أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ دَخَلْتُ عَلَى مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَذَكَرْنَا مَا يَكُونُ مِنْهُ الْوُضُوءُ فَقَالَ مَرْوَانُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ الْوُضُوءُ . فَقَالَ عُرْوَةُ مَا عَلِمْتُ ذَلِكَ . فَقَالَ مَرْوَانُ أَخْبَرَتْنِي بُسْرَةُ بِنْتُ صَفْوَانَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا مَسَّ أَحَدُكُمْ ذَكَرَهُ فَلْيَتَوَضَّأْ " .
Busra bint Safvon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ: «Biringiz zakarini ushlasa, taharat qilsin», deganlarini eshitgan.Бусра бинт Сафвон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз закарини ушласа, таҳарат қилсин», деганларини эшитган.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ ذَكَرَ مَرْوَانُ فِي إِمَارَتِهِ عَلَى الْمَدِينَةِ أَنَّهُ يُتَوَضَّأُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ إِذَا أَفْضَى إِلَيْهِ الرَّجُلُ بِيَدِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ وَقُلْتُ لاَ وُضُوءَ عَلَى مَنْ مَسَّهُ . فَقَالَ مَرْوَانُ أَخْبَرَتْنِي بُسْرَةُ بِنْتُ صَفْوَانَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ مَا يُتَوَضَّأُ مِنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَيُتَوَضَّأُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ " . قَالَ عُرْوَةُ فَلَمْ أَزَلْ أُمَارِي مَرْوَانَ حَتَّى دَعَا رَجُلاً مِنْ حَرَسِهِ فَأَرْسَلَهُ إِلَى بُسْرَةَ فَسَأَلَهَا عَمَّا حَدَّثَتْ مَرْوَانَ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ بُسْرَةُ بِمِثْلِ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْهَا مَرْوَانُ .
Busra bint Safvon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ nimalardan taharat qilinishini zikr etganlarini eshitgan. Rasululloh ﷺ: «Zakarni ushlaganidan soʻng taharat qilinadi», dedilar.Бусра бинт Сафвон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ нималардан таҳарат қилинишини зикр этганларини эшитган. Расулуллоҳ ﷺ: «Закарни ушлаганидан сўнг таҳарат қилинади», дедилар.
أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ كَلَّمَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَائِشَةُ جَالِسَةٌ فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ أَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ تَرَى فِي النَّوْمِ مَا يَرَى الرَّجُلُ أَفَتَغْتَسِلُ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لَهَا أُفٍّ لَكِ أَوَتَرَى الْمَرْأَةُ ذَلِكِ فَالْتَفَتَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Rasululloh ﷺga gapirdi, Oisha esa oʻtirgan edi. U: «Ey Allohning Rasuli! Alloh haqiqatdan uyalmaydi. Ayol tushida erkak koʻradigan narsani koʻrsa, shundan gʻusl qiladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ha», dedilar. Oisha aytadi: Men unga: «Uf senga! Ayol ham buni koʻradimi?» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga qarab: «Qoʻling tuproqqa belangur! Boʻlmasa bolaning oʻxshashligi qayerdan boʻladi?» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Расулуллоҳ ﷺга гапирди, Оиша эса ўтирган эди. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Аллоҳ ҳақиқатдан уялмайди. Аёл тушида эркак кўрадиган нарсани кўрса, шундан ғусл қиладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳа», дедилар. Оиша айтади: Мен унга: «Уф сенга! Аёл ҳам буни кўрадими?» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга қараб: «Қўлинг тупроққа белангур! Бўлмаса боланинг ўхшашлиги қаердан бўлади?» дедилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، حَدَّثَتْ أَنَّهَا، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَتْ إِلَيْهِ الدَّمَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ فَانْظُرِي إِذَا أَتَاكِ قُرْؤُكِ فَلاَ تُصَلِّي فَإِذَا مَرَّ قُرْؤُكِ فَتَطَهَّرِي ثُمَّ صَلِّي مَا بَيْنَ الْقُرْءِ إِلَى الْقُرْءِ " هَذَا الدَّلِيلُ عَلَى أَنَّ الأَقْرَاءَ حِيَضٌ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ عُرْوَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مَا ذَكَرَ الْمُنْذِرُ .
Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Fotima binti Abu Hubaysh Rasululloh ﷺga kelib, qondan shikoyat qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Bu faqat bir tomirdir. Hayzing kelganda qarab, namoz oʻqimagin, hayzing oʻtib ketsa, poklangin, soʻng bir hayzdan ikkinchi hayzgacha oʻrtada namoz oʻqigin», dedilar. Bu aqro (kunlar) hayz ekaniga dalildir. Abu Abdurrahmon aytdi: Bu hadisni Hishom ibn Urva ham Urvadan rivoyat qilgan, ammo unda Munzir zikr qilgan narsani zikr qilmagan.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Фотима бинти Абу Ҳубайш Расулуллоҳ ﷺга келиб, қондан шикоят қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бу фақат бир томирдир. Ҳайзинг келганда қараб, намоз ўқимагин, ҳайзинг ўтиб кетса, поклангин, сўнг бир ҳайздан иккинчи ҳайзгача ўртада намоз ўқигин», дедилар. Бу ақро (кунлар) ҳайз эканига далилдир. Абу Абдурраҳмон айтди: Бу ҳадисни Ҳишом ибн Урва ҳам Урвадан ривоят қилган, аммо унда Мунзир зикр қилган нарсани зикр қилмаган.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ فَإِذَا هُوَ يَقْرَؤُهَا عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ فَتَصَبَّرْتُ حَتَّى سَلَّمَ فَلَمَّا سَلَّمَ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَقَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقُلْتُ كَذَبْتَ . فَوَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ أَقْرَأَنِي هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَانْطَلَقْتُ بِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا وَأَنْتَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْسِلْهُ يَا عُمَرُ اقْرَأْ يَا هِشَامُ " . فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَؤُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَكَذَا أُنْزِلَتْ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْرَأْ يَا عُمَرُ " . فَقَرَأْتُ الْقِرَاءَةَ الَّتِي أَقْرَأَنِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَكَذَا أُنْزِلَتْ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ { فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ } " .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hishom ibn Hakimning Rasululloh ﷺ hayotlik chogʻlarida Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim va uning qiroatiga quloq soldim. Qarasam, u uni Rasululloh ﷺ menga oʻqitmagan koʻp harflar bilan oʻqiyapti. Men unga namozda tashlanay dedim, ammo salom bergunicha sabr qildim. U salom bergach, uni ridosidan tutib: «Men sen oʻqiyotganingni eshitgan bu surani senga kim oʻqitdi?» dedim. U: «Uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitdilar», dedi. Men: «Yolgʻon aytding, Allohga qasamki, men sen oʻqiyotganingni eshitgan bu surani menga aynan Rasululloh ﷺ oʻqitganlar», dedim-da, uni yetaklab Rasululloh ﷺ huzurlariga olib bordim va: «Ey Rasululloh, men bu kishining Furqon surasini siz menga oʻqitmagan harflar bilan oʻqiyotganini eshitdim, holbuki Furqon surasini menga siz oʻqitgan edingiz», dedim. Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yubor, ey Umar. Oʻqi, ey Hishom», dedilar. U men eshitgan qiroat bilan u zotga oʻqib berdi. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Oʻqi, ey Umar», dedilar. Men menga oʻqitilgan qiroat bilan oʻqidim. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, ushbu Qurʼon yetti harf ustida nozil qilingan, bas {undan oson boʻlganicha oʻqinglar} (Muzzammil 20)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик чоғларида Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим ва унинг қироатига қулоқ солдим. Қарасам, у уни Расулуллоҳ ﷺ менга ўқитмаган кўп ҳарфлар билан ўқияпти. Мен унга намозда ташланай дедим, аммо салом бергунича сабр қилдим. У салом бергач, уни ридосидан тутиб: «Мен сен ўқиётганингни эшитган бу сурани сенга ким ўқитди?» дедим. У: «Уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитдилар», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳга қасамки, мен сен ўқиётганингни эшитган бу сурани менга айнан Расулуллоҳ ﷺ ўқитганлар», дедим-да, уни етаклаб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб бордим ва: «Эй Расулуллоҳ, мен бу кишининг Фурқон сурасини сиз менга ўқитмаган ҳарфлар билан ўқиётганини эшитдим, ҳолбуки Фурқон сурасини менга сиз ўқитган эдингиз», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юбор, эй Умар. Ўқи, эй Ҳишом», дедилар. У мен эшитган қироат билан у зотга ўқиб берди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқи, эй Умар», дедилар. Мен менга ўқитилган қироат билан ўқидим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ушбу Қуръон етти ҳарф устида нозил қилинган, бас {ундан осон бўлганича ўқинглар} (Муззаммил 20)», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotlarida quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ masjidga chiqdilar-da, turib takbir aytdilar va odamlar ortlaridan saf tortishdi. U zot toʻrt marta rukuʼ va toʻrt marta sajda qildilar. Namozni tugatishlaridan oldin quyosh ochildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётларида қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ масжидга чиқдилар-да, туриб такбир айтдилар ва одамлар ортларидан саф тортишди. У зот тўрт марта рукуъ ва тўрт марта сажда қилдилар. Намозни тугатишларидан олдин қуёш очилди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا جَارِيَتَانِ تَضْرِبَانِ بِالدُّفِّ وَتُغَنِّيَانِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسَجًّى بِثَوْبِهِ - وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى مُتَسَجٍّ ثَوْبَهُ - فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَالَ " دَعْهُمَا يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّهَا أَيَّامُ عِيدٍ " . وَهُنَّ أَيَّامُ مِنًى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِالْمَدِينَةِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq uning oldiga kirdi, uning yonida ikki choʻri doira chalib, ashula aytayotgan, Rasululloh ﷺ esa oʻz kiyimlari bilan yopingan holda edilar. U zot yuzlarini ochib: «Ey Abu Bakr, ularni qoʻyib ber, chunki bular hayit kunlaridir», dedilar. Bu Mino kunlari edi, Rasululloh ﷺ esa u kuni Madinada edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ унинг олдига кирди, унинг ёнида икки чўри доира чалиб, ашула айтаётган, Расулуллоҳ ﷺ эса ўз кийимлари билан ёпинган ҳолда эдилар. У зот юзларини очиб: «Эй Абу Бакр, уларни қўйиб бер, чунки булар ҳайит кунларидир», дедилар. Бу Мино кунлари эди, Расулуллоҳ ﷺ эса у куни Мадинада эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَبَلَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرَغِّبُ النَّاسَ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ فِيهِ فَيَقُولُ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarni qatʼiy buyruq bilan buyurmagan holda Ramazon qiyomiga (tunni namoz bilan tiklashga) qiziqtirar va: «Kim iymon bilan va savobni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa, oldin oʻtgan gunohlari kechiriladi», der edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларни қатъий буйруқ билан буюрмаган ҳолда Рамазон қиёмига (тунни намоз билан тиклашга) қизиқтирар ва: «Ким иймон билан ва савобни умид қилиб Рамазонда қиём қилса, олдин ўтган гуноҳлари кечирилади», дер эдилар.
أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِيهِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرَغِّبُهُمْ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ فِيهِ فَيَقُولُ " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tun oʻrtasida chiqib, masjidda namoz oʻqidilar. U (Oisha) hadisning davomida dedi: «Rasululloh ﷺ odamlarni qatʼiy buyruq bilan buyurmagan holda Ramazon qiyomiga qiziqtirib: ‹Kim iymon bilan va savobni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa, oldin oʻtgan gunohlari kechiriladi›, der edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тун ўртасида чиқиб, масжидда намоз ўқидилар. У (Оиша) ҳадиснинг давомида деди: «Расулуллоҳ ﷺ одамларни қатъий буйруқ билан буюрмаган ҳолда Рамазон қиёмига қизиқтириб: ‹Ким иймон билан ва савобни умид қилиб Рамазонда қиём қилса, олдин ўтган гуноҳлари кечирилади›, дер эдилар».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَائِشَةَ { فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } قُلْتُ مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَطُوفَ بَيْنَهُمَا . فَقَالَتْ بِئْسَمَا قُلْتَ إِنَّمَا كَانَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ لاَ يَطُوفُونَ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ وَنَزَلَ الْقُرْآنُ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } الآيَةَ فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطُفْنَا مَعَهُ فَكَانَتْ سُنَّةً .
Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ga: {Bas, ikkovini (Safo va Marvani) tavof qilishida unga gunoh yoʻq} (Baqara 158) oyatini oʻqib berib: «Men ikkovi orasida tavof qilmasam ham parvo qilmayman», dedim. Shunda u: «Sen naqadar yomon gap aytding! Johiliyat ahlidan baʼzi kishilar ikkovi orasida tavof qilmas edilar. Islom kelib, Qurʼondan: {Albatta Safo va Marva Allohning (dini) belgilaridandir} degan oyat nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ tavof qildilar, biz ham u zot bilan birga tavof qildik, shundan buyon u sunnat boʻldi», dedi.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)га: {Бас, икковини (Сафо ва Марвани) тавоф қилишида унга гуноҳ йўқ} (Бақара 158) оятини ўқиб бериб: «Мен иккови орасида тавоф қилмасам ҳам парво қилмайман», дедим. Шунда у: «Сен нақадар ёмон гап айтдинг! Жоҳилият аҳлидан баъзи кишилар иккови орасида тавоф қилмас эдилар. Ислом келиб, Қуръондан: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг (дини) белгиларидандир} деган оят нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ тавоф қилдилар, биз ҳам у зот билан бирга тавоф қилдик, шундан буён у суннат бўлди», деди.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ { فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } فَوَاللَّهِ مَا عَلَى أَحَدٍ جُنَاحٌ أَنْ لاَ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ . قَالَتْ عَائِشَةُ بِئْسَمَا قُلْتَ يَا ابْنَ أُخْتِي إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ لَوْ كَانَتَ كَمَا أَوَّلْتَهَا كَانَتْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَلَكِنَّهَا نَزَلَتْ فِي الأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمُوا كَانُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي كَانُوا يَعْبُدُونَ عِنْدَ الْمُشَلَّلِ وَكَانَ مَنْ أَهَلَّ لَهَا يَتَحَرَّجُ أَنْ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَلَمَّا سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا } ثُمَّ قَدْ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الطَّوَافَ بَيْنَهُمَا فَلَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتْرُكَ الطَّوَافَ بِهِمَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Urva aytadi: «Men Oishadan Alloh azza va jallaning: {Ularning ikkovi orasida saʼy qilishida unga gunoh yoʻqdir} degan soʻzi haqida soʻrab: ‹Vallohi, Safo bilan Marva orasida saʼy qilmagan kishiga hech qanday gunoh yoʻqdir›, dedim. Oisha: ‹Ey jiyanim, naqadar yomon gap aytding! Agar bu oyat sen taʼvil qilganingdek boʻlganida, ‹ularning ikkovi orasida saʼy qilmasligida unga gunoh yoʻqdir› boʻlar edi. Lekin bu oyat ansorlar musulmon boʻlishlaridan avval, ular haqida nozil boʻldi. Ular Mushallal degan joyda oʻzlari ibodat qiladigan Manot degan butga talbiya aytar edilar. Kim unga talbiya aytgan boʻlsa, Safo bilan Marva orasida saʼy qilishdan qochar edi. Ular buni Rasululloh ﷺdan soʻraganlarida, Alloh azza va jalla: {Albatta, Safo va Marva Allohning shiorlaridandir. Bas, kim Baytni haj yoki umra qilsa, ularning ikkovi orasida saʼy qilishida unga gunoh yoʻqdir} oyatini nozil qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularning ikkovi orasida saʼy qilishni sunnat qildilar. Bas, hech kimga ularning ikkovi orasida saʼy qilishni tark etish joiz emas›, dedi.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Урва айтади: «Мен Оишадан Аллоҳ азза ва жалланинг: {Уларнинг иккови орасида саъй қилишида унга гуноҳ йўқдир} деган сўзи ҳақида сўраб: ‹Валлоҳи, Сафо билан Марва орасида саъй қилмаган кишига ҳеч қандай гуноҳ йўқдир›, дедим. Оиша: ‹Эй жияним, нақадар ёмон гап айтдинг! Агар бу оят сен таъвил қилганингдек бўлганида, ‹уларнинг иккови орасида саъй қилмаслигида унга гуноҳ йўқдир› бўлар эди. Лекин бу оят ансорлар мусулмон бўлишларидан аввал, улар ҳақида нозил бўлди. Улар Мушаллал деган жойда ўзлари ибодат қиладиган Манот деган бутга талбия айтар эдилар. Ким унга талбия айтган бўлса, Сафо билан Марва орасида саъй қилишдан қочар эди. Улар буни Расулуллоҳ ﷺдан сўраганларида, Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиорларидандир. Бас, ким Байтни ҳаж ёки умра қилса, уларнинг иккови орасида саъй қилишида унга гуноҳ йўқдир} оятини нозил қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг иккови орасида саъй қилишни суннат қилдилар. Бас, ҳеч кимга уларнинг иккови орасида саъй қилишни тарк этиш жоиз эмас›, деди.»
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَوَّالٍ وَأُدْخِلْتُ عَلَيْهِ فِي شَوَّالٍ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تُحِبُّ أَنْ تُدْخِلَ نِسَاءَهَا فِي شَوَّالٍ فَأَىُّ نِسَائِهِ كَانَتْ أَحْظَى عِنْدَهُ مِنِّي
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga Shavvol oyida uylandilar va Shavvol oyida yonlariga kirdim. Oisha oʻz ayollarini Shavvol oyida kuyov yoniga kiritishni yoqtirar edi. Uning ayollaridan qay biri u zotning nazdida mendan koʻra suykumliroq boʻlar edi?Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга Шаввол ойида уйландилар ва Шаввол ойида ёнларига кирдим. Оиша ўз аёлларини Шаввол ойида куёв ёнига киритишни ёқтирар эди. Унинг аёлларидан қай бири у зотнинг наздида мендан кўра суйкумлироқ бўлар эди?
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، - وَأُمُّهَا أُمُّ سَلَمَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ . قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكِ " . فَقُلْتُ نَعَمْ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ وَأَحَبُّ مَنْ يُشَارِكُنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أُخْتَكِ لاَ تَحِلُّ لِي " . فَقُلْتُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَتَحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ . فَقَالَ " بِنْتُ أُمِّ سَلَمَةَ " . فَقُلْتُ نَعَمْ . فَقَالَ " وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّهَا رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ " .
Umm Habiba binti Abu Sufyon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, singlim Abu Sufyonning qizini nikohingizga oling›, dedim. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Buni istaysanmi?›, dedilar. Men: ‹Ha, men sizga yolgʻiz egalik qilib turganim yoʻq, yaxshilikda menga sherik boʻladigan eng suyukli kishi — singlimdir›, dedim. Shunda Paygʻambar ﷺ: ‹Singling menga halol emas›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, biz sizni Durra binti Abu Salamaga uylanmoqchi ekansiz deb gaplashardik›, dedim. U zot: ‹Umm Salamaning qizinimi?›, dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. U zot: ‹Allohga qasamki, u mening tarbiyamdagi oʻgay qizim boʻlmaganida ham menga halol boʻlmasdi. Zero u mening sut ogʻamning qizidir. Suvayba meni ham, Abu Salamani ham emizgan. Bas, menga qizlaringizni ham, singillaringizni ham taklif qilmanglar›, dedilar», dedi.Умм Ҳабиба бинти Абу Суфён (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, синглим Абу Суфённинг қизини никоҳингизга олинг›, дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Буни истайсанми?›, дедилар. Мен: ‹Ҳа, мен сизга ёлғиз эгалик қилиб турганим йўқ, яхшиликда менга шерик бўладиган энг суюкли киши — синглимдир›, дедим. Шунда Пайғамбар ﷺ: ‹Синглинг менга ҳалол эмас›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, биз сизни Дурра бинти Абу Саламага уйланмоқчи экансиз деб гаплашардик›, дедим. У зот: ‹Умм Саламанинг қизиними?›, дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У зот: ‹Аллоҳга қасамки, у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам менга ҳалол бўлмасди. Зеро у менинг сут оғамнинг қизидир. Сувайба мени ҳам, Абу Саламани ҳам эмизган. Бас, менга қизларингизни ҳам, сингилларингизни ҳам таклиф қилманглар›, дедилар», деди.
أَخْبَرَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ عَمِّي أَبُو الْجَعْدِ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَرَدَدْتُهُ - قَالَ وَقَالَ هِشَامٌ هُوَ أَبُو الْقُعَيْسِ - فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ائْذَنِي لَهُ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening emikdosh amakim Abul Jaʼd keldi, men uni (kirishdan) qaytardim. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar, men u zotga xabar berdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga izn ber», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг эмикдош амаким Абул Жаъд келди, мен уни (киришдан) қайтардим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар, мен у зотга хабар бердим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга изн бер», дедилар.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَمَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ أَبَى سَائِرُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ بِتِلْكَ الرَّضْعَةِ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ - يُرِيدُ رَضَاعَةَ الْكَبِيرِ - وَقُلْنَ لِعَائِشَةَ وَاللَّهِ مَا نُرَى الَّذِي أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَهْلَةَ بِنْتَ سُهَيْلٍ إِلاَّ رُخْصَةً فِي رَضَاعَةِ سَالِمٍ وَحْدَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ لاَ يَدْخُلُ عَلَيْنَا أَحَدٌ بِهَذِهِ الرَّضْعَةِ وَلاَ يَرَانَا .
Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning boshqa ayollari oʻsha emizish, yaʼni katta yoshdagini emizish sababi bilan huzurlariga hech kimning kirishini rad etishdi va Oishaga: «Allohga qasamki, biz Rasululloh ﷺ Sahla bint Suhaylga buyurgan narsani Rasululloh ﷺ tomonidan faqat Solimni emizishga berilgan ruxsat deb bilamiz. Allohga qasamki, bu emizish sababi bilan oldimizga hech kim kirmaydi va bizni koʻrmaydi», deyishdi.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг бошқа аёллари ўша эмизиш, яъни катта ёшдагини эмизиш сабаби билан ҳузурларига ҳеч кимнинг киришини рад этишди ва Оишага: «Аллоҳга қасамки, биз Расулуллоҳ ﷺ Саҳла бинт Суҳайлга буюрган нарсани Расулуллоҳ ﷺ томонидан фақат Солимни эмизишга берилган рухсат деб биламиз. Аллоҳга қасамки, бу эмизиш сабаби билан олдимизга ҳеч ким кирмайди ва бизни кўрмайди», дейишди.
أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ فَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } إِلَى قَوْلِهِ { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الآيَةِ الأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فى مَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ .
Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Oishadan Alloh azza va jallaning: {Agar yetim qizlar haqida adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul boshqa ayollarga uylaninglar} degan qavli haqida soʻradi. Oisha (roziyallohu anho): «Ey jiyanim, bu — vasiysining qaramogʻida boʻlgan va uning molida sherik boʻlgan yetim qizdir. Vasiysiga uning moli va goʻzalligi yoqib qoladi va u qizning mahrida adolat qilmay, unga boshqalar beradigan miqdorni bermay, unga uylanmoqchi boʻladi. Bas, ular bu qizlarga faqat adolat qilib, ularning mahrini eng yuqori darajasiga yetkazgan holdagina uylanishlariga ijozat berilib, undan boshqa holda uylanishdan qaytarildilar va oʻzlariga maʼqul boshqa ayollarga uylanishga buyurildilar», dedi. Urva aytadi: Oisha dedi: «Soʻng odamlar bu qizlar haqida Rasululloh ﷺdan yana fatvo soʻradilar, shunda Alloh azza va jalla: {Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar. Ayt: Alloh ular haqida sizlarga fatvo beradi} deb, {ularga uylanishni istaysizlar} degan qavligacha nozil qildi». Oisha dedi: «Alloh taolo Kitobda oʻqiladi deb zikr qilgan narsa avvalgi oyat boʻlib, unda: {Agar yetim qizlar haqida adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul ayollarga uylaninglar} deyilgan». Oisha dedi: «Boshqa oyatdagi Allohning: {ularga uylanishni istaysizlar} degan qavli esa — biringizning qaramogʻida boʻlgan, moli va goʻzalligi kam boʻlgan yetim qizidan yuz oʻgirishidir. Bas, ular yetim qizlarning moliga qiziqqan holda ulardan yuz oʻgirganliklari sababli, faqat adolat bilan boʻlmasa, ularga uylanishdan qaytarildilar».Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Оишадан Аллоҳ азза ва жалланинг: {Агар етим қизлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул бошқа аёлларга уйланинглар} деган қавли ҳақида сўради. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Эй жияним, бу — васийсининг қарамоғида бўлган ва унинг молида шерик бўлган етим қиздир. Васийсига унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади ва у қизнинг маҳрида адолат қилмай, унга бошқалар берадиган миқдорни бермай, унга уйланмоқчи бўлади. Бас, улар бу қизларга фақат адолат қилиб, уларнинг маҳрини энг юқори даражасига етказган ҳолдагина уйланишларига ижозат берилиб, ундан бошқа ҳолда уйланишдан қайтарилдилар ва ўзларига маъқул бошқа аёлларга уйланишга буюрилдилар», деди. Урва айтади: Оиша деди: «Сўнг одамлар бу қизлар ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан яна фатво сўрадилар, шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллоҳ улар ҳақида сизларга фатво беради} деб, {уларга уйланишни истайсизлар} деган қавлигача нозил қилди». Оиша деди: «Аллоҳ таоло Китобда ўқилади деб зикр қилган нарса аввалги оят бўлиб, унда: {Агар етим қизлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул аёлларга уйланинглар} дейилган». Оиша деди: «Бошқа оятдаги Аллоҳнинг: {уларга уйланишни истайсизлар} деган қавли эса — бирингизнинг қарамоғида бўлган, моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан юз ўгиришидир. Бас, улар етим қизларнинг молига қизиққан ҳолда улардан юз ўгирганликлари сабабли, фақат адолат билан бўлмаса, уларга уйланишдан қайтарилдилар».
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ " .
Urva ibn Abul-Jaʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot: «Otlarning peshonalariga qiyomat kunigacha yaxshilik — savob va gʻanimat bogʻlab qoʻyilgan», dedilar.Урва ибн Абул-Жаъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот: «Отларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик — савоб ва ғанимат боғлаб қўйилган», дедилар.
أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَتْ إِلَيْهِ الدَّمَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ فَانْظُرِي إِذَا أَتَاكِ قَرْؤُكِ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا مَرَّ قَرْؤُكِ فَلْتَطَهَّرِي ثُمَّ صَلِّي مَا بَيْنَ الْقُرْءِ إِلَى الْقُرْءِ " . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ عُرْوَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مَا ذَكَرَ الْمُنْذِرُ .
Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, qondan shikoyat qildi. Rasululloh ﷺ unga: «Bu faqat bir tomirdir. Hayzing kelganida qara, namoz oʻqima; hayzing oʻtganida pok boʻl, soʻng bir hayzdan ikkinchi hayzgacha boʻlgan orada namoz oʻqi», dedilar.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, қондан шикоят қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бу фақат бир томирдир. Ҳайзинг келганида қара, намоз ўқима; ҳайзинг ўтганида пок бўл, сўнг бир ҳайздан иккинчи ҳайзгача бўлган орада намоз ўқи», дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". فَسَمِعَ قَوْلَهُ " لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ.
Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) dedi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin. Alloh nomiga qasamki, men bu hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Aslida ular urishib qolgan ikki kishi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning ahvolingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermanglar›, dedilar. U esa faqat: ‹Ekinzorlarni ijaraga bermanglar› degan soʻzni eshitib qolgan edi.»Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) деди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин. Аллоҳ номига қасамки, мен бу ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Аслида улар уришиб қолган икки киши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг аҳволингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага берманглар›, дедилар. У эса фақат: ‹Экинзорларни ижарага берманглар› деган сўзни эшитиб қолган эди.»
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ قَالَ أَغَارَ نَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ عَلَى لِقَاحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوهَا وَقَتَلُوا غُلاَمًا لَهُ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ .
Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Urayna qabilasidan bir necha kishi Rasululloh ﷺning sogʻin tuyalari ustiga hujum qilib, ularni haydab ketishdi va u zotning bir xizmatkorini oʻldirishdi. Rasululloh ﷺ ularning izidan odam joʻnatdilar, ular tutildi. U zot ularning qoʻl-oyoqlarini kestirdilar va koʻzlariga mil tortdilar.Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Урайна қабиласидан бир неча киши Расулуллоҳ ﷺнинг соғин туялари устига ҳужум қилиб, уларни ҳайдаб кетишди ва у зотнинг бир хизматкорини ўлдиришди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг изидан одам жўнатдилар, улар тутилди. У зот уларнинг қўл-оёқларини кестирдилар ва кўзларига мил тортдилар.