حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَسَمِعْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي كُلِّ إِبِلٍ سَائِمَةٍ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ لَا تُفَرَّقُ إِبِلٌ عَنْ حِسَابِهَا مَنْ أَعْطَاهَا مُؤْتَجِرًا فَلَهُ أَجْرُهَا وَمَنْ مَنَعَهَا فَإِنَّا آخِذُوهَا مِنْهُ وَشَطْرَ إِبِلِهِ عَزْمَةً مِنْ عَزَمَاتِ رَبِّنَا جَلَّ وَعَزَّ لَا يَحِلُّ لِآلِ مُحَمَّدٍ مِنْهَا شَيْءٌ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Allohning Nabiysi ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Oʻtlab yuruvchi tuyalarning har qirqtasida bir bintu labun bordir. Tuyalar oʻz hisobidan ajratilmaydi. Kim uni savob umidida bersa, unga uning ajri bordir. Kim uni bermay tortsa, biz uni va tuyalarining yarmini olamiz — bu Robbimiz jalla va azzaning azmlaridan bir azmdir. Undan Muhammadning oilasiga hech narsa halol emas».Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ўтлаб юрувчи туяларнинг ҳар қирқтасида бир бинту лабун бордир. Туялар ўз ҳисобидан ажратилмайди. Ким уни савоб умидида берса, унга унинг ажри бордир. Ким уни бермай тортса, биз уни ва туяларининг ярмини оламиз — бу Роббимиз жалла ва аззанинг азмларидан бир азмдир. Ундан Муҳаммаднинг оиласига ҳеч нарса ҳалол эмас».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ أَبَاهُ أَوْ عَمَّهَ قَامَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ جِيرَانِي بِمَ أُخِذُوا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ أَخْبِرْنِي بِمَ أُخِذُوا فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَقَالَ لَئِنْ قُلْتُ ذَاكَ إِنَّهُمْ لَيَزْعُمُونَ أَنَّكَ تَنْهَى عَنْ الْغَيِّ وَتَسْتَخْلِي بِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا قَالَ فَقَامَ أَخُوهُ أَوْ ابْنُ أَخِيهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَالَ فَقَالَ لَقَدْ قُلْتُمُوهَا أَوْ قَائِلُكُمْ وَلَئِنْ كُنْتُ أَفْعَلُ ذَلِكَ إِنَّهُ لَعَلَيَّ وَمَا هُوَ عَلَيْكُمْ خَلُّوا لَهُ عَنْ جِيرَانِهِ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning otasi — yoki amakisi — Nabiy ﷺ huzurlarida turib: «Qoʻshnilarim nima uchun ushlandi?» dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u: «Menga ayting, ular nima uchun ushlandi?» dedi. U zot yana undan yuz oʻgirdilar. Shunda u: «Agar buni aytsam (aytaman): odamlar sizni yomonlikdan qaytarasiz-u, oʻzingiz u bilan xoli boʻlasiz, deb daʼvo qilyaptilar», dedi. Nabiy ﷺ: «U nima dedi?» dedilar. Shunda uning akasi — yoki jiyani — turib: «Ey Allohning Rasuli, u shunday-shunday dedi», dedi. U zot: «Sizlar buni aytdingizlar — yoki sizlardan aytuvchi (aytdi). Agar men shunday qilsam, u mening zararimga boʻladi, sizlarga esa (zarari) yoʻq. Unga qoʻshnilarini qoʻyib yuboringlar», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг отаси — ёки амакиси — Набий ﷺ ҳузурларида туриб: «Қўшниларим нима учун ушланди?» деди. У зот ундан юз ўгирдилар. Сўнг у: «Менга айтинг, улар нима учун ушланди?» деди. У зот яна ундан юз ўгирдилар. Шунда у: «Агар буни айтсам (айтаман): одамлар сизни ёмонликдан қайтарасиз-у, ўзингиз у билан холи бўласиз, деб даъво қиляптилар», деди. Набий ﷺ: «У нима деди?» дедилар. Шунда унинг акаси — ёки жияни — туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, у шундай-шундай деди», деди. У зот: «Сизлар буни айтдингизлар — ёки сизлардан айтувчи (айтди). Агар мен шундай қилсам, у менинг зараримга бўлади, сизларга эса (зарари) йўқ. Унга қўшниларини қўйиб юборинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ عَنْ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا أَبُو قَزَعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَا يَقْبَلُ تَوْبَةَ عَبْدٍ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh tabaroka va taolo Islomni qabul qilganidan soʻng kufr keltirgan bandaning tavbasini qabul qilmaydi», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ табарока ва таоло Исломни қабул қилганидан сўнг куфр келтирган банданинг тавбасини қабул қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَأَخَذَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاسًا مِنْ قَوْمِي فِي تُهْمَةٍ فَحَبَسَهُمْ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِي إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَخْطُبُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ عَلَامَ تَحْبِسُ جِيرَتِي فَصَمَتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُ فَقَالَ إِنَّ نَاسًا لَيَقُولُونَ إِنَّكَ تَنْهَى عَنْ الشَّرِّ وَتَسْتَخْلِي بِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَقُولُ قَالَ فَجَعَلْتُ أَعْرِضُ بَيْنَهُمَا بِالْكَلَامِ مَخَافَةَ أَنْ يَسْمَعَهَا فَيَدْعُوَ عَلَى قَوْمِي دَعْوَةً لَا يُفْلِحُونَ بَعْدَهَا أَبَدًا فَلَمْ يَزَلْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهِ حَتَّى فَهِمَهَا فَقَالَ قَدْ قَالُوهَا أَوْ قَائِلُهَا مِنْهُمْ وَاللَّهِ لَوْ فَعَلْتُ لَكَانَ عَلَيَّ وَمَا كَانَ عَلَيْهِمْ خَلُّوا لَهُ عَنْ جِيرَانِهِ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ qavmimdan bir necha kishini tuhmat sababli ushlab, hibsga oldilar. Qavmimdan bir kishi Nabiy ﷺ xutba qilib turganlarida huzurlariga kelib: «Ey Muhammad, qoʻshnilarimni nima uchun hibsda ushlab turibsan?» dedi. Nabiy ﷺ unga javob bermay jim turdilar. Shunda u: «Odamlar: ‹Sen yomonlikdan qaytarasan-u, oʻzing u bilan xoli boʻlasan›, deyishyapti», dedi. Nabiy ﷺ: «U nima deyapti?» dedilar. (Muoviya) aytdi: Men u zot buni eshitib qolib, qavmimga ular hech qachon najot topmaydigan bir duo qilishlaridan qoʻrqib, ikkovining orasida soʻzni chalgʻitardim. Nabiy ﷺ esa uni tushunib olgunlaricha (soʻrayverdilar) va: «Ular buni aytdilar — yoki ulardan aytuvchi (aytdi). Allohga qasamki, agar men shunday qilsam, u mening zararimga boʻlar edi, ularga esa (zarari) boʻlmas edi. Unga qoʻshnilarini qoʻyib yuboringlar», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ қавмимдан бир неча кишини туҳмат сабабли ушлаб, ҳибсга олдилар. Қавмимдан бир киши Набий ﷺ хутба қилиб турганларида ҳузурларига келиб: «Эй Муҳаммад, қўшниларимни нима учун ҳибсда ушлаб турибсан?» деди. Набий ﷺ унга жавоб бермай жим турдилар. Шунда у: «Одамлар: ‹Сен ёмонликдан қайтарасан-у, ўзинг у билан холи бўласан›, дейишяпти», деди. Набий ﷺ: «У нима деяпти?» дедилар. (Муовия) айтди: Мен у зот буни эшитиб қолиб, қавмимга улар ҳеч қачон нажот топмайдиган бир дуо қилишларидан қўрқиб, икковининг орасида сўзни чалғитардим. Набий ﷺ эса уни тушуниб олгунларича (сўрайвердилар) ва: «Улар буни айтдилар — ёки улардан айтувчи (айтди). Аллоҳга қасамки, агар мен шундай қилсам, у менинг зараримга бўлар эди, уларга эса (зарари) бўлмас эди. Унга қўшниларини қўйиб юборинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّهُسَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ سَأَلَهُ مَوْلَاهُ فَضْلَ مَالِهِ فَلَمْ يُعْطِهِ جُعِلَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Kimdan mavlosi molining ortiqchasini soʻrasa-yu, u bermasa, qiyomat kuni u (mol) kal ilonga aylantiriladi».Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Кимдан мавлоси молининг ортиқчасини сўраса-ю, у бермаса, қиёмат куни у (мол) кал илонга айлантирилади».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ الْقَوْمَ ثُمَّ يَكْذِبُ لِيُضْحِكَهُمْ وَيْلٌ لَهُ وَوَيْلٌ لَهُ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlarni kuldirish uchun gapirib, yolgʻon aytadigan kishiga voy boʻlsin! Unga voy boʻlsin! Unga voy boʻlsin!»Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамларни кулдириш учун гапириб, ёлғон айтадиган кишига вой бўлсин! Унга вой бўлсин! Унга вой бўлсин!»

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا أَبُو قَزَعَةَ الْبَاهِلِيُّ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ مَا أَتَيْتُكَ حَتَّى حَلَفْتُ عَدَدَ أَصَابِعِي هَذِهِ أَنْ لَا آتِيَكَ أَرَانَا عَفَّانُ وَطَبَّقَ كَفَّيْهِ فَبِالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا الَّذِي بَعَثَكَ بِهِ قَالَ الْإِسْلَامُ قَالَ وَمَا الْإِسْلَامُ قَالَ أَنْ يُسْلِمَ قَلْبُكَ لِلَّهِ تَعَالَى وَأَنْ تُوَجِّهَ وَجْهَكَ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَتُصَلِّيَ الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ وَتُؤَدِّيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ أَخَوَانِ نَصِيرَانِ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَحَدٍ تَوْبَةً أَشْرَكَ بَعْدَ إِسْلَامِهِ قُلْتُ مَا حَقُّ زَوْجَةِ أَحَدِنَا عَلَيْهِ قَالَ تُطْعِمُهَا إِذَا طَعِمْتَ وَتَكْسُوهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ وَلَا تَضْرِبْ الْوَجْهَ وَلَا تُقَبِّحْ وَلَا تَهْجُرْ إِلَّا فِي الْبَيْتِ قَالَ تُحْشَرُونَ هَاهُنَا وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى نَحْوِ الشَّامِ مُشَاةً وَرُكْبَانًا وَعَلَى وُجُوهِكُمْ تُعْرَضُونَ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى وَعَلَى أَفْوَاهِكُمْ الْفِدَامُ وَأَوَّلُ مَا يُعْرِبُ عَنْ أَحَدِكُمْ فَخِذُهُ وَقَالَ مَا مِنْ مَوْلًى يَأْتِي مَوْلًى لَهُ فَيَسْأَلُهُ مِنْ فَضْلٍ عِنْدَهُ فَيَمْنَعُهُ إِلَّا جَعَلَهُ اللَّهُ تَعَالَى عَلَيْهِ شُجَاعًا يَنْهَسُهُ قَبْلَ الْقَضَاءِ قَالَ عَفَّانُ يَعْنِي بِالْمَوْلَى ابْنَ عَمِّهِ قَالَ وَقَالَ إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَغَسَهُ اللَّهُ تَعَالَى مَالًا وَوَلَدًا حَتَّى ذَهَبَ عَصْرٌ وَجَاءَ آخَرُ فَلَمَّا احْتُضِرَ قَالَ لِوَلَدِهِ أَيَّ أَبٍ كُنْتُ لَكُمْ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ فَقَالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطِيعِيَّ وَإِلَّا

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men huzuringizga kelmaslikka mana shu barmoqlarim sonicha qasam ichmagunimcha kelmagan edim» — Affon bizga (buni) koʻrsatib, ikki kaftini birlashtirdi — «sizni haq bilan yuborgan Zot ila (soʻrayman): U sizni nima bilan yubordi?» dedim. U zot: «Islom bilan», dedilar. U: «Islom nima?» dedi. U zot: «Qalbing Alloh taologa taslim boʻlishi, yuzingni Alloh taologa qaratishing, farz namozni oʻqishing va farz zakotni ado etishingdir. (Ular) bir-biriga yordam beruvchi ikki birodardir. Alloh azza va jalla Islomdan keyin shirk keltirgan kishining tavbasini qabul qilmaydi», dedilar. Men: «Birimizning xotinining (er) ustidagi haqi nima?» dedim. U zot: «Oʻzing yeganingda unga taom berishing, oʻzing kiyganingda unga kiydirishing, yuziga urmasliging, uni qabihlamasliging va faqat uy ichida (undan) yuz oʻgirishingdir», dedilar. Soʻng: «Mana shu yerga toʻplanasizlar», dedilar va qoʻllari bilan Shom tomonga ishora qildilar, «piyoda ham, ulov mingan holda ham; yuzlaringiz ustida Alloh taologa roʻpara qilinasizlar va ogʻizlaringizda tiqin (fidom) boʻladi. Biringizdan birinchi boʻlib soʻzlaydigan (aʼzo) — uning sonidir», dedilar. Yana: «Qaysi bir kishi mavlosining oldiga kelib, undan qoʻlidagi ortiqcha (mol)dan soʻrasa-yu, u bermasa, albatta Alloh taolo hukm chiqarilishidan oldin uni tishlab turadigan ilonni unga (musallat) qiladi», dedilar. Affon: «Mavlo» deganda uning amakivachchasini (nazarda tutdi), dedi. (Muoviya) aytdi: Yana u zot dedilar: «Sizlardan oldingilardan bir kishiga Alloh taolo koʻp mol va farzand bergan edi; nihoyat bir zamon oʻtib, boshqasi keldi. Oʻlim toʻshagida yotganida u oʻgʻillariga: ‹Men sizlarga qanday ota boʻldim?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota›, dedilar. U: ‹Menga itoat qilasizlarmi, aks holda…›»Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен ҳузурингизга келмасликка мана шу бармоқларим сонича қасам ичмагунимча келмаган эдим» — Аффон бизга (буни) кўрсатиб, икки кафтини бирлаштирди — «сизни ҳақ билан юборган Зот ила (сўрайман): У сизни нима билан юборди?» дедим. У зот: «Ислом билан», дедилар. У: «Ислом нима?» деди. У зот: «Қалбинг Аллоҳ таолога таслим бўлиши, юзингни Аллоҳ таолога қаратишинг, фарз намозни ўқишинг ва фарз закотни адо этишингдир. (Улар) бир-бирига ёрдам берувчи икки биродардир. Аллоҳ азза ва жалла Исломдан кейин ширк келтирган кишининг тавбасини қабул қилмайди», дедилар. Мен: «Биримизнинг хотинининг (эр) устидаги ҳақи нима?» дедим. У зот: «Ўзинг еганингда унга таом беришинг, ўзинг кийганингда унга кийдиришинг, юзига урмаслигинг, уни қабиҳламаслигинг ва фақат уй ичида (ундан) юз ўгиришингдир», дедилар. Сўнг: «Мана шу ерга тўпланасизлар», дедилар ва қўллари билан Шом томонга ишора қилдилар, «пиёда ҳам, улов минган ҳолда ҳам; юзларингиз устида Аллоҳ таолога рўпара қилинасизлар ва оғизларингизда тиқин (фидом) бўлади. Бирингиздан биринчи бўлиб сўзлайдиган (аъзо) — унинг сонидир», дедилар. Яна: «Қайси бир киши мавлосининг олдига келиб, ундан қўлидаги ортиқча (мол)дан сўраса-ю, у бермаса, албатта Аллоҳ таоло ҳукм чиқарилишидан олдин уни тишлаб турадиган илонни унга (мусаллат) қилади», дедилар. Аффон: «Мавло» деганда унинг амакиваччасини (назарда тутди), деди. (Муовия) айтди: Яна у зот дедилар: «Сизлардан олдингилардан бир кишига Аллоҳ таоло кўп мол ва фарзанд берган эди; ниҳоят бир замон ўтиб, бошқаси келди. Ўлим тўшагида ётганида у ўғилларига: ‹Мен сизларга қандай ота бўлдим?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота›, дедилар. У: ‹Менга итоат қиласизларми, акс ҳолда…›»

حَدَّثَنَا حَسَنٌ قَالَ حَمَّادٌ فِيمَا سَمِعْتُهُ قَالَ وَسَمِعْتُ الْجُرَيْرِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَنْتُمْ تُوفُونَ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ آخِرُهَا وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَا بَيْنَ مِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ مَسِيرَةُ أَرْبَعِينَ عَامًا وَلَيَأْتِيَنَّ عَلَيْهِ يَوْمٌ وَإِنَّهُ لَكَظِيظٌ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlar yetmish ummatni toʻldirasizlar; sizlar ularning oxirgisi va Alloh azza va jalla huzurida eng karamlisisizlar. Jannat eshiklarining ikki tabaqasi orasi qirq yillik yoʻldir. Albatta, unga shunday kun keladiki, u toʻlib-toshgan boʻladi», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар етмиш умматни тўлдирасизлар; сизлар уларнинг охиргиси ва Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида энг карамлисисизлар. Жаннат эшикларининг икки табақаси ораси қирқ йиллик йўлдир. Албатта, унга шундай кун келадики, у тўлиб-тошган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ أَبُو مَسْعُودٍ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَجِيئُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى أَفْوَاهِكُمْ الْفِدَامُ وَإِنَّ أَوَّلَ مَا يَتَكَلَّمُ مِنْ الْآدَمِيِّ فَخِذُهُ وَكَفُّهُ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Qiyomat kuni ogʻizlaringizda tiqin (fidom) boʻlgan holda kelasizlar. Albatta, odam bolasidan birinchi boʻlib soʻzlaydigan (aʼzo) — uning soni va kaftidir», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Қиёмат куни оғизларингизда тиқин (фидом) бўлган ҳолда келасизлар. Албатта, одам боласидан биринчи бўлиб сўзлайдиган (аъзо) — унинг сони ва кафтидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا أَبُو قَزَعَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي قُشَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا حَقُّ امْرَأَتِي عَلَيَّ قَالَ تُطْعِمُهَا إِذَا طَعِمْتَ وَتَكْسُوهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ وَلَا تَضْرِبْ الْوَجْهَ وَلَا تَهْجُرْ إِلَّا فِي الْبَيْتِ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺdan: «Xotinimning mening ustimdagi haqi nima?» deb soʻradi. U zot: «Oʻzing yeganingda unga taom berishing, oʻzing kiyganingda unga kiydirishing, yuziga urmasliging va faqat uy ichida (undan) yuz oʻgirishingdir», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺдан: «Хотинимнинг менинг устимдаги ҳақи нима?» деб сўради. У зот: «Ўзинг еганингда унга таом беришинг, ўзинг кийганингда унга кийдиришинг, юзига урмаслигинг ва фақат уй ичида (ундан) юз ўгиришингдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبَرُّ قَالَ أُمَّكَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ أُمَّكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثُمَّ مَنْ قَالَ أُمَّكَ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ ثُمَّ أَبَاكَ ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, kimga yaxshilik qilay?» dedim. U zot: «Onangga», dedilar. Men: «Soʻng kimga?» dedim. U zot: «Onangga», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, soʻng kimga?» dedim. U zot: «Onangga», dedilar. Men: «Soʻng kimga?» dedim. U zot: «Soʻng otangga, keyin eng yaqin, undan keyingi (qarindoshingga)», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, кимга яхшилик қилай?» дедим. У зот: «Онангга», дедилар. Мен: «Сўнг кимга?» дедим. У зот: «Онангга», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сўнг кимга?» дедим. У зот: «Онангга», дедилар. Мен: «Сўнг кимга?» дедим. У зот: «Сўнг отангга, кейин энг яқин, ундан кейинги (қариндошингга)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا بَهْزٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَسَمِعْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَلَا إِنَّكُمْ تُوفُونَ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ خَيْرُهَا وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Allohning Nabiysi ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, sizlar yetmish ummatni toʻldirasizlar; sizlar ularning eng yaxshisi va Alloh azza va jalla huzurida eng karamlisisizlar».Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, сизлар етмиш умматни тўлдирасизлар; сизлар уларнинг энг яхшиси ва Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида энг карамлисисизлар».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ نِسَاؤُنَا مَا نَأْتِي مِنْهَا وَمَا نَذَرُ قَالَ حَرْثُكَ ائْتِ حَرْثَكَ أَنَّى شِئْتَ غَيْرَ أَنْ لَا تَضْرِبَ الْوَجْهَ وَلَا تُقَبِّحْ وَلَا تَهْجُرْ إِلَّا فِي الْبَيْتِ وَأَطْعِمْ إِذَا طَعِمْتَ وَاكْسُ إِذَا اكْتَسَيْتَ كَيْفَ وَقَدْ أَفْضَى بَعْضُكُمْ إِلَى بَعْضٍ إِلَّا بِمَا حَلَّ عَلَيْهَا

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Nabiysi, ayollarimizga qay tarzda yaqinlashamiz va qay tarzda tark etamiz?» dedim. U zot: «(U) sening ekinzoring; ekinzoringga xohlaganingcha kel. Faqat yuziga urma, uni qabihlama va faqat uy ichida (undan) yuz oʻgir. Oʻzing yeganingda unga ham yedir, oʻzing kiyganingda unga ham kiydir. Qanday qilib (boshqacha boʻlsin) — axir bir-biringizga qoʻshilgansizlar, faqat unga halol boʻlgan narsa bilan (boʻladi)», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Набийси, аёлларимизга қай тарзда яқинлашамиз ва қай тарзда тарк этамиз?» дедим. У зот: «(У) сенинг экинзоринг; экинзорингга хоҳлаганингча кел. Фақат юзига урма, уни қабиҳлама ва фақат уй ичида (ундан) юз ўгир. Ўзинг еганингда унга ҳам едир, ўзинг кийганингда унга ҳам кийдир. Қандай қилиб (бошқача бўлсин) — ахир бир-бирингизга қўшилгансизлар, фақат унга ҳалол бўлган нарса билан (бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا بَهْزٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَأْمُرُنِي قَالَ هَاهُنَا وَنَحَا بِيَدِهِ نَحْوَ الشَّامِ قَالَ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ رِجَالًا وَرُكْبَانًا وَتُجَرُّونَ عَلَى وُجُوهِكُمْ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, menga qayerni buyurasiz?» dedim. U zot qoʻllari bilan Shom tomonga ishora qilib: «Mana bu yerni», dedilar. Soʻng: «Albatta, sizlar piyoda ham, ulov mingan holda ham toʻplanasizlar va yuzlaringiz ustida sudralasizlar», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга қаерни буюрасиз?» дедим. У зот қўллари билан Шом томонга ишора қилиб: «Мана бу ерни», дедилар. Сўнг: «Албатта, сизлар пиёда ҳам, улов минган ҳолда ҳам тўпланасизлар ва юзларингиз устида судраласизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَأْتِي رَجُلٌ مَوْلَاهُ فَيَسْأَلُهُ مِنْ فَضْلٍ هُوَ عِنْدَهُ فَيَمْنَعُهُ إِيَّاهُ إِلَّا دُعِيَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعٌ يَتَلَمَّظُ فَضْلُهُ الَّذِي مَنَعَهُ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Bir kishi mavlosining oldiga kelib, undan qoʻlidagi ortiqcha (mol)dan soʻrasa-yu, u bermasa, albatta qiyomat kuni uning uchun oʻzi bermagan ortiqcha (mol)ini yalab turgan ilon chaqiriladi».Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Бир киши мавлосининг олдига келиб, ундан қўлидаги ортиқча (мол)дан сўраса-ю, у бермаса, албатта қиёмат куни унинг учун ўзи бермаган ортиқча (мол)ини ялаб турган илон чақирилади».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَوْمٌ نَتَسَاءَلُ أَمْوَالَنَا قَالَ يَتَسَاءَلُ الرَّجُلُ فِي الْجَائِحَةِ أَوْ الْفَتْقِ لِيُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ قَوْمِهِ فَإِذَا بَلَغَ أَوْ كَرَبَ اسْتَعَفَّ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz bir-birimizdan mol soʻraydigan qavmmiz», dedim. U zot: «Kishi ofat paytida yoki (qavmi orasidagi) yoriqni — nizoni isloh qilish uchun soʻraydi. Qachonki (yetarlisiga) yetsa yoki yaqinlashsa, oʻzini tiysin», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз бир-биримиздан мол сўрайдиган қавммиз», дедим. У зот: «Киши офат пайтида ёки (қавми орасидаги) ёриқни — низони ислоҳ қилиш учун сўрайди. Қачонки (етарлисига) етса ёки яқинлашса, ўзини тийсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ بَهْزٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَوْرَاتُنَا مَا نَأْتِي مِنْهَا وَمَا نَذَرُ قَالَ احْفَظْ عَوْرَتَكَ إِلَّا مِنْ زَوْجَتِكَ أَوْ مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِذَا كَانَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ قَالَ إِنْ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا يَرَاهَا أَحَدٌ فَلَا يَرَيَنَّهَا قُلْتُ فَإِذَا كَانَ أَحَدُنَا خَالِيًا قَالَ فَاللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَحَقُّ أَنْ يُسْتَحْيَا مِنْهُحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ بَهْزٍ فَذَكَرَ مِثْلَهُ قَالَ فَاللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ أَنْ يُسْتَحْيَا مِنْهُ وَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى فَرْجِهِ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ أَيْضًا وَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ فَوَضَعَهَا عَلَى فَرْجِهِ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, avratlarimizning qay birini ochamiz va qay birini yopamiz?» dedim. U zot: «Xotining yoki qoʻl ostingdagi choʻridan boshqadan avratingni saqla», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, odamlar bir-birlari bilan birga boʻlsalar-chi?» dedim. U zot: «Uni hech kim koʻrmasligiga qodir boʻlsang, hech kim koʻrmasin», dedilar. Men: «Birimiz yolgʻiz boʻlsa-chi?» dedim. U zot: «Alloh tabaroka va taolo Undan hayo qilinishga haqliroqdir», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Alloh azza va jalla Undan hayo qilinishga haqliroqdir», deyilgan va (roviy) qoʻlini avratiga qoʻygan. Yana bir rivoyatda: Nabiy ﷺ qoʻllari bilan ishora qilib, uni avratlariga qoʻydilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, авратларимизнинг қай бирини очамиз ва қай бирини ёпамиз?» дедим. У зот: «Хотининг ёки қўл остингдаги чўридан бошқадан авратингни сақла», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, одамлар бир-бирлари билан бирга бўлсалар-чи?» дедим. У зот: «Уни ҳеч ким кўрмаслигига қодир бўлсанг, ҳеч ким кўрмасин», дедилар. Мен: «Биримиз ёлғиз бўлса-чи?» дедим. У зот: «Аллоҳ табарока ва таоло Ундан ҳаё қилинишга ҳақлироқдир», дедилар. Бошқа ривоятда: «Аллоҳ азза ва жалла Ундан ҳаё қилинишга ҳақлироқдир», дейилган ва (ровий) қўлини авратига қўйган. Яна бир ривоятда: Набий ﷺ қўллари билан ишора қилиб, уни авратларига қўйдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ بَهْزٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا أَتَيْتُكَ حَتَّى حَلَفْتُ أَكْثَرَ مِنْ عَدَدِ أُولَاءِ وَضَرَبَ إِحْدَى يَدَيْهِ عَلَى الْأُخْرَى أَنْ لَا آتِيَكَ وَلَا آتِيَ دِينَكَ وَإِنِّي قَدْ جِئْتُ امْرَأً لَا أَعْقِلُ شَيْئًا إِلَّا مَا عَلَّمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولُهُ وَإِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَجْهِ اللَّهِ بِمَ بَعَثَكَ رَبُّنَا إِلَيْنَا قَالَ بِالْإِسْلَامِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا آيَةُ الْإِسْلَامِ قَالَ أَنْ تَقُولَ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَتَخَلَّيْتُ وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَكُلُّ مُسْلِمٍ عَلَى مُسْلِمٍ مُحَرَّمٌ أَخَوَانِ نَصِيرَانِ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ مُشْرِكٍ يُشْرِكُ بَعْدَ مَا أَسْلَمَ عَمَلًا أَوْ يُفَارِقُ الْمُشْرِكِينَ إِلَى الْمُسْلِمِينَ مَا لِي أُمْسِكُ بِحُجَزِكُمْ عَنْ النَّارِ أَلَا إِنَّ رَبِّي دَاعِيَّ وَإِنَّهُ سَائِلِي هَلْ بَلَّغْتَ عِبَادِي وَأَنَا قَائِلٌ لَهُ رَبِّ قَدْ بَلَّغْتُهُمْ أَلَا فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ ثُمَّ إِنَّكُمْ مَدْعُوُّونَ وَمُفَدَّمَةٌ أَفْوَاهُكُمْ بِالْفِدَامِ وَإِنَّ أَوَّلَ مَا يُبِينُ وَقَالَ بِوَاسِطٍ يُتَرْجِمُ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ عَلَى فَخِذِهِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا دِينُنَا قَالَ هَذَا دِينُكُمْ وَأَيْنَمَا تُحْسِنْ يَكْفِكَ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, men huzuringizga ham, diningizga ham kelmaslikka mana shularning sonidan koʻproq qasam ichmagunimcha kelmagan edim» — va u ikki qoʻlining birini ikkinchisiga urdi — «men shunday kishi boʻlib keldimki, Alloh azza va jalla hamda Uning Rasuli oʻrgatgan narsadan boshqasini bilmayman. Men sizdan Allohning yuzi bilan soʻrayman: Robbimiz sizni bizga nima bilan yubordi?» dedim. U zot: «Islom bilan», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, Islomning belgisi nima?» dedim. U zot: «‹Yuzimni Allohga taslim qildim va (shirkdan) xoli boʻldim›, deyishing, namozni toʻkis ado etishing va zakot berishingdir. Har bir musulmon (boshqa) musulmonga harom — daxlsizdir; ular oʻzaro yordam beruvchi ikki birodardir. Alloh azza va jalla Islomni qabul qilgach shirk keltirgan mushrikdan hech bir amalni qabul qilmaydi; yo u mushriklardan ajralib, musulmonlar tomon (chiqadi). Men nega sizlarni belbogʻlaringizdan ushlab, oʻtdan (tortib) turibman?! Ogoh boʻlinglar, albatta Robbim meni chorlaydi va mendan: ‹Bandalarimga yetkazdingmi?› deb soʻraydi. Men esa Unga: ‹Ey Robbim, men ularga yetkazdim›, deyman. Bas, sizlardan hozir boʻlganingiz gʻoyibga yetkazsin. Soʻng sizlar ogʻizlaringiz tiqin bilan bogʻlangan holda chaqirilasizlar. Birinchi boʻlib bayon qiladigan (aʼzo)…» — Vositda u: «tarjima qiladigan», deb aytdi — va Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan sonlariga (ishora qilib) aytdilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, bu bizning dinimizmi?» dedim. U zot: «Bu sizning diningiz. Qayerda yaxshilik qilsang, senga kifoya qiladi», dedilar.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, мен ҳузурингизга ҳам, динингизга ҳам келмасликка мана шуларнинг сонидан кўпроқ қасам ичмагунимча келмаган эдим» — ва у икки қўлининг бирини иккинчисига урди — «мен шундай киши бўлиб келдимки, Аллоҳ азза ва жалла ҳамда Унинг Расули ўргатган нарсадан бошқасини билмайман. Мен сиздан Аллоҳнинг юзи билан сўрайман: Роббимиз сизни бизга нима билан юборди?» дедим. У зот: «Ислом билан», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Исломнинг белгиси нима?» дедим. У зот: «‹Юзимни Аллоҳга таслим қилдим ва (ширкдан) холи бўлдим›, дейишинг, намозни тўкис адо этишинг ва закот беришингдир. Ҳар бир мусулмон (бошқа) мусулмонга ҳаром — дахлсиздир; улар ўзаро ёрдам берувчи икки биродардир. Аллоҳ азза ва жалла Исломни қабул қилгач ширк келтирган мушрикдан ҳеч бир амални қабул қилмайди; ё у мушриклардан ажралиб, мусулмонлар томон (чиқади). Мен нега сизларни белбоғларингиздан ушлаб, ўтдан (тортиб) турибман?! Огоҳ бўлинглар, албатта Роббим мени чорлайди ва мендан: ‹Бандаларимга етказдингми?› деб сўрайди. Мен эса Унга: ‹Эй Роббим, мен уларга етказдим›, дейман. Бас, сизлардан ҳозир бўлганингиз ғойибга етказсин. Сўнг сизлар оғизларингиз тиқин билан боғланган ҳолда чақириласизлар. Биринчи бўлиб баён қиладиган (аъзо)…» — Воситда у: «таржима қиладиган», деб айтди — ва Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан сонларига (ишора қилиб) айтдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу бизнинг динимизми?» дедим. У зот: «Бу сизнинг динингиз. Қаерда яхшилик қилсанг, сенга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي كُلِّ إِبِلٍ سَائِمَةٍ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ لَا تُفَرَّقُ إِبِلٌ عَنْ حِسَابِهَا مَنْ أَعْطَاهَا مُؤْتَجِرًا فَلَهُ أَجْرُهَا وَمَنْ مَنَعَهَا فَإِنَّا آخِذُهَا وَشَطْرَ إِبِلِهِ عَزْمَةً مِنْ عَزَمَاتِ رَبِّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَا يَحِلُّ لِآلِ مُحَمَّدٍ مِنْهَا شَيْءٌ

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Oʻtlab yuruvchi tuyalarning har qirqtasida bir bintu labun bordir. Tuyalar oʻz hisobidan ajratilmaydi. Kim uni savob umidida bersa, unga uning ajri bordir. Kim uni bermay tortsa, biz uni va tuyalarining yarmini olamiz — bu Robbimiz tabaroka va taoloning azmlaridan bir azmdir. Undan Muhammadning oilasiga hech narsa halol emas».Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ўтлаб юрувчи туяларнинг ҳар қирқтасида бир бинту лабун бордир. Туялар ўз ҳисобидан ажратилмайди. Ким уни савоб умидида берса, унга унинг ажри бордир. Ким уни бермай тортса, биз уни ва туяларининг ярмини оламиз — бу Роббимиз табарока ва таолонинг азмларидан бир азмдир. Ундан Муҳаммаднинг оиласига ҳеч нарса ҳалол эмас».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بَهْزٌ وَيَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا بَهْزٌ الْمَعْنَى حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ كَانَ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى مَالًا وَوَلَدًا وَكَانَ لَا يَدِينُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ دِينًا قَالَ يَزِيدُ فَلَبِثَ حَتَّى ذَهَبَ عُمُرٌ وَبَقِيَ عُمُرٌ تَذَكَّرَ فَعَلِمَ أَنْ لَمْ يَبْتَئِرْ عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى خَيْرًا دَعَا بَنِيهِ قَالَ يَا بَنِيَّ أَيَّ أَبٍ تَعْلَمُونَ قَالُوا خَيْرَهُ يَا أَبَانَا قَالَ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْكُمْ مَالًا هُوَ مِنِّي إِلَّا أَنَا آخِذُهُ مِنْهُ أَوْ لَتَفْعَلُنَّ مَا آمُرُكُمْ بِهِ قَالَ فَأَخَذَ مِنْهُمْ مِيثَاقًا قَالَ أَمَّا لَا فَإِذَا مُتُّ فَخُذُونِي فَأَلْقُونِي فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا كُنْتُ حُمَمًا فَدُقُّونِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ عَلَى فَخِذِهِ كَأَنَّهُ يَقُولُ اسْحَقُونِي ثُمَّ ذَرُّونِي فِي الرِّيحِ لَعَلِّي أَضِلُّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ فَفُعِلَ بِهِ ذَلِكَ وَرَبِّ مُحَمَّدٍ حِينَ مَاتَ قَالَ فَجِيءَ بِهِ أَحْسَنَ مَا كَانَ فَعُرِضَ عَلَى رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى النَّارِ قَالَ خَشِيتُكَ يَا رَبَّاهُ قَالَ إِنِّي لَأَسْمَعَنَّ الرَّاهِبَةَ قَالَ يَزِيدُ أَسْمَعُكَ رَاهِبًا فَتِيبَ عَلَيْهِقَالَ بَهْزٌ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ الْحَسَنَ وَقَتَادَةَ وَحَدَّثَانِيهِ فَتِيبَ عَلَيْهِ أَوْ فَتَابَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ شَكَّ يَحْيَى

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Allohning bandalaridan bir banda bor edi; Alloh tabaroka va taolo unga mol va farzand bergan edi, u esa Alloh azza va jallaga biror din bilan ibodat qilmas edi. U shu holda turaverdi; umridan (koʻpi) ketib, ozi qolganida oʻylab koʻrdi-da, Alloh tabaroka va taolo huzurida oʻziga hech bir yaxshilik gʻamlab qoʻymaganini bildi. Shunda u oʻgʻillarini chaqirib: ‹Ey oʻgʻillarim, meni qanday ota deb bilasizlar?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota, ey otamiz›, dedilar. U: ‹Allohga qasamki, sizlardan birortangizda mendan (qolgan) molni qoldirmayman, albatta uni undan olaman; yoki men buyurgan ishni albatta qilasizlar›, dedi. Bas, u ulardan ahd oldi. Soʻng: ‹Unday boʻlsa, men oʻlsam, meni olib, oʻtga tashlanglar; koʻmirga aylanganimda, meni maydalanglar›, dedi» — Rasululloh ﷺ qoʻllarini sonlariga qoʻyib, goʻyo: «Meni ezinglar», deyayotgandek (ishora qildilar) — «‹soʻng meni shamolga sochib yuboringlar; shoyad Alloh tabaroka va taolodan yashirinib qolsam›, dedi. Muhammadning Robbiga qasamki, u oʻlganida unga shunday qilindi. Bas, u hech qachon boʻlmagan darajada goʻzal holda keltirilib, Robbi tabaroka va taolo huzuriga koʻndalang qilindi. (Alloh): ‹Seni oʻtga (kirishga) nima olib bordi?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim, ey Robbim›, dedi. (Alloh): ‹Men seni haqiqatan qoʻrquvchi (banda) deb eshitmoqdaman›, dedi. Bas, uning tavbasi qabul qilindi». Bahz aytdi: Men bu hadisni Hasan va Qatodaga aytib berdim, ular ham menga uni: «Uning tavbasi qabul qilindi» — yoki: «Alloh azza va jalla uning tavbasini qabul qildi», deb rivoyat qildilar. Shakni Yahyo qildi.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳнинг бандаларидан бир банда бор эди; Аллоҳ табарока ва таоло унга мол ва фарзанд берган эди, у эса Аллоҳ азза ва жаллага бирор дин билан ибодат қилмас эди. У шу ҳолда тураверди; умридан (кўпи) кетиб, ози қолганида ўйлаб кўрди-да, Аллоҳ табарока ва таоло ҳузурида ўзига ҳеч бир яхшилик ғамлаб қўймаганини билди. Шунда у ўғилларини чақириб: ‹Эй ўғилларим, мени қандай ота деб биласизлар?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота, эй отамиз›, дедилар. У: ‹Аллоҳга қасамки, сизлардан бирортангизда мендан (қолган) молни қолдирмайман, албатта уни ундан оламан; ёки мен буюрган ишни албатта қиласизлар›, деди. Бас, у улардан аҳд олди. Сўнг: ‹Ундай бўлса, мен ўлсам, мени олиб, ўтга ташланглар; кўмирга айланганимда, мени майдаланглар›, деди» — Расулуллоҳ ﷺ қўлларини сонларига қўйиб, гўё: «Мени эзинглар», деяётгандек (ишора қилдилар) — «‹сўнг мени шамолга сочиб юборинглар; шояд Аллоҳ табарока ва таолодан яшириниб қолсам›, деди. Муҳаммаднинг Роббига қасамки, у ўлганида унга шундай қилинди. Бас, у ҳеч қачон бўлмаган даражада гўзал ҳолда келтирилиб, Робби табарока ва таоло ҳузурига кўндаланг қилинди. (Аллоҳ): ‹Сени ўтга (киришга) нима олиб борди?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним, эй Роббим›, деди. (Аллоҳ): ‹Мен сени ҳақиқатан қўрқувчи (банда) деб эшитмоқдаман›, деди. Бас, унинг тавбаси қабул қилинди». Баҳз айтди: Мен бу ҳадисни Ҳасан ва Қатодага айтиб бердим, улар ҳам менга уни: «Унинг тавбаси қабул қилинди» — ёки: «Аллоҳ азза ва жалла унинг тавбасини қабул қилди», деб ривоят қилдилар. Шакни Яҳё қилди.