emas. Agar u bilan qoʻshilib, soʻng taloq qilsa, ayolga mahrning bari hamda meros (tegishli) boʻladi. Bunda bokira va tul ayol biznikida barobardir.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитди: Киши касал ҳолида хотинини уч талоқ қилса, у (аёл) ундан мерос олади. Молик айтди: Агар у касал ҳолида, хотини билан қўшилишдан олдин талоқ қилса, аёлга маҳрнинг ярми ҳамда мерос (тегишли) бўлади, унга идда (сақлаш) лозим эмас. Агар у билан қўшилиб, сўнг талоқ қилса, аёлга маҳрнинг бари ҳамда мерос (тегишли) бўлади. Бунда бокира ва тул аёл бизникида баробардир.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ عِدَّةُ الْمُطَلَّقَةِ الأَقْرَاءُ وَإِنْ تَبَاعَدَتْ ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdi: Taloq qilingan ayolning iddasi — hayzlar bilan (hisoblanadi), garchi (ular orasi) uzoqlashib ketsa ham.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитди: Талоқ қилинган аёлнинг иддаси — ҳайзлар билан (ҳисобланади), гарчи (улар ораси) узоқлашиб кетса ҳам.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ مَتَى يُضْرَبُ لَهُ الأَجَلُ أَمِنْ يَوْمِ يَبْنِي بِهَا أَمْ مِنْ يَوْمِ تُرَافِعُهُ إِلَى السُّلْطَانِ فَقَالَ بَلْ مِنْ يَوْمِ تُرَافِعُهُ إِلَى السُّلْطَانِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فَأَمَّا الَّذِي قَدْ مَسَّ امْرَأَتَهُ ثُمَّ اعْتَرَضَ عَنْهَا فَإِنِّي لَمْ أَسْمَعْ أَنَّهُ يُضْرَبُ لَهُ أَجَلٌ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)dan: «Unga muddat qachondan belgilanadi — u bilan qoʻshilgan (nikoh qurgan) kunidanmi yoki ayol ishni sultonga (hokimga) koʻtargan kunidanmi?» deb soʻraganida, u: «Aksincha, ayol ishni sultonga koʻtargan kunidan», dedi. Molik aytdi: Xotiniga qoʻl tekkizib boʻlib, soʻng undan (jinsiy jihatdan) ojiz qolib qolgan kishiga kelsak — men unga muddat belgilanishini ham, ikkovi ajratilishini ham eshitmaganman.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан: «Унга муддат қачондан белгиланади — у билан қўшилган (никоҳ қурган) куниданми ёки аёл ишни султонга (ҳокимга) кўтарган куниданми?» деб сўраганида, у: «Аксинча, аёл ишни султонга кўтарган кунидан», деди. Молик айтди: Хотинига қўл теккизиб бўлиб, сўнг ундан (жинсий жиҳатдан) ожиз қолиб қолган кишига келсак — мен унга муддат белгиланишини ҳам, иккови ажратилишини ҳам эшитмаганман.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ مَضَتِ السُّنَّةُ أَنَّ الرَّجُلَ، إِذَا أَصَابَ امْرَأَتَهُ بِجُرْحٍ أَنَّ عَلَيْهِ عَقْلَ ذَلِكَ الْجُرْحِ وَلاَ يُقَادُ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَإِنَّمَا ذَلِكَ فِي الْخَطَإِ أَنْ يَضْرِبَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ فَيُصِيبَهَا مِنْ ضَرْبِهِ مَا لَمْ يَتَعَمَّدْ كَمَا يَضْرِبُهَا بِسَوْطٍ فَيَفْقَأُ عَيْنَهَا وَنَحْوَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْمَرْأَةِ يَكُونُ لَهَا زَوْجٌ وَوَلَدٌ مِنْ غَيْرِ عَصَبَتِهَا وَلاَ قَوْمِهَا فَلَيْسَ عَلَى زَوْجِهَا إِذَا كَانَ مِنْ قَبِيلَةٍ أُخْرَى مِنْ عَقْلِ جِنَايَتِهَا شَىْءٌ وَلاَ عَلَى وَلَدِهَا إِذَا كَانُوا مِنْ غَيْرِ قَوْمِهَا وَلاَ عَلَى إِخْوَتِهَا مِنْ أُمِّهَا إِذَا كَانُوا مِنْ غَيْرِ عَصَبَتِهَا وَلاَ قَوْمِهَا فَهَؤُلاَءِ أَحَقُّ بِمِيرَاثِهَا وَالْعَصَبَةُ عَلَيْهِمُ الْعَقْلُ مُنْذُ زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَوْمِ وَكَذَلِكَ مَوَالِي الْمَرْأَةِ مِيرَاثُهُمْ لِوَلَدِ الْمَرْأَةِ وَإِنْ كَانُوا مِنْ غَيْرِ قَبِيلَتِهَا وَعَقْلُ جِنَايَةِ الْمَوَالِي عَلَى قَبِيلَتِهَا ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)ning shunday deganini eshitdi: «Sunnat shunday oʻtganki, kishi xotinini jarohatlab qoʻysa, oʻsha jarohatning diyasi uning zimmasida boʻladi va undan qasos olinmaydi». Molik aytdi: «Bu faqat xato (bexosdan) holatda boʻladi — kishi xotinini urib, urishidan qasd qilmagan narsani unga yetkazsa, masalan, uni qamchi bilan urib, koʻzini chiqarib yuborsa va shunga oʻxshash». Molik ayol haqida — uning eri va oʻz asabasidan (ota tarafidagi qarindoshlaridan) hamda qavmidan boʻlmagan farzandi boʻlsa — shunday dedi: eri boshqa qabiladan boʻlsa, uning jinoyati diyasidan eri zimmasiga hech narsa (tushmaydi), qavmidan boʻlmagan boʻlsa farzandlari zimmasiga ham, asabasi va qavmidan boʻlmagan boʻlsa ona tarafidagi (bir ona) birodarlari zimmasiga ham (tushmaydi). Bular uning merosiga haqliroqdir, diya esa Rasululloh ﷺ zamonlaridan to bugungacha asaba zimmasidadir. Xuddi shunday, ayolning mavlolari (ozod qilgan qullari)ning merosi — garchi ular uning qabilasidan boʻlmasa-da — ayolning farzandiga (tegadi), mavlolar jinoyatining diyasi esa uning qabilasi zimmasidadir.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)нинг шундай деганини эшитди: «Суннат шундай ўтганки, киши хотинини жароҳатлаб қўйса, ўша жароҳатнинг дияси унинг зиммасида бўлади ва ундан қасос олинмайди». Молик айтди: «Бу фақат хато (бехосдан) ҳолатда бўлади — киши хотинини уриб, уришидан қасд қилмаган нарсани унга етказса, масалан, уни қамчи билан уриб, кўзини чиқариб юборса ва шунга ўхшаш». Молик аёл ҳақида — унинг эри ва ўз асабасидан (ота тарафидаги қариндошларидан) ҳамда қавмидан бўлмаган фарзанди бўлса — шундай деди: эри бошқа қабиладан бўлса, унинг жинояти диясидан эри зиммасига ҳеч нарса (тушмайди), қавмидан бўлмаган бўлса фарзандлари зиммасига ҳам, асабаси ва қавмидан бўлмаган бўлса она тарафидаги (бир она) биродарлари зиммасига ҳам (тушмайди). Булар унинг меросига ҳақлироқдир, дия эса Расулуллоҳ ﷺ замонларидан то бугунгача асаба зиммасидадир. Худди шундай, аёлнинг мавлолари (озод қилган қуллари)нинг мероси — гарчи улар унинг қабиласидан бўлмаса-да — аёлнинг фарзандига (тегади), мавлолар жиноятининг дияси эса унинг қабиласи зиммасидадир.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ عَنِ الرَّجُلِ الأَعْوَرِ، يَفْقَأُ عَيْنَ الصَّحِيحِ فَقَالَ ابْنُ شِهَابٍ إِنْ أَحَبَّ الصَّحِيحُ أَنْ يَسْتَقِيدَ، مِنْهُ فَلَهُ الْقَوَدُ وَإِنْ أَحَبَّ فَلَهُ الدِّيَةُ أَلْفُ دِينَارٍ أَوِ اثْنَا عَشَرَ أَلْفَ دِرْهَمٍ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ فِي كُلِّ زَوْجٍ مِنَ الإِنْسَانِ الدِّيَةَ كَامِلَةً وَأَنَّ فِي اللِّسَانِ الدِّيَةَ كَامِلَةً وَأَنَّ فِي الأُذُنَيْنِ إِذَا ذَهَبَ سَمْعُهُمَا الدِّيَةَ كَامِلَةً اصْطُلِمَتَا أَوْ لَمْ تُصْطَلَمَا وَفِي ذَكَرِ الرَّجُلِ الدِّيَةُ كَامِلَةً وَفِي الأُنْثَيَيْنِ الدِّيَةُ كَامِلَةً ‏.‏ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ فِي ثَدْيَىِ الْمَرْأَةِ الدِّيَةَ كَامِلَةً ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَخَفُّ ذَلِكَ عِنْدِي الْحَاجِبَانِ وَثَدْيَا الرَّجُلِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الأَمْرُ عِنْدَنَا أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا أُصِيبَ مِنْ أَطْرَافِهِ أَكْثَرُ مِنْ دِيَتِهِ فَذَلِكَ لَهُ إِذَا أُصِيبَتْ يَدَاهُ وَرِجْلاَهُ وَعَيْنَاهُ فَلَهُ ثَلاَثُ دِيَاتٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي عَيْنِ الأَعْوَرِ الصَّحِيحَةِ إِذَا فُقِئَتْ خَطَأً إِنَّ فِيهَا الدِّيَةَ كَامِلَةً ‏.‏

Molik Ibn Shihob (rahimahulloh)dan koʻzi bitta (aʼvar) kishi haqida — u sogʻlom kishining koʻzini chiqarib yuborsa — soʻradi. Ibn Shihob: «Agar sogʻlom kishi undan qasos olishni istasa, qasos oladi; istasa, diya — ming dinor yoki oʻn ikki ming dirham (oladi)», dedi. Molikka yetib kelishicha, insondagi har bir juft (aʼzo)da toʻliq diya bor, tilda toʻliq diya bor, ikki quloqda — eshitishi ketsa, kesib tashlangan boʻladimi yoki yoʻqmi — toʻliq diya bor, erkakning zakarida (jinsiy aʼzosida) toʻliq diya bor, ikki moyakda toʻliq diya bor. Yana Molikka yetib kelishicha, ayolning ikki koʻkragida toʻliq diya bor. Molik aytdi: «Bularning menimcha eng yengili qoshlar va erkakning (ikki) koʻkragidir». Molik aytdi: «Bizdagi amal shuki, kishi aʼzolaridan oʻz diyasidan koʻproq (miqdorda) jarohatlansa, bu uning haqqidir: agar ikki qoʻli, ikki oyogʻi va ikki koʻzi jarohatlansa, unga uch (baravar) diya (beriladi)». Molik koʻzi bitta kishining sogʻlom koʻzi haqida — u xato (bexosdan) chiqarib yuborilsa — «Unda toʻliq diya bor», dedi.Молик Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ)дан кўзи битта (аъвар) киши ҳақида — у соғлом кишининг кўзини чиқариб юборса — сўради. Ибн Шиҳоб: «Агар соғлом киши ундан қасос олишни истаса, қасос олади; истаса, дия — минг динор ёки ўн икки минг дирҳам (олади)», деди. Моликка етиб келишича, инсондаги ҳар бир жуфт (аъзо)да тўлиқ дия бор, тилда тўлиқ дия бор, икки қулоқда — эшитиши кетса, кесиб ташланган бўладими ёки йўқми — тўлиқ дия бор, эркакнинг закарида (жинсий аъзосида) тўлиқ дия бор, икки моякда тўлиқ дия бор. Яна Моликка етиб келишича, аёлнинг икки кўкрагида тўлиқ дия бор. Молик айтди: «Буларнинг менимча энг енгили қошлар ва эркакнинг (икки) кўкрагидир». Молик айтди: «Биздаги амал шуки, киши аъзоларидан ўз диясидан кўпроқ (миқдорда) жароҳатланса, бу унинг ҳаққидир: агар икки қўли, икки оёғи ва икки кўзи жароҳатланса, унга уч (баравар) дия (берилади)». Молик кўзи битта кишининг соғлом кўзи ҳақида — у хато (бехосдан) чиқариб юборилса — «Унда тўлиқ дия бор», деди.