حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنِي شِبْلُ بْنُ عَبَّادٍ وَابْنُ أَبِي بُكَيْرٍ يَعْنِي يَحْيَى بْنَ أَبِي بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا شِبْلُ بْنُ عَبَّادٍ الْمَعْنَى قَالَ سَمِعْتُ أَبَا قَزَعَةَ يُحَدِّثُ عَمْرَو بْنَ دِيْنَارٍ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْبَهْزِيِّ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُقَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي حَلَفْتُ هَكَذَا وَنَشَرَ أَصَابِعَ يَدَيْهِ حَتَّى تُخْبِرَنِي مَا الَّذِي بَعَثَكَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِهِ قَالَ بَعَثَنِي اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِالْإِسْلَامِ قَالَ وَمَا الْإِسْلَامُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَتُقِيمُ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ أَخَوَانِ نَصِيرَانِ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَحَدٍ تَوْبَةً أَشْرَكَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ زَوْجِ أَحَدِنَا عَلَيْهِ قَالَ تُطْعِمُهَا إِذَا أَكَلْتَ وَتَكْسُوهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ وَلَا تَضْرِبْ الْوَجْهَ وَلَا تُقَبِّحْ وَلَا تَهْجُرْ إِلَّا فِي الْبَيْتِ ثُمَّ قَالَ هَاهُنَا تُحْشَرُونَ هَاهُنَا تُحْشَرُونَ هَاهُنَا تُحْشَرُونَ ثَلَاثًا رُكْبَانًا وَمُشَاةً وَعَلَى وُجُوهِكُمْ تُوفُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ آخِرُ الْأُمَمِ وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى تَأْتُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَعَلَى أَفْوَاهِكُمْ الْفِدَامُ أَوَّلُ مَا يُعْرِبُ عَنْ أَحَدِكُمْ فَخِذُهُ قَالَ ابْنُ أَبِي بُكَيْرٍ فَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى الشَّامِ فَقَالَ إِلَى هَاهُنَا تُحْشَرُونَ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺga: «Men mana shuncha marta qasam ichdim» — va ikki qoʻlining barmoqlarini yozdi — «Alloh tabaroka va taolo sizni nima bilan yuborganini menga aytmagunizcha (huzuringizga kelmaslikka)», dedi. U zot: «Alloh tabaroka va taolo meni Islom bilan yubordi», dedilar. U: «Islom nima?» dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va rasuli ekaniga guvohlik berishing, namozni toʻkis ado etishing va zakot berishingdir. (Ular) bir-biriga yordam beruvchi ikki birodardir. Alloh azza va jalla Islomdan soʻng shirk keltirgan kishining tavbasini qabul qilmaydi», dedilar. U aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, birimizning xotinining (er) ustidagi haqi nima?» dedim. U zot: «Oʻzing yeganingda unga taom berishing, oʻzing kiyganingda unga kiydirishing, yuziga urmasliging, uni qabihlamasliging va faqat uy ichida (undan) yuz oʻgirishingdir», dedilar. Soʻng: «Mana shu yerga toʻplanasizlar, mana shu yerga toʻplanasizlar, mana shu yerga toʻplanasizlar», deb uch marta aytdilar, «ulov mingan holda ham, piyoda ham va yuzlaringiz ustida (sudralib) ham. Qiyomat kuni sizlar yetmish ummatni toʻldirasizlar; sizlar ummatlarning oxirgisi va Alloh tabaroka va taolo huzurida eng karamlisisizlar. Qiyomat kuni ogʻizlaringizda tiqin (fidom) boʻlgan holda kelasizlar. Biringizdan birinchi boʻlib soʻzlaydigan (aʼzo) — uning sonidir». Ibn Abu Bukayr aytdi: U zot qoʻllari bilan Shom tomonga ishora qilib: «Mana shu tomonga toʻplanasizlar», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺга: «Мен мана шунча марта қасам ичдим» — ва икки қўлининг бармоқларини ёзди — «Аллоҳ табарока ва таоло сизни нима билан юборганини менга айтмагунизча (ҳузурингизга келмасликка)», деди. У зот: «Аллоҳ табарока ва таоло мени Ислом билан юборди», дедилар. У: «Ислом нима?» деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва расули эканига гувоҳлик беришинг, намозни тўкис адо этишинг ва закот беришингдир. (Улар) бир-бирига ёрдам берувчи икки биродардир. Аллоҳ азза ва жалла Исломдан сўнг ширк келтирган кишининг тавбасини қабул қилмайди», дедилар. У айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биримизнинг хотинининг (эр) устидаги ҳақи нима?» дедим. У зот: «Ўзинг еганингда унга таом беришинг, ўзинг кийганингда унга кийдиришинг, юзига урмаслигинг, уни қабиҳламаслигинг ва фақат уй ичида (ундан) юз ўгиришингдир», дедилар. Сўнг: «Мана шу ерга тўпланасизлар, мана шу ерга тўпланасизлар, мана шу ерга тўпланасизлар», деб уч марта айтдилар, «улов минган ҳолда ҳам, пиёда ҳам ва юзларингиз устида (судралиб) ҳам. Қиёмат куни сизлар етмиш умматни тўлдирасизлар; сизлар умматларнинг охиргиси ва Аллоҳ табарока ва таоло ҳузурида энг карамлисисизлар. Қиёмат куни оғизларингизда тиқин (фидом) бўлган ҳолда келасизлар. Бирингиздан биринчи бўлиб сўзлайдиган (аъзо) — унинг сонидир». Ибн Абу Букайр айтди: У зот қўллари билан Шом томонга ишора қилиб: «Мана шу томонга тўпланасизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُهَنَّأُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ أَبُو شِبْلٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي قَزَعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ رَجُلًا كَانَ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَغَسَهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى مَالًا وَوَلَدًا حَتَّى ذَهَبَ عَصْرٌ وَجَاءَ عَصْرٌ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ أَيْ بَنِيَّ أَيَّ أَبٍ كُنْتُ لَكُمْ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ قَالَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُطِيعِيَّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ انْظُرُوا إِذَا مُتُّ أَنْ تُحَرِّقُونِي حَتَّى تَدَعُونِي فَحْمًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَعَلُوا ذَلِكَ ثُمَّ اهْرُسُونِي بِالْمِهْرَاسِ يُومِئُ بِيَدِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَعَلُوا وَاللَّهِ ذَلِكَ ثُمَّ اذْرُونِي فِي الْبَحْرِ فِي يَوْمِ رِيحٍ لَعَلِّي أَضِلُّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَعَلُوا وَاللَّهِ ذَلِكَ فَإِذَا هُوَ فِي قَبْضَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَقَالَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ أَيْ رَبِّ مَخَافَتُكَ قَالَ فَتَلَافَاهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِهَا

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan oldingilar orasida bir kishi bor edi; Alloh tabaroka va taolo unga koʻp mol va farzand bergan edi. Nihoyat bir zamon oʻtib, boshqa bir zamon keldi. Oʻlim yaqinlashganda u: ‹Ey oʻgʻillarim, men sizlarga qanday ota boʻldim?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota›, dedilar. U: ‹Menga itoat qilasizlarmi?› dedi. Ular: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Men oʻlsam, meni koʻmirga aylantirguningizcha kuydiringlar, (qaranglar)!› dedi». Rasululloh ﷺ: «Ular shunday qildilar», dedilar. «Soʻng u: ‹Meni kelisopda ezinglar›, dedi» — va u zot qoʻllari bilan ishora qildilar. Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, ular shuni ham qildilar», dedilar. «Soʻng u: ‹Keyin meni shamolli kunda dengizga sochib yuboringlar; shoyad Alloh tabaroka va taolodan yashirinib qolsam›, dedi». Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, ular shuni ham qildilar. Shunda u Alloh tabaroka va taoloning qabzasida boʻldi. (Alloh): ‹Ey Odam farzandi, seni bu ishga nima undadi?› dedi. U: ‹Ey Robbim, Sendan qoʻrqqanim›, dedi. Bas, Alloh tabaroka va taolo shu (qoʻrquvi) sababli unga marhamat qildi», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан олдингилар орасида бир киши бор эди; Аллоҳ табарока ва таоло унга кўп мол ва фарзанд берган эди. Ниҳоят бир замон ўтиб, бошқа бир замон келди. Ўлим яқинлашганда у: ‹Эй ўғилларим, мен сизларга қандай ота бўлдим?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота›, дедилар. У: ‹Менга итоат қиласизларми?› деди. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Мен ўлсам, мени кўмирга айлантиргунингизча куйдиринглар, (қаранглар)!› деди». Расулуллоҳ ﷺ: «Улар шундай қилдилар», дедилар. «Сўнг у: ‹Мени келисопда эзинглар›, деди» — ва у зот қўллари билан ишора қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, улар шуни ҳам қилдилар», дедилар. «Сўнг у: ‹Кейин мени шамолли кунда денгизга сочиб юборинглар; шояд Аллоҳ табарока ва таолодан яшириниб қолсам›, деди». Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, улар шуни ҳам қилдилар. Шунда у Аллоҳ табарока ва таолонинг қабзасида бўлди. (Аллоҳ): ‹Эй Одам фарзанди, сени бу ишга нима ундади?› деди. У: ‹Эй Роббим, Сендан қўрққаним›, деди. Бас, Аллоҳ табарока ва таоло шу (қўрқуви) сабабли унга марҳамат қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي قَزَعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَأَلَهُ رَجُلٌ مَا حَقُّ الْمَرْأَةِ عَلَى الزَّوْجِ قَالَ تُطْعِمُهَا إِذَا طَعِمْتَ وَتَكْسُوهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ وَلَا تَضْرِبْ الْوَجْهَ وَلَا تُقَبِّحْ وَلَا تَهْجُرْ إِلَّا فِي الْبَيْتِ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: Bir kishi u zotdan: «Ayolning eri ustidagi haqi nima?» deb soʻradi. U zot: «Oʻzing yeganingda unga taom berishing, oʻzing kiyganingda unga kiydirishing, yuziga urmasliging, uni qabihlamasliging va faqat uy ichida (undan) yuz oʻgirishingdir», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: Бир киши у зотдан: «Аёлнинг эри устидаги ҳақи нима?» деб сўради. У зот: «Ўзинг еганингда унга таом беришинг, ўзинг кийганингда унга кийдиришинг, юзига урмаслигинг, уни қабиҳламаслигинг ва фақат уй ичида (ундан) юз ўгиришингдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا أَبُو قَزَعَةَ سُوَيْدُ بْنُ حُجَيْرٍ الْبَاهِلِيُّ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ أَخَاهُ مَالِكًا قَالَ يَا مُعَاوِيَةُ إِنَّ مُحَمَّدًا أَخَذَ جِيرَانِي فَانْطَلِقْ إِلَيْهِ فَإِنَّهُ قَدْ عَرَفَكَ وَكَلَّمَكَ قَالَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ فَقَالَ دَعْ لِي جِيرَانِي فَإِنَّهُمْ قَدْ كَانُوا أَسْلَمُوا فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَقَامَ مُتَمَعِّطًا فَقَالَ أَمْ وَاللَّهِ لَئِنْ فَعَلْتَ إِنَّ النَّاسَ لَيَزْعُمُونَ أَنَّكَ تَأْمُرُ بِالْأَمْرِ وَتَخْلُفُ إِلَى غَيْرِهِ وَجَعَلْتُ أَجُرُّهُ وَهُوَ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَقُولُ فَقَالُوا إِنَّكَ وَاللَّهِ لَئِنْ فَعَلْتَ ذَلِكَ إِنَّ النَّاسَ لَيَزْعُمُونَ أَنَّكَ لَتَأْمُرُ بِالْأَمْرِ وَتُخَالِفُ إِلَى غَيْرِهِ قَالَ فَقَالَ أَوَ قَدْ قَالُوهَا أَوْ قَائِلُهُمْ فَلَئِنْ فَعَلْتُ ذَاكَ وَمَا ذَاكَ إِلَّا عَلَيَّ وَمَا عَلَيْهِمْ مِنْ ذَلِكَ مِنْ شَيْءٍ أَرْسِلُوا لَهُ جِيرَانَهُ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning akasi Molik: «Ey Muoviya, Muhammad mening qoʻshnilarimni ushlab oldi. Sen uning huzuriga bor, chunki u seni taniydi va sen bilan gaplashgan», dedi. (Muoviya) aytdi: Men u bilan birga bordim. U: «Qoʻshnilarimni menga qoʻyib yubor, ular Islomni qabul qilgan edilar», dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. Shunda u gʻazablanib turdi-da: «Allohga qasamki, agar shunday qilsang, odamlar: ‹Sen bir ishga buyurasan-u, oʻzing boshqasiga oʻtasan›, deb daʼvo qiladilar», dedi. Men uni tortib turardim, u esa gapirar edi. Rasululloh ﷺ: «U nima deyapti?» dedilar. Ular: «U: ‹Allohga qasamki, agar shuni qilsang, odamlar seni bir ishga buyurasan-u, oʻzing unga xilof qilasan, deb daʼvo qiladilar›, deyapti», dedilar. U zot: «Ular buni aytishdimi, yoki ulardan aytuvchi (aytdimi)? Agar men shuni qilsam, u faqat mening zararimga boʻladi, ularga esa undan hech narsa (zarar) yoʻq. Unga qoʻshnilarini qoʻyib yuboringlar», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг акаси Молик: «Эй Муовия, Муҳаммад менинг қўшниларимни ушлаб олди. Сен унинг ҳузурига бор, чунки у сени танийди ва сен билан гаплашган», деди. (Муовия) айтди: Мен у билан бирга бордим. У: «Қўшниларимни менга қўйиб юбор, улар Исломни қабул қилган эдилар», деди. У зот ундан юз ўгирдилар. Шунда у ғазабланиб турди-да: «Аллоҳга қасамки, агар шундай қилсанг, одамлар: ‹Сен бир ишга буюрасан-у, ўзинг бошқасига ўтасан›, деб даъво қиладилар», деди. Мен уни тортиб турардим, у эса гапирар эди. Расулуллоҳ ﷺ: «У нима деяпти?» дедилар. Улар: «У: ‹Аллоҳга қасамки, агар шуни қилсанг, одамлар сени бир ишга буюрасан-у, ўзинг унга хилоф қиласан, деб даъво қиладилар›, деяпти», дедилар. У зот: «Улар буни айтишдими, ёки улардан айтувчи (айтдими)? Агар мен шуни қилсам, у фақат менинг зараримга бўлади, уларга эса ундан ҳеч нарса (зарар) йўқ. Унга қўшниларини қўйиб юборинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَأَنْتُمْ تُوفُونَ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ خَيْرُهَا وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlar yetmish ummatni toʻldirasizlar; sizlar ularning eng yaxshisi va Alloh tabaroka va taolo huzurida eng karamlisisizlar», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар етмиш умматни тўлдирасизлар; сизлар уларнинг энг яхшиси ва Аллоҳ табарока ва таоло ҳузурида энг карамлисисизлар», дедилар.