Muso ibn Ismoil biz

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُسَوِّينَا فِي الصُّفُوفِ كَمَا يُقَوَّمُ الْقِدْحُ حَتَّى إِذَا ظَنَّ أَنْ قَدْ أَخَذْنَا ذَلِكَ عَنْهُ وَفَقِهْنَا أَقْبَلَ ذَاتَ يَوْمٍ بِوَجْهِهِ إِذَا رَجُلٌ مُنْتَبِذٌ بِصَدْرِهِ فَقَالَ ‏"‏ لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ وُجُوهِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytdi: Hammod bizga aytdi: Simok ibn Harbdan rivoyat qiladi. U dedi: Men Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ bizni saflarda xuddi oʻq togʻrilanganidek togʻrilar edilar. Nihoyat, biz buni u zotdan oʻrganib, anglab yetdik deb oʻylaganlarida, bir kuni yuzlarini bizga oʻgirdilar va birdan koʻkragini (safdan) chiqarib turgan bir kishini (koʻrib): «Saflaringizni togʻrilaysizlar, aks holda Alloh albatta yuzlaringizni bir-biriga qarama-qarshi qilib qoʻyadi», dedilar.Мусо ибн Исмоил бизга айтди: Ҳаммод бизга айтди: Симок ибн Ҳарбдан ривоят қилади. У деди: Мен Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ бизни сафларда худди ўқ тоғриланганидек тоғрилар эдилар. Ниҳоят, биз буни у зотдан ўрганиб, англаб етдик деб ўйлаганларида, бир куни юзларини бизга ўгирдилар ва бирдан кўкрагини (сафдан) чиқариб турган бир кишини (кўриб): «Сафларингизни тоғрилайсизлар, акс ҳолда Аллоҳ албатта юзларингизни бир-бирига қарама-қарши қилиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ لِتَسْتَعِينَ فِي كِتَابَتِهَا فَقَالَتْ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ فَأَعِينِينِي ‏.‏ فَقَالَتْ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا عَدَّةً وَاحِدَةً وَأُعْتِقَكِ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ ‏.‏ فَذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا وَسَاقَ الْحَدِيثَ نَحْوَ الزُّهْرِيِّ زَادَ فِي كَلاَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِهِ ‏"‏ مَا بَالُ رِجَالٍ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ يَا فُلاَنُ وَالْوَلاَءُ لِي إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga rivoyat qilib dedi: Vuhayb bizga rivoyat qilib dedi: U Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U dedi: Barira ozodlik shartnomasida yordam soʻrab keldi va: «Men ahlim bilan har yili bir uqiyadan toʻqqiz uqiyaga ozodlik shartnomasi tuzganman, menga yordam ber», dedi. Men: «Agar ahling uni bir yoʻla sanab berishim, seni ozod qilishim va merosxoʻrlik haqqing (valo) menga boʻlishini yoqtirsalar, men shuni qilaman», dedim. Soʻng u ahlining oldiga ketdi. Shundan keyin rovi hadisni az-Zuhriynikiga oʻxshatib davom ettirdi va Nabiy ﷺ ning soʻzlarining oxirida shuni qoʻshdi: «Baʼzi kishilarga nima boʻldiki, ulardan biri: ‹Ey falonchi, ozod qil, valo esa menga boʻlsin›, deydi? Aslida merosxoʻrlik haqqi (valo) ozod qilgan kishigagina boʻladi».Мусо ибн Исмоил бизга ривоят қилиб деди: Вуҳайб бизга ривоят қилиб деди: У Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Барира озодлик шартномасида ёрдам сўраб келди ва: «Мен аҳлим билан ҳар йили бир уқиядан тўққиз уқияга озодлик шартномаси тузганман, менга ёрдам бер», деди. Мен: «Агар аҳлинг уни бир йўла санаб беришим, сени озод қилишим ва меросхўрлик ҳаққинг (вало) менга бўлишини ёқтирсалар, мен шуни қиламан», дедим. Сўнг у аҳлининг олдига кетди. Шундан кейин рови ҳадисни аз-Зуҳрийникига ўхшатиб давом эттирди ва Набий ﷺ нинг сўзларининг охирида шуни қўшди: «Баъзи кишиларга нима бўлдики, улардан бири: ‹Эй фалончи, озод қил, вало эса менга бўлсин›, дейди? Аслида меросхўрлик ҳаққи (вало) озод қилган кишигагина бўлади».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنِ الْحَسَنِ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ ‏}‏ قَالَ خَلَقَ هَؤُلاَءِ لِهَذِهِ وَهَؤُلاَءِ لِهَذِهِ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga, Hammod, Xolid al-Hazzo Hasandan (rivoyat qilib aytdi): U (Hasan) Alloh taoloning: {Va (Alloh) ularni shuning uchun yaratdi} degan soʻzi haqida: «Bularni (jannat) uchun, anavilarni esa (doʻzax) uchun yaratdi», dedi.Мусо ибн Исмоил бизга, Ҳаммод, Холид ал-Ҳаззо Ҳасандан (ривоят қилиб айтди): У (Ҳасан) Аллоҳ таолонинг: {Ва (Аллоҳ) уларни шунинг учун яратди} деган сўзи ҳақида: «Буларни (жаннат) учун, анавиларни эса (дўзах) учун яратди», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا الْحَسَنُ مَكَّةَ فَكَلَّمَنِي فُقَهَاءُ أَهْلِ مَكَّةَ أَنْ أُكَلِّمَهُ فِي أَنْ يَجْلِسَ لَهُمْ يَوْمًا يَعِظُهُمْ فِيهِ ‏.‏ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَاجْتَمَعُوا فَخَطَبَهُمْ فَمَا رَأَيْتُ أَخْطَبَ مِنْهُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا أَبَا سَعِيدٍ مَنْ خَلَقَ الشَّيْطَانَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ خَلَقَ اللَّهُ الشَّيْطَانَ وَخَلَقَ الْخَيْرَ وَخَلَقَ الشَّرَّ ‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ كَيْفَ يَكْذِبُونَ عَلَى هَذَا الشَّيْخِ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga, Hammod, Humayd (rivoyat qilib) aytdi: Hasan bizga Makkaga keldi. Makka ahlining fuqaholari men bilan gaplashib, men u kishi bilan bir kun ularga vaʼz aytib oʻtirishi haqida soʻzlashishimni (iltimos qildilar). U: «Yaxshi», dedi. Bas, ular yigʻildilar, u esa ularga xutba qildi. Men undan koʻra notiqroq kishini koʻrmadim. Bir kishi: «Ey Abu Said, shaytonni kim yaratgan?» dedi. U: «Subhanalloh! Allohdan boshqa yaratguvchi bormi? Alloh shaytonni yaratdi, yaxshilikni yaratdi va yomonlikni yaratdi», dedi. (Oʻsha) kishi: «Alloh ularni halok qilsin! Bu shayx (chol) haqida qanday yolgʻon gapiradilar-a!» dedi.Мусо ибн Исмоил бизга, Ҳаммод, Ҳумайд (ривоят қилиб) айтди: Ҳасан бизга Маккага келди. Макка аҳлининг фуқаҳолари мен билан гаплашиб, мен у киши билан бир кун уларга ваъз айтиб ўтириши ҳақида сўзлашишимни (илтимос қилдилар). У: «Яхши», деди. Бас, улар йиғилдилар, у эса уларга хутба қилди. Мен ундан кўра нотиқроқ кишини кўрмадим. Бир киши: «Эй Абу Саид, шайтонни ким яратган?» деди. У: «Субҳаналлоҳ! Аллоҳдан бошқа яратгувчи борми? Аллоҳ шайтонни яратди, яхшиликни яратди ва ёмонликни яратди», деди. (Ўша) киши: «Аллоҳ уларни ҳалок қилсин! Бу шайх (чол) ҳақида қандай ёлғон гапирадилар-а!» деди.