حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَأَبُو بَكْرٍ بِالسُّنْحِ ـ قَالَ إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي بِالْعَالِيَةِ ـ فَقَامَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ مَا كَانَ يَقَعُ فِي نَفْسِي إِلاَّ ذَاكَ وَلَيَبْعَثَنَّهُ اللَّهُ فَلَيَقْطَعَنَّ أَيْدِيَ رِجَالٍ وَأَرْجُلَهُمْ. فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَكَشَفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَّلَهُ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي طِبْتَ حَيًّا وَمَيِّتًا، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُذِيقُكَ اللَّهُ الْمَوْتَتَيْنِ أَبَدًا. ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ أَيُّهَا الْحَالِفُ عَلَى رِسْلِكَ. فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ جَلَسَ عُمَرُ. فَحَمِدَ اللَّهَ أَبُو بَكْرٍ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ أَلاَ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ مَاتَ، وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ. وَقَالَ [quran sura="39" aya_start="30" aya_end="30"]{إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ} وَقَالَ [quran sura="3" aya_start="144" aya_end="144"]{وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ} قَالَ فَنَشَجَ النَّاسُ يَبْكُونَ ـ قَالَ ـ وَاجْتَمَعَتِ الأَنْصَارُ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ فَقَالُوا مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ، فَذَهَبَ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ فَأَسْكَتَهُ أَبُو بَكْرٍ، وَكَانَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِذَلِكَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ هَيَّأْتُ كَلاَمًا قَدْ أَعْجَبَنِي خَشِيتُ أَنْ لاَ يَبْلُغَهُ أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَتَكَلَّمَ أَبْلَغَ النَّاسِ فَقَالَ فِي كَلاَمِهِ نَحْنُ الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ. فَقَالَ حُبَابُ بْنُ الْمُنْذِرِ لاَ وَاللَّهِ لاَ نَفْعَلُ، مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَ، وَلَكِنَّا الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ دَارًا، وَأَعْرَبُهُمْ أَحْسَابًا فَبَايِعُوا عُمَرَ أَوْ أَبَا عُبَيْدَةَ. فَقَالَ عُمَرُ بَلْ نُبَايِعُكَ أَنْتَ، فَأَنْتَ سَيِّدُنَا وَخَيْرُنَا وَأَحَبُّنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَأَخَذَ عُمَرُ بِيَدِهِ فَبَايَعَهُ، وَبَايَعَهُ النَّاسُ، فَقَالَ قَائِلٌ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. فَقَالَ عُمَرُ قَتَلَهُ اللَّهُ.
Rasululloh ﷺ vafot etdilar, Abu Bakr esa Sunh (degan joy)da edi — Ismoil: «Yaʼni Aliyada» dedi. Shunda Umar turib: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ vafot etgan emaslar», derdi. (Oisha) aytdi: Umar (keyin): «Allohga qasamki, koʻnglimga faqat shu (u zot vafot etmaganlari) tushardi. Albatta Alloh u zotni (yana) tiriltiradi va u zot baʼzi kishilarning qoʻl-oyoqlarini kesadi», dedi. Soʻng Abu Bakr kelib, Rasululloh ﷺning (yuzlarini) ochib, u zotni oʻpdi va: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, siz tirikligingizda ham, vafotingizdan keyin ham poksiz. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Alloh sizga ikki marta oʻlimni totdirmaydi», dedi. Soʻng (tashqariga) chiqib: «Ey qasam ichuvchi, shoshilma!» dedi. Abu Bakr gapira boshlaganda, Umar oʻtirdi. Abu Bakr Allohga hamd va sano aytib: «Ogoh boʻlinglar! Kim Muhammadga ﷺ ibodat qilayotgan boʻlsa, albatta Muhammad vafot etdilar. Kim Allohga ibodat qilayotgan boʻlsa, albatta Alloh Tirikdir, oʻlmaydi», dedi. Soʻng: «(Ey Muhammad,) albatta sen ham oʻluvchisan, ular ham oʻluvchidirlar» (Zumar surasi, 30) (oyatini) oʻqidi. Yana: «Muhammad faqat bir Rasuldir, undan oldin ham (koʻp) paygʻambarlar oʻtgan. Agar u vafot etsa yoki oʻldirilsa, ortingizga (orqangizga) qaytib ketasizlarmi? Kim ortiga qaytib ketsa, Allohga hech qanday zarar yetkaza olmaydi. Alloh shukr qiluvchilarni mukofotlaydi» (Oli Imron surasi, 144) (oyatini) oʻqidi. (Rovi) aytdi: Shunda odamlar (oʻkirib) yigʻlashdi. Ansorlar Saʼd ibn Ubodaning oldida Bani Soida soyabonida toʻplanib: «Bizdan bir amir, sizlardan bir amir (boʻlsin)», deyishdi. Shunda ularning oldiga Abu Bakr, Umar ibn Xattob va Abu Ubayda ibnul-Jarroh borishdi. Umar gapirmoqchi boʻldi, ammo Abu Bakr uni jim qildirdi. Umar (keyin): «Allohga qasamki, men bu bilan faqat oʻzimga yoqqan bir gapni tayyorlab qoʻyganimni (aytmoqchi edim), Abu Bakr uni (shunchalik yaxshi) yetkaza olmaydi deb qoʻrqqandim. Soʻng Abu Bakr gapirdi va odamlarning eng fasih (notiqlik bilan) gapirganidek gapirdi», derdi. U oʻz gapida: «Biz amirlarmiz, sizlar vazirlarsiz», dedi. Shunda Hubob ibnul-Munzir: «Yoʻq, Allohga qasamki, bunday qilmaymiz. Bizdan bir amir, sizlardan bir amir (boʻlsin)», dedi. Abu Bakr: «Yoʻq, balki biz amirlarmiz, sizlar vazirlarsiz. Ular (Quraysh) arablarning makoni jihatidan eng oʻrtadagisi, nasab jihatidan eng asili. Bas, Umarga yoki Abu Ubaydaga bayʼat qilinglar», dedi. Umar: «Yoʻq, balki biz senga bayʼat qilamiz. Sen bizning sayyidimiz, eng yaxshimiz va Rasululloh ﷺga eng sevimlimizsan», dedi va Umar uning qoʻlini olib bayʼat qildi, odamlar ham unga bayʼat qilishdi. Shunda bir kishi: «Saʼd ibn Ubodani oʻldirdingiz!» dedi. Umar: «Uni Alloh oʻldirsin!» dedi.Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, Абу Бакр эса Сунҳ (деган жой)да эди — Исмоил: «Яъни Алияда» деди. Шунда Умар туриб: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ вафот этган эмаслар», дерди. (Оиша) айтди: Умар (кейин): «Аллоҳга қасамки, кўнглимга фақат шу (у зот вафот этмаганлари) тушарди. Албатта Аллоҳ у зотни (яна) тирилтиради ва у зот баъзи кишиларнинг қўл-оёқларини кесади», деди. Сўнг Абу Бакр келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг (юзларини) очиб, у зотни ўпди ва: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, сиз тириклигингизда ҳам, вафотингиздан кейин ҳам поксиз. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Аллоҳ сизга икки марта ўлимни тотдирмайди», деди. Сўнг (ташқарига) чиқиб: «Эй қасам ичувчи, шошилма!» деди. Абу Бакр гапира бошлаганда, Умар ўтирди. Абу Бакр Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб: «Огоҳ бўлинглар! Ким Муҳаммадга ﷺ ибодат қилаётган бўлса, албатта Муҳаммад вафот этдилар. Ким Аллоҳга ибодат қилаётган бўлса, албатта Аллоҳ Тирикдир, ўлмайди», деди. Сўнг: «(Эй Муҳаммад,) албатта сен ҳам ўлувчисан, улар ҳам ўлувчидирлар» (Зумар сураси, 30) (оятини) ўқиди. Яна: «Муҳаммад фақат бир Расулдир, ундан олдин ҳам (кўп) пайғамбарлар ўтган. Агар у вафот эца ёки ўлдирилса, ортингизга (орқангизга) қайтиб кетасизларми? Ким ортига қайтиб кеца, Аллоҳга ҳеч қандай зарар етказа олмайди. Аллоҳ шукр қилувчиларни мукофотлайди» (Оли Имрон сураси, 144) (оятини) ўқиди. (Рови) айтди: Шунда одамлар (ўкириб) йиғлашди. Ансорлар Саъд ибн Убоданинг олдида Бани Соида соябонида тўпланиб: «Биздан бир амир, сизлардан бир амир (бўлсин)», дейишди. Шунда уларнинг олдига Абу Бакр, Умар ибн Хаттоб ва Абу Убайда ибнул-Жарроҳ боришди. Умар гапирмоқчи бўлди, аммо Абу Бакр уни жим қилдирди. Умар (кейин): «Аллоҳга қасамки, мен бу билан фақат ўзимга ёққан бир гапни тайёрлаб қўйганимни (айтмоқчи эдим), Абу Бакр уни (шунчалик яхши) етказа олмайди деб қўрққандим. Сўнг Абу Бакр гапирди ва одамларнинг энг фасиҳ (нотиқлик билан) гапирганидек гапирди», дерди. У ўз гапида: «Биз амирлармиз, сизлар вазирларсиз», деди. Шунда Ҳубоб ибнул-Мунзир: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, бундай қилмаймиз. Биздан бир амир, сизлардан бир амир (бўлсин)», деди. Абу Бакр: «Йўқ, балки биз амирлармиз, сизлар вазирларсиз. Улар (Қурайш) арабларнинг макони жиҳатидан энг ўртадагиси, насаб жиҳатидан энг асили. Бас, Умарга ёки Абу Убайдага байъат қилинглар», деди. Умар: «Йўқ, балки биз сенга байъат қиламиз. Сен бизнинг саййидимиз, энг яхшимиз ва Расулуллоҳ ﷺга энг севимлимизсан», деди ва Умар унинг қўлини олиб байъат қилди, одамлар ҳам унга байъат қилишди. Шунда бир киши: «Саъд ибн Убодани ўлдирдингиз!» деди. Умар: «Уни Аллоҳ ўлдирсин!» деди.