حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَوِعَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ " . فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ فَقَالَ " خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ فَغَضِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ فَقَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا حَتَّى تَلْقَى رَبَّهَا " . حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَحَدِيثُ يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَالْجَارُودِ بْنِ الْمُعَلَّى وَعِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَرَخَّصُوا فِي اللُّقَطَةِ إِذَا عَرَّفَهَا سَنَةً فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يُعَرِّفُهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ تَصَدَّقَ بِهَا . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ لَمْ يَرَوْا لِصَاحِبِ اللُّقَطَةِ أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا إِذَا كَانَ غَنِيًّا . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ يَنْتَفِعُ بِهَا وَإِنْ كَانَ غَنِيًّا لأَنَّ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ أَصَابَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صُرَّةً فِيهَا مِائَةُ دِينَارٍ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعَرِّفَهَا ثُمَّ يَنْتَفِعَ بِهَا وَكَانَ أُبَىٌّ كَثِيرَ الْمَالِ مِنْ مَيَاسِيرِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعَرِّفَهَا فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهَا فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْكُلَهَا فَلَوْ كَانَتِ اللُّقَطَةُ لَمْ تَحِلَّ إِلاَّ لِمَنْ تَحِلُّ لَهُ الصَّدَقَةُ لَمْ تَحِلَّ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لأَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَصَابَ دِينَارًا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَعَرَّفَهُ فَلَمْ يَجِدْ مَنْ يَعْرِفُهُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَكْلِهِ وَكَانَ لاَ يَحِلُّ لَهُ الصَّدَقَةُ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَتِ اللُّقَطَةُ يَسِيرَةً أَنْ يَنْتَفِعَ بِهَا وَلاَ يُعَرِّفَهَا . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ دُونَ دِينَارٍ يُعَرِّفُهَا قَدْرَ جُمُعَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ .
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan luqata (yoʻldan topib olingan narsa) haqida soʻradi. U zot: «Uni bir yil eʼlon qil, soʻng uning bogʻichini, idishini va qopqogʻini esda saqla, soʻngra undan foydalanaver; agar uning egasi kelsa, uni unga topshir», dedilar. U kishi: «Ey Allohning Rasuli, adashgan qoʻyni-chi?» dedi. U zot: «Uni olgin, chunki u yo seniki, yo birodaringniki, yoki boʻriniki», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, adashgan tuyani-chi?» dedi. (Rovi aytdi:) Shunda Nabiy ﷺ gʻazablanib, yonoqlari qizardi yoki yuzlari qizardi va: «Sening unda nima ishing bor? U bilan birga uning oyoq kiyimi (tuyogʻi) va suv idishi (xum-meʼdasi) bor, toki egasini topgunicha (u oʻzini saqlaydi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Xolidning hadisi hasan sahihdir va undan turli yoʻllar bilan rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli shunga amal qiladi va luqatani bir yil eʼlon qilib, uni taniydigan birov topilmasa, undan foydalanishga ruxsat berdilar; bu Shofiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli esa: «Uni bir yil eʼlon qiladi; egasi kelsa (berib yuboradi), boʻlmasa uni sadaqa qiladi», dedilar; bu Sufyon as-Savriy, Abdulloh ibn Muborak va Kufa ahlining soʻzidir; ular luqata sohibi boy boʻlsa, undan foydalanishini koʻrmaydilar. Shofiy esa: «Boy boʻlsa ham undan foydalanadi», dedi, chunki Ubay ibn Kaʼb Rasululloh ﷺ davrida ichida yuz dinor boʻlgan hamyon topib oldi, Rasululloh ﷺ unga uni eʼlon qilib, soʻng undan foydalanishni buyurdilar; Ubay esa Rasululloh ﷺning ashoblaridan koʻp molli, badavlatlaridan edi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан луқата (йўлдан топиб олинган нарса) ҳақида сўради. У зот: «Уни бир йил эълон қил, сўнг унинг боғичини, идишини ва қопқоғини эсда сақла, сўнгра ундан фойдаланавер; агар унинг эгаси келса, уни унга топшир», дедилар. У киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, адашган қўйни-чи?» деди. У зот: «Уни олгин, чунки у ё сеники, ё биродарингники, ёки бўриники», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, адашган туяни-чи?» деди. (Рови айтди:) Шунда Набий ﷺ ғазабланиб, ёноқлари қизарди ёки юзлари қизарди ва: «Сенинг унда нима ишинг бор? У билан бирга унинг оёқ кийими (туёғи) ва сув идиши (хум-меъдаси) бор, токи эгасини топгунича (у ўзини сақлайди)», дедилар. Абу Исо айтди: Зайд ибн Холиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва ундан турли йўллар билан ривоят қилинган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли шунга амал қилади ва луқатани бир йил эълон қилиб, уни танийдиган биров топилмаса, ундан фойдаланишга рухсат бердилар; бу Шофий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса: «Уни бир йил эълон қилади; эгаси келса (бериб юборади), бўлмаса уни садақа қилади», дедилар; бу Суфён ас-Саврий, Абдуллоҳ ибн Муборак ва Куфа аҳлининг сўзидир; улар луқата соҳиби бой бўлса, ундан фойдаланишини кўрмайдилар. Шофий эса: «Бой бўлса ҳам ундан фойдаланади», деди, чунки Убай ибн Каъб Расулуллоҳ ﷺ даврида ичида юз динор бўлган ҳамён топиб олди, Расулуллоҳ ﷺ унга уни эълон қилиб, сўнг ундан фойдаланишни буюрдилар; Убай эса Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан кўп молли, бадавлатларидан эди.