Qays ibn Ubod

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ، فَدَخَلَ رَجُلٌ عَلَى وَجْهِهِ أَثَرُ الْخُشُوعِ، فَقَالُوا هَذَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ‏.‏ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ تَجَوَّزَ فِيهِمَا ثُمَّ خَرَجَ، وَتَبِعْتُهُ فَقُلْتُ إِنَّكَ حِينَ دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ قَالُوا هَذَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ مَا لاَ يَعْلَمُ وَسَأُحَدِّثُكَ لِمَ ذَاكَ رَأَيْتُ رُؤْيَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَصَصْتُهَا عَلَيْهِ، وَرَأَيْتُ كَأَنِّي فِي رَوْضَةٍ ـ ذَكَرَ مِنْ سَعَتِهَا وَخُضْرَتِهَا ـ وَسْطَهَا عَمُودٌ مِنْ حَدِيدٍ، أَسْفَلُهُ فِي الأَرْضِ وَأَعْلاَهُ فِي السَّمَاءِ، فِي أَعْلاَهُ عُرْوَةٌ فَقِيلَ لَهُ ارْقَهْ‏.‏ قُلْتُ لاَ أَسْتَطِيعُ‏.‏ فَأَتَانِي مِنْصَفٌ فَرَفَعَ ثِيَابِي مِنْ خَلْفِي، فَرَقِيتُ حَتَّى كُنْتُ فِي أَعْلاَهَا، فَأَخَذْتُ بِالْعُرْوَةِ، فَقِيلَ لَهُ اسْتَمْسِكْ‏.‏ فَاسْتَيْقَظْتُ وَإِنَّهَا لَفِي يَدِي، فَقَصَصْتُهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تِلْكَ الرَّوْضَةُ الإِسْلاَمُ، وَذَلِكَ الْعَمُودُ عَمُودُ الإِسْلاَمِ، وَتِلْكَ الْعُرْوَةُ عُرْوَةُ الْوُثْقَى، فَأَنْتَ عَلَى الإِسْلاَمِ حَتَّى تَمُوتَ ‏"‏‏.‏ وَذَاكَ الرَّجُلُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ عُبَادٍ، عَنِ ابْنِ سَلاَمٍ، قَالَ وَصِيفٌ مَكَانَ مِنْصَفٌ‏.‏

Men Madina masjidida oʻtirgan edim. Shunda yuzida xushuʼ (qoʻrqinch va tavozeʼ) izi boʻlgan bir kishi kirdi. Ular: «Bu jannat ahlidan boʻlgan bir kishi», deyishdi. U ikki rakat namozni qisqartirib (yengil) oʻqib, soʻng chiqdi. Men uning ortidan ergashib: «Sen masjidga kirganingda, ular: ‹Bu jannat ahlidan boʻlgan bir kishi›, deyishdi», dedim. U: «Allohga qasamki, hech kimga bilmagan narsasini aytish loyiq emas. Men senga buning nimaligini aytib beray: men Paygʻambar ﷺ zamonlarida bir tush koʻrib, uni u zotga hikoya qilgandim. Men goʻyo bir bogʻda edim — uning kengligi va koʻkimtirligini (yashilligini) zikr qildi — uning oʻrtasida temirdan bir ustun bor edi, ostki qismi yerda, yuqori qismi osmonda edi, eng yuqorisida bir tutqich (halqa) bor edi. (Menga:) ‹Unga chiq›, deyildi. Men: ‹Qodir emasman›, dedim. Shunda menga bir xizmatkor kelib, ortimdan kiyimlarimni koʻtardi, men chiqdim, hatto uning eng yuqorisiga yetdim va tutqichni ushladim. (Menga:) ‹Mahkam ushla›, deyildi. Men uygʻonsam, u (tutqich) hamon qoʻlimda edi. Men buni Paygʻambar ﷺga hikoya qildim. U zot: ‹U bogʻ — islom; u ustun — islom ustunidir; u tutqich — eng mustahkam tutqich (urvatul-vusqo)dir. Sen oʻlguningcha islom ustida (sobit) boʻlasan›, dedilar», dedi. Va u kishi Abdulloh ibn Salom edi. Xalifa menga aytdi: Bizga Muoz, unga Ibn Avn, Muhammaddan, bizga Qays ibn Ubod, Ibn Salomdan (rivoyat qildi). U ‹minsaf› (xizmatkor) oʻrniga ‹vasif› (yosh xizmatkor) (degan soʻzni) ishlatdi.Мен Мадина масжидида ўтирган эдим. Шунда юзида хушуъ (қўрқинч ва тавозеъ) изи бўлган бир киши кирди. Улар: «Бу жаннат аҳлидан бўлган бир киши», дейишди. У икки ракат намозни қисқартириб (енгил) ўқиб, сўнг чиқди. Мен унинг ортидан эргашиб: «Сен масжидга кирганингда, улар: ‹Бу жаннат аҳлидан бўлган бир киши›, дейишди», дедим. У: «Аллоҳга қасамки, ҳеч кимга билмаган нарсасини айтиш лойиқ эмас. Мен сенга бунинг нималигини айтиб берай: мен Пайғамбар ﷺ замонларида бир туш кўриб, уни у зотга ҳикоя қилгандим. Мен гўё бир боғда эдим — унинг кенглиги ва кўкимтирлигини (яшиллигини) зикр қилди — унинг ўртасида темирдан бир устун бор эди, остки қисми ерда, юқори қисми осмонда эди, энг юқорисида бир тутқич (ҳалқа) бор эди. (Менга:) ‹Унга чиқ›, дейилди. Мен: ‹Қодир эмасман›, дедим. Шунда менга бир хизматкор келиб, ортимдан кийимларимни кўтарди, мен чиқдим, ҳатто унинг энг юқорисига етдим ва тутқични ушладим. (Менга:) ‹Маҳкам ушла›, дейилди. Мен уйғонсам, у (тутқич) ҳамон қўлимда эди. Мен буни Пайғамбар ﷺга ҳикоя қилдим. У зот: ‹У боғ — ислом; у устун — ислом устунидир; у тутқич — энг мустаҳкам тутқич (урватул-вусқо)дир. Сен ўлгунингча ислом устида (собит) бўласан›, дедилар», деди. Ва у киши Абдуллоҳ ибн Салом эди. Халифа менга айтди: Бизга Муоз, унга Ибн Авн, Муҳаммаддан, бизга Қайс ибн Убод, Ибн Саломдан (ривоят қилди). У ‹минсаф› (хизматкор) ўрнига ‹васиф› (ёш хизматкор) (деган сўзни) ишлатди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ يُقْسِمُ لَنَزَلَتْ هَؤُلاَءِ الآيَاتُ فِي هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

Men Abu Zar (roziyallohu anhu)ning: «Albatta mana bu oyatlar mana bu olti kishi (toifa) haqida Badr kuni nozil boʻldi», deb qasam ichganini eshitdim — shunga oʻxshash (rivoyat).Мен Абу Зар (розияллоҳу анҳу)нинг: «Албатта мана бу оятлар мана бу олти киши (тоифа) ҳақида Бадр куни нозил бўлди», деб қасам ичганини эшитдим — шунга ўхшаш (ривоят).

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ يُقْسِمُ فِيهَا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="22" aya_start="19" aya_end="19"]{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ نَزَلَتْ فِي حَمْزَةَ وَصَاحِبَيْهِ، وَعُتْبَةَ وَصَاحِبَيْهِ يَوْمَ بَرَزُوا فِي يَوْمِ بَدْرٍ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ‏.‏ وَقَالَ عُثْمَانُ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ قَوْلَهُ‏.‏

(Qays ibn Ubod, Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, u: «Bu oyat — ‹Mana bu ikki xasm Robbilari haqida bahslashdilar› (Haj surasi, 19) — Hamza va uning ikki sherigi hamda Utba va uning ikki sherigi haqida — Badr kuni (jangga) chiqganlarida — nozil boʻ ldi», deb qasam ichar edi.(Қайс ибн Убод, Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, у: «Бу оят — ‹Мана бу икки хасм Роббилари ҳақида баҳслашдилар› (Ҳаж сураси, 19) — Ҳамза ва унинг икки шериги ҳамда Утба ва унинг икки шериги ҳақида — Бадр куни (жангга) чиқганларида — нозил бў лди», деб қасам ичар эди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنَا أَوَّلُ، مَنْ يَجْثُو بَيْنَ يَدَىِ الرَّحْمَنِ لِلْخُصُومَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‏.‏ قَالَ قَيْسٌ وَفِيهِمْ نَزَلَتْ ‏[quran sura="22" aya_start="19" aya_end="19"]{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ قَالَ هُمُ الَّذِينَ بَارَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ عَلِيٌّ وَحَمْزَةُ وَعُبَيْدَةُ وَشَيْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَعُتْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ‏.‏

(Qays ibn Ubod, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, u: «Men — qiyomat kuni xusumat (daʼvo) uchun Rahmon huzurida birinchi boʻ lib tiz choʻ kadigan (kishi)man», dedi. Qays aytdi: ‹Mana bu ikki xasm Robbilari haqida bahslashdilar› (Haj surasi, 19) (oyati) ular haqida nozil boʻ ldi; ular — Badr kuni (jangga) chiqganlar: Ali, Hamza, Ubayda, hamda Shayba ibn Rabia, Utba ibn Rabia va Valid ibn Utba edilar.(Қайс ибн Убод, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, у: «Мен — қиёмат куни хусумат (даъво) учун Раҳмон ҳузурида биринчи бў либ тиз чў кадиган (киши)ман», деди. Қайс айтди: ‹Мана бу икки хасм Роббилари ҳақида баҳслашдилар› (Ҳаж сураси, 19) (ояти) улар ҳақида нозил бў лди; улар — Бадр куни (жангга) чиқганлар: Али, Ҳамза, Убайда, ҳамда Шайба ибн Рабиа, Утба ибн Рабиа ва Валид ибн Утба эдилар.