حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ هِنْدٍ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ قَامَ النِّسَاءُ حِينَ يَقْضِي تَسْلِيمَهُ، وَيَمْكُثُ هُوَ فِي مَقَامِهِ يَسِيرًا قَبْلَ أَنْ يَقُومَ. قَالَ نَرَى ـ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ـ أَنَّ ذَلِكَ كَانَ لِكَىْ يَنْصَرِفَ النِّسَاءُ قَبْلَ أَنْ يُدْرِكَهُنَّ أَحَدٌ مِنَ الرِّجَالِ.
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozni salom bilan tugatganlarida, ayollar darrov turar, Rasululloh ﷺ esa turishdan oldin joyida biroz qolar edilar. (Roviy Zuhriy dedi: «Menimcha — Alloh yaxshiroq bilguvchi — u zot shunday qildilarki, ayollar erkaklar ularga yetib olishdan oldin (masjiddan) ketsin».)Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозни салом билан тугатганларида, аёллар дарров турар, Расулуллоҳ ﷺ эса туришдан олдин жойида бироз қолар эдилар. (Ровий Зуҳрий деди: «Менимча — Аллоҳ яхшироқ билгувчи — у зот шундай қилдиларки, аёллар эркаклар уларга етиб олишдан олдин (масжиддан) кецин».)
وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ . قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ . قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم . قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ - قَالَ - فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ - قَالَ - فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صلى الله عليه وسلم وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ . فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ - قَالَ - فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ " . فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ - وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ . قَالَ " فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِإِدْرِيسَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ . قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ " . قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلاَةً - قَالَ - فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ - قَالَ - قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلاَةً . قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهْىَ خَمْسُونَ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ . فَقُلْتُ قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ - قَالَ - ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Makkada ekanimda, uyimning shifti yorildi-da, Jibril — alayhissalom — tushdi. U koʻkragimni yorib, soʻng uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Keyin hikmat va iymonga toʻla, oltindan boʻlgan bir tovoq keltirib, uni koʻkragimga (boʻshatib) quydi-da, soʻng uni (yana) yopdi. Soʻng qoʻlimdan ushlab, meni osmonga koʻtardi. Biz eng yaqin (dunyo) osmonga kelganimizda, Jibril — alayhissalom — dunyo osmonining xazinaboniga (qoʻriqchisiga): ‹Och›, dedi. U: ‹Bu kim?› dedi. (Jibril): ‹Bu — Jibril›, dedi. U: ‹Sen bilan kimdir bormi?› dedi. (Jibril): ‹Ha, men bilan Muhammad ﷺ bor›, dedi. U: ‹Unga (odam) yuborilganmi?› dedi. (Jibril): ‹Ha›, dedi. Bas, u ochdi. (Paygʻambar) dedilar: Biz dunyo osmoniga koʻtarilganimizda, bir kishi (oʻtiribdi) — uning oʻng tomonida (qora) koʻlankalar (jonlar), chap tomonida (ham qora) koʻlankalar (bor edi). (Paygʻambar) dedilar: U oʻng tomoniga qaraganda kular, chap tomoniga qaraganda yigʻlar edi. (Paygʻambar) dedilar: U: ‹Solih paygʻambarga va solih farzandga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Ey Jibril, bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Odam (alayhissalom); uning oʻng tomonidagi va chap tomonidagi mana bu koʻlankalar — uning farzandlarining jonlari. Bas, oʻng tomon ahli — jannat ahli; chap tomonidagi koʻlankalar esa — doʻzax ahli. Shuning uchun u oʻng tomoniga qaraganda kuladi, chap tomoniga qaraganda yigʻlaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng Jibril meni ikkinchi osmonga (olib) koʻtardi — toki uning xazinaboniga: ‹Och›, dedi. Uning xazinaboni unga dunyo osmonining xazinaboni aytgani kabi (gap) aytdi. Bas, u ochdi». Anas ibn Molik dedi: Soʻng u (Paygʻambar) osmonlarda Odam, Idris, Iso, Muso va Ibrohim — Allohning salavotlari ularning hammasiga boʻlsin — ni topganini zikr qildi; ammo ularning manzillari (joylari) qanday ekanini aniqlamadi — faqat u Odam (alayhissalom)ni dunyo osmonida, Ibrohimni esa oltinchi osmonda topganini zikr qildi. (Paygʻambar) dedilar: «Jibril va Rasululloh ﷺ Idris — Allohning salavotlari unga boʻlsin — yonidan oʻtganlarida, u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng (u) oʻtdi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Idris›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Muso — alayhissalom — yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Muso›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Iso yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Iso ibn Maryam›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Ibrohim — alayhissalom — yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih farzandga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Ibrohim›, dedi». Ibn Shihob dedi: Menga Ibn Hazm xabar berdiki, Ibn Abbos va Abu Habba al-Ansoriy: «Rasululloh ﷺ: ‹Soʻng u meni koʻtardi — toki men qalamlarning gʻichirlashini eshitadigan bir tekislikka (sathga) chiqdim›, dedilar», derdilar. Ibn Hazm va Anas ibn Molik (dedilar): Rasululloh ﷺ: «Shunda Alloh ummatimga ellik (vaqt) namozni farz qildi. (Paygʻambar) dedilar: Men shu (farz) bilan qaytdim — toki Muso yonidan oʻtdim. Muso — alayhissalom —: ‹Rabbing ummatingga nimani farz qildi?› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Ularga ellik (vaqt) namozni farz qildi›, dedim. Muso — alayhissalom — menga: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimga qaytib murojaat qildim. Shunda (Alloh) uning yarmini (kamaytirib) qoʻydi. (Paygʻambar) dedilar: Men Muso — alayhissalom — ning oldiga qaytib, unga xabar berdim. U: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimga qaytib murojaat qildim. Shunda (Alloh): ‹U beshta, (ayni paytda) u ellikta; Mening huzurimda soʻz oʻzgartirilmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Musoning oldiga qaytdim. U: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil›, dedi. Men: ‹Endi Rabbimdan uyaldim›, dedim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng Jibril meni olib ketdi — toki biz Sidratul-Muntahoga keldik. Uni (rang-barang) ranglar qoplab oldi — ular nima ekanini bilmayman. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men jannatga kiritildim. Shunda uning ichida marvarid gumbazlar (bor) ekan; uning tuprogʻi esa mushk (misk) ekan», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Маккада эканимда, уйимнинг шифти ёрилди-да, Жибрил — алайҳиссалом — тушди. У кўкрагимни ёриб, сўнг уни Замзам суви билан ювди. Кейин ҳикмат ва иймонга тўла, олтиндан бўлган бир товоқ келтириб, уни кўкрагимга (бўшатиб) қуйди-да, сўнг уни (яна) ёпди. Сўнг қўлимдан ушлаб, мени осмонга кўтарди. Биз энг яқин (дунё) осмонга келганимизда, Жибрил — алайҳиссалом — дунё осмонининг хазинабонига (қўриқчисига): ‹Оч›, деди. У: ‹Бу ким?› деди. (Жибрил): ‹Бу — Жибрил›, деди. У: ‹Сен билан кимдир борми?› деди. (Жибрил): ‹Ҳа, мен билан Муҳаммад ﷺ бор›, деди. У: ‹Унга (одам) юборилганми?› деди. (Жибрил): ‹Ҳа›, деди. Бас, у очди. (Пайғамбар) дедилар: Биз дунё осмонига кўтарилганимизда, бир киши (ўтирибди) — унинг ўнг томонида (қора) кўланкалар (жонлар), чап томонида (ҳам қора) кўланкалар (бор эди). (Пайғамбар) дедилар: У ўнг томонига қараганда кулар, чап томонига қараганда йиғлар эди. (Пайғамбар) дедилар: У: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ фарзандга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Эй Жибрил, бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Одам (алайҳиссалом); унинг ўнг томонидаги ва чап томонидаги мана бу кўланкалар — унинг фарзандларининг жонлари. Бас, ўнг томон аҳли — жаннат аҳли; чап томонидаги кўланкалар эса — дўзах аҳли. Шунинг учун у ўнг томонига қараганда кулади, чап томонига қараганда йиғлайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг Жибрил мени иккинчи осмонга (олиб) кўтарди — токи унинг хазинабонига: ‹Оч›, деди. Унинг хазинабони унга дунё осмонининг хазинабони айтгани каби (гап) айтди. Бас, у очди». Анас ибн Молик деди: Сўнг у (Пайғамбар) осмонларда Одам, Идрис, Исо, Мусо ва Иброҳим — Аллоҳнинг салавотлари уларнинг ҳаммасига бўлсин — ни топганини зикр қилди; аммо уларнинг манзиллари (жойлари) қандай эканини аниқламади — фақат у Одам (алайҳиссалом)ни дунё осмонида, Иброҳимни эса олтинчи осмонда топганини зикр қилди. (Пайғамбар) дедилар: «Жибрил ва Расулуллоҳ ﷺ Идрис — Аллоҳнинг салавотлари унга бўлсин — ёнидан ўтганларида, у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг (у) ўтди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Идрис›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Мусо — алайҳиссалом — ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Мусо›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Исо ибн Марям›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Иброҳим — алайҳиссалом — ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ фарзандга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Иброҳим›, деди». Ибн Шиҳоб деди: Менга Ибн Ҳазм хабар бердики, Ибн Аббос ва Абу Ҳабба ал-Ансорий: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сўнг у мени кўтарди — токи мен қаламларнинг ғичирлашини эшитадиган бир текисликка (сатҳга) чиқдим›, дедилар», дердилар. Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик (дедилар): Расулуллоҳ ﷺ: «Шунда Аллоҳ умматимга эллик (вақт) намозни фарз қилди. (Пайғамбар) дедилар: Мен шу (фарз) билан қайтдим — токи Мусо ёнидан ўтдим. Мусо — алайҳиссалом —: ‹Раббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Уларга эллик (вақт) намозни фарз қилди›, дедим. Мусо — алайҳиссалом — менга: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимга қайтиб мурожаат қилдим. Шунда (Аллоҳ) унинг ярмини (камайтириб) қўйди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига қайтиб, унга хабар бердим. У: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимга қайтиб мурожаат қилдим. Шунда (Аллоҳ): ‹У бешта, (айни пайтда) у элликта; Менинг ҳузуримда сўз ўзгартирилмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Мусонинг олдига қайтдим. У: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил›, деди. Мен: ‹Энди Раббимдан уялдим›, дедим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг Жибрил мени олиб кетди — токи биз Сидратул-Мунтаҳога келдик. Уни (ранг-баранг) ранглар қоплаб олди — улар нима эканини билмайман. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен жаннатга киритилдим. Шунда унинг ичида марварид гумбазлар (бор) экан; унинг тупроғи эса мушк (миск) экан», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الأَزْدِيُّ الْبَصْرِيُّ، وَأَبُو عَمَّارٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ الصَّحَابَةِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُمِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلاَفٍ وَلاَ يُغْلَبُ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا مِنْ قِلَّةٍ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ يُسْنِدُهُ كَبِيرُ أَحَدٍ غَيْرُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ وَإِنَّمَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . وَقَدْ رَوَاهُ حِبَّانُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَنَزِيُّ عَنْ عُقَيْلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عُقَيْلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eng yaxshi hamrohlar — toʻrt (kishi), eng yaxshi sariya — toʻrt yuz (kishi), eng yaxshi qoʻshin — toʻrt ming (kishi), oʻn ikki ming (kishi) kamlik sababli magʻlub boʻlmaydi», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Jarir ibn Hozimdan boshqa eʼtiborli birov musnad qilib (rivoyat) qilmagan. Bu hadis Zuhriydan, Paygʻambar ﷺdan mursal tarzda rivoyat qilingan. Uni Hibbon ibn Ali Anaziy Uqayldan, u Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan. Lays ibn Saʼd ham uni Uqayldan, u Zuhriydan, u Paygʻambar ﷺdan mursal tarzda rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг яхши ҳамроҳлар — тўрт (киши), энг яхши сария — тўрт юз (киши), энг яхши қўшин — тўрт минг (киши), ўн икки минг (киши) камлик сабабли мағлуб бўлмайди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Жарир ибн Ҳозимдан бошқа эътиборли биров муснад қилиб (ривоят) қилмаган. Бу ҳадис Зуҳрийдан, Пайғамбар ﷺдан мурсал тарзда ривоят қилинган. Уни Ҳиббон ибн Али Аназий Уқайлдан, у Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган. Лайс ибн Саъд ҳам уни Уқайлдан, у Зуҳрийдан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал тарзда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَقِيلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ جَحْشٍ، خَتَنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ اسْتُحِيضَتْ سَبْعَ سِنِينَ فَاسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذِهِ لَيْسَتْ بِالْحَيْضَةِ وَلَكِنْ هَذَا عِرْقٌ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتِ اسْتُحِيضَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِنْتُ جَحْشٍ - وَهِيَ تَحْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ - سَبْعَ سِنِينَ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْكَلاَمَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ غَيْرَ الأَوْزَاعِيِّ وَرَوَاهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ وَاللَّيْثُ وَيُونُسُ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَمَعْمَرٌ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ وَابْنُ إِسْحَاقَ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْكَلاَمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَإِنَّمَا هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِيهِ أَيْضًا أَمَرَهَا أَنْ تَدَعَ الصَّلاَةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا . وَهُوَ وَهَمٌ مِنَ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ فِيهِ شَىْءٌ يَقْرُبُ مِنَ الَّذِي زَادَ الأَوْزَاعِيُّ فِي حَدِيثِهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umm Habiba binti Jahsh — u Rasululloh ﷺ ning qaynsinglisi va Abdurahmon ibn Avfning xotini edi — yetti yil istihoza boʻldi. U Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hayz emas, balki (bir) tomir (qoni)dir; bas, gʻusl qil va namoz oʻqi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Avzoiy bu hadisda — Zuhriydan, u Urva va Amradan, u Oishadan: «Umm Habiba binti Jahsh — u Abdurahmon ibn Avfning xotini — yetti yil istihoza boʻldi; Paygʻambar ﷺ unga: ‹Hayz kelganda, namozni tark et; u ketganda, gʻusl qil va namoz oʻqi›, deb buyurdilar», — deb (qoʻshimcha) keltirgan. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning shogirdlaridan Avzoiydan boshqa hech kim bu soʻzni keltirmagan; Zuhriydan uni Amr ibn al-Horis, Lays, Yunus, Ibn Abu Ziʼb, Maʼmar, Ibrohim ibn Saʼd, Sulaymon ibn Kasir, Ibn Ishoq va Sufyon ibn Uyayna rivoyat qilishgan-u, bu soʻzni keltirishmagan. Abu Dovud aytdi: Bu — Hishom ibn Urvaning otasidan, u Oishadan (qilgan) hadisining lafzidir. Abu Dovud aytdi: Ibn Uyayna unda yana: ‹U zot unga hayz kunlarida namozni tark etishni buyurdilar›, deb (qoʻshimcha) keltirgan; bu — Ibn Uyaynaning vahmidir. Muhammad ibn Amrning Zuhriydan (qilgan) hadisida esa Avzoiy oʻz hadisida qoʻshganiga yaqin bir narsa bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умм Ҳабиба бинти Жаҳш — у Расулуллоҳ ﷺ нинг қайнсинглиси ва Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини эди — етти йил истиҳоза бўлди. У Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳайз эмас, балки (бир) томир (қони)дир; бас, ғусл қил ва намоз ўқи», — дедилар. Абу Довуд айтди: Авзоий бу ҳадисда — Зуҳрийдан, у Урва ва Амрадан, у Оишадан: «Умм Ҳабиба бинти Жаҳш — у Абдураҳмон ибн Авфнинг хотини — етти йил истиҳоза бўлди; Пайғамбар ﷺ унга: ‹Ҳайз келганда, намозни тарк эт; у кетганда, ғусл қил ва намоз ўқи›, деб буюрдилар», — деб (қўшимча) келтирган. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг шогирдларидан Авзоийдан бошқа ҳеч ким бу сўзни келтирмаган; Зуҳрийдан уни Амр ибн ал-Ҳорис, Лайс, Юнус, Ибн Абу Зиъб, Маъмар, Иброҳим ибн Саъд, Сулаймон ибн Касир, Ибн Ишоқ ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилишган-у, бу сўзни келтиришмаган. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳишом ибн Урванинг отасидан, у Оишадан (қилган) ҳадисининг лафзидир. Абу Довуд айтди: Ибн Уяйна унда яна: ‹У зот унга ҳайз кунларида намозни тарк этишни буюрдилар›, деб (қўшимча) келтирган; бу — Ибн Уяйнанинг ваҳмидир. Муҳаммад ибн Амрнинг Зуҳрийдан (қилган) ҳадисида эса Авзоий ўз ҳадисида қўшганига яқин бир нарса бор.
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِخَمْسٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِثَلاَثٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِوَاحِدَةٍ " .
Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vitr haqdir. Kim besh rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Витр ҳақдир. Ким беш ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни истаса, ўқисин», дедилар.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ آخِرُ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَشْفُ السِّتَارَةِ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ فَنَظَرْتُ إِلَى وَجْهِهِ كَأَنَّهُ وَرَقَةُ مُصْحَفٍ وَالنَّاسُ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فِي الصَّلاَةِ فَأَرَادَ أَنْ يَتَحَرَّكَ فَأَشَارَ إِلَيْهِ أَنِ اثْبُتْ وَأَلْقَى السِّجْفَ وَمَاتَ مِنْ آخِرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohga ﷺ tashlagan soʻnggi nazarim dushanba kuni pardani koʻtarganlarida boʻldi. Men u zotning yuzlariga qaradim, u goʻyo mushaf varagʻiga oʻxshar edi. Odamlar esa Abu Bakrning orqasida namoz oʻqiyotgan edilar. U zot qimirlamoqchi boʻldilar, shunda Abu Bakrga: joyingda qat, deb ishora qildilar va pardani tashladilar. Va oʻsha kunning oxirida vafot etdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳга ﷺ ташлаган сўнгги назарим душанба куни пардани кўтарганларида бўлди. Мен у зотнинг юзларига қарадим, у гўё мушаф варағига ўхшар эди. Одамлар эса Абу Бакрнинг орқасида намоз ўқиётган эдилар. У зот қимирламоқчи бўлдилар, шунда Абу Бакрга: жойингда қат, деб ишора қилдилар ва пардани ташладилар. Ва ўша куннинг охирида вафот этдилар.
وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: فُرِضَتِ الصَّلَاةُ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ هَاجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفُرِضَتْ أَرْبَعًا وَتُرِكَتْ صَلَاةُ السَّفَرِ عَلَى الْفَرِيضَةِ الْأُولَى. قَالَ الزُّهْرِيُّ: قُلْتُ لِعُرْوَةَ: مَا بَال عَائِشَة تتمّ؟ قَالَ: تأولت كَمَا تَأَول عُثْمَان
Namoz (avval) ikki rakat (qilib) farz qilingan edi. Soʻng Paygʻambar ﷺ hijrat qildilar va (muqim uchun) toʻrt (rakat) farz qilindi, safar namozi esa avvalgisi (ikki rakat) holatida qoldirildi. Buni Abdurrazzoq Maʼmardan (rivoyatda) qoʻllab-quvvatladi.Намоз (аввал) икки ракат (қилиб) фарз қилинган эди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ҳижрат қилдилар ва (муқим учун) тўрт (ракат) фарз қилинди, сафар намози эса аввалгиси (икки ракат) ҳолатида қолдирилди. Буни Абдурраззоқ Маъмардан (ривоятда) қўллаб-қувватлади.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ هِنْدَ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ قَامَ النِّسَاءُ حِينَ يَقْضِي تَسْلِيمَهُ، وَهُوَ يَمْكُثُ فِي مَقَامِهِ يَسِيرًا قَبْلَ أَنْ يَقُومَ. قَالَتْ نُرَى ـ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ـ أَنَّ ذَلِكَ كَانَ لِكَىْ يَنْصَرِفَ النِّسَاءُ قَبْلَ أَنْ يُدْرِكَهُنَّ الرِّجَالُ.
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozni salom bilan tugatganlarida, ayollar darrov turar, Rasululloh ﷺ esa turishdan oldin joyida biroz qolar edilar. Roviy Zuhriy: «Menimcha — Alloh yaxshiroq bilguvchi — u zot shunday qildilarki, ayollar erkaklar ularga yetib olishdan oldin (masjiddan) ketsin», — dedi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозни салом билан тугатганларида, аёллар дарров турар, Расулуллоҳ ﷺ эса туришдан олдин жойида бироз қолар эдилар. Ровий Зуҳрий: «Менимча — Аллоҳ яхшироқ билгувчи — у зот шундай қилдиларки, аёллар эркаклар уларга етиб олишдан олдин (масжиддан) кецин», — деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يُخْبِرُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَهَرَ فِي صَلاَةِ الْخُسُوفِ بِقِرَاءَتِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ kusuf (quyosh tutilishi) namozida qiroatni jahriy (ovoz chiqarib) qildilar va ikki rakʼatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda bilan namoz oʻqidilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ кусуф (қуёш тутилиши) намозида қироатни жаҳрий (овоз чиқариб) қилдилар ва икки ракъатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда билан намоз ўқидилар.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَبِي حُبَيْشٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ دَمُ الْحَيْضَةِ فَإِنَّهُ دَمٌ أَسْوَدُ يُعْرَفُ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَأَمْسِكِي عَنِ الصَّلاَةِ فَإِذَا كَانَ الآخَرُ فَتَوَضَّئِي وَصَلِّي فَإِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ " .1
قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ مِنْ كِتَابِهِ هَكَذَا ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ بَعْدُ حِفْظًا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ فَاطِمَةَ كَانَتْ تُسْتَحَاضُ . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ قَالَ إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا رَأَتِ الطُّهْرَ وَلَوْ سَاعَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَتُصَلِّي .2
وَقَالَ مَكْحُولٌ إِنَّ النِّسَاءَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِنَّ الْحَيْضَةُ إِنَّ دَمَهَا أَسْوَدُ غَلِيظٌ فَإِذَا ذَهَبَ ذَلِكَ وَصَارَتْ صُفْرَةً رَقِيقَةً فَإِنَّهَا مُسْتَحَاضَةٌ فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّي .3
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ تَرَكَتِ الصَّلاَةَ وَإِذَا أَدْبَرَتِ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ .2
وَرَوَى سُمَىٌّ وَغَيْرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ تَجْلِسُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا .2
وَكَذَلِكَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ الْحَائِضُ إِذَا مَدَّ بِهَا الدَّمُ تُمْسِكُ بَعْدَ حَيْضَتِهَا يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ . وَقَالَ التَّيْمِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِذَا زَادَ عَلَى أَيَّامِ حَيْضِهَا خَمْسَةُ أَيَّامٍ فَلْتُصَلِّي . قَالَ التَّيْمِيُّ فَجَعَلْتُ أَنْقُصُ حَتَّى بَلَغْتُ يَوْمَيْنِ فَقَالَ إِذَا كَانَ يَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنْ حَيْضِهَا . وَسُئِلَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْهُ فَقَالَ النِّسَاءُ أَعْلَمُ بِذَلِكَ .
Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Urva ibn Zubayr naql qiladi: U istihoza boʻlar edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Hayz qoni boʻlsa — u tanib olinadigan qora qondir; bas, shunday (qon) boʻlsa, namozdan toʻxta; boshqasi (boshqa rangli qon) boʻlsa, tahorat ol va namoz oʻqi — chunki u faqat (bir) tomir (qoni)dir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibnul-Musanno: «Buni bizga Ibn Abu Adiy kitobidan shunday rivoyat qildi, soʻng keyinroq uni bizga yoddan rivoyat qilib: ‹Bizga Muhammad ibn Amr Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan: «Fotima istihoza boʻlar edi», deb (rivoyat qildi)›, dedi», — degan va shu maʼnoni zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Anas ibn Sirin Ibn Abbosdan mustahoza haqida: «Agar u qoʻyuq (qora) qon koʻrsa, namoz oʻqimasin; agar bir soat boʻlsa ham poklikni koʻrsa, gʻusl qilib namoz oʻqisin», — deb rivoyat qilgan. Makhul: «Ayollarga hayz maxfiy (noaniq) emas; uning qoni qora, qoʻyuq boʻladi; bas, u ketib, yengil sariq (rang)ga aylansa — u mustahozadir; gʻusl qilib namoz oʻqisin», — degan. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd Yahyo ibn Saiddan, u Qaʼqoʼ ibn Hakimdan, u Said ibn al-Musayyabdan mustahoza haqida: «Hayz kelganda namozni tark etadi; u ketganda gʻusl qilib namoz oʻqiydi», — deb rivoyat qilgan. Sumayy va boshqalar Said ibn al-Musayyabdan: «Hayzi kunlarida oʻtiradi (namoz oʻqimaydi)», — deb rivoyat qilishgan. Buni Hammod ibn Salama ham Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan shunday rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Yunus Hasandan: «Hayzli ayolning qoni (meʼyordan) choʻzilsa, hayzidan keyin bir yoki ikki kun (namozdan) toʻxtaydi; (soʻng) u mustahozadir», — deb rivoyat qilgan. Taymiy Qatodadan: «Agar hayz kunlariga besh kun qoʻshilsa, namoz oʻqisin», — degan. Taymiy: «Men (sonni) kamaytira boshladim — toki ikki kunga yetdim. U: ‹Ikki kun boʻlsa, u hayzidandir›, — dedi», — degan. Ibn Sirindan bu haqida soʻralganda: «Ayollar buni yaxshiroq biladi», — degan.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Урва ибн Зубайр нақл қилади: У истиҳоза бўлар эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Ҳайз қони бўлса — у таниб олинадиган қора қондир; бас, шундай (қон) бўлса, намоздан тўхта; бошқаси (бошқа рангли қон) бўлса, таҳорат ол ва намоз ўқи — чунки у фақат (бир) томир (қони)дир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ибнул-Мусанно: «Буни бизга Ибн Абу Адий китобидан шундай ривоят қилди, сўнг кейинроқ уни бизга ёддан ривоят қилиб: ‹Бизга Муҳаммад ибн Амр Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан: «Фотима истиҳоза бўлар эди», деб (ривоят қилди)›, деди», — деган ва шу маънони зикр қилди. Абу Довуд айтди: Анас ибн Сирин Ибн Аббосдан мустаҳоза ҳақида: «Агар у қўюқ (қора) қон кўрса, намоз ўқимасин; агар бир соат бўлса ҳам покликни кўрса, ғусл қилиб намоз ўқисин», — деб ривоят қилган. Макҳул: «Аёлларга ҳайз махфий (ноаниқ) эмас; унинг қони қора, қўюқ бўлади; бас, у кетиб, енгил сариқ (ранг)га айланса — у мустаҳозадир; ғусл қилиб намоз ўқисин», — деган. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд Яҳё ибн Саиддан, у Қаъқоъ ибн Ҳакимдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан мустаҳоза ҳақида: «Ҳайз келганда намозни тарк этади; у кетганда ғусл қилиб намоз ўқийди», — деб ривоят қилган. Сумайй ва бошқалар Саид ибн ал-Мусайябдан: «Ҳайзи кунларида ўтиради (намоз ўқимайди)», — деб ривоят қилишган. Буни Ҳаммод ибн Салама ҳам Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан шундай ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Юнус Ҳасандан: «Ҳайзли аёлнинг қони (меъёрдан) чўзилса, ҳайзидан кейин бир ёки икки кун (намоздан) тўхтайди; (сўнг) у мустаҳозадир», — деб ривоят қилган. Таймий Қатодадан: «Агар ҳайз кунларига беш кун қўшилса, намоз ўқисин», — деган. Таймий: «Мен (сонни) камайтира бошладим — токи икки кунга етдим. У: ‹Икки кун бўлса, у ҳайзидандир›, — деди», — деган. Ибн Сириндан бу ҳақида сўралганда: «Аёллар буни яхшироқ билади», — деган.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مُعَيْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ، يَقُولُ الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِخَمْسِ رَكَعَاتٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِثَلاَثٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِوَاحِدَةٍ فَلْيَفْعَلْ .
Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u shunday der edi: «Vitr haqdir. Kim besh rakat vitr oʻqishni xohlasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni xohlasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni xohlasa, oʻqisin».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у шундай дер эди: «Витр ҳақдир. Ким беш ракат витр ўқишни хоҳласа, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни хоҳласа, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни хоҳласа, ўқисин».
حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَقْرَأَنِي سَالِمٌ كِتَابًا كَتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الصَّدَقَاتِ قَبْلَ أَنْ يَتَوَفَّاهُ اللَّهُ فَوَجَدْتُ فِيهِ " فِي أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا شَاتَانِ إِلَى مِائَتَيْنِ فَإِذَا زَادَتْ وَاحِدَةً فَفِيهَا ثَلاَثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلاَثِمِائَةٍ فَإِذَا كَثُرَتْ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ " . وَوَجَدْتُ فِيهِ " لاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مَتَفَرِّقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ " . وَوَجَدْتُ فِيهِ " لاَ يُؤْخَذُ فِي الصَّدَقَةِ تَيْسٌ وَلاَ هَرِمَةٌ وَلاَ ذَاتُ عَوَارٍ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim menga Rasululloh ﷺ Alloh u zotni vafot ettirishidan avval sadaqalar (zakot) haqida yozgan xatni oʻqib berdi. Men unda shularni topdim: «Qirqta qoʻyda bir yuz yigirmatagacha bir qoʻy bor. Agar bittaga oshsa, unda ikki yuztagacha ikki qoʻy bor. Agar bittaga oshsa, unda uch yuztagacha uch qoʻy bor. Agar (soni) koʻpaysa, har yuztasida bir qoʻy bor». Yana unda shuni topdim: «Ajralganlar birlashtirilmaydi va birlashganlar ajratilmaydi». Yana unda shuni topdim: «Sadaqa (zakot)ga taka ham, qari (hayvon) ham, nuqsonli (hayvon) ham olinmaydi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим менга Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотни вафот эттиришидан аввал садақалар (закот) ҳақида ёзган хатни ўқиб берди. Мен унда шуларни топдим: «Қирқта қўйда бир юз йигирматагача бир қўй бор. Агар биттага ошса, унда икки юзтагача икки қўй бор. Агар биттага ошса, унда уч юзтагача уч қўй бор. Агар (сони) кўпайса, ҳар юзтасида бир қўй бор». Яна унда шуни топдим: «Ажралганлар бирлаштирилмайди ва бирлашганлар ажратилмайди». Яна унда шуни топдим: «Садақа (закот)га така ҳам, қари (ҳайвон) ҳам, нуқсонли (ҳайвон) ҳам олинмайди».
عَن حَفْصَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ لَمْ يَجْمَعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَلَا صِيَامَ لَهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمَيُّ وَقَالَ أَبُو دَاوُد: وَقفه على حَفْصَة معمر والزبيدي وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَيُونُسُ الَأَيْلِيُّ كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ
Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim tongdan oldin roʻza tutishni qatʼiy niyat qilmasa, uning roʻzasi yoʻq», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Lays va Ishoq ibn Hozim ham birgalikda Abdulloh ibn Abu Bakrdan xuddi shunday rivoyat qilganlar. Maʼmar, Zubaydiy, Ibn Uyayna va Yunus al-Ayliy — hammasi Zuhriydan — uni Hafsaning oʻz soʻzi sifatida (mavquf qilib) rivoyat qilganlar.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким тонгдан олдин рўза тутишни қатъий ният қилмаса, унинг рўзаси йўқ», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Лайс ва Ишоқ ибн Ҳозим ҳам биргаликда Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан худди шундай ривоят қилганлар. Маъмар, Зубайдий, Ибн Уяйна ва Юнус ал-Айлий — ҳаммаси Зуҳрийдан — уни Ҳафсанинг ўз сўзи сифатида (мавқуф қилиб) ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّكُمْ رَاعٍ ". وَزَادَ اللَّيْثُ قَالَ يُونُسُ كَتَبَ رُزَيْقُ بْنُ حُكَيْمٍ إِلَى ابْنِ شِهَابٍ ـ وَأَنَا مَعَهُ يَوْمَئِذٍ بِوَادِي الْقُرَى ـ هَلْ تَرَى أَنْ أُجَمِّعَ. وَرُزَيْقٌ عَامِلٌ عَلَى أَرْضٍ يَعْمَلُهَا، وَفِيهَا جَمَاعَةٌ مِنَ السُّودَانِ وَغَيْرِهِمْ، وَرُزَيْقٌ يَوْمَئِذٍ عَلَى أَيْلَةَ، فَكَتَبَ ابْنُ شِهَابٍ ـ وَأَنَا أَسْمَعُ ـ يَأْمُرُهُ أَنْ يُجَمِّعَ، يُخْبِرُهُ أَنَّ سَالِمًا حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، الإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي أَهْلِهِ وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا وَمَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ رَاعٍ فِي مَالِ سَيِّدِهِ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ـ قَالَ وَحَسِبْتُ أَنْ قَدْ قَالَ ـ وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي مَالِ أَبِيهِ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz», — deganlarini eshitdim. Yunus dedi: Ruzayq ibn Hukaym — men u bilan Vodil-Qurada edim — Ibn Shihobga: «Juma namoziga imomlik qilaymi?» — deb (xat) yozdi. Ruzayq yerda (dehqonchilik bilan) ishlar edi; u bilan birga bir guruh sudonlik (kishilar) va boshqalar bor edi; Ruzayq oʻsha paytda Aylaning hokimi edi. Ibn Shihob (Ruzaykga) juma namoziga imomlik qilishni buyurib (xat) yozdi va unga Solim — Abdulloh ibn Umar shunday degan deb — aytganini xabar qildi: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: ‹Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz va qoʻl ostingizdagilar hamda qaramogʻingizdagi narsalar uchun javobgarsiz. Imom (hokim) — fuqarosi (raiyati)ning choʻponi va ular uchun javobgar; erkak — oilasining choʻponi va ular uchun javobgar; ayol — erining uyining choʻponi va u uchun javobgar; xizmatkor — xoʻjayinining molining choʻponi va u uchun javobgar›. Menimcha, u zot yana: ‹Erkak — otasi molining choʻponi va u uchun javobgar. Hammangiz — choʻpon (masʼul)siz va qoʻl ostingizdagilar hamda qaramogʻingizdagi narsalar uchun javobgarsiz›, — dedilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз», — деганларини эшитдим. Юнус деди: Рузайқ ибн Ҳукайм — мен у билан Водил-Қурада эдим — Ибн Шиҳобга: «Жума намозига имомлик қилайми?» — деб (хат) ёзди. Рузайқ ерда (деҳқончилик билан) ишлар эди; у билан бирга бир гуруҳ судонлик (кишилар) ва бошқалар бор эди; Рузайқ ўша пайтда Айланинг ҳокими эди. Ибн Шиҳоб (Рузайкга) жума намозига имомлик қилишни буюриб (хат) ёзди ва унга Солим — Абдуллоҳ ибн Умар шундай деган деб — айтганини хабар қилди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз ва қўл остингиздагилар ҳамда қарамоғингиздаги нарсалар учун жавобгарсиз. Имом (ҳоким) — фуқароси (раияти)нинг чўпони ва улар учун жавобгар; эркак — оиласининг чўпони ва улар учун жавобгар; аёл — эрининг уйининг чўпони ва у учун жавобгар; хизматкор — хўжайинининг молининг чўпони ва у учун жавобгар›. Менимча, у зот яна: ‹Эркак — отаси молининг чўпони ва у учун жавобгар. Ҳаммангиз — чўпон (масъул)сиз ва қўл остингиздагилар ҳамда қарамоғингиздаги нарсалар учун жавобгарсиз›, — дедилар».
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ، بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ نَعَى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّجَاشِيَ صَاحِبَ الْحَبَشَةِ فِي الْيَوْمِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَقَالَ " اسْتَغْفِرُوا لأَخِيكُمْ " . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَحَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفَّ بِهِمْ بِالْمُصَلَّى فَصَلَّى فَكَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga Habashiston podshohi Najoshiyning vafotini u vafot etgan kunning oʻzida xabar qildilar va: ‹Birodaringizga magʻfirat soʻranglar›, dedilar». Yana Abu Hurayradan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ ularni musallo (namozgoh)da saf qilib turgʻazdilar va (janoza) namozini oʻqib, unga toʻrt marta takbir aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга Ҳабашистон подшоҳи Нажошийнинг вафотини у вафот этган куннинг ўзида хабар қилдилар ва: ‹Биродарингизга мағфират сўранглар›, дедилар». Яна Абу Ҳурайрадан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ уларни мусалло (намозгоҳ)да саф қилиб турғаздилар ва (жаноза) намозини ўқиб, унга тўрт марта такбир айтдилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَبِي كَبْشَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْجِزْيَةَ مِنْ مَجُوسِ الْبَحْرَيْنِ وَأَخَذَهَا عُمَرُ مِنْ فَارِسَ وَأَخَذَهَا عُثْمَانُ مِنَ الْفُرْسِ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ هُوَ مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ Bahrayn majusiylaridan jizya oldilar, Umar uni Forsdan oldi va Usmon uni forslardan oldi», dedi. Men Muhammaddan bu haqda soʻradim, u: «Bu — Molik — az-Zuhriy — Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan)dir», dedi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ Баҳрайн мажусийларидан жизя олдилар, Умар уни Форсдан олди ва Усмон уни форслардан олди», деди. Мен Муҳаммаддан бу ҳақда сўрадим, у: «Бу — Молик — аз-Зуҳрий — Набий ﷺдан (ривоят қилинган)дир», деди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ مَبْرُورٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ بِنْتِ جَحْشٍ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَرُبَّمَا قَالَ مَعْمَرٌ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ بِمَعْنَاهُ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِي حَدِيثِهِ وَلَمْ يَقُلْ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ أَيْضًا قَالَ فِيهِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan; (roviy) unda: «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abu Dovud aytdi: Buni Qosim ibn Mabrur Yunusdan, u Ibn Shihobdan, u Amradan, u Oishadan, u Umm Habiba binti Jahshdan rivoyat qilgan. Buni Maʼmar ham Zuhriydan, u Amradan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan; baʼzan Maʼmar: «Amradan, u Umm Habibadan» — shu maʼnoda degan. Buni Ibrohim ibn Saʼd va Ibn Uyayna ham Zuhriydan, u Amradan, u Oishadan rivoyat qilishgan. Ibn Uyayna oʻz hadisida: «Paygʻambar ﷺ unga gʻusl qilishni buyurdilar», — demagan. Buni Avzoiy ham shunday rivoyat qilib, unda: «Oisha: ‹U har namozga gʻusl qilar edi›, dedi», — degan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган; (ровий) унда: «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абу Довуд айтди: Буни Қосим ибн Мабрур Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан, у Амрадан, у Оишадан, у Умм Ҳабиба бинти Жаҳшдан ривоят қилган. Буни Маъмар ҳам Зуҳрийдан, у Амрадан, у Оишадан шундай ривоят қилган; баъзан Маъмар: «Амрадан, у Умм Ҳабибадан» — шу маънода деган. Буни Иброҳим ибн Саъд ва Ибн Уяйна ҳам Зуҳрийдан, у Амрадан, у Оишадан ривоят қилишган. Ибн Уяйна ўз ҳадисида: «Пайғамбар ﷺ унга ғусл қилишни буюрдилар», — демаган. Буни Авзоий ҳам шундай ривоят қилиб, унда: «Оиша: ‹У ҳар намозга ғусл қилар эди›, деди», — деган.
قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ مَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِخَمْسٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِثَلاَثٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْتَرَ بِوَاحِدَةٍ وَمَنْ شَاءَ أَوْمَأَ إِيمَاءً .
Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Kim yetti rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim besh rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim uch rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim bir rakat vitr oʻqishni istasa, oʻqisin; kim ishora bilan qilishni istasa, ishora qilib qoʻysin».Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: «Ким етти ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким беш ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким уч ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким бир ракат витр ўқишни истаса, ўқисин; ким ишора билан қилишни истаса, ишора қилиб қўйсин».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " الشُّؤْمُ فِي ثَلاَثَةٍ فِي الْفَرَسِ وَالْمَرْأَةِ وَالدَّارِ " .
قَالَ الزُّهْرِيُّ فَحَدَّثَنِي أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَمْعَةَ، أَنَّ جَدَّتَهُ، زَيْنَبَ حَدَّثَتْهُ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَعُدُّ هَؤُلاَءِ الثَّلاَثَةَ وَتَزِيدُ مَعَهُنَّ السَّيْفَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yomon fol uch narsada boʻladi: otda, ayolda va uyda», dedilar. Ummu Salama bu uchtasini sanardi va ularga qilichni ham qoʻshardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ёмон фол уч нарсада бўлади: отда, аёлда ва уйда», дедилар. Умму Салама бу учтасини санарди ва уларга қилични ҳам қўшарди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَأَلْتُهُ هَلْ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي صَلاَةَ الْخَوْفِ قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ، فَوَازَيْنَا الْعَدُوَّ فَصَافَفْنَا لَهُمْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي لَنَا فَقَامَتْ طَائِفَةٌ مَعَهُ تُصَلِّي، وَأَقْبَلَتْ طَائِفَةٌ عَلَى الْعَدُوِّ وَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَنْ مَعَهُ، وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ، ثُمَّ انْصَرَفُوا مَكَانَ الطَّائِفَةِ الَّتِي لَمْ تُصَلِّ، فَجَاءُوا، فَرَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِهِمْ رَكْعَةً، وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، فَقَامَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فَرَكَعَ لِنَفْسِهِ رَكْعَةً وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ.
Shuayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Zuhriydan: «Paygʻambar ﷺ biror marta xavf namozini oʻqiganlarmi?» — deb soʻradim. Zuhriy: «Menga Solim — Abdulloh ibn Umar shunday degan deb — aytdi: ‹Men Rasululloh ﷺ bilan Najdda bir gʻazotda ishtirok etdim. Biz dushmanga roʻbaroʻ keldik va saflar tuzdik. Soʻng Rasululloh ﷺ namozga imomlik qilishga turdilar; bir guruh u zot bilan namoz oʻqish uchun turdi, boshqa (guruh) esa dushmanga qarab turdi. Rasululloh ﷺ va birinchi guruh rukuʼ qildi va ikki sajda qildi. Soʻng oʻsha guruh ketib, namoz oʻqimagan (guruh)ning oʻrniga turdi. Rasululloh ﷺ (ikkinchi guruh bilan) bir rakat (oʻqib), ikki sajda qildilar va namozni salom bilan tugatdilar. Soʻng ularning har biri (oʻzi) bir martadan rukuʼ qildi va ikki sajdadan (alohida) qildi›», — dedi.Шуайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Зуҳрийдан: «Пайғамбар ﷺ бирор марта хавф намозини ўқиганларми?» — деб сўрадим. Зуҳрий: «Менга Солим — Абдуллоҳ ибн Умар шундай деган деб — айтди: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Наждда бир ғазотда иштирок этдим. Биз душманга рўбарў келдик ва сафлар туздик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намозга имомлик қилишга турдилар; бир гуруҳ у зот билан намоз ўқиш учун турди, бошқа (гуруҳ) эса душманга қараб турди. Расулуллоҳ ﷺ ва биринчи гуруҳ рукуъ қилди ва икки сажда қилди. Сўнг ўша гуруҳ кетиб, намоз ўқимаган (гуруҳ)нинг ўрнига турди. Расулуллоҳ ﷺ (иккинчи гуруҳ билан) бир ракат (ўқиб), икки сажда қилдилар ва намозни салом билан тугатдилар. Сўнг уларнинг ҳар бири (ўзи) бир мартадан рукуъ қилди ва икки саждадан (алоҳида) қилди›», — деди.
وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَخِي الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ " مُزْعَةُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishida tilanish (odat boʻlib qolaversa), nihoyat u Ollohga yuzida (bir parcha ham) goʻsht qolmagan holda yoʻliqadi», — dedilar. Ammo bu rivoyatda «muzʼa (parcha goʻsht)» (soʻzi) zikr qilinmagan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кишида тиланиш (одат бўлиб қолаверса), ниҳоят у Оллоҳга юзида (бир парча ҳам) гўшт қолмаган ҳолда йўлиқади», — дедилар. Аммо бу ривоятда «музъа (парча гўшт)» (сўзи) зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَا مِنْ عَبْدٍ يَمُوتُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا وَأَنَّ لَهُ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا إِلاَّ الشَّهِيدُ لِمَا يَرَى مِنْ فَضْلِ الشَّهَادَةِ فَإِنَّهُ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ كَانَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَسَنَّ مِنَ الزُّهْرِيِّ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohning huzurida yaxshilik (savob) topadigan biror banda oʻlsa, agar unga dunyo va undagi barcha narsa berilsa ham, dunyoga qaytishni xohlamaydi, faqat shahid bundan mustasno. U shahidlik fazlini koʻrgani uchun, dunyoga qaytib yana bir bor oʻldirilishni xohlaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Abu Umar aytdi: Sufyon ibn Uyayna: ‹Amr ibn Dinor az-Zuhriydan yoshroq edi›, dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳнинг ҳузурида яхшилик (савоб) топадиган бирор банда ўлса, агар унга дунё ва ундаги барча нарса берилса ҳам, дунёга қайтишни хоҳламайди, фақат шаҳид бундан мустасно. У шаҳидлик фазлини кўргани учун, дунёга қайтиб яна бир бор ўлдирилишни хоҳлайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Умар айтди: Суфён ибн Уяйна: ‹Амр ибн Динор аз-Зуҳрийдан ёшроқ эди›, деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ أَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ امْرَأَةِ، مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ وَالأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ وَأَيُّوبَ أَبِي الْعَلاَءِ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ لاَ تَصِحُّ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبٍ هَذَا الْحَدِيثُ أَوْقَفَهُ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَنْكَرَ حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ أَنْ يَكُونَ حَدِيثُ حَبِيبٍ مَرْفُوعًا وَأَوْقَفَهُ أَيْضًا أَسْبَاطٌ عَنِ الأَعْمَشِ مَوْقُوفٌ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ دَاوُدَ عَنِ الأَعْمَشِ مَرْفُوعًا أَوَّلُهُ وَأَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْوُضُوءُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ وَدَلَّ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ حَبِيبٍ هَذَا أَنَّ رِوَايَةَ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . فِي حَدِيثِ الْمُسْتَحَاضَةِ وَرَوَى أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - وَعَمَّارٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَرَوَى عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ وَبَيَانٌ وَالْمُغِيرَةُ وَفِرَاسٌ وَمُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ حَدِيثِ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ " . وَرِوَايَةُ دَاوُدَ وَعَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ قَمِيرَ عَنْ عَائِشَةَ " تَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً " . وَرَوَى هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ الْمُسْتَحَاضَةُ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ . وَهَذِهِ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا ضَعِيفَةٌ إِلاَّ حَدِيثَ قَمِيرَ وَحَدِيثَ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَحَدِيثَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ وَالْمَعْرُوفُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْغُسْلُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan, Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Adiy ibn Sobitning hadisi, hamda aʼmashning Habib va Ayyub Abul-Aloʼdan (qilgan) hadislari — hammasi zaif, sahih emas. Aʼmashning Habibdan (qilgan) hadisi zaifligiga shu (dalolat qiladiki): uni Hafs ibn Gʻiyos aʼmashdan mavquf qilgan va Hafs ibn Gʻiyos Habibning hadisi marfuʼ boʻlishini inkor qilgan; uni Asbot ham aʼmashdan, Oishadan mavquf qilib (rivoyat qilgan). Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Dovud aʼmashdan — avvalini marfuʼ qilib — rivoyat qilgan va unda «har namozga tahorat (olish)» borligini inkor qilgan. Habibning bu hadisi zaifligiga yana shu (dalolat qiladiki): Zuhriyning Urvadan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida — mustahoza hadisida — (Oisha): «U har namozga gʻusl qilar edi», — degan. Abul-Yaqzon Adiy ibn Sobitdan, u otasidan, u Alidan (rivoyat qilgan); Banu Hoshimning mavlosi Ammor Ibn Abbosdan (rivoyat qilgan); Abdulmalik ibn Maysara, Bayon, Mugʻiyra, Firos va Mujolid Shaʼbiydan, u Qamiyrning hadisidan, u Oishadan: «Har namozga tahorat ol», — deb rivoyat qilishgan. Dovud va Osimning Shaʼbiydan, u Qamiyrdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Har kuni bir marta gʻusl qiladi», — deyilgan. Hishom ibn Urva otasidan: «Mustahoza ayol har namozga tahorat oladi», — deb rivoyat qilgan. Bu hadislarning hammasi zaif — Qamiyrning hadisi, Banu Hoshimning mavlosi Ammorning hadisi va Hishom ibn Urvaning otasidan (qilgan) hadisidan boshqa. Ibn Abbosdan maʼlum (mashhur) boʻlgani esa — gʻusldir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан, Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Адий ибн Собитнинг ҳадиси, ҳамда аъмашнинг Ҳабиб ва Айюб Абул-Алоъдан (қилган) ҳадислари — ҳаммаси заиф, саҳиҳ эмас. Аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) ҳадиси заифлигига шу (далолат қиладики): уни Ҳафс ибн Ғиёс аъмашдан мавқуф қилган ва Ҳафс ибн Ғиёс Ҳабибнинг ҳадиси марфуъ бўлишини инкор қилган; уни Асбот ҳам аъмашдан, Оишадан мавқуф қилиб (ривоят қилган). Абу Довуд айтди: Буни Ибн Довуд аъмашдан — аввалини марфуъ қилиб — ривоят қилган ва унда «ҳар намозга таҳорат (олиш)» борлигини инкор қилган. Ҳабибнинг бу ҳадиси заифлигига яна шу (далолат қиладики): Зуҳрийнинг Урвадан, у Оишадан (қилган) ривоятида — мустаҳоза ҳадисида — (Оиша): «У ҳар намозга ғусл қилар эди», — деган. Абул-Яқзон Адий ибн Собитдан, у отасидан, у Алидан (ривоят қилган); Бану Ҳошимнинг мавлоси Аммор Ибн Аббосдан (ривоят қилган); Абдулмалик ибн Майсара, Баён, Муғийра, Фирос ва Мужолид Шаъбийдан, у Қамийрнинг ҳадисидан, у Оишадан: «Ҳар намозга таҳорат ол», — деб ривоят қилишган. Довуд ва Осимнинг Шаъбийдан, у Қамийрдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Ҳар куни бир марта ғусл қилади», — дейилган. Ҳишом ибн Урва отасидан: «Мустаҳоза аёл ҳар намозга таҳорат олади», — деб ривоят қилган. Бу ҳадисларнинг ҳаммаси заиф — Қамийрнинг ҳадиси, Бану Ҳошимнинг мавлоси Амморнинг ҳадиси ва Ҳишом ибн Урванинг отасидан (қилган) ҳадисидан бошқа. Ибн Аббосдан маълум (машҳур) бўлгани эса — ғуслдир.
أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، فِي حَدِيثِهِ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَنَسٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " . رَوَاهُ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazon boʻlganda jannat eshiklari ochiladi, jahannam eshiklari yopiladi va shaytonlar zanjirlanadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон бўлганда жаннат эшиклари очилади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирланади», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ فَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ، فَكَبَّرَ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً، ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً، ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ. فَقَامَ وَلَمْ يَسْجُدْ، وَقَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً، هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى، ثُمَّ كَبَّرَ وَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً، وَهْوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ. ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ قَالَ فِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ مِثْلَ ذَلِكَ، فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ، وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ، ثُمَّ قَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " هُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاَةِ ". وَكَانَ يُحَدِّثُ كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يُحَدِّثُ يَوْمَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ بِمِثْلِ حَدِيثِ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ. فَقُلْتُ لِعُرْوَةَ إِنَّ أَخَاكَ يَوْمَ خَسَفَتْ بِالْمَدِينَةِ لَمْ يَزِدْ عَلَى رَكْعَتَيْنِ مِثْلَ الصُّبْحِ. قَالَ أَجَلْ لأَنَّهُ أَخْطَأَ السُّنَّةَ.
Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida quyosh tutildi va u zot masjidga bordilar, odamlar u zot orqasida saflandi. U zot takbir aytib (namozni boshlab), qiroatni choʻzdilar, soʻng takbir aytib, uzoq rukuʼ qildilar; soʻng (boshlarini koʻtarib): «Samiʼalloohu liman hamidah (Alloh oʻziga hamd aytganni eshitdi)», — dedilar. Soʻng sajda qilmay, turib, birinchisidan qisqaroq uzun qiroat qildilar. Yana takbir aytib, birinchisidan qisqaroq uzun rukuʼ qildilar, soʻng: «Samiʼalloohu liman hamidah, Robbana va lakal-hamd (Alloh oʻziga hamd aytganni eshitdi; ey Robbimiz, barcha hamd Senga xosdir)», — dedilar, soʻng sajda qildilar va ikkinchi rakatda ham shunday qildilar; shu tariqa u zot toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda qildilar. U zot namozni tugatmasdan oldin quyosh (tutilishi) ochilgan edi. (Namozdan keyin) u zot turib, Allohga loyiq hamd va sano aytdilar, soʻng: «Quyosh va oy — Allohning belgilaridan ikki belgi. Ular biror kishining oʻlishi yoki tirilishi sababli tutilmaydi. Ularni koʻrganingizda, namozga shoshilinglar», — dedilar. Zuhriy rivoyat qiladi: Men Urvaga: «Madinada quyosh tutilganda, akang (Abdulloh ibn Zubayr) faqat bomdod namozidek ikki rakat namoz oʻqidi», — dedim. Urva: «Ha, chunki u Paygʻambar ﷺ ning sunnatini (bu borada) qoʻldan boy berdi», — deb javob berdi.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида қуёш тутилди ва у зот масжидга бордилар, одамлар у зот орқасида сафланди. У зот такбир айтиб (намозни бошлаб), қироатни чўздилар, сўнг такбир айтиб, узоқ рукуъ қилдилар; сўнг (бошларини кўтариб): «Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ ўзига ҳамд айтганни эшитди)», — дедилар. Сўнг сажда қилмай, туриб, биринчисидан қисқароқ узун қироат қилдилар. Яна такбир айтиб, биринчисидан қисқароқ узун рукуъ қилдилар, сўнг: «Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ, Роббана ва лакал-ҳамд (Аллоҳ ўзига ҳамд айтганни эшитди; эй Роббимиз, барча ҳамд Сенга хосдир)», — дедилар, сўнг сажда қилдилар ва иккинчи ракатда ҳам шундай қилдилар; шу тариқа у зот тўрт рукуъ ва тўрт сажда қилдилар. У зот намозни тугатмасдан олдин қуёш (тутилиши) очилган эди. (Намоздан кейин) у зот туриб, Аллоҳга лойиқ ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Қуёш ва ой — Аллоҳнинг белгиларидан икки белги. Улар бирор кишининг ўлиши ёки тирилиши сабабли тутилмайди. Уларни кўрганингизда, намозга шошилинглар», — дедилар. Зуҳрий ривоят қилади: Мен Урвага: «Мадинада қуёш тутилганда, аканг (Абдуллоҳ ибн Зубайр) фақат бомдод намозидек икки ракат намоз ўқиди», — дедим. Урва: «Ҳа, чунки у Пайғамбар ﷺ нинг суннатини (бу борада) қўлдан бой берди», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ الْمُطَّلِبِ بْنَ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ حَدَّثَهُ قَالَ اجْتَمَعَ رَبِيعَةُ بْنُ الْحَارِثِ وَالْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالاَ وَاللَّهِ لَوْ بَعَثْنَا هَذَيْنِ الْغُلاَمَيْنِ - قَالاَ لِي وَلِلْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَاهُ فَأَمَّرَهُمَا عَلَى هَذِهِ الصَّدَقَاتِ فَأَدَّيَا مَا يُؤَدِّي النَّاسُ وَأَصَابَا مِمَّا يُصِيبُ النَّاسُ - قَالَ - فَبَيْنَمَا هُمَا فِي ذَلِكَ جَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَوَقَفَ عَلَيْهِمَا فَذَكَرَا لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ لاَ تَفْعَلاَ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ بِفَاعِلٍ . فَانْتَحَاهُ رَبِيعَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا تَصْنَعُ هَذَا إِلاَّ نَفَاسَةً مِنْكَ عَلَيْنَا فَوَاللَّهِ لَقَدْ نِلْتَ صِهْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا نَفِسْنَاهُ عَلَيْكَ . قَالَ عَلِيٌّ أَرْسِلُوهُمَا . فَانْطَلَقَا وَاضْطَجَعَ عَلِيٌّ - قَالَ - فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ سَبَقْنَاهُ إِلَى الْحُجْرَةِ فَقُمْنَا عِنْدَهَا حَتَّى جَاءَ فَأَخَذَ بِآذَانِنَا . ثُمَّ قَالَ " أَخْرِجَا مَا تُصَرِّرَانِ " ثُمَّ دَخَلَ وَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ - قَالَ - فَتَوَاكَلْنَا الْكَلاَمَ ثُمَّ تَكَلَّمَ أَحَدُنَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْتَ أَبَرُّ النَّاسِ وَأَوْصَلُ النَّاسِ وَقَدْ بَلَغْنَا النِّكَاحَ فَجِئْنَا لِتُؤَمِّرَنَا عَلَى بَعْضِ هَذِهِ الصَّدَقَاتِ فَنُؤَدِّيَ إِلَيْكَ كَمَا يُؤَدِّي النَّاسُ وَنُصِيبَ كَمَا يُصِيبُونَ - قَالَ - فَسَكَتَ طَوِيلاً حَتَّى أَرَدْنَا أَنْ نُكَلِّمَهُ - قَالَ - وَجَعَلَتْ زَيْنَبُ تُلْمِعُ عَلَيْنَا مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ أَنْ لاَ تُكَلِّمَاهُ - قَالَ - ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الصَّدَقَةَ لاَ تَنْبَغِي لآلِ مُحَمَّدٍ . إِنَّمَا هِيَ أَوْسَاخُ النَّاسِ ادْعُوَا لِي مَحْمِيَةَ - وَكَانَ عَلَى الْخُمُسِ - وَنَوْفَلَ بْنَ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ " . قَالَ فَجَاءَاهُ فَقَالَ لِمَحْمِيَةَ " أَنْكِحْ هَذَا الْغُلاَمَ ابْنَتَكَ " . لِلْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ فَأَنْكَحَهُ وَقَالَ لِنَوْفَلِ بْنِ الْحَارِثِ " أَنْكِحْ هَذَا الْغُلاَمَ ابْنَتَكَ " . لِي فَأَنْكَحَنِي وَقَالَ لِمَحْمِيَةَ " أَصْدِقْ عَنْهُمَا مِنَ الْخُمُسِ كَذَا وَكَذَا " . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَلَمْ يُسَمِّهِ لِي .
Abdulmuttalib ibn Rabiʼa ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rabiʼa ibn Horis va Abbos ibn Abdulmuttalib bir joyga toʻplanishib, shunday dedilar: «Allohga qasamki, agar mana shu ikki bolani — (ravoiy) menga va Fazl ibn Abbosga (ishora qilib) aytdi — Rasululloh ﷺ ning oldilariga yuborsak, ular u zot bilan gaplashsalar, u zot bularni mana shu sadaqalar (ustiga amil qilib) tayinlasalar, shunda bular xalq topshiradigan (zakot)ni topshirib, xalq oladigan (haq)dan olsa edi». (Ravoiy) aytdi: Ana shu ish ustida turishganlarida, Ali ibn Abu Tolib kelib, ularning yonida toʻxtadi. Bular bu (gap)ni unga aytishdi. Shunda Ali ibn Abu Tolib: «Bunday qilmanglar, Allohga qasamki, u zot buni qilmaydilar», dedi. Rabiʼa ibn Horis unga yuzlanib: «Allohga qasamki, sen buni faqat bizdan qizgʻanganing uchun qilyapsan. Allohga qasamki, sen Rasululloh ﷺ ga kuyov boʻlding, ammo biz buni sendan qizgʻanmadik», dedi. Ali: «Aylanglar ularni», dedi. Shunda ikkovi joʻnab ketishdi, Ali esa yonboshlab yotdi. (Ravoiy) aytdi: Rasululloh ﷺ peshin namozini oʻqib boʻlganlaridan soʻng, biz u zotdan oldin hujraga borib, uning yonida turdik. Nihoyat u zot keldilar-da, quloqlarimizdan ushladilar. Soʻng: «Dilingizda yashirgan narsangizni chiqaringlar», dedilar. Soʻng (hujraga) kirdilar, biz ham u zotning huzurlariga kirdik. U zot oʻsha kuni Zaynab binti Jahsh huzurida edilar. (Ravoiy) aytdi: Biz gapni bir-birimizga havola qildik, soʻng birimiz gapirib: «Yo Rasululloh! Siz odamlarning eng yaxshisi va qarindoshlik rishtasini eng koʻp uloviysiz. Biz uylanish yoshiga yetdik. Sizning huzuringizga shuning uchun keldikki, bizni mana shu sadaqalarning baʼzilari (ustiga amil qilib) tayinlasangiz, shunda biz Sizga xalq topshirgani kabi topshirsak, xalq olgani kabi olsak», dedi. (Ravoiy) aytdi: Shunda u zot uzoq jim qoldilar, hatto biz yana u zotga gapirmoqchi boʻldik. (Ravoiy) aytdi: Zaynab esa parda ortidan bizga: «U zotga gapirmanglar», deb ishora qila boshladi. (Ravoiy) aytdi: Soʻng u zot: «Albatta, sadaqa Muhammadning oilasiga loyiq emas. U faqat xalqning kiridir. Menga Mahmiyani — u xums (ustiga amil) edi — va Navfal ibn Horis ibn Abdulmuttalibni chaqiringlar», dedilar. (Ravoiy) aytdi: Ikkovi u zotning oldilariga keldi. U zot Mahmiyaga: «Mana shu bolaga qizingni nikohlab ber», — deb Fazl ibn Abbosga (ishora qildilar). Shunda u qizini unga nikohlab berdi. Navfal ibn Horisga esa: «Mana shu bolaga qizingni nikohlab ber», — deb menga (ishora qildilar). Shunda u qizini menga nikohlab berdi. Mahmiyaga esa: «Bularning ikkovi nomidan xumsdan shuncha-shuncha mahr toʻla», dedilar. Zuhriy aytdi: U (mahr miqdorini) menga aytmadi.Абдулмутталиб ибн Рабиъа ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Рабиъа ибн Ҳорис ва Аббос ибн Абдулмутталиб бир жойга тўпланишиб, шундай дедилар: «Аллоҳга қасамки, агар мана шу икки болани — (равоий) менга ва Фазл ибн Аббосга (ишора қилиб) айтди — Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига юборсак, улар у зот билан гаплашсалар, у зот буларни мана шу садақалар (устига амил қилиб) тайинласалар, шунда булар халқ топширадиган (закот)ни топшириб, халқ оладиган (ҳақ)дан олса эди». (Равоий) айтди: Ана шу иш устида туришганларида, Али ибн Абу Толиб келиб, уларнинг ёнида тўхтади. Булар бу (гап)ни унга айтишди. Шунда Али ибн Абу Толиб: «Бундай қилманглар, Аллоҳга қасамки, у зот буни қилмайдилар», деди. Рабиъа ибн Ҳорис унга юзланиб: «Аллоҳга қасамки, сен буни фақат биздан қизғанганинг учун қиляпсан. Аллоҳга қасамки, сен Расулуллоҳ ﷺ га куёв бўлдинг, аммо биз буни сендан қизғанмадик», деди. Али: «Айланглар уларни», деди. Шунда иккови жўнаб кетишди, Али эса ёнбошлаб ётди. (Равоий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини ўқиб бўлганларидан сўнг, биз у зотдан олдин ҳужрага бориб, унинг ёнида турдик. Ниҳоят у зот келдилар-да, қулоқларимиздан ушладилар. Сўнг: «Дилингизда яширган нарсангизни чиқаринглар», дедилар. Сўнг (ҳужрага) кирдилар, биз ҳам у зотнинг ҳузурларига кирдик. У зот ўша куни Зайнаб бинти Жаҳш ҳузурида эдилар. (Равоий) айтди: Биз гапни бир-биримизга ҳавола қилдик, сўнг биримиз гапириб: «Ё Расулуллоҳ! Сиз одамларнинг энг яхшиси ва қариндошлик риштасини энг кўп уловийсиз. Биз уйланиш ёшига етдик. Сизнинг ҳузурингизга шунинг учун келдикки, бизни мана шу садақаларнинг баъзилари (устига амил қилиб) тайинласангиз, шунда биз Сизга халқ топширгани каби топширсак, халқ олгани каби олсак», деди. (Равоий) айтди: Шунда у зот узоқ жим қолдилар, ҳатто биз яна у зотга гапирмоқчи бўлдик. (Равоий) айтди: Зайнаб эса парда ортидан бизга: «У зотга гапирманглар», деб ишора қила бошлади. (Равоий) айтди: Сўнг у зот: «Албатта, садақа Муҳаммаднинг оиласига лойиқ эмас. У фақат халқнинг киридир. Менга Маҳмияни — у хумс (устига амил) эди — ва Навфал ибн Ҳорис ибн Абдулмутталибни чақиринглар», дедилар. (Равоий) айтди: Иккови у зотнинг олдиларига келди. У зот Маҳмияга: «Мана шу болага қизингни никоҳлаб бер», — деб Фазл ибн Аббосга (ишора қилдилар). Шунда у қизини унга никоҳлаб берди. Навфал ибн Ҳорисга эса: «Мана шу болага қизингни никоҳлаб бер», — деб менга (ишора қилдилар). Шунда у қизини менга никоҳлаб берди. Маҳмияга эса: «Буларнинг иккови номидан хумсдан шунча-шунча маҳр тўла», дедилар. Зуҳрий айтди: У (маҳр миқдорини) менга айтмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ فَقِيلَ لَهُ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ . فَقَالَ " اقْتُلُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُ كَبِيرَ أَحَدٍ رَوَاهُ غَيْرَ مَالِكٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Fath (Makka fathi) yili boshlarida (temir) dubulgʻa bor holda (Makkaga) kirdilar. Shunda u zotga: «Ibn Xatal Kaʼba pardalariga osilib turibdi», deyildi. U zot: «Uni oʻldiringlar!», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Molikdan, u az-Zuhriydan rivoyat qilganidan boshqa biror eʼtiborli kishining rivoyatini bilmaymiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) йили бошларида (темир) дубулға бор ҳолда (Маккага) кирдилар. Шунда у зотга: «Ибн Хатал Каъба пардаларига осилиб турибди», дейилди. У зот: «Уни ўлдиринглар!», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Моликдан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилганидан бошқа бирор эътиборли кишининг ривоятини билмаймиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، أَخْبَرَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرَّسَ بِأُولاَتِ الْجَيْشِ وَمَعَهُ عَائِشَةُ فَانْقَطَعَ عِقْدٌ لَهَا مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ فَحَبَسَ النَّاسَ ابْتِغَاءُ عِقْدِهَا ذَلِكَ حَتَّى أَضَاءَ الْفَجْرُ وَلَيْسَ مَعَ النَّاسِ مَاءٌ فَتَغَيَّظَ عَلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ حَبَسْتِ النَّاسَ وَلَيْسَ مَعَهُمْ مَاءٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم رُخْصَةَ التَّطَهُّرِ بِالصَّعِيدِ الطَّيِّبِ فَقَامَ الْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَضَرَبُوا بِأَيْدِيهِمْ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ رَفَعُوا أَيْدِيَهُمْ وَلَمْ يَقْبِضُوا مِنَ التُّرَابِ شَيْئًا فَمَسَحُوا بِهَا وُجُوهَهُمْ وَأَيْدِيَهُمْ إِلَى الْمَنَاكِبِ وَمِنْ بُطُونِ أَيْدِيهِمْ إِلَى الآبَاطِ . زَادَ ابْنُ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فِي حَدِيثِهِ وَلاَ يَعْتَبِرُ بِهَذَا النَّاسُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ ابْنُ إِسْحَاقَ قَالَ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَذَكَرَ ضَرْبَتَيْنِ كَمَا ذَكَرَ يُونُسُ وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ ضَرْبَتَيْنِ وَقَالَ مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارٍ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو أُوَيْسٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَشَكَّ فِيهِ ابْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ مَرَّةً عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ أَوْ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمَرَّةً قَالَ عَنْ أَبِيهِ وَمَرَّةً قَالَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ اضْطَرَبَ ابْنُ عُيَيْنَةَ فِيهِ وَفِي سَمَاعِهِ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَلَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمْ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الضَّرْبَتَيْنِ إِلاَّ مَنْ سَمَّيْتُ .
Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Xalaf va Muhammad ibn Yahyo an-Naysoburiy — boshqalar qatorida — aytib berishdi: Yaʼqub bizga aytib berdi: Otam bizga xabar berdi: U Solihdan, u Ibn Shihobdan (rivoyat qildi): Ubaydulloh ibn Abdulloh menga aytib berdi: U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Ulotul-Jaysh degan joyda tunadilar, u zot bilan birga Oisha (roziyallohu anho) ham bor edi. (Oishaning) Zafor aqiqidan boʻlgan marjoni uzilib (tushib ketdi). U marjonni qidirib topish uchun u zot odamlarni to subh yorishguncha toʻxtatib qoʻydilar, holbuki odamlar yonida suv yoʻq edi. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga gʻazablanib: «Odamlarni toʻxtatib qoʻyding, holbuki ular yonida suv yoʻq!» dedi. Shunda Alloh taolo oʻz Rasuli ﷺga pok tuproq bilan tozalanish ruxsatini nozil qildi. Soʻng musulmonlar Rasululloh ﷺ bilan birga turib, qoʻllari bilan yerga urdilar, soʻng qoʻllarini koʻtarib oldilar, ammo tuproqdan hech narsa olmadilar. Soʻng u bilan yuzlarini va qoʻllarini to yelkalariga qadar, kaftlarining ichki tomonidan esa qoʻltiqlariga qadar mash qildilar. Ibn Yahyo oʻz hadisida (shuni) qoʻshdi: Ibn Shihob oʻz hadisida dedi: «Odamlar bunga amal qilmaydilar». Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Ishoq ham shunday rivoyat qilgan, unda Ibn Abbosdan deb, Yunus zikr qilgani kabi ikki urishni zikr qilgan. Buni Maʼmar ham az-Zuhriydan ikki urish bilan rivoyat qilgan. Molik esa az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u otasidan, u Ammordan (deb rivoyat qildi). Abu Uvays ham az-Zuhriydan shunday dedi. Ibn Uyayna unda shubha qildi: bir marta «Ubaydullohdan, u otasidan» dedi, bir marta «Ubaydullohdan, u Ibn Abbosdan» dedi, bir marta «otasidan» dedi, bir marta «Ibn Abbosdan» dedi — Ibn Uyayna unda va uni az-Zuhriydan eshitganida chalkashib ketdi. Bu hadisda ikki urishni men nomini aytganlardan boshqa hech kim zikr qilmagan.Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абу Халаф ва Муҳаммад ибн Яҳё ан-Найсобурий — бошқалар қаторида — айтиб беришди: Яъқуб бизга айтиб берди: Отам бизга хабар берди: У Солиҳдан, у Ибн Шиҳобдан (ривоят қилди): Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ менга айтиб берди: У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Улотул-Жайш деган жойда тунадилар, у зот билан бирга Оиша (розияллоҳу анҳо) ҳам бор эди. (Оишанинг) Зафор ақиқидан бўлган маржони узилиб (тушиб кетди). У маржонни қидириб топиш учун у зот одамларни то субҳ ёришгунча тўхтатиб қўйдилар, ҳолбуки одамлар ёнида сув йўқ эди. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга ғазабланиб: «Одамларни тўхтатиб қўйдинг, ҳолбуки улар ёнида сув йўқ!» деди. Шунда Аллоҳ таоло ўз Расули ﷺга пок тупроқ билан тозаланиш рухсатини нозил қилди. Сўнг мусулмонлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга туриб, қўллари билан ерга урдилар, сўнг қўлларини кўтариб олдилар, аммо тупроқдан ҳеч нарса олмадилар. Сўнг у билан юзларини ва қўлларини то елкаларига қадар, кафтларининг ички томонидан эса қўлтиқларига қадар маш қилдилар. Ибн Яҳё ўз ҳадисида (шуни) қўшди: Ибн Шиҳоб ўз ҳадисида деди: «Одамлар бунга амал қилмайдилар». Абу Довуд айтди: Буни Ибн Ишоқ ҳам шундай ривоят қилган, унда Ибн Аббосдан деб, Юнус зикр қилгани каби икки уришни зикр қилган. Буни Маъмар ҳам аз-Зуҳрийдан икки уриш билан ривоят қилган. Молик эса аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Аммордан (деб ривоят қилди). Абу Увайс ҳам аз-Зуҳрийдан шундай деди. Ибн Уяйна унда шубҳа қилди: бир марта «Убайдуллоҳдан, у отасидан» деди, бир марта «Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан» деди, бир марта «отасидан» деди, бир марта «Ибн Аббосдан» деди — Ибн Уяйна унда ва уни аз-Зуҳрийдан эшитганида чалкашиб кетди. Бу ҳадисда икки уришни мен номини айтганлардан бошқа ҳеч ким зикр қилмаган.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا - يَعْنِي حَدِيثَ ابْنِ إِسْحَاقَ - خَطَأٌ وَلَمْ يَسْمَعْهُ ابْنُ إِسْحَاقَ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَالصَّوَابُ مَا تَقَدَّمَ ذِكْرُنَا لَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ramazon oyi kirganda jannat eshiklari ochiladi, doʻzax eshiklari yopiladi va shaytonlar zanjirlanadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рамазон ойи кирганда жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирланади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ نَمِرٍ، سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ جَهَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الْخُسُوفِ بِقِرَاءَتِهِ، فَإِذَا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَتِهِ كَبَّرَ فَرَكَعَ، وَإِذَا رَفَعَ مِنَ الرَّكْعَةِ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ. ثُمَّ يُعَاوِدُ الْقِرَاءَةَ فِي صَلاَةِ الْكُسُوفِ، أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ. وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَغَيْرُهُ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ الشَّمْسَ، خَسَفَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ مُنَادِيًا بِالصَّلاَةُ جَامِعَةٌ، فَتَقَدَّمَ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ. وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ مِثْلَهُ. قَالَ الزُّهْرِيُّ فَقُلْتُ مَا صَنَعَ أَخُوكَ ذَلِكَ، عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ مَا صَلَّى إِلاَّ رَكْعَتَيْنِ مِثْلَ الصُّبْحِ إِذْ صَلَّى بِالْمَدِينَةِ. قَالَ أَجَلْ، إِنَّهُ أَخْطَأَ السُّنَّةَ. تَابَعَهُ سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ فِي الْجَهْرِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tutilish namozida (Qurʼonni) jahriy oʻqidilar; tutilish namozini tugatgach, takbir aytib, rukuʼ qildilar. Rukuʼdan tik turganlarida: «Samiʼalloohu liman hamidah, Robbana va lakal-hamd», — der edilar. Soʻng yana qiroatni boshlar edilar. Tutilish namozida ikki rakatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda bor. Avzoiy va boshqalar: «Biz Zuhriydan — u Urvadan, u Oishadan — eshitdik: ‹Rasululloh ﷺ hayotlik paytlarida quyosh tutildi va u zot bir kishiga: Jamoat namozi, — deb eʼlon qildirdilar. U zot namozga imomlik qilib, ikki rakatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda qildilar›», — dedi. Valid rivoyat qiladiki, Abdurrahmon ibn Namir unga — u shuning oʻxshashini eshitganini — xabar berdi. Ibn Shihob ham shuning oʻxshashini eshitdi. Zuhriy: «Men (Urvadan): Akang Abdulloh ibn Zubayr nima qildi? U Madinada (tutilish) namozini oʻqiganda, bomdod namozidek ikki rakat oʻqidi, — deb (soʻradim). Urva: U (bu borada) Paygʻambar ﷺ ning sunnatini qoʻldan boy berdi, — deb javob berdi», — dedi. Sulaymon ibn Kasir va Sufyon ibn Husayn Zuhriydan: «Tutilish namozi jahriy qiroat bilan oʻqilar edi», — deb rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ тутилиш намозида (Қуръонни) жаҳрий ўқидилар; тутилиш намозини тугатгач, такбир айтиб, рукуъ қилдилар. Рукуъдан тик турганларида: «Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ, Роббана ва лакал-ҳамд», — дер эдилар. Сўнг яна қироатни бошлар эдилар. Тутилиш намозида икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда бор. Авзоий ва бошқалар: «Биз Зуҳрийдан — у Урвадан, у Оишадан — эшитдик: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик пайтларида қуёш тутилди ва у зот бир кишига: Жамоат намози, — деб эълон қилдирдилар. У зот намозга имомлик қилиб, икки ракатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда қилдилар›», — деди. Валид ривоят қиладики, Абдурраҳмон ибн Намир унга — у шунинг ўхшашини эшитганини — хабар берди. Ибн Шиҳоб ҳам шунинг ўхшашини эшитди. Зуҳрий: «Мен (Урвадан): Аканг Абдуллоҳ ибн Зубайр нима қилди? У Мадинада (тутилиш) намозини ўқиганда, бомдод намозидек икки ракат ўқиди, — деб (сўрадим). Урва: У (бу борада) Пайғамбар ﷺ нинг суннатини қўлдан бой берди, — деб жавоб берди», — деди. Сулаймон ибн Касир ва Суфён ибн Ҳусайн Зуҳрийдан: «Тутилиш намози жаҳрий қироат билан ўқилар эди», — деб ривоят қилди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَ رِوَايَةِ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَقَالَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ - وَهُوَ الزِّنْبِيلُ - وَلَمْ يَذْكُرْ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu (hadis) Ibn Uyaynaning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilinadi. U: «Ichida xurmo boʻlgan savat (keltirildi)» — u zinbil (katta savat)dir — dedi va «Nabiy ﷺ ozigʻ tishlari koʻringuncha kulib» (deganini) zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу (ҳадис) Ибн Уяйнанинг ривоятига ўхшаш ривоят қилинади. У: «Ичида хурмо бўлган сават (келтирилди)» — у зинбил (катта сават)дир — деди ва «Набий ﷺ озиғ тишлари кўрингунча кулиб» (деганини) зикр қилмади.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِمَّا لَمْ يُوجِفِ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَالِصًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْزِلُ نَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ فِي الْكُرَاعِ وَالسِّلاَحِ عُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Banu Nazir mol-mulklari Alloh oʻz Rasuliga, musulmonlar uning ustiga ot ham, tuya ham yugurtirmasdan (jangsiz) fayʼ qilib bergan narsalardan edi. U Rasululloh ﷺ uchun xolis (maxsus) edi. Rasululloh ﷺ ahli-oilasining bir yillik nafaqasini ajratib qoʻyar, soʻng qolganini Alloh yoʻlida saranjom sifatida otlar va qurol-yarogʻga sarflar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Sufyon ibn Uyayna Maʼmardan, u Ibn Shihobdan ham rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Бану Назир мол-мулклари Аллоҳ ўз Расулига, мусулмонлар унинг устига от ҳам, туя ҳам югуртирмасдан (жангсиз) файъ қилиб берган нарсалардан эди. У Расулуллоҳ ﷺ учун холис (махсус) эди. Расулуллоҳ ﷺ аҳли-оиласининг бир йиллик нафақасини ажратиб қўяр, сўнг қолганини Аллоҳ йўлида саранжом сифатида отлар ва қурол-яроғга сарфлар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Суфён ибн Уяйна Маъмардан, у Ибн Шиҳобдан ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْحَجُّ فِي كُلِّ سَنَةٍ أَوْ مَرَّةً وَاحِدَةً قَالَ " بَلْ مَرَّةً وَاحِدَةً فَمَنْ زَادَ فَهُوَ تَطَوُّعٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ أَبُو سِنَانٍ الدُّؤَلِيُّ كَذَا قَالَ عَبْدُ الْجَلِيلِ بْنُ حُمَيْدٍ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ جَمِيعًا عَنِ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ عُقَيْلٌ عَنْ سِنَانٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Aqraʼ ibn Hobis Paygʻambar ﷺdan soʻrab: «Ey Allohning Rasuli, haj har yili (farzmi) yoki bir martami?» dedi. U zot: «Balki bir martadir. Kim ziyoda qilsa, u nafl boʻladi», dedilar. Abu Dovud aytadi: U Abu Sinon ad-Duʼaliydir. Abdul Jalil ibn Humayd va Sulaymon ibn Kasir ham az-Zuhriydan shunday rivoyat qildilar. Uqayl esa «Sinondan» deb (aytdi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ақраъ ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺдан сўраб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳаж ҳар йили (фарзми) ёки бир мартами?» деди. У зот: «Балки бир мартадир. Ким зиёда қилса, у нафл бўлади», дедилар. Абу Довуд айтади: У Абу Синон ад-Дуъалийдир. Абдул Жалил ибн Ҳумайд ва Сулаймон ибн Касир ҳам аз-Зуҳрийдан шундай ривоят қилдилар. Уқайл эса «Синондан» деб (айтди).
أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرَغِّبُ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ عَزِيمَةٍ وَقَالَ " إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ وَسُلْسِلَتْ فِيهِ الشَّيَاطِينُ " . أَرْسَلَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazon qiyomiga (kechalari nafl namoz oʻqishga) qatʼiy buyurmagan holda ragʻbatlantirar edilar va: «Ramazon kirganda jannat eshiklari ochiladi, doʻzax eshiklari yopiladi va unda shaytonlar zanjirband qilinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазон қиёмига (кечалари нафл намоз ўқишга) қатъий буюрмаган ҳолда рағбатлантирар эдилар ва: «Рамазон кирганда жаннат эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва унда шайтонлар занжирбанд қилинади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ الصَّلاَةُ أَوَّلُ مَا فُرِضَتْ رَكْعَتَيْنِ فَأُقِرَّتْ صَلاَةُ السَّفَرِ، وَأُتِمَّتْ صَلاَةُ الْحَضَرِ. قَالَ الزُّهْرِيُّ فَقُلْتُ لِعُرْوَةَ مَا بَالُ عَائِشَةَ تُتِمُّ قَالَ تَأَوَّلَتْ مَا تَأَوَّلَ عُثْمَانُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Namozlar dastlab farz qilinganda, har biri ikki rakatdan edi. Keyin safardagi namoz oʻsha holida qoldirildi, musofir boʻlmagan(lar)ning namozi esa toʻliq (toʻrt rakat) qilindi». Zuhriy: «Men Urvadan: ‹Oishani (safarda) toʻliq namoz oʻqishga nima undadi?› — deb (soʻradim). U: ‹U Usmon qilgandek qildi›, — deb javob berdi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Намозлар дастлаб фарз қилинганда, ҳар бири икки ракатдан эди. Кейин сафардаги намоз ўша ҳолида қолдирилди, мусофир бўлмаган(лар)нинг намози эса тўлиқ (тўрт ракат) қилинди». Зуҳрий: «Мен Урвадан: ‹Оишани (сафарда) тўлиқ намоз ўқишга нима ундади?› — деб (сўрадим). У: ‹У Усмон қилгандек қилди›, — деб жавоб берди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ عُيَيْنَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu (hadis) Ibn Uyaynaning hadisiga oʻxshash rivoyat qilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу (ҳадис) Ибн Уяйнанинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الشَّرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحُلْوُ الْبَارِدُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ مِثْلَ هَذَا عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ga ichimliklarning eng yoqimlisi shirin va sovuq (ichimlik) edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bir necha (roviy) Ibn Uyaynadan, u Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan shu kabi rivoyat qilgan. Sahih boʻlgani esa az-Zuhriydan Nabiy ﷺ dan mursal holda rivoyat qilingan (shakl)dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ га ичимликларнинг энг ёқимлиси ширин ва совуқ (ичимлик) эди», деди. Абу Исо айтди: Бир неча (ровий) Ибн Уяйнадан, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан шу каби ривоят қилган. Саҳиҳ бўлгани эса аз-Зуҳрийдан Набий ﷺ дан мурсал ҳолда ривоят қилинган (шакл)дир.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، - الْمَعْنَى - أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِإِسْنَادِ ابْنِ حَنْبَلٍ عَنْ حَمَّادٍ، وَمَعْنَاهُ، قَالَ بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ لِكُلِّ صَلاَةٍ وَلَمْ يُنَادِ فِي الأُولَى وَلَمْ يُسَبِّحْ عَلَى أَثَرِ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا . قَالَ مَخْلَدٌ لَمْ يُنَادِ فِي وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Har bir namoz uchun bitta iqomat bilan (oʻqidilar), birinchisida azon aytmadilar va ikkisidan birortasining ortidan ham nafl oʻqimadilar». Maxlad: «Ularning birortasida ham azon aytmadilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Ҳар бир намоз учун битта иқомат билан (ўқидилар), биринчисида азон айтмадилар ва иккисидан бирортасининг ортидан ҳам нафл ўқимадилар». Махлад: «Уларнинг бирортасида ҳам азон айтмадилар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، - خُرَاسَانِيٌّ - قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ramazon kirganda rahmat eshiklari ochiladi, jahannam eshiklari yopiladi va shaytonlar zanjirband qilinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рамазон кирганда раҳмат эшиклари очилади, жаҳаннам эшиклари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади», дедилар.