Urva ibn az-Zubayr

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلَام فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ قَالَ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكَ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَّا عَمِلْتُ بِهِ وَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الْأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ الْيَوْمَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasulullohning ﷺ qizi Fotima Rasululloh ﷺ vafotidan keyin Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ qoldirgan, Alloh u zotga ato etgan meros mol-mulkdan oʻz ulushini boʻlib berishini soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga: «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros qolmas, biz nima qoldirsak, u sadaqadir›, deganlar», dedi. Fotima alayhassalom gʻazablanib, Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan yuz oʻgirdi va vafotigacha undan yuz oʻgirgan holida qoldi. U Rasululloh ﷺ vafotidan keyin olti oy yashadi. Fotima (roziyallohu anho) Abu Bakrdan Rasululloh ﷺ Xaybar va Fadakdan hamda Madinadagi sadaqasidan qoldirgan mol-mulkdagi ulushini soʻrar edi, Abu Bakr esa unga buni bermadi va: «Rasululloh ﷺ amal qilgan hech narsani men amal qilmay qoldirmayman, agar u zotning ishidan bir narsani tark etsam, adashib ketishimdan qoʻrqaman», dedi. U zotning Madinadagi sadaqasini Umar Ali va Abbosga topshirdi, uni Ali oʻz qoʻliga oldi. Xaybar va Fadakni esa Umar (roziyallohu anhu) oʻzida ushlab qoldi va: «Bu ikkisi Rasululloh ﷺ sadaqasi, u zotning uchraydigan haqlari va ehtiyojlari uchun edi, ularning ishi voliyi amrning ixtiyorida», dedi. Ular shu kungacha oʻsha holida turibdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳнинг ﷺ қизи Фотима Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган, Аллоҳ у зотга ато этган мерос мол-мулкдан ўз улушини бўлиб беришини сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос қолмас, биз нима қолдирсак, у садақадир›, деганлар», деди. Фотима алайҳассалом ғазабланиб, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан юз ўгирди ва вафотигача ундан юз ўгирган ҳолида қолди. У Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин олти ой яшади. Фотима (розияллоҳу анҳо) Абу Бакрдан Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ва Фадакдан ҳамда Мадинадаги садақасидан қолдирган мол-мулкдаги улушини сўрар эди, Абу Бакр эса унга буни бермади ва: «Расулуллоҳ ﷺ амал қилган ҳеч нарсани мен амал қилмай қолдирмайман, агар у зотнинг ишидан бир нарсани тарк этсам, адашиб кетишимдан қўрқаман», деди. У зотнинг Мадинадаги садақасини Умар Али ва Аббосга топширди, уни Али ўз қўлига олди. Хайбар ва Фадакни эса Умар (розияллоҳу анҳу) ўзида ушлаб қолди ва: «Бу иккиси Расулуллоҳ ﷺ садақаси, у зотнинг учрайдиган ҳақлари ва эҳтиёжлари учун эди, уларнинг иши волийи амрнинг ихтиёрида», деди. Улар шу кунгача ўша ҳолида турибди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الْأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهَا عَنْ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلَّا صَنَعْتُهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlari Fotima Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)ga odam yuborib, Rasululloh ﷺdan qolgan merosini — Alloh u zotga Madinada bergan fayʼdan, Fadakdan va Xaybar xumsidan qolgan narsalardan — soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga (paygʻambarlarga) meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammadning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlar. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺning sadaqasidan hech narsani u zot davridagi holatidan oʻzgartirmayman va unda Rasululloh ﷺ qilgan ishni qilaman», dedilar. Abu Bakr Fotimaga undan hech narsa berishdan bosh tortdilar. Shunda Fotima bundan Abu Bakrdan xafa boʻldi. Abu Bakr: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Rasululloh ﷺning qarindoshligi menga oʻz qarindoshimni koʻrgandan koʻra sevimliroqdir. Bu mollar borasida oramizda kelib chiqqan ishga kelsak, men unda haqdan chetga chiqmadim va Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmadim», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотима Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)га одам юбориб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросини — Аллоҳ у зотга Мадинада берган файъдан, Фадакдан ва Хайбар хумсидан қолган нарсалардан — сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга (пайғамбарларга) мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммаднинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганлар. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг садақасидан ҳеч нарсани у зот давридаги ҳолатидан ўзгартирмайман ва унда Расулуллоҳ ﷺ қилган ишни қиламан», дедилар. Абу Бакр Фотимага ундан ҳеч нарса беришдан бош тортдилар. Шунда Фотима бундан Абу Бакрдан хафа бўлди. Абу Бакр: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлиги менга ўз қариндошимни кўргандан кўра севимлироқдир. Бу моллар борасида орамизда келиб чиққан ишга келсак, мен унда ҳақдан четга чиқмадим ва Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي الزُّبَيْرُ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ أَقْبَلَتْ امْرَأَةٌ تَسْعَى حَتَّى إِذَا كَادَتْ أَنْ تُشْرِفَ عَلَى الْقَتْلَى قَالَ فَكَرِهَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَرَاهُمْ فَقَالَ الْمَرْأَةَ الْمَرْأَةَ قَالَ الزُّبَيْرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَتَوَسَّمْتُ أَنَّهَا أُمِّي صَفِيَّةُ قَالَ فَخَرَجْتُ أَسْعَى إِلَيْهَا فَأَدْرَكْتُهَا قَبْلَ أَنْ تَنْتَهِيَ إِلَى الْقَتْلَى قَالَ فَلَدَمَتْ فِي صَدْرِي وَكَانَتْ امْرَأَةً جَلْدَةً قَالَتْ إِلَيْكَ لَا أَرْضَ لَكَ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَزَمَ عَلَيْكِ قَالَ فَوَقَفَتْ وَأَخْرَجَتْ ثَوْبَيْنِ مَعَهَا فَقَالَتْ هَذَانِ ثَوْبَانِ جِئْتُ بِهِمَا لِأَخِي حَمْزَةَ فَقَدْ بَلَغَنِي مَقْتَلُهُ فَكَفِّنُوهُ فِيهِمَا قَالَ فَجِئْنَا بِالثَّوْبَيْنِ لِنُكَفِّنَ فِيهِمَا حَمْزَةَ فَإِذَا إِلَى جَنْبِهِ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ قَتِيلٌ قَدْ فُعِلَ بِهِ كَمَا فُعِلَ بِحَمْزَةَ قَالَ فَوَجَدْنَا غَضَاضَةً وَحَيَاءً أَنْ نُكَفِّنَ حَمْزَةَ فِي ثَوْبَيْنِ وَالْأَنْصَارِيُّ لَا كَفَنَ لَهُ فَقُلْنَا لِحَمْزَةَ ثَوْبٌ وَلِلْأَنْصَارِيِّ ثَوْبٌ فَقَدَرْنَاهُمَا فَكَانَ أَحَدُهُمَا أَكْبَرَ مِنْ الْآخَرِ فَأَقْرَعْنَا بَيْنَهُمَا فَكَفَّنَّا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا فِي الثَّوْبِ الَّذِي صَارَ لَهُ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni bir ayol yugurib keldi va oʻldirilganlarni koʻradigan joyga yaqinlashganida, Nabiy ﷺ uning ularni koʻrishini yoqtirmay: «Bu ayol, bu ayol!» dedilar. Zubayr (roziyallohu anhu) aytadi: Men bu ayol onam Safiyya ekanligini fahmladim va unga tomon yugurib chiqdim; oʻldirilganlarga yetib bormasidan oldin unga yetib oldim. U koʻksimga urdi — u kuchli ayol edi — va: «Nari tur, yerdan qol!» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ senga (bormaslikni) qatʼiy buyurdilar», dedim. Shunda u toʻxtadi va oʻzi bilan olib kelgan ikki boʻlak matoni chiqarib: «Bu ikki boʻlak matoni akam Hamza uchun olib keldim, uning oʻldirilgani menga yetib keldi; uni shu ikkisiga kafanlanglar», dedi. Biz Hamzani kafanlash uchun ikki boʻlak matoni olib keldik, ammo uning yonida ansorlardan bir kishi oʻldirilgan yotardi — unga ham Hamzaga qilingandek qilingan edi. Hamzani ikki boʻlak matoga kafanlab, ansoriyni kafansiz qoldirishni ep koʻrmadik va uyaldik. Shu bois: «Hamzaga bir boʻlak, ansoriyga bir boʻlak», dedik. Ikkisini oʻlchagan edik, biri ikkinchisidan kattaroq chiqdi; shunda ular oʻrtasida qurʼa tashladik va har birini oʻ ziga tushgan matoga kafanladik.Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни бир аёл югуриб келди ва ўлдирилганларни кўрадиган жойга яқинлашганида, Набий ﷺ унинг уларни кўришини ёқтирмай: «Бу аёл, бу аёл!» дедилар. Зубайр (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен бу аёл онам Сафийя эканлигини фаҳмладим ва унга томон югуриб чиқдим; ўлдирилганларга етиб бормасидан олдин унга етиб олдим. У кўксимга урди — у кучли аёл эди — ва: «Нари тур, ердан қол!» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ сенга (бормасликни) қатъий буюрдилар», дедим. Шунда у тўхтади ва ўзи билан олиб келган икки бўлак матони чиқариб: «Бу икки бўлак матони акам Ҳамза учун олиб келдим, унинг ўлдирилгани менга етиб келди; уни шу иккисига кафанланглар», деди. Биз Ҳамзани кафанлаш учун икки бўлак матони олиб келдик, аммо унинг ёнида ансорлардан бир киши ўлдирилган ётарди — унга ҳам Ҳамзага қилингандек қилинган эди. Ҳамзани икки бўлак матога кафанлаб, ансорийни кафансиз қолдиришни эп кўрмадик ва уялдик. Шу боис: «Ҳамзага бир бўлак, ансорийга бир бўлак», дедик. Иккисини ўлчаган эдик, бири иккинчисидан каттароқ чиқди; шунда улар ўртасида қуръа ташладик ва ҳар бирини ў зига тушган матога кафанладик.