حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ كُنَّا فِي سَفَرٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا أَسْرَيْنَا، حَتَّى كُنَّا فِي آخِرِ اللَّيْلِ، وَقَعْنَا وَقْعَةً وَلاَ وَقْعَةَ أَحْلَى عِنْدَ الْمُسَافِرِ مِنْهَا، فَمَا أَيْقَظَنَا إِلاَّ حَرُّ الشَّمْسِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ـ يُسَمِّيهِمْ أَبُو رَجَاءٍ فَنَسِيَ عَوْفٌ ـ ثُمَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ الرَّابِعُ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَامَ لَمْ يُوقَظْ حَتَّى يَكُونَ هُوَ يَسْتَيْقِظُ، لأَنَّا لاَ نَدْرِي مَا يَحْدُثُ لَهُ فِي نَوْمِهِ، فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ عُمَرُ، وَرَأَى مَا أَصَابَ النَّاسَ، وَكَانَ رَجُلاً جَلِيدًا، فَكَبَّرَ وَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ، فَمَا زَالَ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ حَتَّى اسْتَيْقَظَ لِصَوْتِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ شَكَوْا إِلَيْهِ الَّذِي أَصَابَهُمْ قَالَ " لاَ ضَيْرَ ـ أَوْ لاَ يَضِيرُ ـ ارْتَحِلُوا ". فَارْتَحَلَ فَسَارَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ نَزَلَ، فَدَعَا بِالْوَضُوءِ، فَتَوَضَّأَ وَنُودِيَ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى بِالنَّاسِ، فَلَمَّا انْفَتَلَ مِنْ صَلاَتِهِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ مُعْتَزِلٍ لَمْ يُصَلِّ مَعَ الْقَوْمِ قَالَ " مَا مَنَعَكَ يَا فُلاَنُ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَ الْقَوْمِ ". قَالَ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ وَلاَ مَاءَ. قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ، فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ ". ثُمَّ سَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَكَى إِلَيْهِ النَّاسُ مِنَ الْعَطَشِ فَنَزَلَ، فَدَعَا فُلاَنًا ـ كَانَ يُسَمِّيهِ أَبُو رَجَاءٍ نَسِيَهُ عَوْفٌ ـ وَدَعَا عَلِيًّا فَقَالَ " اذْهَبَا فَابْتَغِيَا الْمَاءَ ". فَانْطَلَقَا فَتَلَقَّيَا امْرَأَةً بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ ـ أَوْ سَطِيحَتَيْنِ ـ مِنْ مَاءٍ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا، فَقَالاَ لَهَا أَيْنَ الْمَاءُ قَالَتْ عَهْدِي بِالْمَاءِ أَمْسِ هَذِهِ السَّاعَةَ، وَنَفَرُنَا خُلُوفًا. قَالاَ لَهَا انْطَلِقِي إِذًا. قَالَتْ إِلَى أَيْنَ قَالاَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتِ الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ قَالاَ هُوَ الَّذِي تَعْنِينَ فَانْطَلِقِي. فَجَاءَا بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَاهُ الْحَدِيثَ قَالَ فَاسْتَنْزَلُوهَا عَنْ بَعِيرِهَا وَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِإِنَاءٍ، فَفَرَّغَ فِيهِ مِنْ أَفْوَاهِ الْمَزَادَتَيْنِ ـ أَوِ السَّطِيحَتَيْنِ ـ وَأَوْكَأَ أَفْوَاهَهُمَا، وَأَطْلَقَ الْعَزَالِيَ، وَنُودِيَ فِي النَّاسِ اسْقُوا وَاسْتَقُوا. فَسَقَى مَنْ شَاءَ، وَاسْتَقَى مَنْ شَاءَ، وَكَانَ آخِرَ ذَاكَ أَنْ أَعْطَى الَّذِي أَصَابَتْهُ الْجَنَابَةُ إِنَاءً مِنْ مَاءٍ قَالَ " اذْهَبْ، فَأَفْرِغْهُ عَلَيْكَ ". وَهْىَ قَائِمَةٌ تَنْظُرُ إِلَى مَا يُفْعَلُ بِمَائِهَا، وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أُقْلِعَ عَنْهَا، وَإِنَّهُ لَيُخَيَّلُ إِلَيْنَا أَنَّهَا أَشَدُّ مِلأَةً مِنْهَا حِينَ ابْتَدَأَ فِيهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اجْمَعُوا لَهَا ". فَجَمَعُوا لَهَا مِنْ بَيْنِ عَجْوَةٍ وَدَقِيقَةٍ وَسَوِيقَةٍ، حَتَّى جَمَعُوا لَهَا طَعَامًا، فَجَعَلُوهَا فِي ثَوْبٍ، وَحَمَلُوهَا عَلَى بَعِيرِهَا، وَوَضَعُوا الثَّوْبَ بَيْنَ يَدَيْهَا قَالَ لَهَا " تَعْلَمِينَ مَا رَزِئْنَا مِنْ مَائِكِ شَيْئًا، وَلَكِنَّ اللَّهَ هُوَ الَّذِي أَسْقَانَا ". فَأَتَتْ أَهْلَهَا، وَقَدِ احْتَبَسَتْ عَنْهُمْ قَالُوا مَا حَبَسَكِ يَا فُلاَنَةُ قَالَتِ الْعَجَبُ، لَقِيَنِي رَجُلاَنِ فَذَهَبَا بِي إِلَى هَذَا الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ، فَفَعَلَ كَذَا وَكَذَا، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لأَسْحَرُ النَّاسِ مِنْ بَيْنِ هَذِهِ وَهَذِهِ. وَقَالَتْ بِإِصْبَعَيْهَا الْوُسْطَى وَالسَّبَّابَةِ، فَرَفَعَتْهُمَا إِلَى السَّمَاءِ ـ تَعْنِي السَّمَاءَ وَالأَرْضَ ـ أَوْ إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ حَقًّا، فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَ ذَلِكَ يُغِيرُونَ عَلَى مَنْ حَوْلَهَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَلاَ يُصِيبُونَ الصِّرْمَ الَّذِي هِيَ مِنْهُ، فَقَالَتْ يَوْمًا لِقَوْمِهَا مَا أُرَى أَنَّ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ يَدَعُونَكُمْ عَمْدًا، فَهَلْ لَكُمْ فِي الإِسْلاَمِ فَأَطَاعُوهَا فَدَخَلُوا فِي الإِسْلاَمِ.
Imron (ibn Husayn) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz Paygʻambar ﷺ bilan safarda edik; kechaning oxirigacha yoʻl yurib, (bir joyda) toʻxtab, qattiq uxlab qoldik. Musofir uchun kechaning oxirida uyqudan shirin narsa yoʻq. Bizni faqat quyoshning issigʻi uygʻotdi; birinchi boʻlib falonchi, soʻng falonchi, soʻng falonchi uygʻondi (roviy Avf: Abu Rajo ularning ismlarini aytgan edi, lekin men unutibman), toʻrtinchi boʻlib Umar ibn al-Xattob uygʻondi. Paygʻambar ﷺ uxlaganlarida, u zot oʻzlari uygʻonmaguncha hech kim uni uygʻotmas edi — chunki biz u zotga uyquda nima (vahiy) kelayotganini bilmas edik. Bas, Umar uygʻonib, odamlarning holini koʻrdi; u qattiqqoʻl kishi edi, shuning uchun ‹Allohu akbar› deb ovozini koʻtardi va Paygʻambar ﷺ uygʻonguncha baland takbir aytaverdi. U zot uygʻongach, odamlar boshlariga tushgan (voqea)ni aytdi. U zot: ‹Zarari yoʻq. Joʻnanglar!› — dedilar. Bas, ular u joydan joʻnadi; biroz yurgach, Paygʻambar ﷺ toʻxtab, tahorat uchun suv soʻradilar. U zot tahorat oldilar va namozga iqomat aytildi, u zot odamlarga imomlik qildilar. Namozdan soʻng u zot bir chetda oʻtirgan, odamlar bilan namoz oʻqimagan bir kishini koʻrdilar. U zot: ‹Ey falonchi, senga biz bilan namoz oʻqishga nima toʻsqinlik qildi?› — dedilar. U: ‹Men junub edim, suv yoʻq›, — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹(Pok) tuproq bilan tayammum qil, bu senga kifoya›, — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ yoʻlga davom etdilar; odamlar u zotga chanqoqdan shikoyat qildi. Shunda u zot tushib, bir kishi (roviy Avf: Abu Rajo uni nomlagan edi, lekin men unutibman) va Alini chaqirib, ularga borib suv keltirishni buyurdilar. Ular suv qidirib ketdi va ikki (suv) meshi orasida tuyasida oʻtirgan bir ayolni uchratdi. Ular: ‹Suvni qaydan topsa boʻladi?› — dedi. U: ‹Men kecha shu paytda oʻsha (suv) joyida edim; qavmim mening orqamda (keladi)›, — dedi. Ular undan oʻzlari bilan yurishni soʻradi. U: ‹Qayerga?› — dedi. Ular: ‹Rasululloh ﷺ ning oldiga›, — dedi. U: ‹Sobiy (yangi din egasi) deb ataladigan kishinimi?› — dedi. Ular: ‹Ha, oʻsha kishi. Yur›, — dedi. Ular uni Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib keldi va butun voqeani aytdi. U zot: ‹Uni (tuyadan) tushirishga yordam beringlar›, — dedilar. Paygʻambar ﷺ bir idish soʻradilar, soʻng (suv) meshlarining ogʻzini ochib, idishga biroz suv quydilar. Soʻng meshlarning katta ogʻzini yopib, kichik ogʻzini ochdilar; odamlar suv ichishga va (mol)larini sugʻorishga chaqirildi. Bas, hamma mollarini sugʻordi, oʻzlari ham qondi, boshqalarga ham (suv) berdi; eng oxirida Paygʻambar ﷺ junub kishiga bir idish toʻla suv berib, uni badaniga quyishni aytdilar. Ayol turib, ular uning suvi bilan nima qilayotganini kuzatib turardi. Allohga qasamki, uning (suv) meshlari qaytarilganida, goʻyo avvalgidan koʻra toʻla boʻlgandek koʻrindi (bu — Rasululloh ﷺ ning moʻjizasi). Soʻng Paygʻambar ﷺ bizga ayol uchun biror narsa yigʻishni buyurdilar; xurmo, un va saviq yigʻildi — bu yaxshigina taom boʻldi va bir parcha matoga qoʻyildi. Ayol tuyasiga mindirildi va oʻsha taomli mato uning oldiga qoʻyildi. Soʻng Paygʻambar ﷺ unga: ‹Biz sening suvingni kamaytirmadik; balki Alloh bizga suv berdi›, — dedilar. Ayol uyiga kech qaytdi. Qarindoshlari: ‹Ey falonchi, seni nima ushlab qoldi?› — dedi. U: ‹Ajib (ish)! Ikki kishi meni uchratib, Sobiy deb ataladigan kishining oldiga olib bordi; u shunday-shunday qildi. Allohga qasamki, u — yo (osmonu yer) orasidagi eng katta sehrgar (ayol koʻrsatkich va oʻrta barmoqlarini osmonga koʻtarib ishora qildi), yo Allohning haqiqiy paygʻambaridir›, — dedi. Keyinchalik musulmonlar uning maskani atrofidagi mushriklarga hujum qilar, lekin uning qishlogʻiga hech tegmas edi. Bir kuni u qavmiga: ‹Mening oʻylashimcha, bu odamlar sizlarni atayin (tinch) qoldirayapti. Islomga moyilligingiz bormi?› — dedi. Ular unga itoat qildi va hammasi Islomni qabul qildi. Abu Abdulloh: ‹Sabaa soʻzi — eski dinini tark etib, yangi dinga kirgan (kishi)ni bildiradi›, — dedi. Abul-Oliya: ‹Sobiylar — Zaburni oʻqiydigan, kitob ahlining bir firqasi›, — dedi.Имрон (ибн Ҳусайн) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни биз Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдик; кечанинг охиригача йўл юриб, (бир жойда) тўхтаб, қаттиқ ухлаб қолдик. Мусофир учун кечанинг охирида уйқудан ширин нарса йўқ. Бизни фақат қуёшнинг иссиғи уйғотди; биринчи бўлиб фалончи, сўнг фалончи, сўнг фалончи уйғонди (ровий Авф: Абу Ражо уларнинг исмларини айтган эди, лекин мен унутибман), тўртинчи бўлиб Умар ибн ал-Хаттоб уйғонди. Пайғамбар ﷺ ухлаганларида, у зот ўзлари уйғонмагунча ҳеч ким уни уйғотмас эди — чунки биз у зотга уйқуда нима (ваҳий) келаётганини билмас эдик. Бас, Умар уйғониб, одамларнинг ҳолини кўрди; у қаттиққўл киши эди, шунинг учун ‹Аллоҳу акбар› деб овозини кўтарди ва Пайғамбар ﷺ уйғонгунча баланд такбир айтаверди. У зот уйғонгач, одамлар бошларига тушган (воқеа)ни айтди. У зот: ‹Зарари йўқ. Жўнанглар!› — дедилар. Бас, улар у жойдан жўнади; бироз юргач, Пайғамбар ﷺ тўхтаб, таҳорат учун сув сўрадилар. У зот таҳорат олдилар ва намозга иқомат айтилди, у зот одамларга имомлик қилдилар. Намоздан сўнг у зот бир четда ўтирган, одамлар билан намоз ўқимаган бир кишини кўрдилар. У зот: ‹Эй фалончи, сенга биз билан намоз ўқишга нима тўсқинлик қилди?› — дедилар. У: ‹Мен жунуб эдим, сув йўқ›, — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹(Пок) тупроқ билан таяммум қил, бу сенга кифоя›, — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ йўлга давом этдилар; одамлар у зотга чанқоқдан шикоят қилди. Шунда у зот тушиб, бир киши (ровий Авф: Абу Ражо уни номлаган эди, лекин мен унутибман) ва Алини чақириб, уларга бориб сув келтиришни буюрдилар. Улар сув қидириб кетди ва икки (сув) меши орасида туясида ўтирган бир аёлни учратди. Улар: ‹Сувни қайдан топса бўлади?› — деди. У: ‹Мен кеча шу пайтда ўша (сув) жойида эдим; қавмим менинг орқамда (келади)›, — деди. Улар ундан ўзлари билан юришни сўради. У: ‹Қаерга?› — деди. Улар: ‹Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига›, — деди. У: ‹Собий (янги дин эгаси) деб аталадиган кишиними?› — деди. Улар: ‹Ҳа, ўша киши. Юр›, — деди. Улар уни Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб келди ва бутун воқеани айтди. У зот: ‹Уни (туядан) туширишга ёрдам беринглар›, — дедилар. Пайғамбар ﷺ бир идиш сўрадилар, сўнг (сув) мешларининг оғзини очиб, идишга бироз сув қуйдилар. Сўнг мешларнинг катта оғзини ёпиб, кичик оғзини очдилар; одамлар сув ичишга ва (мол)ларини суғоришга чақирилди. Бас, ҳамма молларини суғорди, ўзлари ҳам қонди, бошқаларга ҳам (сув) берди; энг охирида Пайғамбар ﷺ жунуб кишига бир идиш тўла сув бериб, уни баданига қуйишни айтдилар. Аёл туриб, улар унинг суви билан нима қилаётганини кузатиб турарди. Аллоҳга қасамки, унинг (сув) мешлари қайтарилганида, гўё аввалгидан кўра тўла бўлгандек кўринди (бу — Расулуллоҳ ﷺ нинг мўжизаси). Сўнг Пайғамбар ﷺ бизга аёл учун бирор нарса йиғишни буюрдилар; хурмо, ун ва савиқ йиғилди — бу яхшигина таом бўлди ва бир парча матога қўйилди. Аёл туясига миндирилди ва ўша таомли мато унинг олдига қўйилди. Сўнг Пайғамбар ﷺ унга: ‹Биз сенинг сувингни камайтирмадик; балки Аллоҳ бизга сув берди›, — дедилар. Аёл уйига кеч қайтди. Қариндошлари: ‹Эй фалончи, сени нима ушлаб қолди?› — деди. У: ‹Ажиб (иш)! Икки киши мени учратиб, Собий деб аталадиган кишининг олдига олиб борди; у шундай-шундай қилди. Аллоҳга қасамки, у — ё (осмону ер) орасидаги энг катта сеҳргар (аёл кўрсаткич ва ўрта бармоқларини осмонга кўтариб ишора қилди), ё Аллоҳнинг ҳақиқий пайғамбаридир›, — деди. Кейинчалик мусулмонлар унинг маскани атрофидаги мушрикларга ҳужум қилар, лекин унинг қишлоғига ҳеч тегмас эди. Бир куни у қавмига: ‹Менинг ўйлашимча, бу одамлар сизларни атайин (тинч) қолдираяпти. Исломга мойиллигингиз борми?› — деди. Улар унга итоат қилди ва ҳаммаси Исломни қабул қилди. Абу Абдуллоҳ: ‹Сабаа сўзи — эски динини тарк этиб, янги динга кирган (киши)ни билдиради›, — деди. Абул-Олия: ‹Собийлар — Забурни ўқийдиган, китоб аҳлининг бир фирқаси›, — деди.