حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَامِرٌ قَالَقَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ فَحَدَّثَتْنِي أَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ قَالَتْ فَقَالَ لِي أَخُوهُ اخْرُجِي مِنْ الدَّارِ فَقُلْتُ إِنَّ لِي نَفَقَةً وَسُكْنَى حَتَّى يَحِلَّ الْأَجَلُ قَالَ لَا قَالَتْ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ إِنَّ فُلَانًا طَلَّقَنِي وَإِنَّ أَخَاهُ أَخْرَجَنِي وَمَنَعَنِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا لَكَ وَلِابْنَةِ آلِ قَيْسٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَخِي طَلَّقَهَا ثَلَاثًا جَمِيعًا قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْظُرِي يَا ابْنَةَ آلِ قَيْسٍ إِنَّمَا النَّفَقَةُ وَالسُّكْنَى لِلْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا مَا كَانَتْ لَهُ عَلَيْهَا رَجْعَةٌ فَإِذَا لَمْ يَكُنْ لَهُ عَلَيْهَا رَجْعَةٌ فَلَا نَفَقَةَ وَلَا سُكْنَى اخْرُجِي فَانْزِلِي عَلَى فُلَانَةَ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ يُتَحَدَّثُ إِلَيْهَا انْزِلِي عَلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ أَعْمَى لَا يَرَاكِ ثُمَّ لَا تَنْكِحِي حَتَّى أَكُونَ أُنْكِحُكِ قَالَتْ فَخَطَبَنِي رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْتَأْمِرُهُ فَقَالَ أَلَا تَنْكِحِينَ مَنْ هُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ فَقُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَنْكِحْنِي مَنْ أَحْبَبْتَ قَالَتْ فَأَنْكَحَنِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ

Omir aytadi: Men Madinaga kelib, Fotima bint Qaysning oldiga bordim. U menga aytib berdiki, eri uni Rasululloh ﷺ zamonlarida taloq qilgan, soʻng Rasululloh ﷺ uni bir sariyyaga joʻnatgan edilar. U aytdi: Erimning akasi menga: «Uydan chiqib ket», dedi. Men: «Muddat tugaguncha menga nafaqa va turar joy (haqqi) bor», dedim. U: «Yoʻq», dedi. Shunda men Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Falonchi meni taloq qildi, akasi esa meni chiqarib yubordi va turar joy bilan nafaqadan mahrum qildi», dedim. U zot unga odam yuborib: «Senga Qays oilasining qizi bilan nima ish?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, akam uni birdaniga uch taloq bilan taloq qilgan», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Qays oilasining qizi, qara! Ayolga eri zimmasidagi nafaqa va turar joy — erining unga qaytish haqqi boʻlgandagina (boʻladi). Agar unga qaytish haqqi boʻlmasa, na nafaqa, na turar joy bor. Chiq va falonchi ayolnikiga tush», dedilar. Soʻng: «Uning oldida gap-soʻz koʻp boʻladi. Ibn Ummu Maktumnikiga tush, chunki u koʻzi ojiz, seni koʻrmaydi. Soʻng men seni nikohlab bermagunimcha turmushga chiqma», dedilar. U aytdi: Menga Qurayshdan bir kishi sovchi qoʻydi. Men Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, maslahat soʻradim. U zot: «Undan koʻra menga suyukliroq boʻlgan kishiga turmushga chiqmaysanmi?» dedilar. Men: «Ha, yo Rasululloh, kimni xohlasangiz, oʻshanga nikohlab bering», dedim. Shunda u zot meni Usoma ibn Zaydga nikohlab berdilar.Омир айтади: Мен Мадинага келиб, Фотима бинт Қайснинг олдига бордим. У менга айтиб бердики, эри уни Расулуллоҳ ﷺ замонларида талоқ қилган, сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни бир сарийяга жўнатган эдилар. У айтди: Эримнинг акаси менга: «Уйдан чиқиб кет», деди. Мен: «Муддат тугагунча менга нафақа ва турар жой (ҳаққи) бор», дедим. У: «Йўқ», деди. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Фалончи мени талоқ қилди, акаси эса мени чиқариб юборди ва турар жой билан нафақадан маҳрум қилди», дедим. У зот унга одам юбориб: «Сенга Қайс оиласининг қизи билан нима иш?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, акам уни бирданига уч талоқ билан талоқ қилган», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Қайс оиласининг қизи, қара! Аёлга эри зиммасидаги нафақа ва турар жой — эрининг унга қайтиш ҳаққи бўлгандагина (бўлади). Агар унга қайтиш ҳаққи бўлмаса, на нафақа, на турар жой бор. Чиқ ва фалончи аёлникига туш», дедилар. Сўнг: «Унинг олдида гап-сўз кўп бўлади. Ибн Умму Мактумникига туш, чунки у кўзи ожиз, сени кўрмайди. Сўнг мен сени никоҳлаб бермагунимча турмушга чиқма», дедилар. У айтди: Менга Қурайшдан бир киши совчи қўйди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, маслаҳат сўрадим. У зот: «Ундан кўра менга суюклироқ бўлган кишига турмушга чиқмайсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа, ё Расулуллоҳ, кимни хоҳласангиз, ўшанга никоҳлаб беринг», дедим. Шунда у зот мени Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар.

قَالَ فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَخْرُجَ قَالَتْ اجْلِسْ حَتَّى أُحَدِّثَكَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا مِنْ الْأَيَّامِ فَصَلَّى صَلَاةَ الْهَاجِرَةِ ثُمَّ قَعَدَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَقَالَ اجْلِسُوا أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنِّي لَمْ أَقُمْ مَقَامِي هَذَا لِفَزَعٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي خَبَرًا مَنَعَنِي الْقَيْلُولَةَ مِنْ الْفَرَحِ وَقُرَّةِ الْعَيْنِ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَنْشُرَ عَلَيْكُمْ فَرَحَ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَنِي أَنَّ رَهْطًا مِنْ بَنِي عَمِّهِ رَكِبُوا الْبَحْرَ فَأَصَابَتْهُمْ رِيحٌ عَاصِفٌ فَأَلْجَأَتْهُمْ الرِّيحُ إِلَى جَزِيرَةٍ لَا يَعْرِفُونَهَا فَقَعَدُوا فِي قُوَيْرِبٍ بِالسَّفِينَةِ حَتَّى خَرَجُوا إِلَى الْجَزِيرَةِ فَإِذَا هُمْ بِشَيْءٍ أَهْلَبَ كَثِيرِ الشَّعْرِ لَا يَدْرُونَ أَرَجُلٌ هُوَ أَوْ امْرَأَةٌ فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِمْ السَّلَامَ قَالُوا أَلَا تُخْبِرُنَا قَالَ مَا أَنَا بِمُخْبِرِكُمْ وَلَا بِمُسْتَخْبِرِكُمْ وَلَكِنْ هَذَا الدَّيْرَ قَدْ رَهِقْتُمُوهُ فَفِيهِ مَنْ هُوَ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالْأَشْوَاقِ أَنْ يُخْبِرَكُمْ وَيَسْتَخْبِرَكُمْ قَالَ قُلْنَا فَمَا أَنْتَ قَالَ أَنَا الْجَسَّاسَةُ فَانْطَلَقُوا حَتَّى أَتَوْا الدَّيْرَ فَإِذَا هُمْ بِرَجُلٍ مُوثَقٍ شَدِيدِ الْوَثَاقِ مُظْهِرٍ الْحُزْنَ كَثِيرِ التَّشَكِّي فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِمْ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتُمْ قَالُوا مِنْ الْعَرَبِ قَالَ مَا فَعَلَتْ الْعَرَبُ أَخَرَجَ نَبِيُّهُمْ بَعْدُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَمَا فَعَلُوا قَالُوا خَيْرًا آمَنُوا بِهِ وَصَدَّقُوهُ قَالَ ذَلِكَ خَيْرٌ

(Omir) aytadi: Men chiqmoqchi boʻlganimda, u: «Oʻtir, senga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytib beray», dedi. U aytdi: Rasululloh ﷺ kunlardan bir kuni chiqib, peshin namozini oʻqidilar, soʻng oʻtirdilar. Odamlar choʻchib ketishdi. U zot: «Ey odamlar, oʻtiringlar! Men bu joyimda biror qoʻrqinch sababli turganim yoʻq. Lekin Tamim ad-Doriy oldimga kelib, menga shunday bir xabar berdiki, xursandlik va koʻz quvonchidan qaylula qilishimga qoʻymadi. Men sizlarga paygʻambaringiz ﷺning xursandligini yoyishni xohladim. U menga xabar berishicha, uning amakivachchalaridan bir guruh dengizga chiqibdi. Ularni qattiq shamol tutib, oʻzlari bilmagan bir orolga uloqtiribdi. Ular kemadagi qayiqchada oʻtirib, orolga chiqishibdi. Qarasalar, tuklari koʻp, junli bir narsa — u erkakmi yoki ayolmi, bilishmaydi. Unga salom berishibdi, u salomlariga alik olibdi. Ular: ‹Bizga xabar bermaysanmi?› deyishibdi. U: ‹Men sizlarga xabar beruvchi ham, sizlardan xabar soʻrovchi ham emasman. Lekin mana bu ibodatxonaga yaqinlashib qoldingizlar, unda sizlarning xabaringizga koʻp mushtoq boʻlgan, sizlarga xabar berib, sizlardan xabar soʻraydigan kishi bor›, debdi. Biz: ‹Sen kimsan?› debmiz. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular yurib, ibodatxonaga yetib borishibdi. Qarasalar, qattiq bogʻlangan, gʻamgin, koʻp shikoyat qiluvchi bir kishi turibdi. Unga salom berishibdi, u alik olibdi va: ‹Sizlar kimsizlar?› debdi. Ular: ‹Arablardanmiz›, deyishibdi. U: ‹Arablar nima qildi? Ularning paygʻambari chiqdimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, deyishibdi. U: ‹Ular nima qilishdi?› debdi. Ular: ‹Yaxshilik: unga iymon keltirib, uni tasdiqlashdi›, deyishibdi. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroq›, debdi», dedilar.(Омир) айтади: Мен чиқмоқчи бўлганимда, у: «Ўтир, сенга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айтиб берай», деди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ кунлардан бир куни чиқиб, пешин намозини ўқидилар, сўнг ўтирдилар. Одамлар чўчиб кетишди. У зот: «Эй одамлар, ўтиринглар! Мен бу жойимда бирор қўрқинч сабабли турганим йўқ. Лекин Тамим ад-Дорий олдимга келиб, менга шундай бир хабар бердики, хурсандлик ва кўз қувончидан қайлула қилишимга қўймади. Мен сизларга пайғамбарингиз ﷺнинг хурсандлигини ёйишни хоҳладим. У менга хабар беришича, унинг амакиваччаларидан бир гуруҳ денгизга чиқибди. Уларни қаттиқ шамол тутиб, ўзлари билмаган бир оролга улоқтирибди. Улар кемадаги қайиқчада ўтириб, оролга чиқишибди. Қарасалар, туклари кўп, жунли бир нарса — у эркакми ёки аёлми, билишмайди. Унга салом беришибди, у саломларига алик олибди. Улар: ‹Бизга хабар бермайсанми?› дейишибди. У: ‹Мен сизларга хабар берувчи ҳам, сизлардан хабар сўровчи ҳам эмасман. Лекин мана бу ибодатхонага яқинлашиб қолдингизлар, унда сизларнинг хабарингизга кўп муштоқ бўлган, сизларга хабар бериб, сизлардан хабар сўрайдиган киши бор›, дебди. Биз: ‹Сен кимсан?› дебмиз. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар юриб, ибодатхонага етиб боришибди. Қарасалар, қаттиқ боғланган, ғамгин, кўп шикоят қилувчи бир киши турибди. Унга салом беришибди, у алик олибди ва: ‹Сизлар кимсизлар?› дебди. Улар: ‹Арабларданмиз›, дейишибди. У: ‹Араблар нима қилди? Уларнинг пайғамбари чиқдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дейишибди. У: ‹Улар нима қилишди?› дебди. Улар: ‹Яхшилик: унга иймон келтириб, уни тасдиқлашди›, дейишибди. У: ‹Бу улар учун яхшироқ›, дебди», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ دَاوُدَ يَعْنِي ابْنَ أَبِي هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ مُسْرِعًا فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ وَنُودِيَ فِي النَّاسِ الصَّلَاةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي لَمْ أَدْعُكُمْ لِرَغْبَةٍ نَزَلَتْ وَلَا لِرَهْبَةٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَخْبَرَنِي أَنَّ نَفَرًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا الْبَحْرَ فَقَذَفَتْهُمْ الرِّيحُ إِلَى جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ أَشْعَرَ مَا يُدْرَى أَذَكَرٌ هُوَ أَمْ أُنْثَى لِكَثْرَةِ شَعْرِهِ قَالُوا مَنْ أَنْتَ فَقَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ فَقَالُوا فَأَخْبِرِينَا فَقَالَتْ مَا أَنَا بِمُخْبِرَتِكُمْ وَلَا مُسْتَخْبِرَتِكُمْ وَلَكِنْ فِي هَذَا الدَّيْرِ رَجُلٌ فَقِيرٌ إِلَى أَنْ يُخْبِرَكُمْ وَإِلَى أَنْ يَسْتَخْبِرَكُمْ فَدَخَلُوا الدَّيْرَ فَإِذَا رَجُلٌ أَعْوَرُ مُصَفَّدٌ فِي الْحَدِيدِ فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ قُلْنَا نَحْنُ الْعَرَبُ فَقَالَ هَلْ بُعِثَ فِيكُمْ النَّبِيُّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَهَلْ اتَّبَعَتْهُ الْعَرَبُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ذَلِكَ خَيْرٌ لَهُمْ قَالَ مَا فَعَلَتْ فَارِسُ هَلْ ظَهَرَ عَلَيْهَا قَالُوا لَمْ يَظْهَرْ عَلَيْهَا بَعْدُ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ سَيَظْهَرُ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ مَا فَعَلَتْ عَيْنُ زُغَرَ قَالُوا هِيَ تَدْفُقُ مَلْأَى قَالَ فَمَا فَعَلَ نَخْلُ بَيْسَانَ هَلْ أَطْعَمَ قَالُوا قَدْ أَطْعَمَ أَوَائِلُهُ قَالَ فَوَثَبَ وَثْبَةً حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيَفْلِتُ

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni shoshib keldilar va minbarga chiqdilar. Odamlar orasida: «Namozga toʻplaninglar!» deb nido qilindi. Odamlar toʻplandilar. U zot: «Ey odamlar! Men sizlarni nozil boʻlgan biror ragʻbat yoki qoʻrqinch sababli chaqirganim yoʻq. Lekin Tamim ad-Doriy menga xabar berdiki, Falastin ahlidan bir necha kishi dengizga chiqibdi. Shamol ularni dengiz orollaridan bir orolga uloqtiribdi. Qarasalar, tuki koʻpligidan erkakmi yoki urgʻochimi bilinmaydigan sertuk bir jonivor turibdi. Ular: ‹Sen kimsan?› debdilar. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, debdilar. U: ‹Men sizlarga xabar beruvchi ham, sizlardan xabar soʻrovchi ham emasman. Lekin mana bu ibodatxonada sizlarga xabar berishga va sizlardan xabar soʻrashga muhtoj bir kishi bor›, debdi. Ular ibodatxonaga kiribdilar. Qarasalar, temirga kishanlangan bir koʻzi koʻr kishi. U: ‹Sizlar kimsizlar?› debdi. Biz: ‹Biz arablarmiz›, debmiz. U: ‹Sizlarning orangizda paygʻambar yuborildimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, debdilar. U: ‹Arablar unga ergashdimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, debdilar. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroq›, debdi. Soʻng: ‹Fors nima qildi, uning ustidan gʻalaba qilindimi?› debdi. Ular: ‹Hali uning ustidan gʻalaba qilingani yoʻq›, debdilar. U: ‹Ogoh boʻlinglar, albatta, uning ustidan gʻalaba qilinadi›, debdi. Soʻng: ‹Zugʻar bulogʻi nima qildi?› debdi. Ular: ‹U toʻlib oqib turibdi›, debdilar. U: ‹Baysonning xurmozori nima qildi, meva berdimi?› debdi. Ular: ‹Uning avvalgilari meva berdi›, debdilar. Shunda u shunday sakradiki, biz uni qutulib ketadi, deb oʻyladik», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни шошиб келдилар ва минбарга чиқдилар. Одамлар орасида: «Намозга тўпланинглар!» деб нидо қилинди. Одамлар тўпландилар. У зот: «Эй одамлар! Мен сизларни нозил бўлган бирор рағбат ёки қўрқинч сабабли чақирганим йўқ. Лекин Тамим ад-Дорий менга хабар бердики, Фаластин аҳлидан бир неча киши денгизга чиқибди. Шамол уларни денгиз оролларидан бир оролга улоқтирибди. Қарасалар, туки кўплигидан эркакми ёки урғочими билинмайдиган сертук бир жонивор турибди. Улар: ‹Сен кимсан?› дебдилар. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дебдилар. У: ‹Мен сизларга хабар берувчи ҳам, сизлардан хабар сўровчи ҳам эмасман. Лекин мана бу ибодатхонада сизларга хабар беришга ва сизлардан хабар сўрашга муҳтож бир киши бор›, дебди. Улар ибодатхонага кирибдилар. Қарасалар, темирга кишанланган бир кўзи кўр киши. У: ‹Сизлар кимсизлар?› дебди. Биз: ‹Биз араблармиз›, дебмиз. У: ‹Сизларнинг орангизда пайғамбар юборилдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дебдилар. У: ‹Араблар унга эргашдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дебдилар. У: ‹Бу улар учун яхшироқ›, дебди. Сўнг: ‹Форс нима қилди, унинг устидан ғалаба қилиндими?› дебди. Улар: ‹Ҳали унинг устидан ғалаба қилингани йўқ›, дебдилар. У: ‹Огоҳ бўлинглар, албатта, унинг устидан ғалаба қилинади›, дебди. Сўнг: ‹Зуғар булоғи нима қилди?› дебди. Улар: ‹У тўлиб оқиб турибди›, дебдилар. У: ‹Байсоннинг хурмозори нима қилди, мева бердими?› дебди. Улар: ‹Унинг аввалгилари мева берди›, дебдилар. Шунда у шундай сакрадики, биз уни қутулиб кетади, деб ўйладик», дедилар.