حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ، الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، خَرَجَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلَى الْيَمَنِ فَأَرْسَلَ إِلَى امْرَأَتِهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ مِنْ طَلاَقِهَا وَأَمَرَ لَهَا الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِنَفَقَةٍ فَقَالاَ لَهَا وَاللَّهِ مَا لَكِ نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَامِلاً . فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ لَهُ قَوْلَهُمَا . فَقَالَ " لاَ نَفَقَةَ لَكِ " . فَاسْتَأْذَنَتْهُ فِي الاِنْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا . فَقَالَتْ أَيْنَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلاَ يَرَاهَا فَلَمَّا مَضَتْ عِدَّتُهَا أَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا مَرْوَانُ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ يَسْأَلُهَا عَنِ الْحَدِيثِ فَحَدَّثَتْهُ بِهِ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنِ امْرَأَةٍ سَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا . فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا قَوْلُ مَرْوَانَ فَبَيْنِي وَبَيْنَكُمُ الْقُرْآنُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ} الآيَةَ قَالَتْ هَذَا لِمَنْ كَانَتْ لَهُ مُرَاجَعَةٌ فَأَىُّ أَمْرٍ يَحْدُثُ بَعْدَ الثَّلاَثِ فَكَيْفَ تَقُولُونَ لاَ نَفَقَةَ لَهَا إِذَا لَمْ تَكُنْ حَامِلاً فَعَلاَمَ تَحْبِسُونَهَا.
Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs ibn al-Mugʻira Ali ibn Abu Tolib bilan Yamanga chiqdi va xotini Fotima bint Qaysga, taloqidan qolgan bir taloq (xabari) bilan (odam) yubordi (yaʼni oxirgi taloqni qildi). Hamda al-Horis ibn Hishom va Ayyosh ibn Abu Rabiaga unga nafaqa berishni buyurdi. Shunda u ikkovi (Fotimaga): «Vallohi, agar homilador boʻlmasang, senga nafaqa yoʻq», dedilar. (Fotima) Nabiy ﷺ ning oldiga kelib u ikkovining soʻzini u zotga aytdi. U zot: «Senga nafaqa yoʻq», dedilar. Soʻng (Fotima) u zotdan koʻchib oʻtishga izn soʻradi, u zot unga izn berdilar. (Fotima): «Qayerga, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Ibn Ummu Maktumning oldiga», dedilar. U (Ibn Ummu Maktum) koʻr edi, (Fotima) kiyimini uning oldida yechardi, u (Fotimani) koʻrmasdi. Idda(si) oʻtgach, Nabiy ﷺ uni Usoma ibn Zaydga nikohlab berdilar. Marvon unga Qabisa ibn Zuʼaybni yuborib, undan bu hadisni soʻradi. (Fotima) unga buni soʻzlab berdi. Shunda Marvon: «Biz bu hadisni faqat bir ayoldan eshitdik. Biz odamlarni (rioya qilayotgan) ehtiyot (yoʻl)ni tutamiz (yaʼni taloq qilingan ayol uyidan chiqmasin)», dedi. Marvonning soʻzi Fotimaga yetganda, u: «Men bilan sizlarning oramizda Qurʼon (hukm chiqaradi). Alloh azza va jalla: {Ularni uylaridan chiqarmanglar} (Taloq 1) — degan oyatni (aytgan)», dedi. (Fotima yana): «Bu (oyat) rajʼiy (qaytarib olish mumkin boʻlgan) taloq qilingan ayol haqidadir. Uch (taloq)dan keyin esa qanday ish yangidan boʻladi (qaytarib olish boʻlmaydi)? Bas, qanday qilib: homilador boʻlmasa, unga nafaqa yoʻq, deysizlar-u, soʻng nima sababdan uni (uyda) ushlab turasizlar?» dedi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс ибн ал-Муғира Али ибн Абу Толиб билан Яманга чиқди ва хотини Фотима бинт Қайсга, талоқидан қолган бир талоқ (хабари) билан (одам) юборди (яъни охирги талоқни қилди). Ҳамда ал-Ҳорис ибн Ҳишом ва Айёш ибн Абу Рабиага унга нафақа беришни буюрди. Шунда у иккови (Фотимага): «Валлоҳи, агар ҳомиладор бўлмасанг, сенга нафақа йўқ», дедилар. (Фотима) Набий ﷺ нинг олдига келиб у икковининг сўзини у зотга айтди. У зот: «Сенга нафақа йўқ», дедилар. Сўнг (Фотима) у зотдан кўчиб ўтишга изн сўради, у зот унга изн бердилар. (Фотима): «Қаерга, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ибн Умму Мактумнинг олдига», дедилар. У (Ибн Умму Мактум) кўр эди, (Фотима) кийимини унинг олдида ечарди, у (Фотимани) кўрмасди. Идда(си) ўтгач, Набий ﷺ уни Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар. Марвон унга Қабиса ибн Зуъайбни юбориб, ундан бу ҳадисни сўради. (Фотима) унга буни сўзлаб берди. Шунда Марвон: «Биз бу ҳадисни фақат бир аёлдан эшитдик. Биз одамларни (риоя қилаётган) эҳтиёт (йўл)ни тутамиз (яъни талоқ қилинган аёл уйидан чиқмасин)», деди. Марвоннинг сўзи Фотимага етганда, у: «Мен билан сизларнинг орамизда Қуръон (ҳукм чиқаради). Аллоҳ азза ва жалла: {Уларни уйларидан чиқарманглар} (Талоқ 1) — деган оятни (айтган)», деди. (Фотима яна): «Бу (оят) ражъий (қайтариб олиш мумкин бўлган) талоқ қилинган аёл ҳақидадир. Уч (талоқ)дан кейин эса қандай иш янгидан бўлади (қайтариб олиш бўлмайди)? Бас, қандай қилиб: ҳомиладор бўлмаса, унга нафақа йўқ, дейсизлар-у, сўнг нима сабабдан уни (уйда) ушлаб турасизлар?» деди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالَ حَرْمَلَةُ حَدَّثَنَا وَقَالَ أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، - حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَاهُ، كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَرْقَمِ الزُّهْرِيِّ يَأْمُرُهُ أَنْ يَدْخُلَ، عَلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ الأَسْلَمِيَّةِ فَيَسْأَلَهَا عَنْ حَدِيثِهَا وَعَمَّا قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَفْتَتْهُ فَكَتَبَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ يُخْبِرُهُ أَنَّ سُبَيْعَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ سَعْدِ ابْنِ خَوْلَةَ وَهُوَ فِي بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ عَنْهَا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهْىَ حَامِلٌ فَلَمْ تَنْشَبْ أَنْ وَضَعَتْ حَمْلَهَا بَعْدَ وَفَاتِهِ فَلَمَّا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا تَجَمَّلَتْ لِلْخُطَّابِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ - فَقَالَ لَهَا مَا لِي أَرَاكِ مُتَجَمِّلَةً لَعَلَّكِ تَرْجِينَ النِّكَاحَ إِنَّكِ وَاللَّهِ مَا أَنْتِ بِنَاكِحٍ حَتَّى تَمُرَّ عَلَيْكِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ . قَالَتْ سُبَيْعَةُ فَلَمَّا قَالَ لِي ذَلِكَ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي حِينَ أَمْسَيْتُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَأَفْتَانِي بِأَنِّي قَدْ حَلَلْتُ حِينَ وَضَعْتُ حَمْلِي وَأَمَرَنِي بِالتَّزَوُّجِ إِنْ بَدَا لِي . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَلاَ أَرَى بَأْسًا أَنْ تَتَزَوَّجَ حِينَ وَضَعَتْ وَإِنْ كَانَتْ فِي دَمِهَا غَيْرَ أَنْ لاَ يَقْرَبُهَا زَوْجُهَا حَتَّى تَطْهُرَ .
Subayʼa bint al-Horis al-Aslamiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Saʼd ibn Xavlaning (xotini) boʻlgan — u (Saʼd) Banu Omir ibn Luayydan boʻlib, Badrda qatnashganlardan edi. U (Saʼd) Vidolashuv hajji (yili) vafot etgan paytda u (Subayʼa) homilador edi. Eri vafotidan keyin koʻp oʻtmay homilasini tugʻib qoʻydi. Nifosidan poklanib chiqqach, sovchilar uchun bezandi. Shunda uning oldiga Abus-Sanobil ibn Baʼkak — Banu Abdiddordan bir kishi — kirib, unga: «Senga nima boʻldi, seni bezangan holda koʻryapman? Balki turmushga chiqishni umid qilayotgandirsan? Vallohi, sen toʻrt oy oʻn (kun) oʻtmaguncha turmushga chiqa olmaysan», dedi. Subayʼa dedi: «U menga shuni aytgach, kech kirgan paytda kiyimlarimni oʻzimga oʻrab, Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldim va u zotdan bu haqda soʻradim. U zot menga homilamni tugʻqan paytimda (iddadan chiqib) halol boʻlganligim haqida fatvo berdilar va istasam turmushga chiqishimga buyurdilar».Субайъа бинт ал-Ҳорис ал-Асламийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Саъд ибн Хавланинг (хотини) бўлган — у (Саъд) Бану Омир ибн Луаййдан бўлиб, Бадрда қатнашганлардан эди. У (Саъд) Видолашув ҳажжи (йили) вафот этган пайтда у (Субайъа) ҳомиладор эди. Эри вафотидан кейин кўп ўтмай ҳомиласини туғиб қўйди. Нифосидан покланиб чиққач, совчилар учун безанди. Шунда унинг олдига Абус-Санобил ибн Баъкак — Бану Абдиддордан бир киши — кириб, унга: «Сенга нима бўлди, сени безанган ҳолда кўряпман? Балки турмушга чиқишни умид қилаётгандирсан? Валлоҳи, сен тўрт ой ўн (кун) ўтмагунча турмушга чиқа олмайсан», деди. Субайъа деди: «У менга шуни айтгач, кеч кирган пайтда кийимларимни ўзимга ўраб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келдим ва у зотдан бу ҳақда сўрадим. У зот менга ҳомиламни туғқан пайтимда (иддадан чиқиб) ҳалол бўлганлигим ҳақида фатво бердилар ва истасам турмушга чиқишимга буюрдилар».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ لَهَا أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بَلَى ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ " . قُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ " . فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ " . قُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ " . فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ " . قُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ " . فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ " . فَقُلْنَا لاَ وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَتْ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ - قَالَتْ - فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلاً رَقِيقًا يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ . قَالَ فَقَالَ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ . قَالَتْ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ وَقَالَ لَهُمَا " أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ " . فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهُوَ قَائِمٌ بِصَلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ هَاتِ . فَعَرَضْتُ حَدِيثَهَا عَلَيْهِ فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شِيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ . قَالَ هُوَ عَلِيٌّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning (kasalliklari) ogʻirlashdi va: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng (oʻrinlaridan) turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. Odamlar masjidda toʻplanib, oxirgi xufton namozi uchun Rasululloh ﷺ ni kutib oʻtirishardi. Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqishi haqida (xabar) yubordilar. Elchi unga kelib: «Rasululloh ﷺ sizga odamlarga namoz oʻqishingizni buyurmoqdalar», dedi. Abu Bakr — u koʻngli yumshoq kishi edi — «Ey Umar, odamlarga namoz oʻqib ber», dedi. Shunda Umar: «Sen bunga haqliroqsan», dedi. Shu kunlari odamlarga Abu Bakr namoz oʻqib berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar va peshin namozi uchun ikki kishining oʻrtasida — biri Abbos edi — (suyanib) chiqdilar, Abu Bakr esa odamlarga namoz oʻqib turardi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, ammo Nabiy ﷺ unga chekinmaslik haqida ishora qildilar va u ikkoviga: «Meni uning yoniga oʻtkazib qoʻyinglar», dedilar. Ular u zotni Abu Bakrning yoniga oʻtkazib qoʻyishdi. Abu Bakr tik turib Nabiy ﷺ ning namoziga (ergashib) namoz oʻqir, odamlar esa Abu Bakrning namoziga (ergashib) namoz oʻqishardi, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. Ubaydulloh dedi: Soʻng men Abdulloh ibn Abbosning oldiga kirib unga: «Oisha menga Rasululloh ﷺ ning kasalliklari haqida aytib bergan (hadis)ni sizga keltirsam (boʻladimi)?» dedim. U: «Keltir», dedi. Men uning hadisini unga keltirdim, u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat: «(Oisha) senga Abbos bilan birga boʻlgan kishining (ismini) aytib berdimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «U Ali edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг (касалликлари) оғирлашди ва: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг (ўринларидан) турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. Одамлар масжидда тўпланиб, охирги хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺ ни кутиб ўтиришарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга одамларга (имом бўлиб) намоз ўқиши ҳақида (хабар) юбордилар. Элчи унга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизга одамларга намоз ўқишингизни буюрмоқдалар», деди. Абу Бакр — у кўнгли юмшоқ киши эди — «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер», деди. Шунда Умар: «Сен бунга ҳақлироқсан», деди. Шу кунлари одамларга Абу Бакр намоз ўқиб берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сездилар ва пешин намози учун икки кишининг ўртасида — бири Аббос эди — (суяниб) чиқдилар, Абу Бакр эса одамларга намоз ўқиб турарди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, аммо Набий ﷺ унга чекинмаслик ҳақида ишора қилдилар ва у икковига: «Мени унинг ёнига ўтказиб қўйинглар», дедилар. Улар у зотни Абу Бакрнинг ёнига ўтказиб қўйишди. Абу Бакр тик туриб Набий ﷺ нинг намозига (эргашиб) намоз ўқир, одамлар эса Абу Бакрнинг намозига (эргашиб) намоз ўқишарди, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. Убайдуллоҳ деди: Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига кириб унга: «Оиша менга Расулуллоҳ ﷺ нинг касалликлари ҳақида айтиб берган (ҳадис)ни сизга келтирсам (бўладими)?» дедим. У: «Келтир», деди. Мен унинг ҳадисини унга келтирдим, у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат: «(Оиша) сенга Аббос билан бирга бўлган кишининг (исмини) айтиб бердими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «У Али эди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ قَالَ لِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ تَعْلَمُ - وَقَالَ هَارُونُ تَدْرِي - آخِرَ سُورَةٍ نَزَلَتْ مِنَ الْقُرْآنِ نَزَلَتْ جَمِيعًا قُلْتُ نَعَمْ . { إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ} قَالَ صَدَقْتَ . وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ أَبِي شَيْبَةَ تَعْلَمُ أَىُّ سُورَةٍ . وَلَمْ يَقُلْ آخِرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos menga: «Sen bilasanmi — Horun (rivoyatida): sen biladirmisan — Qurʼondan yaxlit holda nozil boʻlgan eng oxirgi sura qaysiligini?» dedi. Men: «Ha, {Allohning nusrati va fath kelganda} (surasi)», dedim. U: «Toʻgʻri aytding», dedi. Ibn Abu Shaybaning rivoyatida: «Sen qaysi sura ekanini bilasanmi?» (deyilgan) boʻlib, u «eng oxirgi» demagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос менга: «Сен биласанми — Ҳорун (ривоятида): сен биладирмисан — Қуръондан яхлит ҳолда нозил бўлган энг охирги сура қайсилигини?» деди. Мен: «Ҳа, {Аллоҳнинг нусрати ва фатҳ келганда} (сураси)», дедим. У: «Тўғри айтдинг», деди. Ибн Абу Шайбанинг ривоятида: «Сен қайси сура эканини биласанми?» (дейилган) бўлиб, у «энг охирги» демаган.