حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُرِجَ عَنْ سَقْفِ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ، فَنَزَلَ جِبْرِيلُ فَفَرَجَ صَدْرِي، ثُمَّ غَسَلَهُ بِمَاءِ زَمْزَمَ، ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا، فَأَفْرَغَهُ فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ، ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا، فَلَمَّا جِئْتُ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ لِخَازِنِ السَّمَاءِ افْتَحْ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ‏.‏ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِي مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ أُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا فَتَحَ عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا، فَإِذَا رَجُلٌ قَاعِدٌ عَلَى يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَلَى يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ، إِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ، وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَسَارِهِ بَكَى، فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ لِجِبْرِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ‏.‏ وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ، فَأَهْلُ الْيَمِينِ مِنْهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ، وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ، فَإِذَا نَظَرَ عَنْ يَمِينِهِ ضَحِكَ، وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى، حَتَّى عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ‏.‏ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ الأَوَّلُ فَفَتَحَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَمُوسَى وَعِيسَى وَإِبْرَاهِيمَ ـ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ ـ وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ، غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ آدَمَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا، وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِإِدْرِيسَ قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِدْرِيسُ‏.‏ ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى‏.‏ ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا عِيسَى‏.‏ ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ صلى الله عليه وسلم ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثُمَّ عُرِجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلاَةً، فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى مَرَرْتُ عَلَى مُوسَى فَقَالَ مَا فَرَضَ اللَّهُ لَكَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ فَرَضَ خَمْسِينَ صَلاَةً‏.‏ قَالَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ، فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ‏.‏ فَرَاجَعْتُ فَوَضَعَ شَطْرَهَا، فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى قُلْتُ وَضَعَ شَطْرَهَا‏.‏ فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ، فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ، فَرَاجَعْتُ فَوَضَعَ شَطْرَهَا، فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ، فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ، فَرَاجَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهْىَ خَمْسُونَ، لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ‏.‏ فَقُلْتُ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي‏.‏ ثُمَّ انْطَلَقَ بِي حَتَّى انْتَهَى بِي إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى، وَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ، ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ، فَإِذَا فِيهَا حَبَايِلُ اللُّؤْلُؤِ، وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ‏"‏‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Makkada (uyimda) ekanimda, uyimning tomi ochildi va Jabroil tushdi, koʻkragimni yorib, uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Soʻng hikmat va iymonga toʻla oltin tovoq keltirib, uni koʻkragimga toʻkdi-da, (koʻkragimni) yopdi. Soʻng qoʻlimdan ushlab, meni eng yaqin osmonga koʻtardi. Eng yaqin osmonga yetganimda, Jabroil osmon darvozaboniga: ‹Och!› — dedi. Darvozabon: ‹Bu kim?› — dedi. Jabroil: ‹Jabroil›, — dedi. U: ‹Sen bilan birov bormi?› — dedi. Jabroil: ‹Ha, Muhammad men bilan›, — dedi. U: ‹U (kelishga) chaqirilganmi?› — dedi. Jabroil: ‹Ha›, — dedi. Bas, darvoza ochildi va biz eng yaqin osmonga oʻtdik; u yerda oʻng tomonida baʼzi (kishilar), chap tomonida baʼzi (kishilar) bilan oʻtirgan bir kishini koʻrdik. U oʻng tomoniga qarasa, kular, chap tomoniga qarasa, yigʻlar edi. Soʻng u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih farzand!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. U: ‹Bu — Odam (alayhissalom); oʻng va chap tomonidagi (kishilar) — uning zurriyotining ruhlari. Oʻngdagilar — jannat ahli, chapdagilar — doʻzax ahli; shuning uchun u oʻng tomoniga qarasa kular, chap tomoniga qarasa yigʻlar›, — dedi. Soʻng u meni ikkinchi osmonga koʻtardi va (Jabroil) uning darvozaboniga: ‹Och!› — dedi. Darvozabon birinchi osmon darvozaboni aytgandek (soʻzlar)ni aytdi va darvozani ochdi». Anas dedi: «Abu Zar qoʻshimcha qildiki, Paygʻambar ﷺ Odam, Idris, Muso, Iso va Ibrohim bilan uchrashdilar; u (Abu Zar) ular qaysi osmonda ekanligini aytmadi, lekin Paygʻambar ﷺ Odamni eng yaqin osmonda, Ibrohimni esa oltinchi osmonda uchratganlarini aytdi». Anas dedi: «Jabroil Paygʻambar ﷺ bilan Idris yonidan oʻtganida, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Bu kim?› — dedilar. Jabroil: ‹Bu — Idris›, — dedi». Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Men Muso yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih birodar!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Muso›, — dedi. Soʻng men Iso yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih birodar va solih Paygʻambar!› — dedi. Men: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Iso›, — dedi. Soʻng men Ibrohim yonidan oʻtdim, u: ‹Marhabo, ey solih Paygʻambar va solih farzand!› — dedi. Men Jabroildan: ‹Bu kim?› — dedim. Jabroil: ‹Bu — Ibrohim›, — dedi». Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Soʻng Jabroil meni qalamlarning shitirlashini eshitadigan joyga koʻtardi». Ibn Hazm va Anas ibn Molik dedilarki, Paygʻambar ﷺ: «Soʻng Alloh ummatimga ellik (vaqt) namozni farz qildi. Men shu amr bilan qaytayotganimda, Muso yonidan oʻtdim. U: ‹Alloh ummatingga nima farz qildi?› — dedi. Men: ‹Ellik namoz farz qildi›, — dedim. Muso: ‹Robbingga qayt (va kamaytirishni soʻra); chunki umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. (Men Allohga qaytib, kamaytirishni soʻradim,) U uni yarmiga tushirdi. Men yana Muso yonidan oʻtib, buni aytganimda, u: ‹Robbingga qayt; umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men Allohga qaytib, yana kamaytirishni soʻradim, uning yarmi tushirildi. Men yana Muso yonidan oʻtdim, u: ‹Robbingga qayt; umrning buni koʻtara olmaydi›, — dedi. Men Allohga qaytdim, U: ‹Bular besh (vaqt) namoz, (lekin savobda) ular ellikka teng; Mening soʻzim oʻzgarmaydi›, — dedi. Men Musoga qaytdim, u yana qaytishni aytdi. Men: ‹Endi Robbimdan (yana) soʻrashga uyalaman›, — dedim. Soʻng Jabroil meni Sidratul-Muntahoga olib bordi — u tasvirlab boʻlmaydigan ranglar bilan oʻralgan edi. Soʻng men jannatga kiritildim; u yerda marvariddan (chodir yoki) devorlar, tuprogʻi esa miskdan edi», — dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Маккада (уйимда) эканимда, уйимнинг томи очилди ва Жаброил тушди, кўкрагимни ёриб, уни Замзам суви билан ювди. Сўнг ҳикмат ва иймонга тўла олтин товоқ келтириб, уни кўкрагимга тўкди-да, (кўкрагимни) ёпди. Сўнг қўлимдан ушлаб, мени энг яқин осмонга кўтарди. Энг яқин осмонга етганимда, Жаброил осмон дарвозабонига: ‹Оч!› — деди. Дарвозабон: ‹Бу ким?› — деди. Жаброил: ‹Жаброил›, — деди. У: ‹Сен билан биров борми?› — деди. Жаброил: ‹Ҳа, Муҳаммад мен билан›, — деди. У: ‹У (келишга) чақирилганми?› — деди. Жаброил: ‹Ҳа›, — деди. Бас, дарвоза очилди ва биз энг яқин осмонга ўтдик; у ерда ўнг томонида баъзи (кишилар), чап томонида баъзи (кишилар) билан ўтирган бир кишини кўрдик. У ўнг томонига қараса, кулар, чап томонига қараса, йиғлар эди. Сўнг у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ фарзанд!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. У: ‹Бу — Одам (алайҳиссалом); ўнг ва чап томонидаги (кишилар) — унинг зурриётининг руҳлари. Ўнгдагилар — жаннат аҳли, чапдагилар — дўзах аҳли; шунинг учун у ўнг томонига қараса кулар, чап томонига қараса йиғлар›, — деди. Сўнг у мени иккинчи осмонга кўтарди ва (Жаброил) унинг дарвозабонига: ‹Оч!› — деди. Дарвозабон биринчи осмон дарвозабони айтгандек (сўзлар)ни айтди ва дарвозани очди». Анас деди: «Абу Зар қўшимча қилдики, Пайғамбар ﷺ Одам, Идрис, Мусо, Исо ва Иброҳим билан учрашдилар; у (Абу Зар) улар қайси осмонда эканлигини айтмади, лекин Пайғамбар ﷺ Одамни энг яқин осмонда, Иброҳимни эса олтинчи осмонда учратганларини айтди». Анас деди: «Жаброил Пайғамбар ﷺ билан Идрис ёнидан ўтганида, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹Бу ким?› — дедилар. Жаброил: ‹Бу — Идрис›, — деди». Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Мен Мусо ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ биродар!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Мусо›, — деди. Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ биродар ва солиҳ Пайғамбар!› — деди. Мен: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Исо›, — деди. Сўнг мен Иброҳим ёнидан ўтдим, у: ‹Марҳабо, эй солиҳ Пайғамбар ва солиҳ фарзанд!› — деди. Мен Жаброилдан: ‹Бу ким?› — дедим. Жаброил: ‹Бу — Иброҳим›, — деди». Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Сўнг Жаброил мени қаламларнинг шитирлашини эшитадиган жойга кўтарди». Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик дедиларки, Пайғамбар ﷺ: «Сўнг Аллоҳ умматимга эллик (вақт) намозни фарз қилди. Мен шу амр билан қайтаётганимда, Мусо ёнидан ўтдим. У: ‹Аллоҳ умматингга нима фарз қилди?› — деди. Мен: ‹Эллик намоз фарз қилди›, — дедим. Мусо: ‹Роббингга қайт (ва камайтиришни сўра); чунки умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. (Мен Аллоҳга қайтиб, камайтиришни сўрадим,) У уни ярмига туширди. Мен яна Мусо ёнидан ўтиб, буни айтганимда, у: ‹Роббингга қайт; умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен Аллоҳга қайтиб, яна камайтиришни сўрадим, унинг ярми туширилди. Мен яна Мусо ёнидан ўтдим, у: ‹Роббингга қайт; умрнинг буни кўтара олмайди›, — деди. Мен Аллоҳга қайтдим, У: ‹Булар беш (вақт) намоз, (лекин савобда) улар элликка тенг; Менинг сўзим ўзгармайди›, — деди. Мен Мусога қайтдим, у яна қайтишни айтди. Мен: ‹Энди Роббимдан (яна) сўрашга уяламан›, — дедим. Сўнг Жаброил мени Сидратул-Мунтаҳога олиб борди — у тасвирлаб бўлмайдиган ранглар билан ўралган эди. Сўнг мен жаннатга киритилдим; у ерда марвариддан (чодир ёки) деворлар, тупроғи эса мискдан эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ ‏"‏ فَرَضَ اللَّهُ الصَّلاَةَ حِينَ فَرَضَهَا رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ، فَأُقِرَّتْ صَلاَةُ السَّفَرِ، وَزِيدَ فِي صَلاَةِ الْحَضَرِ ‏"‏‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Alloh namozni farz qilganida, u — muqim ham, musofir ham boʻlsin — (har namozda) faqat ikki rakat edi. Soʻng musofir namozi oʻsha holda qoldi, muqim (musofir boʻlmagan) kishilar namozi esa (rakatlari) koʻpaytirildi.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ намозни фарз қилганида, у — муқим ҳам, мусофир ҳам бўлсин — (ҳар намозда) фақат икки ракат эди. Сўнг мусофир намози ўша ҳолда қолди, муқим (мусофир бўлмаган) кишилар намози эса (ракатлари) кўпайтирилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ أُمِرْنَا أَنْ نُخْرِجَ، الْحُيَّضَ يَوْمَ الْعِيدَيْنِ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ، فَيَشْهَدْنَ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَدَعْوَتَهُمْ، وَيَعْتَزِلُ الْحُيَّضُ عَنْ مُصَلاَّهُنَّ‏.‏ قَالَتِ امْرَأَةٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِحْدَانَا لَيْسَ لَهَا جِلْبَابٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لِتُلْبِسْهَا صَاحِبَتُهَا مِنْ جِلْبَابِهَا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، حَدَّثَتْنَا أُمُّ عَطِيَّةَ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bizga ikki hayitda musulmonlar yigʻiniga va duosi (joy)iga hayzli ayollarni va pardali (qizlarni) olib chiqish buyurildi. Bu hayzli ayollar namozgohdan chetda turishi kerak edi. Bir ayol: ‹Yo Rasululloh, pardasi (jilbobi) boʻlmaganchi?› — dedi. U zot: ‹Hamrohi unga oʻz pardasini kiydirsin›, — dedilar.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бизга икки ҳайитда мусулмонлар йиғинига ва дуоси (жой)ига ҳайзли аёлларни ва пардали (қизларни) олиб чиқиш буюрилди. Бу ҳайзли аёллар намозгоҳдан четда туриши керак эди. Бир аёл: ‹Ё Расулуллоҳ, пардаси (жилбоби) бўлмаганчи?› — деди. У зот: ‹Ҳамроҳи унга ўз пардасини кийдирсин›, — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي وَاقِدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ صَلَّى جَابِرٌ فِي إِزَارٍ قَدْ عَقَدَهُ مِنْ قِبَلِ قَفَاهُ، وَثِيَابُهُ مَوْضُوعَةٌ عَلَى الْمِشْجَبِ قَالَ لَهُ قَائِلٌ تُصَلِّي فِي إِزَارٍ وَاحِدٍ فَقَالَ إِنَّمَا صَنَعْتُ ذَلِكَ لِيَرَانِي أَحْمَقُ مِثْلُكَ، وَأَيُّنَا كَانَ لَهُ ثَوْبَانِ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم

Muhammad ibn al-Munkadir (Jobirdan) rivoyat qiladi: Bir kuni Jobir izorini orqasiga bogʻlab namoz oʻqidi — kiyimlari esa yonida, yogʻoch qoziqda edi. Birov undan: ‹Bitta izorda namoz oʻqiyapsanmi?› — dedi. U: ‹Men buni sendek nodonga koʻrsatish uchun shunday qildim. Paygʻambar ﷺ zamonlarida ikkovimizda ikkita kiyim boʻlganmidi?› — dedi.Муҳаммад ибн ал-Мункадир (Жобирдан) ривоят қилади: Бир куни Жобир изорини орқасига боғлаб намоз ўқиди — кийимлари эса ёнида, ёғоч қозиқда эди. Биров ундан: ‹Битта изорда намоз ўқияпсанми?› — деди. У: ‹Мен буни сендек нодонга кўрсатиш учун шундай қилдим. Пайғамбар ﷺ замонларида икковимизда иккита кийим бўлганмиди?› — деди.

حَدَّثَنَا مُطَرِّفٌ أَبُو مُصْعَبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ رَأَيْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ‏.‏

Muhammad ibn al-Munkadir (Jobirdan) rivoyat qiladi: Men Jobir ibn Abdullohni bitta kiyimda namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim; u Paygʻambar ﷺ ni bitta kiyimda namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim, dedi.Муҳаммад ибн ал-Мункадир (Жобирдан) ривоят қилади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳни битта кийимда намоз ўқиётган ҳолда кўрдим; у Пайғамбар ﷺ ни битта кийимда намоз ўқиётган ҳолда кўрдим, деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ قَدْ خَالَفَ بَيْنَ طَرَفَيْهِ‏.‏

Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bitta kiyimda, uning uchlarini chalishtirib namoz oʻqidilar.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ битта кийимда, унинг учларини чалиштириб намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، قَدْ أَلْقَى طَرَفَيْهِ عَلَى عَاتِقَيْهِ‏.‏

Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni Ummu Salamaning uyida bitta kiyimda, uning uchlarini elkalariga chalishtirib namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни Умму Саламанинг уйида битта кийимда, унинг учларини элкаларига чалиштириб намоз ўқиётган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلاً بِهِ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، وَاضِعًا طَرَفَيْهِ عَلَى عَاتِقَيْهِ‏.‏

Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Salamaning uyida men Rasululloh ﷺ ni bitta kiyimni badanga oʻrab, uning uchlarini elkalariga chalishtirib namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Саламанинг уйида мен Расулуллоҳ ﷺ ни битта кийимни баданга ўраб, унинг учларини элкаларига чалиштириб намоз ўқиётган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ أَبَا مُرَّةَ، مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أُمَّ هَانِئٍ بِنْتَ أَبِي طَالِبٍ، تَقُولُ ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ، فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ، وَفَاطِمَةُ ابْنَتُهُ تَسْتُرُهُ قَالَتْ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا أُمُّ هَانِئٍ بِنْتُ أَبِي طَالِبٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَرْحَبًا بِأُمِّ هَانِئٍ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ غُسْلِهِ، قَامَ فَصَلَّى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ، مُلْتَحِفًا فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، زَعَمَ ابْنُ أُمِّي أَنَّهُ قَاتِلٌ رَجُلاً قَدْ أَجَرْتُهُ فُلاَنَ بْنَ هُبَيْرَةَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ أَجَرْنَا مَنْ أَجَرْتِ يَا أُمَّ هَانِئٍ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ أُمُّ هَانِئٍ وَذَاكَ ضُحًى‏.‏

Abu Murra (Ummu Honiyning ozod qilgan quli, Ummu Honiydan) rivoyat qiladi: Abu Tolibning qizi Ummu Honiy dedi: «Men Makka fath qilingan yili Rasululloh ﷺ ning oldiga bordim va u zotni gusl qilayotgan, qizlari Fotima esa toʻsayotgan holda topdim. Men salom berdim. U zot: ‹Bu kim?› — dedilar. Men: ‹Men — Ummu Honiy binti Abu Tolib›, — dedim. U zot: ‹Marhabo, ey Ummu Honiy!› — dedilar. Gusl tugagach, u zot turib, bitta kiyimni badanga oʻrab, sakkiz rakat namoz oʻqidilar. Tugatgach, men: ‹Yo Rasululloh, akam: men panoh bergan bir kishini — falon, Hubayraning oʻgʻlini — oʻldiraman, deydi›, — dedim. Paygʻambar ﷺ: ‹Sen panoh bergan kishiga biz ham panoh berdik›, — dedilar». Ummu Honiy qoʻshimcha qildi: «Bu — peshindan oldin (zuho payti) edi».Абу Мурра (Умму Ҳонийнинг озод қилган қули, Умму Ҳонийдан) ривоят қилади: Абу Толибнинг қизи Умму Ҳоний деди: «Мен Макка фатҳ қилинган йили Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига бордим ва у зотни гусл қилаётган, қизлари Фотима эса тўсаётган ҳолда топдим. Мен салом бердим. У зот: ‹Бу ким?› — дедилар. Мен: ‹Мен — Умму Ҳоний бинти Абу Толиб›, — дедим. У зот: ‹Марҳабо, эй Умму Ҳоний!› — дедилар. Гусл тугагач, у зот туриб, битта кийимни баданга ўраб, саккиз ракат намоз ўқидилар. Тугатгач, мен: ‹Ё Расулуллоҳ, акам: мен паноҳ берган бир кишини — фалон, Ҳубайранинг ўғлини — ўлдираман, дейди›, — дедим. Пайғамбар ﷺ: ‹Сен паноҳ берган кишига биз ҳам паноҳ бердик›, — дедилар». Умму Ҳоний қўшимча қилди: «Бу — пешиндан олдин (зуҳо пайти) эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ سَائِلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّلاَةِ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَلِكُلِّكُمْ ثَوْبَانِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan bitta kiyimda namoz oʻqish haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Har biringizda ikkita kiyim bormi?» — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан битта кийимда намоз ўқиш ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бирингизда иккита кийим борми?» — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُصَلِّي أَحَدُكُمْ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ، لَيْسَ عَلَى عَاتِقَيْهِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz elkani yopmaydigan bitta kiyimda namoz oʻqimasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз элкани ёпмайдиган битта кийимда намоз ўқимасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ سَمِعْتُهُ ـ أَوْ، كُنْتُ سَأَلْتُهُ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ صَلَّى فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، فَلْيُخَالِفْ بَيْنَ طَرَفَيْهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bitta kiyimda namoz oʻqisa, uning uchlarini (elkaga) chalishtirsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким битта кийимда намоз ўқиса, унинг учларини (элкага) чалиштирсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ سَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الصَّلاَةِ، فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ فَقَالَ خَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ، فَجِئْتُ لَيْلَةً لِبَعْضِ أَمْرِي، فَوَجَدْتُهُ يُصَلِّي وَعَلَىَّ ثَوْبٌ وَاحِدٌ، فَاشْتَمَلْتُ بِهِ وَصَلَّيْتُ إِلَى جَانِبِهِ، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ مَا السُّرَى يَا جَابِرُ ‏"‏‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ بِحَاجَتِي، فَلَمَّا فَرَغْتُ قَالَ ‏"‏ مَا هَذَا الاِشْتِمَالُ الَّذِي رَأَيْتُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ كَانَ ثَوْبٌ‏.‏ يَعْنِي ضَاقَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ كَانَ وَاسِعًا فَالْتَحِفْ بِهِ، وَإِنْ كَانَ ضَيِّقًا فَاتَّزِرْ بِهِ ‏"‏‏.‏

Said ibn al-Horis (Jobirdan) rivoyat qiladi: Men Jobir ibn Abdullohdan bitta kiyimda namoz oʻqish haqida soʻradim. U: «Men Paygʻambar ﷺ bilan baʼzi safarlarida birga edim; bir kechasi biror yumush bilan u zotning oldiga keldim va u zotni namoz oʻqiyotgan holda topdim. Oʻsha payt men elkamni yopgan bitta kiyimda edim va u zotning yonida namoz oʻqidim. U zot namozni tugatgach: ‹Ey Jobir, seni nima olib keldi?› — dedilar. Men nima istaganimni aytdim. Tugatganimda, u zot: ‹Ey Jobir, men koʻrgan, sen elkangni yopgan bu kiyim nima?› — dedilar. Men: ‹U — (tor) kiyim›, — dedim. U zot: ‹Agar kiyim keng boʻlsa, badanga oʻra (elkani yopib); agar tor (kalta) boʻlsa, izor qil (faqat belga bogʻla)›, — dedilar», — dedi.Саид ибн ал-Ҳорис (Жобирдан) ривоят қилади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳдан битта кийимда намоз ўқиш ҳақида сўрадим. У: «Мен Пайғамбар ﷺ билан баъзи сафарларида бирга эдим; бир кечаси бирор юмуш билан у зотнинг олдига келдим ва у зотни намоз ўқиётган ҳолда топдим. Ўша пайт мен элкамни ёпган битта кийимда эдим ва у зотнинг ёнида намоз ўқидим. У зот намозни тугатгач: ‹Эй Жобир, сени нима олиб келди?› — дедилар. Мен нима истаганимни айтдим. Тугатганимда, у зот: ‹Эй Жобир, мен кўрган, сен элкангни ёпган бу кийим нима?› — дедилар. Мен: ‹У — (тор) кийим›, — дедим. У зот: ‹Агар кийим кенг бўлса, баданга ўра (элкани ёпиб); агар тор (калта) бўлса, изор қил (фақат белга боғла)›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ كَانَ رِجَالٌ يُصَلُّونَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَاقِدِي أُزْرِهِمْ عَلَى أَعْنَاقِهِمْ كَهَيْئَةِ الصِّبْيَانِ، وَقَالَ لِلنِّسَاءِ لاَ تَرْفَعْنَ رُءُوسَكُنَّ حَتَّى يَسْتَوِيَ الرِّجَالُ جُلُوسًا‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Erkaklar Paygʻambar ﷺ bilan — bolalar qilgandek — izorlarini boʻyinlariga bogʻlab namoz oʻqir edi; shuning uchun Paygʻambar ﷺ ayollarga: erkaklar (namozda) tik oʻtirmaguncha boshlarini koʻtarmasin, — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Эркаклар Пайғамбар ﷺ билан — болалар қилгандек — изорларини бўйинларига боғлаб намоз ўқир эди; шунинг учун Пайғамбар ﷺ аёлларга: эркаклар (намозда) тик ўтирмагунча бошларини кўтармасин, — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَقَالَ ‏"‏ يَا مُغِيرَةُ، خُذِ الإِدَاوَةَ ‏"‏‏.‏ فَأَخَذْتُهَا فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تَوَارَى عَنِّي فَقَضَى حَاجَتَهُ، وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ شَأْمِيَّةٌ، فَذَهَبَ لِيُخْرِجَ يَدَهُ مِنْ كُمِّهَا فَضَاقَتْ، فَأَخْرَجَ يَدَهُ مِنْ أَسْفَلِهَا، فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ فَتَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ، وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ، ثُمَّ صَلَّى‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men Paygʻambar ﷺ bilan safarda edim. U zot: «Ey Mugʻira, shu suv idishini ol», — dedilar. Men uni oldim, Rasululloh ﷺ esa koʻzdan gʻoyib boʻlguncha uzoqlashdilar. U zot hojat chiqardilar; egnilarida shom (rumiy) jubbasi bor edi. U zot qoʻllarini uning yengidan chiqarmoqchi boʻldilar, lekin u juda tor edi, shuning uchun qoʻllarini (jubba) ostidan chiqardilar. Men suv quydim, u zot namoz tahoratidek tahorat oldilar va ikki maxsi ustiga masʼh tortib, soʻng namoz oʻqidilar.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни мен Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдим. У зот: «Эй Муғира, шу сув идишини ол», — дедилар. Мен уни олдим, Расулуллоҳ ﷺ эса кўздан ғойиб бўлгунча узоқлашдилар. У зот ҳожат чиқардилар; эгниларида шом (румий) жуббаси бор эди. У зот қўлларини унинг енгидан чиқармоқчи бўлдилар, лекин у жуда тор эди, шунинг учун қўлларини (жубба) остидан чиқардилар. Мен сув қуйдим, у зот намоз таҳоратидек таҳорат олдилар ва икки махси устига масъҳ тортиб, сўнг намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا مَطَرُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْقُلُ مَعَهُمُ الْحِجَارَةَ لِلْكَعْبَةِ وَعَلَيْهِ إِزَارُهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ عَمُّهُ يَا ابْنَ أَخِي، لَوْ حَلَلْتَ إِزَارَكَ فَجَعَلْتَ عَلَى مَنْكِبَيْكَ دُونَ الْحِجَارَةِ‏.‏ قَالَ فَحَلَّهُ فَجَعَلَهُ عَلَى مَنْكِبَيْهِ، فَسَقَطَ مَغْشِيًّا عَلَيْهِ، فَمَا رُئِيَ بَعْدَ ذَلِكَ عُرْيَانًا صلى الله عليه وسلم‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka ahli bilan Kaʼba (qurilishi) uchun tosh tashiyotganlarida — egnilarida izor (bel matosi) bor edi — amakilari Abbos u zotga: ‹Ey jiyanim, izoringni yechib, toshlar ostidan (yelkangga) qoʻysang (yaxshi boʻlardi)›, — dedi. U zot izorini yechib, yelkalariga qoʻydilar, lekin hushsiz yiqildilar; shundan keyin u zot hech qachon yalangʻoch koʻrinmadilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка аҳли билан Каъба (қурилиши) учун тош ташиётганларида — эгниларида изор (бел матоси) бор эди — амакилари Аббос у зотга: ‹Эй жияним, изорингни ечиб, тошлар остидан (елкангга) қўйсанг (яхши бўларди)›, — деди. У зот изорини ечиб, елкаларига қўйдилар, лекин ҳушсиз йиқилдилар; шундан кейин у зот ҳеч қачон яланғоч кўринмадилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ الصَّلاَةِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ فَقَالَ ‏"‏ أَوَكُلُّكُمْ يَجِدُ ثَوْبَيْنِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ سَأَلَ رَجُلٌ عُمَرَ فَقَالَ إِذَا وَسَّعَ اللَّهُ فَأَوْسِعُوا، جَمَعَ رَجُلٌ عَلَيْهِ ثِيَابَهُ، صَلَّى رَجُلٌ فِي إِزَارٍ وَرِدَاءٍ، فِي إِزَارٍ وَقَمِيصٍ، فِي إِزَارٍ وَقَبَاءٍ، فِي سَرَاوِيلَ وَرِدَاءٍ، فِي سَرَاوِيلَ وَقَمِيصٍ، فِي سَرَاوِيلَ وَقَبَاءٍ، فِي تُبَّانٍ وَقَبَاءٍ، فِي تُبَّانٍ وَقَمِيصٍ ـ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ فِي تُبَّانٍ وَرِدَاءٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi turib, Paygʻambar ﷺ dan bitta kiyimda namoz oʻqish haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Har biringizda ikkita kiyim bormi?» — dedilar. Bir kishi Umarga ham shunday savol berdi. U: «Alloh sizni boyroq qilsa, namozda oʻzingni yaxshilab kiyintir. Aks holda, kishi izor va ridoda, izor va koʻylakda, izor va qaboda, ishton va ridoda, ishton va koʻylakda, ishton va qaboda, tubbon va qaboda yoki tubbon va koʻylakda namoz oʻqisa (boʻladi)», — dedi. (Roviy: «Menimcha, u: ‹tubbon va rido (ham)›, — dedi».)Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши туриб, Пайғамбар ﷺ дан битта кийимда намоз ўқиш ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бирингизда иккита кийим борми?» — дедилар. Бир киши Умарга ҳам шундай савол берди. У: «Аллоҳ сизни бойроқ қилса, намозда ўзингни яхшилаб кийинтир. Акс ҳолда, киши изор ва ридода, изор ва кўйлакда, изор ва қабода, иштон ва ридода, иштон ва кўйлакда, иштон ва қабода, туббон ва қабода ёки туббон ва кўйлакда намоз ўқиса (бўлади)», — деди. (Ровий: «Менимча, у: ‹туббон ва ридо (ҳам)›, — деди».)

حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَلْبَسُ الْقَمِيصَ وَلاَ السَّرَاوِيلَ وَلاَ الْبُرْنُسَ وَلاَ ثَوْبًا مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ وَرْسٌ، فَمَنْ لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا حَتَّى يَكُونَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan: «Muhrim nima kiysin?» — deb soʻradi. U zot: «U koʻylak, ishton, burnus (qalpoqli jubba) yoki zaʼfaron yoxud vars (atir) surilgan kiyim kiymasin. Kim kovush topmasa, maxsi kiysin — lekin uni toʻpiqdan pastini kesib (qisqartsin)», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан: «Муҳрим нима кийсин?» — деб сўради. У зот: «У кўйлак, иштон, бурнус (қалпоқли жубба) ёки заъфарон ёхуд варс (атир) сурилган кийим киймасин. Ким ковуш топмаса, махси кийсин — лекин уни тўпиқдан пастини кесиб (қисқарцин)», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اشْتِمَالِ الصَّمَّاءِ وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ‹ishtimol as-sammoʼ›dan (bitta kiyimni — uchini koʻtara olmaydigan yoki qoʻlni chiqara olmaydigan tarzda — oʻrab olishdan) qaytardilar. Yana u zot bitta kiyimga oʻranib, avratning ustida (matodan) bir qism boʻlmagan holda ‹ihtiboʼ› qilishdan (tizzani qoringa yaqin qilib, oyoqlarni ochib, qoʻllar bilan tizzani quchoqlab oʻtirishdan) ham qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ‹иштимол ас-саммў›дан (битта кийимни — учини кўтара олмайдиган ёки қўлни чиқара олмайдиган тарзда — ўраб олишдан) қайтардилар. Яна у зот битта кийимга ўраниб, авратнинг устида (матодан) бир қисм бўлмаган ҳолда ‹иҳтибў› қилишдан (тиззани қоринга яқин қилиб, оёқларни очиб, қўллар билан тиззани қучоқлаб ўтиришдан) ҳам қайтардилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ عَنِ اللِّمَاسِ وَالنِّبَاذِ، وَأَنْ يَشْتَمِلَ الصَّمَّاءَ، وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki xil savdodan — ‹mulamasa› va ‹munoboza›dan (birinchisi: xaridor narsaga tegsa, (koʻrmay) savdo tugaydigan; ikkinchisi: sotuvchi narsani xaridorga tashlasa, (koʻrib-tekshirishga imkon bermay) savdo tugaydigan tur) — va yana bitta kiyimda ‹ishtimol as-sammoʼ› hamda ‹ihtiboʼ›dan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки хил савдодан — ‹муламаса› ва ‹мунобоза›дан (биринчиси: харидор нарсага тегса, (кўрмай) савдо тугайдиган; иккинчиси: сотувчи нарсани харидорга ташласа, (кўриб-текширишга имкон бермай) савдо тугайдиган тур) — ва яна битта кийимда ‹иштимол ас-саммў› ҳамда ‹иҳтибў›дан қайтардилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَنِي أَبُو بَكْرٍ فِي تِلْكَ الْحَجَّةِ فِي مُؤَذِّنِينَ يَوْمَ النَّحْرِ نُؤَذِّنُ بِمِنًى أَنْ لاَ يَحُجَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلاَ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏ قَالَ حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ثُمَّ أَرْدَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا، فَأَمَرَهُ أَنْ يُؤَذِّنَ بِبَرَاءَةَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَأَذَّنَ مَعَنَا عَلِيٌّ فِي أَهْلِ مِنًى يَوْمَ النَّحْرِ لاَ يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلاَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nahr kuni (Zulhijjaning 10-kuni, Paygʻambar ﷺ ning soʻnggi Hajidan oldingi yili, oʻsha Hajda Abu Bakr hojilarga amir edi) Abu Bakr meni boshqa jarchilar bilan Minoga: ‹Bu yildan keyin hech bir mushrik haj qilmasin va hech bir yalangʻoch kishi Kaʼba tavofini qilmasin!› — deb eʼlon qilishga yubordi. Soʻng Rasululloh ﷺ Alini odamlarga Baroa (Tavba) surasini oʻqib berishga yubordilar; u ham biz bilan Nahr kuni Minoda: ‹Bu yildan keyin hech bir mushrik haj qilmasin va hech bir yalangʻoch kishi Kaʼba tavofini qilmasin!› — deb eʼlon qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Наҳр куни (Зулҳижжанинг 10-куни, Пайғамбар ﷺ нинг сўнгги Ҳажидан олдинги йили, ўша Ҳажда Абу Бакр ҳожиларга амир эди) Абу Бакр мени бошқа жарчилар билан Минога: ‹Бу йилдан кейин ҳеч бир мушрик ҳаж қилмасин ва ҳеч бир яланғоч киши Каъба тавофини қилмасин!› — деб эълон қилишга юборди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Алини одамларга Бароа (Тавба) сурасини ўқиб беришга юбордилар; у ҳам биз билан Наҳр куни Минода: ‹Бу йилдан кейин ҳеч бир мушрик ҳаж қилмасин ва ҳеч бир яланғоч киши Каъба тавофини қилмасин!› — деб эълон қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي الْمَوَالِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ مُلْتَحِفًا بِهِ وَرِدَاؤُهُ مَوْضُوعٌ، فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْنَا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ تُصَلِّي وَرِدَاؤُكَ مَوْضُوعٌ قَالَ نَعَمْ، أَحْبَبْتُ أَنْ يَرَانِي الْجُهَّالُ مِثْلُكُمْ، رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي هَكَذَا‏.‏

Muhammad ibn al-Munkadir (Jobirdan) rivoyat qiladi: Men Jobir ibn Abdullohning oldiga bordim; u kiyimga oʻranib namoz oʻqiyotgan, ridosi esa yonida yotgan edi. U namozni tugatgach, men: «Ey Abdulloh, ridong yoningda yotgan holda (bitta kiyimda) namoz oʻqiyapsanmi?» — dedim. U: «Ha, men buni atayin qildim — sendek nodonlar meni koʻrsin deb. Men Paygʻambar ﷺ ni shunday namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim», — dedi.Муҳаммад ибн ал-Мункадир (Жобирдан) ривоят қилади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳнинг олдига бордим; у кийимга ўраниб намоз ўқиётган, ридоси эса ёнида ётган эди. У намозни тугатгач, мен: «Эй Абдуллоҳ, ридонг ёнингда ётган ҳолда (битта кийимда) намоз ўқияпсанми?» — дедим. У: «Ҳа, мен буни атайин қилдим — сендек нодонлар мени кўрсин деб. Мен Пайғамбар ﷺ ни шундай намоз ўқиётган ҳолда кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا خَيْبَرَ، فَصَلَّيْنَا عِنْدَهَا صَلاَةَ الْغَدَاةِ بِغَلَسٍ، فَرَكِبَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَكِبَ أَبُو طَلْحَةَ، وَأَنَا رَدِيفُ أَبِي طَلْحَةَ، فَأَجْرَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي زُقَاقِ خَيْبَرَ، وَإِنَّ رُكْبَتِي لَتَمَسُّ فَخِذَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ حَسَرَ الإِزَارَ عَنْ فَخِذِهِ حَتَّى إِنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِ فَخِذِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا دَخَلَ الْقَرْيَةَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ، خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَهَا ثَلاَثًا‏.‏ قَالَ وَخَرَجَ الْقَوْمُ إِلَى أَعْمَالِهِمْ فَقَالُوا مُحَمَّدٌ ـ قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ وَقَالَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا ـ وَالْخَمِيسُ‏.‏ يَعْنِي الْجَيْشَ، قَالَ فَأَصَبْنَاهَا عَنْوَةً، فَجُمِعَ السَّبْىُ، فَجَاءَ دِحْيَةُ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَعْطِنِي جَارِيَةً مِنَ السَّبْىِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَخُذْ جَارِيَةً ‏"‏‏.‏ فَأَخَذَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ، فَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَعْطَيْتَ دِحْيَةَ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ سَيِّدَةَ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرِ، لاَ تَصْلُحُ إِلاَّ لَكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ بِهَا ‏"‏‏.‏ فَجَاءَ بِهَا، فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خُذْ جَارِيَةً مِنَ السَّبْىِ غَيْرَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَعْتَقَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَتَزَوَّجَهَا‏.‏ فَقَالَ لَهُ ثَابِتٌ يَا أَبَا حَمْزَةَ، مَا أَصْدَقَهَا قَالَ نَفْسَهَا، أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا، حَتَّى إِذَا كَانَ بِالطَّرِيقِ جَهَّزَتْهَا لَهُ أُمُّ سُلَيْمٍ فَأَهْدَتْهَا لَهُ مِنَ اللَّيْلِ، فَأَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَرُوسًا فَقَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ شَىْءٌ فَلْيَجِئْ بِهِ ‏"‏‏.‏ وَبَسَطَ نِطَعًا، فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالتَّمْرِ، وَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِالسَّمْنِ ـ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَدْ ذَكَرَ السَّوِيقَ ـ قَالَ فَحَاسُوا حَيْسًا، فَكَانَتْ وَلِيمَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdulaziz (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas dedi: «Rasululloh ﷺ Xaybarga hujum qilganlarida, biz u yerda hali qorongʻilik paytida bomdod namozini oʻqidik. Paygʻambar ﷺ (ulovga) mindilar, Abu Talha ham mindi, men Abu Talhaning orqasida edim. Paygʻambar ﷺ Xaybar koʻchasidan tez oʻtdilar; mening tizzam Paygʻambar ﷺ ning sonlariga tegib turardi. U zot sonlarini ochdilar, men Paygʻambar ﷺ ning sonlarining oqligini koʻrdim. U zot shaharga kirganlarida: ‹Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz biror (dushman) qavmiga yaqinlashsak, ogohlantirilganlarning tongi yomon boʻladi›, — dedilar va buni uch marta takrorladilar. Odamlar ishlariga chiqdi; baʼzisi: ‹Muhammad (keldi)!› — dedi. (Baʼzi roviylar: ‹Lashkari bilan›, — deb qoʻshdi.) Biz Xaybarni fath qildik, asirlarni oldik, oʻlja yigʻildi. Dihya kelib: ‹Ey Allohning Paygʻambari, menga asirlardan bir choʻri ber›, — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Borib, biror choʻri ol›, — dedilar. U Safiyya binti Huyayni oldi. Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: ‹Yo Rasululloh, siz Safiyya binti Huyayni Dihyaga berdingiz; u — Qurayza va Nazir qabilalarining xonimi, faqat sizga loyiq›, — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: ‹Uni (Dihyani) u (ayol) bilan birga olib kel›, — dedilar. Dihya u bilan keldi; Paygʻambar ﷺ uni koʻrgach, Dihyaga: ‹Asirlardan undan boshqa biror choʻri ol›, — dedilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Soʻng Paygʻambar ﷺ uni ozod qildilar va unga uylandilar». Sobit Anasdan: «Ey Abu Hamza, u zot unga (mahr sifatida) nima berdilar?» — deb soʻradi. U: «Uning oʻzi (ozodligi) uning mahri edi — chunki u zot uni ozod qilib, soʻng unga uylandilar», — dedi. Anas qoʻshimcha qildi: «Yoʻlda Ummu Sulaym uni (kelinlik uchun) bezatdi va kechasi uni Paygʻambar ﷺ ga kelin qilib yubordi. Bas, Paygʻambar ﷺ kuyov edilar va: ‹Kimda (taom) boʻlsa, keltirsin›, — dedilar. U zot (taom uchun) bir teri (dasturxon) yozdilar; baʼzilar xurmo, baʼzilar saryogʻ keltirdi. (Menimcha, u (Anas) saviqni ham zikr qildi.) Bas, ular ‹hays› (degan taom) tayyorladi. Mana shu — Rasululloh ﷺ ning valimasi (toʻy ziyofati) edi».Абдулазиз (Анасдан) ривоят қилади: Анас деди: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга ҳужум қилганларида, биз у ерда ҳали қоронғилик пайтида бомдод намозини ўқидик. Пайғамбар ﷺ (уловга) миндилар, Абу Талҳа ҳам минди, мен Абу Талҳанинг орқасида эдим. Пайғамбар ﷺ Хайбар кўчасидан тез ўтдилар; менинг тиззам Пайғамбар ﷺ нинг сонларига тегиб турарди. У зот сонларини очдилар, мен Пайғамбар ﷺ нинг сонларининг оқлигини кўрдим. У зот шаҳарга кирганларида: ‹Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бирор (душман) қавмига яқинлашсак, огоҳлантирилганларнинг тонги ёмон бўлади›, — дедилар ва буни уч марта такрорладилар. Одамлар ишларига чиқди; баъзиси: ‹Муҳаммад (келди)!› — деди. (Баъзи ровийлар: ‹Лашкари билан›, — деб қўшди.) Биз Хайбарни фатҳ қилдик, асирларни олдик, ўлжа йиғилди. Диҳя келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, менга асирлардан бир чўри бер›, — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹Бориб, бирор чўри ол›, — дедилар. У Сафийя бинти Ҳуяйни олди. Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз Сафийя бинти Ҳуяйни Диҳяга бердингиз; у — Қурайза ва Назир қабилаларининг хоними, фақат сизга лойиқ›, — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: ‹Уни (Диҳяни) у (аёл) билан бирга олиб кел›, — дедилар. Диҳя у билан келди; Пайғамбар ﷺ уни кўргач, Диҳяга: ‹Асирлардан ундан бошқа бирор чўри ол›, — дедилар». Анас қўшимча қилди: «Сўнг Пайғамбар ﷺ уни озод қилдилар ва унга уйландилар». Собит Анасдан: «Эй Абу Ҳамза, у зот унга (маҳр сифатида) нима бердилар?» — деб сўради. У: «Унинг ўзи (озодлиги) унинг маҳри эди — чунки у зот уни озод қилиб, сўнг унга уйландилар», — деди. Анас қўшимча қилди: «Йўлда Умму Сулайм уни (келинлик учун) безатди ва кечаси уни Пайғамбар ﷺ га келин қилиб юборди. Бас, Пайғамбар ﷺ куёв эдилар ва: ‹Кимда (таом) бўлса, келтирсин›, — дедилар. У зот (таом учун) бир тери (дастурхон) ёздилар; баъзилар хурмо, баъзилар сарёғ келтирди. (Менимча, у (Анас) савиқни ҳам зикр қилди.) Бас, улар ‹ҳайс› (деган таом) тайёрлади. Мана шу — Расулуллоҳ ﷺ нинг валимаси (тўй зиёфати) эди».

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْفَجْرَ، فَيَشْهَدُ مَعَهُ نِسَاءٌ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ مُتَلَفِّعَاتٍ فِي مُرُوطِهِنَّ ثُمَّ يَرْجِعْنَ إِلَى بُيُوتِهِنَّ مَا يَعْرِفُهُنَّ أَحَدٌ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqir edilar; baʼzi moʻmina ayollar pardalariga oʻranib u zot bilan bomdod namoziga hozir boʻlar, soʻng (kim ekanligi) tanilmagan holda uylariga qaytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқир эдилар; баъзи мўмина аёллар пардаларига ўраниб у зот билан бомдод намозига ҳозир бўлар, сўнг (ким эканлиги) танилмаган ҳолда уйларига қайтар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي خَمِيصَةٍ لَهَا أَعْلاَمٌ، فَنَظَرَ إِلَى أَعْلاَمِهَا نَظْرَةً، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ وَائْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّةِ أَبِي جَهْمٍ، فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي آنِفًا عَنْ صَلاَتِي ‏"‏‏.‏ وَقَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَى عَلَمِهَا وَأَنَا فِي الصَّلاَةِ فَأَخَافُ أَنْ تَفْتِنَنِي ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ naqshli xamisa (toʻrtburchak kiyim)da namoz oʻqidilar. Namozda uning naqshlariga qaradilar. Namozni tugatgach: «Bu xamisamni Abu Jahmga olib boring va undan inbijoniya (naqshsiz junli kiyim)ni (olib) keling; chunki u (xamisa) meni namozdan chalgʻitdi», — dedilar. Oisha (yana) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Men namozda uning (xamisaning) naqshlariga qarab turdim va u meni fitnaga solishidan (eʼtiborimni olishidan) qoʻrqdim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нақшли хамиса (тўртбурчак кийим)да намоз ўқидилар. Намозда унинг нақшларига қарадилар. Намозни тугатгач: «Бу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринг ва ундан инбижония (нақшсиз жунли кийим)ни (олиб) келинг; чунки у (хамиса) мени намоздан чалғитди», — дедилар. Оиша (яна) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Мен намозда унинг (хамисанинг) нақшларига қараб турдим ва у мени фитнага солишидан (эътиборимни олишидан) қўрқдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، كَانَ قِرَامٌ لِعَائِشَةَ سَتَرَتْ بِهِ جَانِبَ بَيْتِهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمِيطِي عَنَّا قِرَامَكِ هَذَا، فَإِنَّهُ لاَ تَزَالُ تَصَاوِيرُهُ تَعْرِضُ فِي صَلاَتِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oishada qiram (ingichka, naqshli junli parda) bor edi; u bilan uyining bir tomonini toʻsgan edi. Paygʻambar ﷺ: «Bu qiramingni olib qoʻy; chunki uning suratlari namozimda hamon koʻz oldimda turadi (meni chalgʻitadi)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Оишада қирам (ингичка, нақшли жунли парда) бор эди; у билан уйининг бир томонини тўсган эди. Пайғамбар ﷺ: «Бу қирамингни олиб қўй; чунки унинг суратлари намозимда ҳамон кўз олдимда туради (мени чалғитади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أُهْدِيَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرُّوجُ حَرِيرٍ، فَلَبِسَهُ فَصَلَّى فِيهِ، ثُمَّ انْصَرَفَ فَنَزَعَهُ نَزْعًا شَدِيدًا كَالْكَارِهِ لَهُ وَقَالَ ‏"‏ لاَ يَنْبَغِي هَذَا لِلْمُتَّقِينَ ‏"‏‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga ipak farruj (orqasi ochiq ust kiyim) tuhfa qilindi. U zot uni kiygan holda namoz oʻqidilar. Namozni tugatgach, uni goʻyo qattiq yoqtirmagandek shoshilinch yechib tashladilar va: «Bu — taqvodor (Allohdan qoʻrquvchi) kishilarning kiyimi emas», — dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га ипак фарруж (орқаси очиқ уст кийим) туҳфа қилинди. У зот уни кийган ҳолда намоз ўқидилар. Намозни тугатгач, уни гўё қаттиқ ёқтирмагандек шошилинч ечиб ташладилар ва: «Бу — тақводор (Аллоҳдан қўрқувчи) кишиларнинг кийими эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قُبَّةٍ حَمْرَاءَ مِنْ أَدَمٍ، وَرَأَيْتُ بِلاَلاً أَخَذَ وَضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَأَيْتُ النَّاسَ يَبْتَدِرُونَ ذَاكَ الْوَضُوءَ، فَمَنْ أَصَابَ مِنْهُ شَيْئًا تَمَسَّحَ بِهِ، وَمَنْ لَمْ يُصِبْ مِنْهُ شَيْئًا أَخَذَ مِنْ بَلَلِ يَدِ صَاحِبِهِ، ثُمَّ رَأَيْتُ بِلاَلاً أَخَذَ عَنَزَةً فَرَكَزَهَا، وَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ مُشَمِّرًا، صَلَّى إِلَى الْعَنَزَةِ بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ، وَرَأَيْتُ النَّاسَ وَالدَّوَابَّ يَمُرُّونَ مِنْ بَيْنِ يَدَىِ الْعَنَزَةِ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni qizil teri chodirda koʻrdim va Bilolni Paygʻambar tahorat olgan ortgan suvni olayotgan holda koʻrdim. Odamlar oʻsha (ishlatilgan) suvni harislik bilan olar, kim ozgina olsa, badaniga surar, ololmaganlar esa (boshqalarning) qoʻllaridagi namlikni olar edi. Soʻng men Bilolni kalta nayza (yoki tayoq) koʻtarib, uni yerga sanchgan holda koʻrdim. Paygʻambar ﷺ qizil ridolarini shimarib chiqdilar va odamlarga imomlik qilib, (Kaʼbaga yuzlanib) ikki rakat oʻqidilar — namoz uchun sutra sifatida kalta nayza (yoki tayoq) oldilar. Men odamlar va hayvonlarning tayoq orqasidan (uning oldidan) oʻtayotganlarini koʻrdim.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни қизил тери чодирда кўрдим ва Билолни Пайғамбар таҳорат олган ортган сувни олаётган ҳолда кўрдим. Одамлар ўша (ишлатилган) сувни ҳарислик билан олар, ким озгина олса, баданига сурар, ололмаганлар эса (бошқаларнинг) қўлларидаги намликни олар эди. Сўнг мен Билолни калта найза (ёки таёқ) кўтариб, уни ерга санчган ҳолда кўрдим. Пайғамбар ﷺ қизил ридоларини шимариб чиқдилар ва одамларга имомлик қилиб, (Каъбага юзланиб) икки ракат ўқидилар — намоз учун сутра сифатида калта найза (ёки таёқ) олдилар. Мен одамлар ва ҳайвонларнинг таёқ орқасидан (унинг олдидан) ўтаётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، قَالَ سَأَلُوا سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ مِنْ أَىِّ شَىْءٍ الْمِنْبَرُ فَقَالَ مَا بَقِيَ بِالنَّاسِ أَعْلَمُ مِنِّي هُوَ مِنْ أَثْلِ الْغَابَةِ، عَمِلَهُ فُلاَنٌ مَوْلَى فُلاَنَةَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَقَامَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ عُمِلَ، وَوُضِعَ، فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ كَبَّرَ وَقَامَ النَّاسُ خَلْفَهُ، فَقَرَأَ وَرَكَعَ وَرَكَعَ النَّاسُ خَلْفَهُ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى، فَسَجَدَ عَلَى الأَرْضِ، ثُمَّ عَادَ إِلَى الْمِنْبَرِ، ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى حَتَّى سَجَدَ بِالأَرْضِ، فَهَذَا شَأْنُهُ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَأَلَنِي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ ـ رَحِمَهُ اللَّهُ ـ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، قَالَ فَإِنَّمَا أَرَدْتُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَعْلَى مِنَ النَّاسِ، فَلاَ بَأْسَ أَنْ يَكُونَ الإِمَامُ أَعْلَى مِنَ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ كَانَ يُسْأَلُ عَنْ هَذَا كَثِيرًا فَلَمْ تَسْمَعْهُ مِنْهُ قَالَ لاَ‏.‏

Abu Hozim (Sahl ibn Saʼddan) rivoyat qiladi: Sahl ibn Saʼddan (Paygʻambar) minbari nimadan qilingani soʻraldi. Sahl: «Odamlar ichida buni mendan yaxshiroq biladigan tirik (kishi) qolmagan. U — choʻl gʻujum (yulgʻun) yogʻochidan qilingan edi. Falonchining quli falonchi uni Rasululloh ﷺ uchun yasadi. U qurilib, (masjidga) qoʻyilgach, Rasululloh ﷺ unga chiqib, qiblaga yuzlanib ‹Allohu akbar› dedilar, odamlar esa orqalarida turdi. U zot (Qurʼon) oʻqidilar, rukuʼga egildilar, odamlar ham orqalarida egildi. Soʻng boshlarini koʻtarib, orqaga qadam tashlab, tushib, yerda sajda qildilar; soʻng yana minbarga chiqib, oʻqidilar, rukuʼ qildilar, boshlarini koʻtarib, orqaga qadam tashlab, tushib, yerda sajda qildilar. Mana, minbar haqida men bilgan shu», — dedi. Ahmad ibn Hanbal: «Paygʻambar ﷺ odamlardan balandroq joyda boʻlganlari kabi, yuqoridagi hadisga koʻra, imom namozda oʻz iqtidochilaridan balandroq joyda boʻlsa, zarari yoʻq», — dedi.Абу Ҳозим (Саҳл ибн Саъддан) ривоят қилади: Саҳл ибн Саъддан (Пайғамбар) минбари нимадан қилингани сўралди. Саҳл: «Одамлар ичида буни мендан яхшироқ биладиган тирик (киши) қолмаган. У — чўл ғужум (юлғун) ёғочидан қилинган эди. Фалончининг қули фалончи уни Расулуллоҳ ﷺ учун ясади. У қурилиб, (масжидга) қўйилгач, Расулуллоҳ ﷺ унга чиқиб, қиблага юзланиб ‹Аллоҳу акбар› дедилар, одамлар эса орқаларида турди. У зот (Қуръон) ўқидилар, рукуъга эгилдилар, одамлар ҳам орқаларида эгилди. Сўнг бошларини кўтариб, орқага қадам ташлаб, тушиб, ерда сажда қилдилар; сўнг яна минбарга чиқиб, ўқидилар, рукуъ қилдилар, бошларини кўтариб, орқага қадам ташлаб, тушиб, ерда сажда қилдилар. Мана, минбар ҳақида мен билган шу», — деди. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Пайғамбар ﷺ одамлардан баландроқ жойда бўлганлари каби, юқоридаги ҳадисга кўра, имом намозда ўз иқтидочиларидан баландроқ жойда бўлса, зарари йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَقَطَ عَنْ فَرَسِهِ، فَجُحِشَتْ سَاقُهُ أَوْ كَتِفُهُ، وَآلَى مِنْ نِسَائِهِ شَهْرًا، فَجَلَسَ فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ، دَرَجَتُهَا مِنْ جُذُوعٍ، فَأَتَاهُ أَصْحَابُهُ يَعُودُونَهُ، فَصَلَّى بِهِمْ جَالِسًا، وَهُمْ قِيَامٌ فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا، وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا، وَإِنْ صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا ‏"‏‏.‏ وَنَزَلَ لِتِسْعٍ وَعِشْرِينَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ آلَيْتَ شَهْرًا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّهْرَ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ otdan yiqilib, oyoqlari yoki yelkalari lat yedi. U zot bir oy zavjalariga (kirmaslikka) qasam ichdi va xurmo poyasidan zinali balandxonada (mashruba) qoldilar. Sahobalar u zotni koʻrgani keldi; u zot oʻtirgan holda ularga imomlik qildilar, sahobalar esa tik turgan edi. Namozni tugatgach, u zot: «Imom — ergashilish uchun(dir); u ‹Allohu akbar› desa, sizlar ham ‹Allohu akbar› denglar; u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u sajda qilsa, sajda qilinglar; agar u tik turib namoz oʻqisa, tik turib oʻqinglar», — dedilar. 29-kun(dan keyin) Paygʻambar ﷺ (balandxonadan) tushdilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, siz bir oy zavjalaringizga kirmaslikka qasam ichgan edingiz-ku», — dedi. U zot: «(Bu) oy 29 kun (ham boʻladi)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ отдан йиқилиб, оёқлари ёки елкалари лат еди. У зот бир ой завжаларига (кирмасликка) қасам ичди ва хурмо поясидан зинали баландхонада (машруба) қолдилар. Саҳобалар у зотни кўргани келди; у зот ўтирган ҳолда уларга имомлик қилдилар, саҳобалар эса тик турган эди. Намозни тугатгач, у зот: «Имом — эргашилиш учун(дир); у ‹Аллоҳу акбар› деса, сизлар ҳам ‹Аллоҳу акбар› денглар; у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у сажда қилса, сажда қилинглар; агар у тик туриб намоз ўқиса, тик туриб ўқинглар», — дедилар. 29-кун(дан кейин) Пайғамбар ﷺ (баландхонадан) тушдилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, сиз бир ой завжаларингизга кирмасликка қасам ичган эдингиз-ку», — деди. У зот: «(Бу) ой 29 кун (ҳам бўлади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَنَا حِذَاءَهُ وَأَنَا حَائِضٌ وَرُبَّمَا أَصَابَنِي ثَوْبُهُ إِذَا سَجَدَ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ‏.‏

Abdulloh ibn Shaddod (Maymunadan) rivoyat qiladi: Maymuna dedi: «Rasululloh ﷺ namoz oʻqir, men esa hayz holda uning yonida oʻtirgan edim; baʼzan sajdalarida kiyimlari menga tegib turardi». Maymuna qoʻshimcha qildi: «U zot xumra (sajda paytida faqat yuz va qoʻllarga yetadigan kichik boʻyra) ustida namoz oʻqir edilar».Абдуллоҳ ибн Шаддод (Маймунадан) ривоят қилади: Маймуна деди: «Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқир, мен эса ҳайз ҳолда унинг ёнида ўтирган эдим; баъзан саждаларида кийимлари менга тегиб турарди». Маймуна қўшимча қилди: «У зот хумра (сажда пайтида фақат юз ва қўлларга етадиган кичик бўйра) устида намоз ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَدَّتَهُ، مُلَيْكَةَ دَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَتْهُ لَهُ، فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ قُومُوا فَلأُصَلِّ لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَقُمْتُ إِلَى حَصِيرٍ لَنَا قَدِ اسْوَدَّ مِنْ طُولِ مَا لُبِسَ، فَنَضَحْتُهُ بِمَاءٍ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفَفْتُ وَالْيَتِيمَ وَرَاءَهُ، وَالْعَجُوزُ مِنْ وَرَائِنَا، فَصَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ‏.‏

Ishoq (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Buvim Mulayka Rasululloh ﷺ ni oʻzi tayyorlagan taomga taklif qildi. U zot undan yedilar va: ‹Turinglar, sizlarga imomlik qilay›, — dedilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Men hasirimni olib, uni suv bilan yuvdim — chunki u koʻp ishlatilgandan qorayib ketgan edi; Rasululloh ﷺ unga turdilar. Men va yetim (Damira yoki Ruh) u zotning orqasida saf tortdik, kampir (Mulayka) esa bizning orqamizda turdi. Rasululloh ﷺ bizga imomlik qilib, ikki rakat oʻqidilar, soʻng (chiqib) ketdilar».Ишоқ (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Бувим Мулайка Расулуллоҳ ﷺ ни ўзи тайёрлаган таомга таклиф қилди. У зот ундан едилар ва: ‹Туринглар, сизларга имомлик қилай›, — дедилар». Анас қўшимча қилди: «Мен ҳасиримни олиб, уни сув билан ювдим — чунки у кўп ишлатилгандан қорайиб кетган эди; Расулуллоҳ ﷺ унга турдилар. Мен ва етим (Дамира ёки Руҳ) у зотнинг орқасида саф тортдик, кампир (Мулайка) эса бизнинг орқамизда турди. Расулуллоҳ ﷺ бизга имомлик қилиб, икки ракат ўқидилар, сўнг (чиқиб) кетдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xumra ustida namoz oʻqir edilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хумра устида намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَنَامُ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرِجْلاَىَ فِي قِبْلَتِهِ، فَإِذَا سَجَدَ غَمَزَنِي، فَقَبَضْتُ رِجْلَىَّ، فَإِذَا قَامَ بَسَطْتُهُمَا‏.‏ قَالَتْ وَالْبُيُوتُ يَوْمَئِذٍ لَيْسَ فِيهَا مَصَابِيحُ‏.‏

Abu Salama (Oishadan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha dedi: «Men Rasululloh ﷺ ning oldida uxlar, oyoqlarim uning qiblasi tomonda boʻlar edi; sajdada u zot oyoqlarimni (sekin) itarar, men ularni tortar, u zot turganida esa yana uzatar edim». Oisha qoʻshimcha qildi: «Oʻsha kunlarda uylar (chiroqsiz) qorongʻi edi».Абу Салама (Оишадан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдида ухлар, оёқларим унинг қибласи томонда бўлар эди; саждада у зот оёқларимни (секин) итарар, мен уларни тортар, у зот турганида эса яна узатар эдим». Оиша қўшимча қилди: «Ўша кунларда уйлар (чироқсиз) қоронғи эди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي وَهْىَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ عَلَى فِرَاشِ أَهْلِهِ، اعْتِرَاضَ الْجَنَازَةِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqir, men esa u bilan uning qiblasi orasida, oilaviy toʻshakda oʻlikdek yotar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқир, мен эса у билан унинг қибласи орасида, оилавий тўшакда ўликдек ётар эдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عِرَاكٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي وَعَائِشَةُ مُعْتَرِضَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ عَلَى الْفِرَاشِ الَّذِي يَنَامَانِ عَلَيْهِ‏.‏

Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqir, Oisha esa u bilan uning qiblasi orasida, ular uxlaydigan toʻshakda yotgan edi.Урва (Оишадан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқир, Оиша эса у билан унинг қибласи орасида, улар ухлайдиган тўшакда ётган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنِي غَالِبٌ الْقَطَّانُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَضَعُ أَحَدُنَا طَرَفَ الثَّوْبِ مِنْ شِدَّةِ الْحَرِّ فِي مَكَانِ السُّجُودِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqir edik; baʼzilarimiz qattiq issiq tufayli kiyimlarining uchini sajda joyiga qoʻyar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқир эдик; баъзиларимиз қаттиқ иссиқ туфайли кийимларининг учини сажда жойига қўяр эди.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مَسْلَمَةَ، سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ الأَزْدِيُّ قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ أَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي نَعْلَيْهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏

Abu Maslama Said ibn Yazid al-Azdiy (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anas ibn Molikdan: «Paygʻambar ﷺ hech kovush kiygan holda namoz oʻqiganmilar?» — deb soʻradim. U: «Ha», — dedi.Абу Маслама Саид ибн Язид ал-Аздий (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анас ибн Моликдан: «Пайғамбар ﷺ ҳеч ковуш кийган ҳолда намоз ўқиганмилар?» — деб сўрадим. У: «Ҳа», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، يُحَدِّثُ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ رَأَيْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ، وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى، فَسُئِلَ فَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مِثْلَ هَذَا‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَكَانَ يُعْجِبُهُمْ، لأَنَّ جَرِيرًا كَانَ مِنْ آخِرِ مَنْ أَسْلَمَ‏.‏

Ibrohim (Hammom ibn Horisdan) rivoyat qiladi: Hammom ibn Horis dedi: «Men Jarir ibn Abdullohning bavl qilayotganini koʻrdim. Soʻng u tahorat oldi va (hoʻl) qoʻllarini maxsilari ustiga surdi, turib namoz oʻqidi. Undan buni (soʻradilar); u Paygʻambar ﷺ ni shunday qilayotgan holda koʻrganini aytdi». Jarir kechroq Islomga kirganlardan boʻlgani uchun, ular bu rivoyatni (huzur bilan) qabul qildi.Иброҳим (Ҳаммом ибн Ҳорисдан) ривоят қилади: Ҳаммом ибн Ҳорис деди: «Мен Жарир ибн Абдуллоҳнинг бавл қилаётганини кўрдим. Сўнг у таҳорат олди ва (ҳўл) қўлларини махсилари устига сурди, туриб намоз ўқиди. Ундан буни (сўрадилар); у Пайғамбар ﷺ ни шундай қилаётган ҳолда кўрганини айтди». Жарир кечроқ Исломга кирганлардан бўлгани учун, улар бу ривоятни (ҳузур билан) қабул қилди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ وَضَّأْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ وَصَلَّى‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ga tahorat olishda yordam berdim; u zot (hoʻl) qoʻllarini maxsilari ustiga surdilar va namoz oʻqidilar.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ га таҳорат олишда ёрдам бердим; у зот (ҳўл) қўлларини махсилари устига сурдилар ва намоз ўқидилар.

أَخْبَرَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا مَهْدِيٌّ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، رَأَى رَجُلاً لاَ يُتِمُّ رُكُوعَهُ وَلاَ سُجُودَهُ، فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ لَهُ حُذَيْفَةُ مَا صَلَّيْتَ ـ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ لَوْ مُتَّ مُتَّ عَلَى غَيْرِ سُنَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kishini rukuʼ va sajdani toʻkis qilmayotgan holda koʻrdi. U (kishi) namozni tugatgach, Huzayfa unga: «Sen namoz oʻqimading», — dedi. (Roviy qoʻshimcha qildi: «Menimcha, Huzayfa: ‹Agar (shu holda) oʻlsang, Muhammad ﷺ ning sunnatidan boshqa (yoʻl) uzra oʻlarding›, — ham dedi».)Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир кишини рукуъ ва саждани тўкис қилмаётган ҳолда кўрди. У (киши) намозни тугатгач, Ҳузайфа унга: «Сен намоз ўқимадинг», — деди. (Ровий қўшимча қилди: «Менимча, Ҳузайфа: ‹Агар (шу ҳолда) ўлсанг, Муҳаммад ﷺ нинг суннатидан бошқа (йўл) узра ўлардинг›, — ҳам деди».)

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنِ ابْنِ هُرْمُزَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ ابْنِ بُحَيْنَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا صَلَّى فَرَّجَ بَيْنَ يَدَيْهِ حَتَّى يَبْدُوَ بَيَاضُ إِبْطَيْهِ‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ نَحْوَهُ‏.‏

Abdulloh ibn Molik — Ibn Buhayna (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqiganlarida, qoʻllarini gavdalaridan shunchalik ajratar edilarki, qoʻltiqlarining oqligi koʻrinar edi.Абдуллоҳ ибн Молик — Ибн Буҳайна (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқиганларида, қўлларини гавдаларидан шунчалик ажратар эдиларки, қўлтиқларининг оқлиги кўринар эди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمَهْدِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ سِيَاهٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا، وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا، فَذَلِكَ الْمُسْلِمُ الَّذِي لَهُ ذِمَّةُ اللَّهِ وَذِمَّةُ رَسُولِهِ، فَلاَ تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي ذِمَّتِهِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biz kabi namoz oʻqisa, qiblamizga yuzlansa va soʻygan (hayvon)imizdan yesa, u — musulmondir; u Alloh va Uning Rasuli zimmasi (himoyasi)dadir. Bas, Allohning zimmasida boʻlganlarga xiyonat qilib, Allohga xiyonat qilmanglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким биз каби намоз ўқиса, қибламизга юзланса ва сўйган (ҳайвон)имиздан еса, у — мусулмондир; у Аллоҳ ва Унинг Расули зиммаси (ҳимояси)дадир. Бас, Аллоҳнинг зиммасида бўлганларга хиёнат қилиб, Аллоҳга хиёнат қилманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا نُعَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَإِذَا قَالُوهَا وَصَلَّوْا صَلاَتَنَا، وَاسْتَقْبَلُوا قِبْلَتَنَا، وَذَبَحُوا ذَبِيحَتَنَا، فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا، وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar ‹Lo ilaha illalloh› deyishguncha ular bilan jang qilishga buyurildim. Agar shunday desa, biz kabi namoz oʻqisa, qiblamizga yuzlansa va biz kabi (hayvon) soʻysa, ularning qoni va moli bizga harom (muqaddas) boʻladi — biz ularga faqat haq (qonun) bilan(gina) tegamiz; ularning hisobi esa Allohda», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› дейишгунча улар билан жанг қилишга буюрилдим. Агар шундай деса, биз каби намоз ўқиса, қибламизга юзланса ва биз каби (ҳайвон) сўйса, уларнинг қони ва моли бизга ҳаром (муқаддас) бўлади — биз уларга фақат ҳақ (қонун) билан(гина) тегамиз; уларнинг ҳисоби эса Аллоҳда», — дедилар.

قَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ قَالَ سَأَلَ مَيْمُونُ بْنُ سِيَاهٍ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ، مَا يُحَرِّمُ دَمَ الْعَبْدِ وَمَالَهُ فَقَالَ مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، وَصَلَّى صَلاَتَنَا، وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا، فَهُوَ الْمُسْلِمُ، لَهُ مَا لِلْمُسْلِمِ، وَعَلَيْهِ مَا عَلَى الْمُسْلِمِ‏.‏

Maymun ibn Siyoh (Anasdan) rivoyat qiladi: U Anas ibn Molikdan: «Ey Abu Hamza, kishining joni va molini nima muqaddas qiladi?» — deb soʻradi. U: «Kim ‹Lo ilaha illalloh› desa, namozda qiblamizga yuzlansa, biz kabi namoz oʻqisa va soʻygan (hayvon)imizdan yesa, u — musulmondir; uning huquq va majburiyatlari boshqa musulmonlarnikidek boʻladi», — dedi.Маймун ибн Сиёҳ (Анасдан) ривоят қилади: У Анас ибн Моликдан: «Эй Абу Ҳамза, кишининг жони ва молини нима муқаддас қилади?» — деб сўради. У: «Ким ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деса, намозда қибламизга юзланса, биз каби намоз ўқиса ва сўйган (ҳайвон)имиздан еса, у — мусулмондир; унинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари бошқа мусулмонларникидек бўлади», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَتَيْتُمُ الْغَائِطَ فَلاَ تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ وَلاَ تَسْتَدْبِرُوهَا، وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو أَيُّوبَ فَقَدِمْنَا الشَّأْمَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ بُنِيَتْ قِبَلَ الْقِبْلَةِ، فَنَنْحَرِفُ وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ تَعَالَى‏.‏ وَعَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أَيُّوبَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Hojat chiqarganda, qiblaga yuz ham, orqa ham qilmanglar; balki sharq yoki gʻarb tomonga (yuz) qilinglar», — dedilar. Abu Ayyub qoʻshimcha qildi: «Biz Shomga kelganimizda, qiblaga qaragan baʼzi hojatxonalarni koʻrdik; shuning uchun biz (ularda) burilib oʻtirar va Allohdan magʻfirat soʻrar edik».Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳожат чиқарганда, қиблага юз ҳам, орқа ҳам қилманглар; балки шарқ ёки ғарб томонга (юз) қилинглар», — дедилар. Абу Айюб қўшимча қилди: «Биз Шомга келганимизда, қиблага қараган баъзи ҳожатхоналарни кўрдик; шунинг учун биз (уларда) бурилиб ўтирар ва Аллоҳдан мағфират сўрар эдик».

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، طَافَ بِالْبَيْتِ الْعُمْرَةَ، وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏.‏ وَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ لاَ يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ‏.‏

Amr ibn Dinor (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Ibn Umardan: «Umra uchun Kaʼba tavofini qilgan, lekin Safo va Marva (saʼyi) tavofini qilmagan kishi xotini bilan yaqinlik qila oladimi?» — deb soʻradim. Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetganlarida, Kaʼba tavofini (yetti marta aylanib) qildilar va maqom (Ibrohim) orqasida ikki rakat namoz oʻqidilar, soʻng Safo va Marva (saʼyi) tavofini qildilar. Albatta, Rasululloh ﷺ da sizlar uchun goʻzal (oʻrnak) namuna bor», — dedi. Soʻng biz xuddi shu savolni Jobir ibn Abdullohga ham berdik; u ham: «U Safo va Marva tavofini tugatmaguncha xotiniga (yaqinlikka) yaqinlashmasin», — dedi.Амр ибн Динор (Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Ибн Умардан: «Умра учун Каъба тавофини қилган, лекин Сафо ва Марва (саъйи) тавофини қилмаган киши хотини билан яқинлик қила оладими?» — деб сўрадим. Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ Маккага етганларида, Каъба тавофини (етти марта айланиб) қилдилар ва мақом (Иброҳим) орқасида икки ракат намоз ўқидилар, сўнг Сафо ва Марва (саъйи) тавофини қилдилар. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ да сизлар учун гўзал (ўрнак) намуна бор», — деди. Сўнг биз худди шу саволни Жобир ибн Абдуллоҳга ҳам бердик; у ҳам: «У Сафо ва Марва тавофини тугатмагунча хотинига (яқинликка) яқинлашмасин», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سَيْفٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، قَالَ أُتِيَ ابْنُ عُمَرَ فَقِيلَ لَهُ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ فَأَقْبَلْتُ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَدْ خَرَجَ، وَأَجِدُ بِلاَلاً قَائِمًا بَيْنَ الْبَابَيْنِ، فَسَأَلْتُ بِلاَلاً فَقُلْتُ أَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْكَعْبَةِ قَالَ نَعَمْ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ اللَّتَيْنِ عَلَى يَسَارِهِ إِذَا دَخَلْتَ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى فِي وَجْهِ الْكَعْبَةِ رَكْعَتَيْنِ‏.‏

Mujohid (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir kishi Ibn Umarning oldiga kelib: «Mana Rasululloh ﷺ Kaʼbaga kirayaptilar», — dedi. Ibn Umar: «Men u yerga bordim, lekin Paygʻambar ﷺ Kaʼbadan chiqib boʻlgan edilar; men Bilolni uning ikki eshigi orasida turgan holda topdim. Men Biloldan: ‹Paygʻambar ﷺ Kaʼba ichida namoz oʻqidilarmi?› — dedim. Bilol: ‹Ha, u zot Kaʼbaga kirganda chap tomoningizda qoladigan ikki ustun orasida ikki rakat oʻqidilar. Soʻng Rasululloh ﷺ chiqib, Kaʼbaga yuzlanib ikki rakat namoz oʻqidilar›, — dedi», — dedi.Мужоҳид (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир киши Ибн Умарнинг олдига келиб: «Мана Расулуллоҳ ﷺ Каъбага кираяптилар», — деди. Ибн Умар: «Мен у ерга бордим, лекин Пайғамбар ﷺ Каъбадан чиқиб бўлган эдилар; мен Билолни унинг икки эшиги орасида турган ҳолда топдим. Мен Билолдан: ‹Пайғамбар ﷺ Каъба ичида намоз ўқидиларми?› — дедим. Билол: ‹Ҳа, у зот Каъбага кирганда чап томонингизда қоладиган икки устун орасида икки ракат ўқидилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, Каъбага юзланиб икки ракат намоз ўқидилар›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا، وَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ، فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قُبُلِ الْكَعْبَةِ وَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ الْقِبْلَةُ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Kaʼbaga kirganlarida, uning har bir tomonida Allohga duo qildilar, lekin (ichida) namoz oʻqimadilar; (Kaʼbadan) chiqgach, Kaʼbaga yuzlanib ikki rakat namoz oʻqidilar va: «Mana shu — qibla», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Каъбага кирганларида, унинг ҳар бир томонида Аллоҳга дуо қилдилар, лекин (ичида) намоз ўқимадилар; (Каъбадан) чиқгач, Каъбага юзланиб икки ракат намоз ўқидилар ва: «Мана шу — қибла», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="2" aya_start="144" aya_end="144"]{‏قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ‏}‏ فَتَوَجَّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ، وَقَالَ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ ـ وَهُمُ الْيَهُودُ ـ مَا وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا ‏[quran sura="2" aya_start="142" aya_end="142"]{‏قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ‏}‏ فَصَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ ثُمَّ خَرَجَ بَعْدَ مَا صَلَّى، فَمَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنَ الأَنْصَارِ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَنَّهُ تَوَجَّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ‏.‏ فَتَحَرَّفَ الْقَوْمُ حَتَّى تَوَجَّهُوا نَحْوَ الْكَعْبَةِ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻn olti yoki oʻn yetti oy Baytul-Maqdisga yuzlanib namoz oʻqidilar, lekin Kaʼbaga yuzlanishni xohlar edilar. Shunda Alloh: ‹Albatta, Biz yuzingning osmonga burilishini koʻrayapmiz...› (Baqara, 144) — (oyatini) nozil qildi. Bas, Paygʻambar ﷺ Kaʼbaga yuzlandilar. Odamlar ichidagi ahmoqlar — yaʼni yahudiylar: ‹Ularni ilgari amal qilgan qiblasi (Baytul-Maqdis)dan nima burdi?› — dedi. (Alloh nozil qildi:) ‹Ayt: Sharq ham, gʻarb ham Allohniki; U xohlaganini toʻgʻri yoʻlga hidoyat qiladi› (Baqara, 142). Bir kishi Paygʻambar ﷺ bilan (Kaʼbaga yuzlanib) namoz oʻqidi va chiqdi. U baʼzi ansoriylarni asr namozini Baytul-Maqdisga yuzlanib oʻqiyotgan holda koʻrdi va: ‹Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ bilan Kaʼbaga yuzlanib namoz oʻqidim›, — dedi. Shunda hamma odam yuzlarini Kaʼbaga burdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўн олти ёки ўн етти ой Байтул-Мақдисга юзланиб намоз ўқидилар, лекин Каъбага юзланишни хоҳлар эдилар. Шунда Аллоҳ: ‹Албатта, Биз юзингнинг осмонга бурилишини кўраяпмиз...› (Бақара, 144) — (оятини) нозил қилди. Бас, Пайғамбар ﷺ Каъбага юзландилар. Одамлар ичидаги аҳмоқлар — яъни яҳудийлар: ‹Уларни илгари амал қилган қибласи (Байтул-Мақдис)дан нима бурди?› — деди. (Аллоҳ нозил қилди:) ‹Айт: Шарқ ҳам, ғарб ҳам Аллоҳники; У хоҳлаганини тўғри йўлга ҳидоят қилади› (Бақара, 142). Бир киши Пайғамбар ﷺ билан (Каъбага юзланиб) намоз ўқиди ва чиқди. У баъзи ансорийларни аср намозини Байтул-Мақдисга юзланиб ўқиётган ҳолда кўрди ва: ‹Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ билан Каъбага юзланиб намоз ўқидим›, — деди. Шунда ҳамма одам юзларини Каъбага бурди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُ تَوَجَّهَتْ، فَإِذَا أَرَادَ الْفَرِيضَةَ نَزَلَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (nafl namozni) ulovlarida, u qayoqqa burilsa, oʻsha tomonga qarab oʻqir edilar; farz namozni oʻqimoqchi boʻlganlarida esa, tushib, qiblaga yuzlanib oʻqir edilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (нафл намозни) уловларида, у қаёққа бурилса, ўша томонга қараб ўқир эдилар; фарз намозни ўқимоқчи бўлганларида эса, тушиб, қиблага юзланиб ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لاَ أَدْرِي زَادَ أَوْ نَقَصَ ـ فَلَمَّا سَلَّمَ قِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ فَثَنَى رِجْلَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ، وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، فَلَمَّا أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلاَةِ شَىْءٌ لَنَبَّأْتُكُمْ بِهِ، وَلَكِنْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ، أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ، فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي، وَإِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَحَرَّى الصَّوَابَ، فَلْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ يُسَلِّمْ، ثُمَّ يَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqidilar (roviy Ibrohim: ‹U zot odatdagidan koʻp yoki kam oʻqidilarmi, bilmayman› dedi). Namozni tugatgach, u zotga: «Yo Rasululloh, namozda biror oʻzgarish boʻldimi?» — deyildi. U zot: «Nima u?» — dedilar. Odamlar: «Siz buncha-buncha (rakat) oʻqidingiz», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ oyoqlarini bukib, qiblaga yuzlanib ikki (sahv) sajdasi qildilar va salom bilan namozni tugatdilar. Bizga yuzlangach: «Agar namozda biror narsa oʻzgargan boʻlganida, albatta sizlarga aytgan boʻlardim. Lekin men ham sizlardek bashar (inson)man, sizlardek unutaman. Shuning uchun unutsam, menga eslatinglar. Agar biringiz namozda shubhaga tushsa, toʻgʻri deb oʻylaganini olsin, namozni shunga binoan tugatsin va salom berib, ikki (sahv) sajdasi qilsin», — dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқидилар (ровий Иброҳим: ‹У зот одатдагидан кўп ёки кам ўқидиларми, билмайман› деди). Намозни тугатгач, у зотга: «Ё Расулуллоҳ, намозда бирор ўзгариш бўлдими?» — дейилди. У зот: «Нима у?» — дедилар. Одамлар: «Сиз бунча-бунча (ракат) ўқидингиз», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ оёқларини букиб, қиблага юзланиб икки (саҳв) саждаси қилдилар ва салом билан намозни тугатдилар. Бизга юзлангач: «Агар намозда бирор нарса ўзгарган бўлганида, албатта сизларга айтган бўлардим. Лекин мен ҳам сизлардек башар (инсон)ман, сизлардек унутаман. Шунинг учун унуцам, менга эслатинглар. Агар бирингиз намозда шубҳага тушса, тўғри деб ўйлаганини олсин, намозни шунга биноан тугацин ва салом бериб, икки (саҳв) саждаси қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ وَافَقْتُ رَبِّي فِي ثَلاَثٍ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اتَّخَذْنَا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="2" aya_start="125" aya_end="125"]{‏وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى‏}‏ وَآيَةُ الْحِجَابِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ أَمَرْتَ نِسَاءَكَ أَنْ يَحْتَجِبْنَ، فَإِنَّهُ يُكَلِّمُهُنَّ الْبَرُّ وَالْفَاجِرُ‏.‏ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ، وَاجْتَمَعَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَيْرَةِ عَلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُنَّ عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبَدِّلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ‏.‏ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Robbim menga uch narsada muvofiq (mos) keldi: birinchisi — men: ‹Yo Rasululloh, koshki Ibrohim maqomini namozgoh qilsak (baʼzi namozlarimiz uchun)›, — dedim. Shunda: ‹Ibrohim maqomini namozgoh tutinglar› (Baqara, 125) — (oyati) nozil boʻldi. Ikkinchisi — hijob (ayollar pardasi oyati) haqida men: ‹Yo Rasululloh, koshki zavjalaringizga erkaklardan (oʻzlarini) toʻsishni buyursangiz — chunki ular bilan yaxshi ham, yomon ham (kishi) gaplashadi›, — dedim. Shunda hijob oyati nozil boʻldi. Uchinchisi — bir kuni Paygʻambar ﷺ ning zavjalari u zotga qarshi birlashdi; men ularga: ‹Agar u (Paygʻambar) sizlarni taloq qilsa, Robbi unga sizlardan yaxshiroq xotinlar berishi mumkin›, — dedim. Shunda (men aytgandek) oyat (Tahrim, 5) nozil boʻldi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Роббим менга уч нарсада мувофиқ (мос) келди: биринчиси — мен: ‹Ё Расулуллоҳ, кошки Иброҳим мақомини намозгоҳ қилсак (баъзи намозларимиз учун)›, — дедим. Шунда: ‹Иброҳим мақомини намозгоҳ тутинглар› (Бақара, 125) — (ояти) нозил бўлди. Иккинчиси — ҳижоб (аёллар пардаси ояти) ҳақида мен: ‹Ё Расулуллоҳ, кошки завжаларингизга эркаклардан (ўзларини) тўсишни буюрсангиз — чунки улар билан яхши ҳам, ёмон ҳам (киши) гаплашади›, — дедим. Шунда ҳижоб ояти нозил бўлди. Учинчиси — бир куни Пайғамбар ﷺ нинг завжалари у зотга қарши бирлашди; мен уларга: ‹Агар у (Пайғамбар) сизларни талоқ қилса, Робби унга сизлардан яхшироқ хотинлар бериши мумкин›, — дедим. Шунда (мен айтгандек) оят (Таҳрим, 5) нозил бўлди.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، بِهَذَا‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan yuqoridagidek (yaʼni Rasululloh ﷺ nafl namozni ulov ustida qayoqqa burilsa oʻsha tomonga, farzni esa qiblaga yuzlanib oʻqishlari haqida) rivoyat qilinadi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан юқоридагидек (яъни Расулуллоҳ ﷺ нафл намозни улов устида қаёққа бурилса ўша томонга, фарзни эса қиблага юзланиб ўқишлари ҳақида) ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَا النَّاسُ بِقُبَاءٍ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ إِذْ جَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ، وَقَدْ أُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ فَاسْتَقْبِلُوهَا، وَكَانَتْ وُجُوهُهُمْ إِلَى الشَّأْمِ، فَاسْتَدَارُوا إِلَى الْكَعْبَةِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Quboda (Madina yaqinida) bomdod namozini oʻqiyotgan paytda, bir kishi kelib: ‹Bu kechasi Rasululloh ﷺ ga (vahiy) nozil boʻldi va u zot Kaʼbaga yuzlanib namoz oʻqishga buyurildi. Bas, yuzlaringizni Kaʼbaga buringlar›, — dedi. Oʻsha odamlar Shom (Quddus) tomonga yuzlangan edi; shunda ular yuzlarini (Makkadagi) Kaʼbaga burdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар Қубода (Мадина яқинида) бомдод намозини ўқиётган пайтда, бир киши келиб: ‹Бу кечаси Расулуллоҳ ﷺ га (ваҳий) нозил бўлди ва у зот Каъбага юзланиб намоз ўқишга буюрилди. Бас, юзларингизни Каъбага буринглар›, — деди. Ўша одамлар Шом (Қуддус) томонга юзланган эди; шунда улар юзларини (Маккадаги) Каъбага бурди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ خَمْسًا فَقَالُوا أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا‏.‏ فَثَنَى رِجْلَيْهِ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ peshin namozini besh rakat oʻqidilar. U zotga: «Namozga (rakat) qoʻshildimi?» — deyildi. U zot: «Nima u?» — dedilar. Ular: «Siz besh rakat oʻqidingiz», — dedi. Shunda u zot oyoqlarini bukib, ikki (sahv) sajdasi qildilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ пешин намозини беш ракат ўқидилар. У зотга: «Намозга (ракат) қўшилдими?» — дейилди. У зот: «Нима у?» — дедилар. Улар: «Сиз беш ракат ўқидингиз», — деди. Шунда у зот оёқларини букиб, икки (саҳв) саждаси қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي الْقِبْلَةِ، فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ حَتَّى رُئِيَ فِي وَجْهِهِ، فَقَامَ فَحَكَّهُ بِيَدِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ فِي صَلاَتِهِ، فَإِنَّهُ يُنَاجِي رَبَّهُ ـ أَوْ إِنَّ رَبَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ ـ فَلاَ يَبْزُقَنَّ أَحَدُكُمْ قِبَلَ قِبْلَتِهِ، وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ، أَوْ تَحْتَ قَدَمَيْهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ طَرَفَ رِدَائِهِ فَبَصَقَ فِيهِ، ثُمَّ رَدَّ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ، فَقَالَ ‏"‏ أَوْ يَفْعَلْ هَكَذَا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qibla tomonda (masjid devorida) tupuk koʻrdilar; bu u zotga yoqmadi va yuzlaridan norozilik alomati zohir boʻldi. Soʻng u zot turib, uni qoʻllari bilan qirib tashladilar va: «Biringiz namozga turganda, Robbi bilan maxfiy soʻzlashadi (yoki: Robbi u bilan qiblasi orasida boʻladi). Bas, biringiz qiblaga qarab tupurmasin; balki chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ choyshablarining bir uchini olib, unga tupurdilar va uni bukib: «Yoki shunday qilinglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қибла томонда (масжид деворида) тупук кўрдилар; бу у зотга ёқмади ва юзларидан норозилик аломати зоҳир бўлди. Сўнг у зот туриб, уни қўллари билан қириб ташладилар ва: «Бирингиз намозга турганда, Робби билан махфий сўзлашади (ёки: Робби у билан қибласи орасида бўлади). Бас, бирингиз қиблага қараб тупурмасин; балки чап томонига ёки оёғи остига тупурсин», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ чойшабларининг бир учини олиб, унга тупурдилар ва уни букиб: «Ёки шундай қилинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ،‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى بُصَاقًا فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ فَحَكَّهُ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ يُصَلِّي، فَلاَ يَبْصُقْ قِبَلَ وَجْهِهِ، فَإِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِهِ إِذَا صَلَّى ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjid devorida qibla tomonda tupuk koʻrdilar va uni qirib tashladilar. Soʻng odamlarga yuzlanib: «Biringiz namoz oʻqiyotganda, oldiga tupurmasin; chunki namozda Alloh uning oldidadir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжид деворида қибла томонда тупук кўрдилар ва уни қириб ташладилар. Сўнг одамларга юзланиб: «Бирингиз намоз ўқиётганда, олдига тупурмасин; чунки намозда Аллоҳ унинг олдидадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ مُخَاطًا أَوْ بُصَاقًا أَوْ نُخَامَةً فَحَكَّهُ‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjid devorida qibla tomonda burun shilliq, balgʻam yoki tupuk koʻrdilar va uni qirib tashladilar.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжид деворида қибла томонда бурун шиллиқ, балғам ёки тупук кўрдилар ва уни қириб ташладилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَأَبَا، سَعِيدٍ حَدَّثَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي جِدَارِ الْمَسْجِدِ، فَتَنَاوَلَ حَصَاةً فَحَكَّهَا فَقَالَ ‏"‏ إِذَا تَنَخَّمَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَتَنَخَّمَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلاَ عَنْ يَمِينِهِ، وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra va Abu Said (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjid devorida balgʻam koʻrdilar; shagʻal olib uni qirib tashladilar va: «Biringiz tupurmoqchi boʻlsa, oldiga ham, oʻng tomoniga ham tupurmasin; balki chap tomoniga yoki chap oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar.Абу Ҳурайра ва Абу Саид (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжид деворида балғам кўрдилар; шағал олиб уни қириб ташладилар ва: «Бирингиз тупурмоқчи бўлса, олдига ҳам, ўнг томонига ҳам тупурмасин; балки чап томонига ёки чап оёғи остига тупурсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَأَبَا، سَعِيدٍ أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي حَائِطِ الْمَسْجِدِ، فَتَنَاوَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَصَاةً فَحَتَّهَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا تَنَخَّمَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَتَنَخَّمْ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلاَ عَنْ يَمِينِهِ، وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ، أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra va Abu Said (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjid devorida balgʻam koʻrdilar; shagʻal olib uni qirib tashladilar va: «Biringiz tupurmoqchi boʻlsa, oldiga ham, oʻng tomoniga ham tupurmasin; balki chap tomoniga yoki chap oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar.Абу Ҳурайра ва Абу Саид (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжид деворида балғам кўрдилар; шағал олиб уни қириб ташладилар ва: «Бирингиз тупурмоқчи бўлса, олдига ҳам, ўнг томонига ҳам тупурмасин; балки чап томонига ёки чап оёғи остига тупурсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَتْفِلَنَّ أَحَدُكُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلاَ عَنْ يَمِينِهِ، وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ رِجْلِهِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz oldiga ham, oʻng tomoniga ham tupurmasin; balki chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз олдига ҳам, ўнг томонига ҳам тупурмасин; балки чап томонига ёки оёғи остига тупурсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا كَانَ فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا يُنَاجِي رَبَّهُ، فَلاَ يَبْزُقَنَّ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلاَ عَنْ يَمِينِهِ، وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin namozda Robbi bilan maxfiy soʻzlashadi; shuning uchun oldiga ham, oʻng tomoniga ham tupurmasin; balki chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мўмин намозда Робби билан махфий сўзлашади; шунинг учун олдига ҳам, ўнг томонига ҳам тупурмасин; балки чап томонига ёки оёғи остига тупурсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ،‏.‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَبْصَرَ نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَحَكَّهَا بِحَصَاةٍ، ثُمَّ نَهَى أَنْ يَبْزُقَ الرَّجُلُ بَيْنَ يَدَيْهِ أَوْ عَنْ يَمِينِهِ، وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى‏.‏ وَعَنِ الزُّهْرِيِّ سَمِعَ حُمَيْدًا عَنْ أَبِي سَعِيدٍ نَحْوَهُ‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda qibla tomonda tupuk koʻrdilar va uni shagʻal bilan qirib tashladilar. Soʻng oldiga yoki oʻng tomoniga tupurishdan qaytarib, chap tomoniga yoki chap oyoq ostiga (tupurishga) ruxsat berdilar.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда қибла томонда тупук кўрдилар ва уни шағал билан қириб ташладилар. Сўнг олдига ёки ўнг томонига тупуришдан қайтариб, чап томонига ёки чап оёқ остига (тупуришга) рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبُزَاقُ فِي الْمَسْجِدِ خَطِيئَةٌ، وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُهَا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Masjidda tupurish — gunoh; uning kafforati — uni koʻmib qoʻyishdir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Масжидда тупуриш — гуноҳ; унинг каффорати — уни кўмиб қўйишдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلاَةِ فَلاَ يَبْصُقْ أَمَامَهُ، فَإِنَّمَا يُنَاجِي اللَّهَ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ، وَلاَ عَنْ يَمِينِهِ، فَإِنَّ عَنْ يَمِينِهِ مَلَكًا، وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ، فَيَدْفِنُهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz namozga tursa, oldiga tupurmasin; chunki namozda u Alloh bilan maxfiy soʻzlashadi. Oʻng tomoniga ham tupurmasin — chunki u yerda farishta bor; balki chap tomoniga yoki chap oyoq ostiga tupurib, uni (tupukni) koʻmsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз намозга турса, олдига тупурмасин; чунки намозда у Аллоҳ билан махфий сўзлашади. Ўнг томонига ҳам тупурмасин — чунки у ерда фаришта бор; балки чап томонига ёки чап оёқ остига тупуриб, уни (тупукни) кўмсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي الْقِبْلَةِ فَحَكَّهَا بِيَدِهِ، وَرُئِيَ مِنْهُ كَرَاهِيَةٌ ـ أَوْ رُئِيَ كَرَاهِيَتُهُ لِذَلِكَ وَشِدَّتُهُ عَلَيْهِ ـ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ فِي صَلاَتِهِ فَإِنَّمَا يُنَاجِي رَبَّهُ ـ أَوْ رَبُّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قِبْلَتِهِ ـ فَلاَ يَبْزُقَنَّ فِي قِبْلَتِهِ، وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ طَرَفَ رِدَائِهِ فَبَزَقَ فِيهِ، وَرَدَّ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ، قَالَ ‏"‏ أَوْ يَفْعَلُ هَكَذَا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qibla tomonda (masjid devorida) balgʻam koʻrdilar va uni qoʻllari bilan qirib tashladilar. U zotga yoqmagani va yuzlaridan norozilik alomati zohir boʻlgani koʻrindi. U zot: «Biringiz namozga tursa, Robbi bilan maxfiy soʻzlashadi (yoki: Robbi u bilan qiblasi orasida boʻladi); shuning uchun qiblasi tomonga tupurmasin; balki chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar. Soʻng choyshablarining bir uchini olib, unga tupurdilar, uni bukib: «Yoki shunday qilinglar», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қибла томонда (масжид деворида) балғам кўрдилар ва уни қўллари билан қириб ташладилар. У зотга ёқмагани ва юзларидан норозилик аломати зоҳир бўлгани кўринди. У зот: «Бирингиз намозга турса, Робби билан махфий сўзлашади (ёки: Робби у билан қибласи орасида бўлади); шунинг учун қибласи томонга тупурмасин; балки чап томонига ёки оёғи остига тупурсин», — дедилар. Сўнг чойшабларининг бир учини олиб, унга тупурдилар, уни букиб: «Ёки шундай қилинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ قِبْلَتِي هَا هُنَا فَوَاللَّهِ مَا يَخْفَى عَلَىَّ خُشُوعُكُمْ وَلاَ رُكُوعُكُمْ، إِنِّي لأَرَاكُمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yuzim qiblaga (qarab) turibdi deb oʻylayapsizlarmi? Allohga qasamki, sizlarning (namozdagi) xushuʼ (xoksorlik)ingiz ham, rukuʼingiz ham mendan yashirin emas; men sizlarni orqamdan (ham) koʻraman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Юзим қиблага (қараб) турибди деб ўйлаяпсизларми? Аллоҳга қасамки, сизларнинг (намоздаги) хушуъ (хоксорлик)ингиз ҳам, рукуъингиз ҳам мендан яширин эмас; мен сизларни орқамдан (ҳам) кўраман», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً ثُمَّ رَقِيَ الْمِنْبَرَ، فَقَالَ فِي الصَّلاَةِ وَفِي الرُّكُوعِ ‏"‏ إِنِّي لأَرَاكُمْ مِنْ وَرَائِي كَمَا أَرَاكُمْ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizga imomlik qildilar, soʻng minbarga chiqib: «Sizlarni (yuzma-yuz) koʻrgandek, namoz va rukuʼ(ingiz)da orqamdan ham koʻraman», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизга имомлик қилдилар, сўнг минбарга чиқиб: «Сизларни (юзма-юз) кўргандек, намоз ва рукуъ(ингиз)да орқамдан ҳам кўраман», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي أُضْمِرَتْ مِنَ الْحَفْيَاءِ، وَأَمَدُهَا ثَنِيَّةُ الْوَدَاعِ، وَسَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي لَمْ تُضْمَرْ مِنَ الثَّنِيَّةِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ، وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ فِيمَنْ سَابَقَ بِهَا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ot poygasi (musobaqasi) buyurdilar; mashq qildirilgan otlar Hafyo (degan joy)dan Saniyatul-Vadoʼgacha, mashq qildirilmagan otlar esa Saniyadan Bani Zurayq masjidigacha chopadigan boʻldi. (Roviy:) Ibn Umar ham shu poygada qatnashganlardan edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ от пойгаси (мусобақаси) буюрдилар; машқ қилдирилган отлар Ҳафё (деган жой)дан Саниятул-Вадўгача, машқ қилдирилмаган отлар эса Саниядан Бани Зурайқ масжидигача чопадиган бўлди. (Ровий:) Ибн Умар ҳам шу пойгада қатнашганлардан эди.

وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمَالٍ مِنَ الْبَحْرَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ انْثُرُوهُ فِي الْمَسْجِدِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ أَكْثَرَ مَالٍ أُتِيَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الصَّلاَةِ، وَلَمْ يَلْتَفِتْ إِلَيْهِ، فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَيْهِ، فَمَا كَانَ يَرَى أَحَدًا إِلاَّ أَعْطَاهُ، إِذْ جَاءَهُ الْعَبَّاسُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَعْطِنِي فَإِنِّي فَادَيْتُ نَفْسِي وَفَادَيْتُ عَقِيلاً، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذْ ‏"‏‏.‏ فَحَثَا فِي ثَوْبِهِ، ثُمَّ ذَهَبَ يُقِلُّهُ فَلَمْ يَسْتَطِعْ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أُؤْمُرْ بَعْضَهُمْ يَرْفَعُهُ إِلَىَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَارْفَعْهُ أَنْتَ عَلَىَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ فَنَثَرَ مِنْهُ، ثُمَّ ذَهَبَ يُقِلُّهُ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أُؤْمُرْ بَعْضَهُمْ يَرْفَعْهُ عَلَىَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَارْفَعْهُ أَنْتَ عَلَىَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ فَنَثَرَ مِنْهُ، ثُمَّ احْتَمَلَهُ فَأَلْقَاهُ عَلَى كَاهِلِهِ ثُمَّ انْطَلَقَ، فَمَا زَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُتْبِعُهُ بَصَرَهُ حَتَّى خَفِيَ عَلَيْنَا، عَجَبًا مِنْ حِرْصِهِ، فَمَا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَثَمَّ مِنْهَا دِرْهَمٌ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga Bahrayndan (baʼzi) mol keldi. Paygʻambar ﷺ uni masjidda yoyishni buyurdilar — bu Rasululloh ﷺ ga kelgan eng katta mol edi. U zot namozga ketdilar va unga qarab ham qoʻymadilar. Namozni tugatgach, u zot oʻsha mol yonida oʻtirib, koʻrgan har bir kishiga undan berdilar. Abbos kelib: «Yo Rasululloh, menga ham (biror narsa) ber; chunki men oʻzim va Aqil uchun fidya (toʻlov) bergan edim», — dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ol», — dedilar. U kiyimiga (tanga) toʻldirib, uni koʻtarmoqchi boʻldi, lekin ololmadi. U: «Yo Rasululloh, kimgadir buni koʻtarishga yordam berishni buyuring», — dedi. U zot rad etdilar. U: «Oʻzingiz koʻtarishimga yordam berasizmi?» — dedi. Rasululloh ﷺ rad etdilar. Shunda Abbos undan biroz tashlab, (qolganini) yelkasiga koʻtarib ketdi. Rasululloh ﷺ uni koʻzdan gʻoyib boʻlguncha kuzatib turdilar va uning ochkoʻzligidan hayratda qoldilar. Rasululloh ﷺ eng oxirgi tanga taqsimlanguncha oʻrinlaridan turmadilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га Баҳрайндан (баъзи) мол келди. Пайғамбар ﷺ уни масжидда ёйишни буюрдилар — бу Расулуллоҳ ﷺ га келган энг катта мол эди. У зот намозга кетдилар ва унга қараб ҳам қўймадилар. Намозни тугатгач, у зот ўша мол ёнида ўтириб, кўрган ҳар бир кишига ундан бердилар. Аббос келиб: «Ё Расулуллоҳ, менга ҳам (бирор нарса) бер; чунки мен ўзим ва Ақил учун фидя (тўлов) берган эдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ол», — дедилар. У кийимига (танга) тўлдириб, уни кўтармоқчи бўлди, лекин ололмади. У: «Ё Расулуллоҳ, кимгадир буни кўтаришга ёрдам беришни буюринг», — деди. У зот рад этдилар. У: «Ўзингиз кўтаришимга ёрдам берасизми?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ рад этдилар. Шунда Аббос ундан бироз ташлаб, (қолганини) елкасига кўтариб кетди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўздан ғойиб бўлгунча кузатиб турдилар ва унинг очкўзлигидан ҳайратда қолдилар. Расулуллоҳ ﷺ энг охирги танга тақсимлангунча ўринларидан турмадилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، سَمِعَ أَنَسًا، قَالَ وَجَدْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ مَعَهُ نَاسٌ فَقُمْتُ، فَقَالَ لِي ‏"‏ آرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لِطَعَامٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni masjidda baʼzi odamlar bilan topdim. U zot menga: «Seni Abu Talha yubordimi?» — dedilar. Men: «Ha», — dedim. U zot: «Taom uchunmi?» — dedilar. Men: «Ha», — dedim. Soʻng u zot hamrohlariga: «Turinglar», — dedilar. Ular yoʻlga chiqdi, men esa ularning oldida edim.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни масжидда баъзи одамлар билан топдим. У зот менга: «Сени Абу Талҳа юбордими?» — дедилар. Мен: «Ҳа», — дедим. У зот: «Таом учунми?» — дедилар. Мен: «Ҳа», — дедим. Сўнг у зот ҳамроҳларига: «Туринглар», — дедилар. Улар йўлга чиқди, мен эса уларнинг олдида эдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَلاَعَنَا فِي الْمَسْجِدِ وَأَنَا شَاهِدٌ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, agar kishi xotinini boshqa erkak bilan (zino ustida) topsa, uni oʻldirsinmi?» — dedi. Keyinchalik men ularni (er-xotinni) masjidda liʼon qilayotgan holda koʻrdim (biri ayblab, biri inkor etib qasam ichdi).Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, агар киши хотинини бошқа эркак билан (зино устида) топса, уни ўлдирсинми?» — деди. Кейинчалик мен уларни (эр-хотинни) масжидда лиъон қилаётган ҳолда кўрдим (бири айблаб, бири инкор этиб қасам ичди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عِتْبَانَ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَاهُ فِي مَنْزِلِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ لَكَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى مَكَانٍ، فَكَبَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَصَفَفْنَا خَلْفَهُ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ‏.‏

Itbon ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uyimga kelib: «Menga qayerda namoz oʻqishimni xohlaysan?» — dedilar. Men bir joyni koʻrsatdim. Soʻng Paygʻambar ﷺ ‹Allohu akbar› dedilar, biz orqalarida saf tortdik va u zot ikki rakat namoz oʻqidilar.Итбон ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уйимга келиб: «Менга қаерда намоз ўқишимни хоҳлайсан?» — дедилар. Мен бир жойни кўрсатдим. Сўнг Пайғамбар ﷺ ‹Аллоҳу акбар› дедилар, биз орқаларида саф тортдик ва у зот икки ракат намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ ـ وَهُوَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الأَنْصَارِ ـ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَدْ أَنْكَرْتُ بَصَرِي، وَأَنَا أُصَلِّي لِقَوْمِي، فَإِذَا كَانَتِ الأَمْطَارُ سَالَ الْوَادِي الَّذِي بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ، لَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ آتِيَ مَسْجِدَهُمْ فَأُصَلِّيَ بِهِمْ، وَوَدِدْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَّكَ تَأْتِينِي فَتُصَلِّيَ فِي بَيْتِي، فَأَتَّخِذَهُ مُصَلًّى‏.‏ قَالَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَأَفْعَلُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عِتْبَانُ فَغَدَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ حِينَ ارْتَفَعَ النَّهَارُ، فَاسْتَأْذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ، فَلَمْ يَجْلِسْ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى نَاحِيَةٍ مِنَ الْبَيْتِ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبَّرَ، فَقُمْنَا فَصَفَّنَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، قَالَ وَحَبَسْنَاهُ عَلَى خَزِيرَةٍ صَنَعْنَاهَا لَهُ‏.‏ قَالَ فَثَابَ فِي الْبَيْتِ رِجَالٌ مِنْ أَهْلِ الدَّارِ ذَوُو عَدَدٍ فَاجْتَمَعُوا، فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَيْنَ مَالِكُ بْنُ الدُّخَيْشِنِ أَوِ ابْنُ الدُّخْشُنِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ مُنَافِقٌ لاَ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُلْ ذَلِكَ، أَلاَ تَرَاهُ قَدْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ فَإِنَّا نَرَى وَجْهَهُ وَنَصِيحَتَهُ إِلَى الْمُنَافِقِينَ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ عَلَى النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ يَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ثُمَّ سَأَلْتُ الْحُصَيْنَ بْنَ مُحَمَّدٍ الأَنْصَارِيَّ ـ وَهْوَ أَحَدُ بَنِي سَالِمٍ وَهُوَ مِنْ سَرَاتِهِمْ ـ عَنْ حَدِيثِ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، فَصَدَّقَهُ بِذَلِكَ‏.‏

Itbon ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi (u Rasululloh ﷺ ning sahobasi va Badrda qatnashgan ansoriylardan edi): Men Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, koʻzim xiralashdi va men qavmimga imomlik qilaman. Yomgʻir yoqqanda, men bilan qavmim orasidagi jilgʻada suv oqadi, shuning uchun ularning masjidiga borib imomlik qila olmayman. Yo Rasululloh, koshki uyimga kelib, unda namoz oʻqisangiz — men oʻsha joyni joynamoz qilsam», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Inshaalloh, shunday qilaman», — dedilar. Ertasi kun quyosh koʻtarilgach, Rasululloh ﷺ va Abu Bakr keldilar va Rasululloh ﷺ kirishga izn soʻradilar. Men izn berdim; u zot kirgach oʻtirmadilar va menga: «Qayerda namoz oʻqishimni xohlaysan?» — dedilar. Men uyimdagi bir joyni koʻrsatdim. Bas, Rasululloh ﷺ u yerda turib ‹Allohu akbar› dedilar, biz ham turib orqalarida saf tortdik va u zot ikki rakat oʻqib, salom bilan tugatdilar. Biz u zotni biz tayyorlagan ‹xazira› (degan taom)ga qoldirishni soʻradik. Uyga oilamizning koʻp aʼzosi yigʻildi va ulardan biri: «Molik ibn Duxayshin (yoki Ibn Duxshun) qani?» — dedi. Boshqasi: «U — munofiq, Alloh va Uning Rasulini sevmaydi», — dedi. Buni eshitib, Rasululloh ﷺ: «Unday dema. U ‹Lo ilaha illalloh›ni yolgʻiz Alloh uchun aytganini koʻrmadingmi?» — dedilar. U: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi. Biz uni munofiqlarga yordam va maslahat berayotgan holda koʻramiz», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh ‹Lo ilaha illalloh›ni yolgʻiz Alloh uchun aytgan kishiga (doʻzax) oʻtni harom qildi», — dedilar.Итбон ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади (у Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси ва Бадрда қатнашган ансорийлардан эди): Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, кўзим хиралашди ва мен қавмимга имомлик қиламан. Ёмғир ёққанда, мен билан қавмим орасидаги жилғада сув оқади, шунинг учун уларнинг масжидига бориб имомлик қила олмайман. Ё Расулуллоҳ, кошки уйимга келиб, унда намоз ўқисангиз — мен ўша жойни жойнамоз қилсам», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Иншааллоҳ, шундай қиламан», — дедилар. Эртаси кун қуёш кўтарилгач, Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр келдилар ва Расулуллоҳ ﷺ киришга изн сўрадилар. Мен изн бердим; у зот киргач ўтирмадилар ва менга: «Қаерда намоз ўқишимни хоҳлайсан?» — дедилар. Мен уйимдаги бир жойни кўрсатдим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ у ерда туриб ‹Аллоҳу акбар› дедилар, биз ҳам туриб орқаларида саф тортдик ва у зот икки ракат ўқиб, салом билан тугатдилар. Биз у зотни биз тайёрлаган ‹хазира› (деган таом)га қолдиришни сўрадик. Уйга оиламизнинг кўп аъзоси йиғилди ва улардан бири: «Молик ибн Духайшин (ёки Ибн Духшун) қани?» — деди. Бошқаси: «У — мунофиқ, Аллоҳ ва Унинг Расулини севмайди», — деди. Буни эшитиб, Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай дема. У ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ёлғиз Аллоҳ учун айтганини кўрмадингми?» — дедилар. У: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади. Биз уни мунофиқларга ёрдам ва маслаҳат бераётган ҳолда кўрамиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ёлғиз Аллоҳ учун айтган кишига (дўзах) ўтни ҳаром қилди», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ التَّيَمُّنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي شَأْنِهِ كُلِّهِ فِي طُهُورِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَتَنَعُّلِهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — imkon boʻlgan har bir ishida — har narsani oʻng (tomon)dan boshlashni yoqtirar edilar: yuvinish, soch tarash, kovush kiyishda (ham shunday qilar edilar).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — имкон бўлган ҳар бир ишида — ҳар нарсани ўнг (томон)дан бошлашни ёқтирар эдилар: ювиниш, соч тараш, ковуш кийишда (ҳам шундай қилар эдилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، وَأُمَّ سَلَمَةَ ذَكَرَتَا كَنِيسَةً رَأَيْنَهَا بِالْحَبَشَةِ فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَذَكَرَتَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، فَأُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Habiba va Ummu Salama Habashistonda koʻrgan bir cherkovni — uning ichidagi suratlarni — zikr qildi. Buni Paygʻambar ﷺ ga aytdi. U zot: «Oʻsha (qavm)larda biror solih kishi vafot etsa, ular uning qabriga ibodatxona qurar va unda shu suratlarni ishlar edi. Ular Qiyomat kuni Allohning nazarida eng yomon maxluqdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Ҳабиба ва Умму Салама Ҳабашистонда кўрган бир черковни — унинг ичидаги суратларни — зикр қилди. Буни Пайғамбар ﷺ га айтди. У зот: «Ўша (қавм)ларда бирор солиҳ киши вафот эца, улар унинг қабрига ибодатхона қурар ва унда шу суратларни ишлар эди. Улар Қиёмат куни Аллоҳнинг назарида энг ёмон махлуқдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَنَزَلَ أَعْلَى الْمَدِينَةِ، فِي حَىٍّ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ‏.‏ فَأَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيهِمْ أَرْبَعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى بَنِي النَّجَّارِ فَجَاءُوا مُتَقَلِّدِي السُّيُوفِ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَاحِلَتِهِ، وَأَبُو بَكْرٍ رِدْفُهُ، وَمَلأُ بَنِي النَّجَّارِ حَوْلَهُ، حَتَّى أَلْقَى بِفِنَاءِ أَبِي أَيُّوبَ، وَكَانَ يُحِبُّ أَنْ يُصَلِّيَ حَيْثُ أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ، وَيُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ، وَأَنَّهُ أَمَرَ بِبِنَاءِ الْمَسْجِدِ، فَأَرْسَلَ إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ وَاللَّهِ، لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ أَنَسٌ فَكَانَ فِيهِ مَا أَقُولُ لَكُمْ، قُبُورُ الْمُشْرِكِينَ، وَفِيهِ خَرِبٌ، وَفِيهِ نَخْلٌ، فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقُبُورِ الْمُشْرِكِينَ فَنُبِشَتْ، ثُمَّ بِالْخَرِبِ فَسُوِّيَتْ، وَبِالنَّخْلِ فَقُطِعَ، فَصَفُّوا النَّخْلَ قِبْلَةَ الْمَسْجِدِ، وَجَعَلُوا عِضَادَتَيْهِ الْحِجَارَةَ، وَجَعَلُوا يَنْقُلُونَ الصَّخْرَ، وَهُمْ يَرْتَجِزُونَ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَعَهُمْ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ ‏"‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinaga kelganlarida, Avoli-Madinada Bani Amr ibn Avf degan qabilaning yonida tushdilar. U zot u yerda oʻn toʻrt kecha qoldilar. Soʻng Bani Najjorga (kishi) yubordilar; ular qilichlari bilan (qurollangan holda) keldi. Goʻyo men hozir ham Paygʻambar ﷺ ulovlarida oʻtirgan, Abu Bakr orqalarida mingan va Bani Najjor u zotning atrofida (yurgan) holda koʻrayapman — to u zot Abu Ayyubning uyi hovlisida tushguncha. Paygʻambar ﷺ namoz vaqti kirgan har joyda — hatto qoʻy qoʻtonlarida ham — namoz oʻqishni yoqtirar edilar. Keyinchalik u zot masjid qurishni buyurdilar va Bani Najjordan baʼzi kishilarni chaqirib: «Ey Bani Najjor, shu (devorli) yeringizning bahosini menga aytinglar», — dedilar. Ular: «Yoʻq! Allohga qasamki, biz uning bahosini faqat Allohdan(gina) soʻraymiz», — dedi. Anas qoʻshimcha qildi: U yerda mushriklarning qabrlari bor edi, baʼzi (joyi) notekis edi va unda xurmo daraxtlari bor edi. Paygʻambar ﷺ mushriklarning qabrlari kovlab (boshqa joyga) koʻchirilishini, notekis yer tekislanishini va xurmo daraxtlari kesilishini buyurdilar. (Hammasi bajarildi.) Ular kesilgan xurmo (yogʻoch)larini masjidning qiblasi tomonga (devor qilib) tizdi va ikki tosh yon devor (ham) qurdi. Sahobalar toshlarni baʼzi sheʼrlar oʻqib olib keldi. Paygʻambar ﷺ ular bilan birga edilar va: «Oxiratdan boshqa (haqiqiy) yaxshilik yoʻq. Allohim, ansoriylar va muhojirlarni magʻfirat qil», — deyaverdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинага келганларида, Аволи-Мадинада Бани Амр ибн Авф деган қабиланинг ёнида тушдилар. У зот у ерда ўн тўрт кеча қолдилар. Сўнг Бани Нажжорга (киши) юбордилар; улар қиличлари билан (қуролланган ҳолда) келди. Гўё мен ҳозир ҳам Пайғамбар ﷺ уловларида ўтирган, Абу Бакр орқаларида минган ва Бани Нажжор у зотнинг атрофида (юрган) ҳолда кўраяпман — то у зот Абу Айюбнинг уйи ҳовлисида тушгунча. Пайғамбар ﷺ намоз вақти кирган ҳар жойда — ҳатто қўй қўтонларида ҳам — намоз ўқишни ёқтирар эдилар. Кейинчалик у зот масжид қуришни буюрдилар ва Бани Нажжордан баъзи кишиларни чақириб: «Эй Бани Нажжор, шу (деворли) ерингизнинг баҳосини менга айтинглар», — дедилар. Улар: «Йўқ! Аллоҳга қасамки, биз унинг баҳосини фақат Аллоҳдан(гина) сўраймиз», — деди. Анас қўшимча қилди: У ерда мушрикларнинг қабрлари бор эди, баъзи (жойи) нотекис эди ва унда хурмо дарахтлари бор эди. Пайғамбар ﷺ мушрикларнинг қабрлари ковлаб (бошқа жойга) кўчирилишини, нотекис ер текисланишини ва хурмо дарахтлари кесилишини буюрдилар. (Ҳаммаси бажарилди.) Улар кесилган хурмо (ёғоч)ларини масжиднинг қибласи томонга (девор қилиб) тизди ва икки тош ён девор (ҳам) қурди. Саҳобалар тошларни баъзи шеърлар ўқиб олиб келди. Пайғамбар ﷺ улар билан бирга эдилар ва: «Охиратдан бошқа (ҳақиқий) яхшилик йўқ. Аллоҳим, ансорийлар ва муҳожирларни мағфират қил», — деявердилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ، ثُمَّ سَمِعْتُهُ بَعْدُ يَقُولُ كَانَ يُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ قَبْلَ أَنْ يُبْنَى الْمَسْجِدُ‏.‏

Abu Tayyoh (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ qoʻy qoʻtonida namoz oʻqidilar», — dedi. Keyin men uning: «U zot masjid qurilishidan oldin qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqir edilar», — deganini eshitdim.Абу Тайёҳ (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ қўй қўтонида намоз ўқидилар», — деди. Кейин мен унинг: «У зот масжид қурилишидан олдин қўй қўтонларида намоз ўқир эдилар», — деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يُصَلِّي إِلَى بَعِيرِهِ وَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Ibn Umarni tuyasini oldiga sutra qilib namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim; u: «Men Paygʻambarni shunday qilayotgan holda koʻrdim», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Ибн Умарни туясини олдига сутра қилиб намоз ўқиётган ҳолда кўрдим; у: «Мен Пайғамбарни шундай қилаётган ҳолда кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ انْخَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أُرِيتُ النَّارَ، فَلَمْ أَرَ مَنْظَرًا كَالْيَوْمِ قَطُّ أَفْظَعَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutildi va Rasululloh ﷺ kusuf namozini oʻqidilar va: «Menga (hozir) doʻzax oʻti koʻrsatildi; men bugun koʻrganimdan koʻra yomonroq va dahshatli manzarani hech koʻrmagan edim», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилди ва Расулуллоҳ ﷺ кусуф намозини ўқидилар ва: «Менга (ҳозир) дўзах ўти кўрсатилди; мен бугун кўрганимдан кўра ёмонроқ ва даҳшатли манзарани ҳеч кўрмаган эдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اجْعَلُوا فِي بُيُوتِكُمْ مِنْ صَلاَتِكُمْ، وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Namozlaringizning baʼzisi (naflni) uyingizda oʻqinglar va uylaringizni qabrlarga aylantirmanglar», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Намозларингизнинг баъзиси (нафлни) уйингизда ўқинглар ва уйларингизни қабрларга айлантирманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَدْخُلُوا عَلَى هَؤُلاَءِ الْمُعَذَّبِينَ إِلاَّ أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ، فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا بَاكِينَ فَلاَ تَدْخُلُوا عَلَيْهِمْ، لاَ يُصِيبُكُمْ مَا أَصَابَهُمْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning azobi tushgan shu (qavm)larning (maskaniga) yigʻlamasangiz, kirmanglar. Agar yigʻlamasangiz, kirmanglar — ularga tushgan Allohning laʼnati va azobi sizlarga ham tushmasin deb», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг азоби тушган шу (қавм)ларнинг (масканига) йиғламасангиз, кирманглар. Агар йиғламасангиз, кирманглар — уларга тушган Аллоҳнинг лаънати ва азоби сизларга ҳам тушмасин деб», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، ذَكَرَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَنِيسَةً رَأَتْهَا بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ يُقَالُ لَهَا مَارِيَةُ، فَذَكَرَتْ لَهُ مَا رَأَتْ فِيهَا مِنَ الصُّوَرِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُولَئِكَ قَوْمٌ إِذَا مَاتَ فِيهِمُ الْعَبْدُ الصَّالِحُ ـ أَوِ الرَّجُلُ الصَّالِحُ ـ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، أُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Salama Rasululloh ﷺ ga Habashistonda koʻrgan, Moriya deb atalgan bir cherkovni va unda koʻrgan suratlarni aytdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻsha (qavm)larda biror solih, taqvodor kishi vafot etsa, ular uning qabriga ibodatxona qurar va unda shu suratlarni ishlar edi; ular Allohning nazarida eng yomon maxluqdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Салама Расулуллоҳ ﷺ га Ҳабашистонда кўрган, Мория деб аталган бир черковни ва унда кўрган суратларни айтди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўша (қавм)ларда бирор солиҳ, тақводор киши вафот эца, улар унинг қабрига ибодатхона қурар ва унда шу суратларни ишлар эди; улар Аллоҳнинг назарида энг ёмон махлуқдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، قَالاَ لَمَّا نَزَلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَفِقَ يَطْرَحُ خَمِيصَةً لَهُ عَلَى وَجْهِهِ، فَإِذَا اغْتَمَّ بِهَا كَشَفَهَا عَنْ وَجْهِهِ، فَقَالَ وَهْوَ كَذَلِكَ ‏"‏ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ ‏"‏‏.‏ يُحَذِّرُ مَا صَنَعُوا‏.‏

Oisha va Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning vafotlari payti kelganida, u zot xamisalarini yuzlariga torta boshladilar; issiqlab, nafaslari siqilgach, uni yuzlaridan oldilar va: «Alloh yahudiy va nasroniylarga laʼnat qilsin — chunki ular paygʻambarlarining qabrlarini ibodatxona qildi», — dedilar. U zot (musulmonlarni) ular qilgan (ish)dan ogohlantirar edilar.Оиша ва Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг вафотлари пайти келганида, у зот хамисаларини юзларига торта бошладилар; иссиқлаб, нафаслари сиқилгач, уни юзларидан олдилар ва: «Аллоҳ яҳудий ва насронийларга лаънат қилсин — чунки улар пайғамбарларининг қабрларини ибодатхона қилди», — дедилар. У зот (мусулмонларни) улар қилган (иш)дан огоҳлантирар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yahudiylarga laʼnat qilsin — chunki ular paygʻambarlarining qabrlarini ibodatxona qildi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ яҳудийларга лаънат қилсин — чунки улар пайғамбарларининг қабрларини ибодатхона қилди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ ـ هُوَ أَبُو الْحَكَمِ ـ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ الْفَقِيرُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُعْطِيتُ خَمْسًا لَمْ يُعْطَهُنَّ أَحَدٌ مِنَ الأَنْبِيَاءِ قَبْلِي، نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ مَسِيرَةَ شَهْرٍ، وَجُعِلَتْ لِيَ الأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا، وَأَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي أَدْرَكَتْهُ الصَّلاَةُ فَلْيُصَلِّ، وَأُحِلَّتْ لِيَ الْغَنَائِمُ، وَكَانَ النَّبِيُّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً، وَبُعِثْتُ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً، وَأُعْطِيتُ الشَّفَاعَةَ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga mendan oldingi paygʻambarlarning hech biriga berilmagan besh narsa berildi: birinchisi — men bir oylik yoʻl (masofa)dan (dushmanga) solingan qoʻrquv (haybat) bilan nusratlandim; ikkinchisi — yer menga (va ummatimga) namozgoh va tayammum (vositasi) qilindi, shuning uchun ummatim namoz vaqti kirgan joyda namoz oʻqiyaversa boʻladi; uchinchisi — menga oʻlja halol qilindi (boshqa hech kimga halol qilinmagan); toʻrtinchisi — har bir paygʻambar faqat oʻz qavmiga yuborilar edi, men esa barcha insonlarga yuborildim; beshinchisi — menga (Qiyomat kuni) shafoat (haqqi) berildi», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга мендан олдинги пайғамбарларнинг ҳеч бирига берилмаган беш нарса берилди: биринчиси — мен бир ойлик йўл (масофа)дан (душманга) солинган қўрқув (ҳайбат) билан нусратландим; иккинчиси — ер менга (ва умматимга) намозгоҳ ва таяммум (воситаси) қилинди, шунинг учун умматим намоз вақти кирган жойда намоз ўқияверса бўлади; учинчиси — менга ўлжа ҳалол қилинди (бошқа ҳеч кимга ҳалол қилинмаган); тўртинчиси — ҳар бир пайғамбар фақат ўз қавмига юборилар эди, мен эса барча инсонларга юборилдим; бешинчиси — менга (Қиёмат куни) шафоат (ҳаққи) берилди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ وَلِيدَةً، كَانَتْ سَوْدَاءَ لِحَىٍّ مِنَ الْعَرَبِ، فَأَعْتَقُوهَا، فَكَانَتْ مَعَهُمْ قَالَتْ فَخَرَجَتْ صَبِيَّةٌ لَهُمْ عَلَيْهَا وِشَاحٌ أَحْمَرُ مِنْ سُيُورٍ قَالَتْ فَوَضَعَتْهُ أَوْ وَقَعَ مِنْهَا، فَمَرَّتْ بِهِ حُدَيَّاةٌ وَهْوَ مُلْقًى، فَحَسِبَتْهُ لَحْمًا فَخَطَفَتْهُ قَالَتْ فَالْتَمَسُوهُ فَلَمْ يَجِدُوهُ قَالَتْ فَاتَّهَمُونِي بِهِ قَالَتْ فَطَفِقُوا يُفَتِّشُونَ حَتَّى فَتَّشُوا قُبُلَهَا قَالَتْ وَاللَّهِ إِنِّي لَقَائِمَةٌ مَعَهُمْ، إِذْ مَرَّتِ الْحُدَيَّاةُ فَأَلْقَتْهُ قَالَتْ فَوَقَعَ بَيْنَهُمْ قَالَتْ فَقُلْتُ هَذَا الَّذِي اتَّهَمْتُمُونِي بِهِ ـ زَعَمْتُمْ ـ وَأَنَا مِنْهُ بَرِيئَةٌ، وَهُوَ ذَا هُوَ قَالَتْ فَجَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَتْ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَ لَهَا خِبَاءٌ فِي الْمَسْجِدِ أَوْ حِفْشٌ قَالَتْ فَكَانَتْ تَأْتِينِي فَتَحَدَّثُ عِنْدِي قَالَتْ فَلاَ تَجْلِسُ عِنْدِي مَجْلِسًا إِلاَّ قَالَتْ وَيَوْمَ الْوِشَاحِ مِنْ أَعَاجِيبِ رَبِّنَا أَلاَ إِنَّهُ مِنْ بَلْدَةِ الْكُفْرِ أَنْجَانِي قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لَهَا مَا شَأْنُكِ لاَ تَقْعُدِينَ مَعِي مَقْعَدًا إِلاَّ قُلْتِ هَذَا قَالَتْ فَحَدَّثَتْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir arab qabilasiga tegishli qora choʻri bor edi; ular uni ozod qildi, lekin u ular bilan (birga) qoldi. Choʻri dedi: «Bir kuni ularning bir qizi qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan qizil teri roʻmolda (tashqariga) chiqdi. U (roʻmol) undan tushdi yoki u uni biror joyga qoʻydi. Bir kalxat oʻsha joydan oʻtib, uni yotgan holda koʻrdi-da, uni goʻsht parchasi deb oʻylab, olib uchdi. Ular uni qidirdi, lekin topa olmadi. Shunda ular meni (roʻmolni) oʻgʻirlashda aybladi va meni — hatto avrat joyimni ham — tinta boshladi». Choʻri davom etdi: «Allohga qasamki, men ular bilan (shu holda) turgan paytimda, oʻsha kalxat yana ularning ustidan oʻtib, qizil roʻmolni tashladi va u ularning orasiga tushdi. Men: ‹Mana, sizlar meni shunda ayblagan edingiz — men esa begunoh edim; mana u (roʻmol)›, — dedim». Oisha qoʻshimcha qildi: «Oʻsha choʻri Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib, Islomni qabul qildi. Uning masjidda chodir yoki past tomli kichik xonachasi bor edi. U mening oldimga kelganida, men bilan suhbatlashar, men bilan oʻtirganida esa: ‹Roʻmol kuni — Robbimizning ajoyibatlaridan biri; albatta U meni kofirlar shaharidan qutqardi›, — deb (sheʼr) aytar edi». Oisha qoʻshimcha qildi: «Bir kuni men undan: ‹Senga nima boʻladi? Men bilan oʻtirgan har safar shu sheʼrni aytasan›, — dedim. Shunda u menga butun voqeani aytdi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир араб қабиласига тегишли қора чўри бор эди; улар уни озод қилди, лекин у улар билан (бирга) қолди. Чўри деди: «Бир куни уларнинг бир қизи қимматбаҳо тошлар билан безатилган қизил тери рўмолда (ташқарига) чиқди. У (рўмол) ундан тушди ёки у уни бирор жойга қўйди. Бир калхат ўша жойдан ўтиб, уни ётган ҳолда кўрди-да, уни гўшт парчаси деб ўйлаб, олиб учди. Улар уни қидирди, лекин топа олмади. Шунда улар мени (рўмолни) ўғирлашда айблади ва мени — ҳатто аврат жойимни ҳам — тинта бошлади». Чўри давом этди: «Аллоҳга қасамки, мен улар билан (шу ҳолда) турган пайтимда, ўша калхат яна уларнинг устидан ўтиб, қизил рўмолни ташлади ва у уларнинг орасига тушди. Мен: ‹Мана, сизлар мени шунда айблаган эдингиз — мен эса бегуноҳ эдим; мана у (рўмол)›, — дедим». Оиша қўшимча қилди: «Ўша чўри Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб, Исломни қабул қилди. Унинг масжидда чодир ёки паст томли кичик хоначаси бор эди. У менинг олдимга келганида, мен билан суҳбатлашар, мен билан ўтирганида эса: ‹Рўмол куни — Роббимизнинг ажойибатларидан бири; албатта У мени кофирлар шаҳаридан қутқарди›, — деб (шеър) айтар эди». Оиша қўшимча қилди: «Бир куни мен ундан: ‹Сенга нима бўлади? Мен билан ўтирган ҳар сафар шу шеърни айтасан›, — дедим. Шунда у менга бутун воқеани айтди».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ، أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ وَهْوَ شَابٌّ أَعْزَبُ لاَ أَهْلَ لَهُ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Men yosh va uylanmagan paytimda Paygʻambar ﷺ ning masjidida uxlar edim».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Мен ёш ва уйланмаган пайтимда Пайғамбар ﷺ нинг масжидида ухлар эдим».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ فَاطِمَةَ، فَلَمْ يَجِدْ عَلِيًّا فِي الْبَيْتِ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ ابْنُ عَمِّكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، فَغَاضَبَنِي فَخَرَجَ فَلَمْ يَقِلْ عِنْدِي‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِنْسَانٍ ‏"‏ انْظُرْ أَيْنَ هُوَ ‏"‏‏.‏ فَجَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، هُوَ فِي الْمَسْجِدِ رَاقِدٌ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُضْطَجِعٌ، قَدْ سَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ شِقِّهِ، وَأَصَابَهُ تُرَابٌ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُهُ عَنْهُ وَيَقُولُ ‏"‏ قُمْ أَبَا تُرَابٍ، قُمْ أَبَا تُرَابٍ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fotimaning uyiga bordilar, lekin Alini u yerda topmadilar. U zot: «Amakivachchang qani?» — dedilar. U: «Oramizda bir narsa boʻldi-yu, u menga achchiqlanib, (uydan) chiqib ketdi. U uyda (peshin uyqusiga) yotmadi», — dedi. Rasululloh ﷺ bir kishini uni qidirishga yubordilar. U kishi kelib: «Yo Rasululloh, u (Ali) masjidda uxlab yotibdi», — dedi. Rasululloh ﷺ u yerga bordilar; Ali yotgan edi, ridosi bir yoniga tushib, badaniga tuproq tekkan edi. Rasululloh ﷺ undan tuprogʻni arta boshlab: «Tur, ey Abu Turob! Tur, ey Abu Turob! (yaʼni tuproq otasi)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фотиманинг уйига бордилар, лекин Алини у ерда топмадилар. У зот: «Амакиваччанг қани?» — дедилар. У: «Орамизда бир нарса бўлди-ю, у менга аччиқланиб, (уйдан) чиқиб кетди. У уйда (пешин уйқусига) ётмади», — деди. Расулуллоҳ ﷺ бир кишини уни қидиришга юбордилар. У киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, у (Али) масжидда ухлаб ётибди», — деди. Расулуллоҳ ﷺ у ерга бордилар; Али ётган эди, ридоси бир ёнига тушиб, баданига тупроқ теккан эди. Расулуллоҳ ﷺ ундан тупроғни арта бошлаб: «Тур, эй Абу Туроб! Тур, эй Абу Туроб! (яъни тупроқ отаси)», — дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ سَبْعِينَ مِنْ أَصْحَابِ الصُّفَّةِ، مَا مِنْهُمْ رَجُلٌ عَلَيْهِ رِدَاءٌ، إِمَّا إِزَارٌ وَإِمَّا كِسَاءٌ، قَدْ رَبَطُوا فِي أَعْنَاقِهِمْ، فَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ نِصْفَ السَّاقَيْنِ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ الْكَعْبَيْنِ، فَيَجْمَعُهُ بِيَدِهِ، كَرَاهِيَةَ أَنْ تُرَى عَوْرَتُهُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Suffa ahlidan yetmish (kishi)ni koʻrdim; ularning hech birida rido yoʻq edi. Ularda yo (faqat) izor, yo boʻyinlariga bogʻlagan choyshablar bor edi. Bu choyshablarning baʼzisi oyoq (boldir)ning oʻrtasigacha, baʼzisi tovongacha yetar edi; ular avratlari ochilib qolmasin deb ularni qoʻllari bilan (ushlab) yigʻar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Суффа аҳлидан етмиш (киши)ни кўрдим; уларнинг ҳеч бирида ридо йўқ эди. Уларда ё (фақат) изор, ё бўйинларига боғлаган чойшаблар бор эди. Бу чойшабларнинг баъзиси оёқ (болдир)нинг ўртасигача, баъзиси товонгача етар эди; улар авратлари очилиб қолмасин деб уларни қўллари билан (ушлаб) йиғар эди.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ ـ قَالَ مِسْعَرٌ أُرَاهُ قَالَ ضُحًى ـ فَقَالَ ‏"‏ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ لِي عَلَيْهِ دَيْنٌ فَقَضَانِي وَزَادَنِي‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men masjidda Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim (roviy Masʼar: Jobir ‹peshindan oldin (zuhoda)› dedi, deb oʻylaydi). U zot menga ikki rakat namoz oʻqishni buyurdilar. U zotning menga qarzi bor edi; uni menga toʻladilar va tegishlidan koʻproq berdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен масжидда Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим (ровий Масъар: Жобир ‹пешиндан олдин (зуҳода)› деди, деб ўйлайди). У зот менга икки ракат намоз ўқишни буюрдилар. У зотнинг менга қарзи бор эди; уни менга тўладилар ва тегишлидан кўпроқ бердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ السَّلَمِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَ ‏"‏‏.‏

Abu Qatoda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kirsa, oʻtirishdan oldin ikki rakat (namoz) oʻqisin», — dedilar.Абу Қатода ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга кирса, ўтиришдан олдин икки ракат (намоз) ўқисин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَلاَئِكَةُ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ الَّذِي صَلَّى فِيهِ، مَا لَمْ يُحْدِثْ، تَقُولُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz joynamozida (oʻtirgan) ekan va hadas (shamol) chiqarmagani muddat, farishtalar unga magʻfirat soʻrab turadi: ‹Allohim, uni magʻfirat qil! Allohim, unga rahm qil!› — deydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жойнамозида (ўтирган) экан ва ҳадас (шамол) чиқармагани муддат, фаришталар унга мағфират сўраб туради: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил! Аллоҳим, унга раҳм қил!› — дейди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمَسْجِدَ كَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَبْنِيًّا بِاللَّبِنِ، وَسَقْفُهُ الْجَرِيدُ، وَعُمُدُهُ خَشَبُ النَّخْلِ، فَلَمْ يَزِدْ فِيهِ أَبُو بَكْرٍ شَيْئًا، وَزَادَ فِيهِ عُمَرُ وَبَنَاهُ عَلَى بُنْيَانِهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّبِنِ وَالْجَرِيدِ، وَأَعَادَ عُمُدَهُ خَشَبًا، ثُمَّ غَيَّرَهُ عُثْمَانُ، فَزَادَ فِيهِ زِيَادَةً كَثِيرَةً، وَبَنَى جِدَارَهُ بِالْحِجَارَةِ الْمَنْقُوشَةِ وَالْقَصَّةِ، وَجَعَلَ عُمُدَهُ مِنْ حِجَارَةٍ مَنْقُوشَةٍ، وَسَقَفَهُ بِالسَّاجِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida masjid xom gʻishtdan qurilgan, tomi xurmo bargidan, ustunlari xurmo poyasidan edi. Abu Bakr uni oʻzgartirmadi. Umar uni Rasululloh ﷺ zamonidagi andaza bilan — xom gʻisht va xurmo bargidan — kengaytirdi, ustunlarini esa yogʻochga aylantirdi. Usmon uni juda kengaytirdi, devorlarini oʻyilgan tosh va ohak bilan qurdi, ustunlarini oʻyilgan toshdan, tomini esa tik (sog) yogʻochidan qildi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида масжид хом ғиштдан қурилган, томи хурмо баргидан, устунлари хурмо поясидан эди. Абу Бакр уни ўзгартирмади. Умар уни Расулуллоҳ ﷺ замонидаги андаза билан — хом ғишт ва хурмо баргидан — кенгайтирди, устунларини эса ёғочга айлантирди. Усмон уни жуда кенгайтирди, деворларини ўйилган тош ва оҳак билан қурди, устунларини ўйилган тошдан, томини эса тик (сог) ёғочидан қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُخْتَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ وَلاِبْنِهِ عَلِيٍّ انْطَلِقَا إِلَى أَبِي سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا فَإِذَا هُوَ فِي حَائِطٍ يُصْلِحُهُ، فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَاحْتَبَى، ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُنَا حَتَّى أَتَى ذِكْرُ بِنَاءِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ كُنَّا نَحْمِلُ لَبِنَةً لَبِنَةً، وَعَمَّارٌ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ، فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْفُضُ التُّرَابَ عَنْهُ وَيَقُولُ ‏"‏ وَيْحَ عَمَّارٍ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، يَدْعُوهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ، وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَقُولُ عَمَّارٌ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْفِتَنِ‏.‏

Ikrima (Ibn Abbos va Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos menga va oʻgʻli Aliga: «Abu Saidning oldiga borib, u nimani rivoyat qilayotganini tinglanglar», — dedi. Biz bordik va uni bir bogʻda — unga qarab turgan holda — topdik. U ridosini olib kiydi, oʻtirdi va (gapira boshlab), gap masjid qurilishiga yetdi. U: «Biz birdan bitta xom gʻisht koʻtarar edik, Ammor esa ikkitadan koʻtarar edi. Paygʻambar ﷺ uni koʻrdilar va badanidan tuprogʻni arta boshlab: ‹Allohga rahm qilsin Ammorga! U ularni (yaʼni oʻzini oʻldiradigan osiy guruhini) jannatga chaqiradi, ular esa uni doʻzax oʻtiga chaqiradi›, — dedilar. Ammor: ‹Men fitnadan Allohga panoh soʻrayman›, — dedi», — dedi.Икрима (Ибн Аббос ва Абу Саиддан) ривоят қилади: Ибн Аббос менга ва ўғли Алига: «Абу Саиднинг олдига бориб, у нимани ривоят қилаётганини тингланглар», — деди. Биз бордик ва уни бир боғда — унга қараб турган ҳолда — топдик. У ридосини олиб кийди, ўтирди ва (гапира бошлаб), гап масжид қурилишига етди. У: «Биз бирдан битта хом ғишт кўтарар эдик, Аммор эса иккитадан кўтарар эди. Пайғамбар ﷺ уни кўрдилар ва баданидан тупроғни арта бошлаб: ‹Аллоҳга раҳм қилсин Амморга! У уларни (яъни ўзини ўлдирадиган осий гуруҳини) жаннатга чақиради, улар эса уни дўзах ўтига чақиради›, — дедилар. Аммор: ‹Мен фитнадан Аллоҳга паноҳ сўрайман›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى امْرَأَةٍ أَنْ مُرِي غُلاَمَكِ النَّجَّارَ يَعْمَلْ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهِنَّ‏.‏

Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir ayolga (kishi) yuborib: «Duradgor qulingga buyur, menga oʻtirishim uchun yogʻoch minbar yasab bersin», — dedilar.Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир аёлга (киши) юбориб: «Дурадгор қулингга буюр, менга ўтиришим учун ёғоч минбар ясаб берсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ امْرَأَةً، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَجْعَلُ لَكَ شَيْئًا تَقْعُدُ عَلَيْهِ، فَإِنَّ لِي غُلاَمًا نَجَّارًا قَالَ ‏"‏ إِنْ شِئْتِ ‏"‏‏.‏ فَعَمِلَتِ الْمِنْبَرَ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol: «Yo Rasululloh, menda duradgor qul bor; sizga oʻtirishingiz uchun biror narsa yasab berayinmi?» — dedi. U zot: «Ha, agar xohlasang», — dedilar. Bas, u (ayol) oʻsha minbarni yasatdi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл: «Ё Расулуллоҳ, менда дурадгор қул бор; сизга ўтиришингиз учун бирор нарса ясаб берайинми?» — деди. У зот: «Ҳа, агар хоҳласанг», — дедилар. Бас, у (аёл) ўша минбарни ясатди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ أَنَّ عَاصِمَ بْنَ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ الْخَوْلاَنِيَّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، يَقُولُ عِنْدَ قَوْلِ النَّاسِ فِيهِ حِينَ بَنَى مَسْجِدَ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم إِنَّكُمْ أَكْثَرْتُمْ، وَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ بَنَى مَسْجِدًا ـ قَالَ بُكَيْرٌ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ ـ يَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، بَنَى اللَّهُ لَهُ مِثْلَهُ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

Ubaydulloh al-Xavloniy rivoyat qiladi: Men Usmon ibn Affonning — odamlar uning Rasululloh ﷺ masjidini qayta qurish niyati haqida koʻp talashganda — shunday deganini eshitdim: «Sizlar koʻp gapirdinglar. Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Kim masjid qursa (Bukayr: roviy Osim ‹Allohning roziligini istab› deb qoʻshdi, deb oʻylaydi), Alloh unga jannatda shunga oʻxshash (joy) quradi›».Убайдуллоҳ ал-Хавлоний ривоят қилади: Мен Усмон ибн Аффоннинг — одамлар унинг Расулуллоҳ ﷺ масжидини қайта қуриш нияти ҳақида кўп талашганда — шундай деганини эшитдим: «Сизлар кўп гапирдинглар. Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Ким масжид қурса (Букайр: ровий Осим ‹Аллоҳнинг розилигини истаб› деб қўшди, деб ўйлайди), Аллоҳ унга жаннатда шунга ўхшаш (жой) қуради›».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قُلْتُ لِعَمْرٍو أَسَمِعْتَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ مَرَّ رَجُلٌ فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ سِهَامٌ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْسِكْ بِنِصَالِهَا ‏"‏‏.‏

Amr (Jobirdan) rivoyat qiladi: Men Jobir ibn Abdullohning shunday deganini eshitdim: «Bir kishi masjiddan oʻq koʻtarib oʻtdi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Ularni (paykon)laridan ushla›, — dedilar».Амр (Жобирдан) ривоят қилади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳнинг шундай деганини эшитдим: «Бир киши масжиддан ўқ кўтариб ўтди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Уларни (пайкон)ларидан ушла›, — дедилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ مَرَّ فِي شَىْءٍ مِنْ مَسَاجِدِنَا أَوْ أَسْوَاقِنَا بِنَبْلٍ، فَلْيَأْخُذْ عَلَى نِصَالِهَا، لاَ يَعْقِرْ بِكَفِّهِ مُسْلِمًا ‏"‏‏.‏

Abu Burda ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Kim masjidlarimiz yoki bozorlarimizdan oʻq bilan oʻtsa, ularni (paykon)laridan ushlasin — musulmonga zarar yetkazmasin deb», — dedilar.Абу Бурда ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Ким масжидларимиз ёки бозорларимиздан ўқ билан ўца, уларни (пайкон)ларидан ушласин — мусулмонга зарар етказмасин деб», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّهُ سَمِعَ حَسَّانَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ، يَسْتَشْهِدُ أَبَا هُرَيْرَةَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ هَلْ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَا حَسَّانُ، أَجِبْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَعَمْ‏.‏

Hasson ibn Sobit al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Hurayradan: «Allohga qasamki, menga rost ayt: sen Paygʻambar ﷺ ning: ‹Ey Hasson, Rasululloh nomidan (mushriklarga) javob ber. Allohim, uni Ruhul-Qudus (Jabroil) bilan qoʻlla› — deganini eshitganmisan?» — deb soʻradim. Abu Hurayra: «Ha», — dedi.Ҳассон ибн Собит ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абу Ҳурайрадан: «Аллоҳга қасамки, менга рост айт: сен Пайғамбар ﷺ нинг: ‹Эй Ҳассон, Расулуллоҳ номидан (мушрикларга) жавоб бер. Аллоҳим, уни Руҳул-Қудус (Жаброил) билан қўлла› — деганини эшитганмисан?» — деб сўрадим. Абу Ҳурайра: «Ҳа», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا عَلَى باب حُجْرَتِي، وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي بِرِدَائِهِ، أَنْظُرُ إِلَى لَعِبِهِمْ‏.‏ زَادَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men Rasululloh ﷺ ni uyim eshigi oldida koʻrdim — habashiylar masjidda (nayzalari bilan oʻynab) oʻz mahoratini koʻrsatayotgan edi. Rasululloh ﷺ menga ularning (oʻyinini) koʻrishimga imkon berib, ridolari bilan meni toʻsib turar edilar. (Urva: Oisha: ‹Men Paygʻambar ﷺ ni koʻrdim, habashiylar esa nayzalari bilan oʻynayotgan edi›, — dedi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺ ни уйим эшиги олдида кўрдим — ҳабашийлар масжидда (найзалари билан ўйнаб) ўз маҳоратини кўрсатаётган эди. Расулуллоҳ ﷺ менга уларнинг (ўйинини) кўришимга имкон бериб, ридолари билан мени тўсиб турар эдилар. (Урва: Оиша: ‹Мен Пайғамбар ﷺ ни кўрдим, ҳабашийлар эса найзалари билан ўйнаётган эди›, — деди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَتَتْهَا بَرِيرَةُ تَسْأَلُهَا فِي كِتَابَتِهَا فَقَالَتْ إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتُ أَهْلَكِ وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي‏.‏ وَقَالَ أَهْلُهَا إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتِهَا مَا بَقِيَ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً إِنْ شِئْتِ أَعْتَقْتِهَا وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لَنَا ـ فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَّرَتْهُ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى وَعَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ‏.‏ وَقَالَ جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَةَ قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ‏.‏ رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ أَنَّ بَرِيرَةَ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ صَعِدَ الْمِنْبَرَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira ozodligi (huriyati) borasida mendan yordam soʻrab keldi. Men unga: «Agar xohlasang, men bahongni xojalaringga toʻlayman, lekin valoʼ (merosing) meniki boʻladi», — dedim. Uning xojalari: «Agar xohlasang, (huriyat bahosidan) qolganini toʻla (yoki: agar xohlasang, uni ozod qil), lekin valoʼ bizniki boʻladi», — dedi. Rasululloh ﷺ kelganlarida, men buni u zotga aytdim. U zot: «Uni sotib olib, ozod qil; albatta valoʼ — ozod qilgan kishiniki», — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minbarga chiqib: «Baʼzi odamlarga nima boʻladiki, Allohning Kitobida (qonunida) boʻlmagan shartlarni qoʻyadi?! Kim Allohning Kitobida boʻlmagan shart qoʻysa, uning sharti botildir — agar uni yuz marta qoʻysa ham», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира озодлиги (ҳурияти) борасида мендан ёрдам сўраб келди. Мен унга: «Агар хоҳласанг, мен баҳонгни хожаларингга тўлайман, лекин валў (меросинг) меники бўлади», — дедим. Унинг хожалари: «Агар хоҳласанг, (ҳурият баҳосидан) қолганини тўла (ёки: агар хоҳласанг, уни озод қил), лекин валў бизники бўлади», — деди. Расулуллоҳ ﷺ келганларида, мен буни у зотга айтдим. У зот: «Уни сотиб олиб, озод қил; албатта валў — озод қилган кишиники», — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб: «Баъзи одамларга нима бўладики, Аллоҳнинг Китобида (қонунида) бўлмаган шартларни қўяди?! Ким Аллоҳнинг Китобида бўлмаган шарт қўйса, унинг шарти ботилдир — агар уни юз марта қўйса ҳам», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ كَعْبٍ، أَنَّهُ تَقَاضَى ابْنَ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا كَانَ لَهُ عَلَيْهِ فِي الْمَسْجِدِ، فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي بَيْتِهِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمَا حَتَّى كَشَفَ سِجْفَ حُجْرَتِهِ فَنَادَى ‏"‏ يَا كَعْبُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعْ مِنْ دَيْنِكَ هَذَا ‏"‏‏.‏ وَأَوْمَأَ إِلَيْهِ أَىِ الشَّطْرَ قَالَ لَقَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُمْ فَاقْضِهِ ‏"‏‏.‏

Kaʼb (ibn Molik) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men masjidda Ibn Abu Hadraddan menga qarzini toʻlashni talab qildim va ovozlarimiz balandlashdi. Rasululloh ﷺ buni uyida turib eshitdilar. U zot xonasi pardasini koʻtarib oldimizga keldilar va: «Ey Kaʼb!» — dedilar. Men: «Labbayk, yo Rasululloh!» — dedim. U zot qoʻllari bilan ishora qilib: «Ey Kaʼb, qarzni yarmiga tushir», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, shunday qildim», — dedim. Soʻng Rasululloh ﷺ (Ibn Abu Hadradga): «Tur, unga (qarzni) toʻla», — dedilar.Каъб (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен масжидда Ибн Абу Ҳадраддан менга қарзини тўлашни талаб қилдим ва овозларимиз баландлашди. Расулуллоҳ ﷺ буни уйида туриб эшитдилар. У зот хонаси пардасини кўтариб олдимизга келдилар ва: «Эй Каъб!» — дедилар. Мен: «Лаббайк, ё Расулуллоҳ!» — дедим. У зот қўллари билан ишора қилиб: «Эй Каъб, қарзни ярмига тушир», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, шундай қилдим», — дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (Ибн Абу Ҳадрадга): «Тур, унга (қарзни) тўла», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَسْوَدَ ـ أَوِ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ـ كَانَ يَقُمُّ الْمَسْجِدَ، فَمَاتَ، فَسَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ فَقَالُوا مَاتَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ كُنْتُمْ آذَنْتُمُونِي بِهِ دُلُّونِي عَلَى قَبْرِهِ ‏"‏‏.‏ ـ أَوْ قَالَ قَبْرِهَا ـ فَأَتَى قَبْرَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir qora (tanli) erkak yoki qora (tanli) ayol masjidni supurar edi; u (kishi) vafot etdi. Paygʻambar ﷺ u haqda soʻradilar. U zotga uning vafot etgani aytildi. U zot: «Nega menga xabar bermadinglar? Menga uning qabrini koʻrsatinglar», — dedilar. Soʻng u zot uning qabriga borib, unga janoza namozi oʻqidilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир қора (танли) эркак ёки қора (танли) аёл масжидни супурар эди; у (киши) вафот этди. Пайғамбар ﷺ у ҳақда сўрадилар. У зотга унинг вафот этгани айтилди. У зот: «Нега менга хабар бермадинглар? Менга унинг қабрини кўрсатинглар», — дедилар. Сўнг у зот унинг қабрига бориб, унга жаноза намози ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَ الآيَاتُ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي الرِّبَا، خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ، فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ تِجَارَةَ الْخَمْرِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baqara surasidagi ribo (foiz) haqidagi oyatlar nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ masjidga borib, ularni odamlar oldida oʻqidilar va soʻng xamr savdosini taqiqladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бақара сурасидаги рибо (фоиз) ҳақидаги оятлар нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ масжидга бориб, уларни одамлар олдида ўқидилар ва сўнг хамр савдосини тақиқладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ امْرَأَةً ـ أَوْ رَجُلاً ـ كَانَتْ تَقُمُّ الْمَسْجِدَ ـ وَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ امْرَأَةً ـ فَذَكَرَ حَدِيثَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى عَلَى قَبْرِهِ‏.‏

Abu Rofiʼ (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra: «Bir erkak yoki ayol masjidni tozalar edi», — dedi. (Roviy: ‹Ehtimol, ayol› dedi.) Soʻng u Paygʻambar ﷺ ning hadisini rivoyat qildi (yaʼni yuqoridagi rivoyatni).Абу Рофиъ (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра: «Бир эркак ёки аёл масжидни тозалар эди», — деди. (Ровий: ‹Эҳтимол, аёл› деди.) Сўнг у Пайғамбар ﷺ нинг ҳадисини ривоят қилди (яъни юқоридаги ривоятни).

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ عِفْرِيتًا مِنَ الْجِنِّ تَفَلَّتَ عَلَىَّ الْبَارِحَةَ ـ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ـ لِيَقْطَعَ عَلَىَّ الصَّلاَةَ، فَأَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْهُ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَرْبِطَهُ إِلَى سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، حَتَّى تُصْبِحُوا وَتَنْظُرُوا إِلَيْهِ كُلُّكُمْ، فَذَكَرْتُ قَوْلَ أَخِي سُلَيْمَانَ رَبِّ هَبْ لِي مُلْكًا لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي ‏"‏‏.‏ قَالَ رَوْحٌ فَرَدَّهُ خَاسِئًا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kechasi jinlardan katta bir ifrit (dev) menga kelib, namozimni buzmoqchi boʻldi (yoki shunga oʻxshash narsa dedilar), lekin Alloh meni unga gʻolib qildi. Men uni masjid ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻymoqchi edim — ertalab hammangiz uni koʻrsin deb; lekin birodarim Sulaymonning (Qurʼonda zikr qilingan): ‹Robbim, meni magʻfirat qil va menga oʻzimdan keyin hech kimga (nasib) boʻlmaydigan mulk ato et› (Sod, 35) — degan soʻzini esladim», — dedilar. (Roviy Ravh: «U (dev) xor boʻlgan holda haydab yuborildi», — dedi.)Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кечаси жинлардан катта бир ифрит (дев) менга келиб, намозимни бузмоқчи бўлди (ёки шунга ўхшаш нарса дедилар), лекин Аллоҳ мени унга ғолиб қилди. Мен уни масжид устунларидан бирига боғлаб қўймоқчи эдим — эрталаб ҳаммангиз уни кўрсин деб; лекин биродарим Сулаймоннинг (Қуръонда зикр қилинган): ‹Роббим, мени мағфират қил ва менга ўзимдан кейин ҳеч кимга (насиб) бўлмайдиган мулк ато эт› (Сод, 35) — деган сўзини эсладим», — дедилар. (Ровий Равҳ: «У (дев) хор бўлган ҳолда ҳайдаб юборилди», — деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ، فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Najdga baʼzi otliqlarni yubordilar; ular Bani Hanifadan Sumoma ibn Usol degan kishini olib keldi va uni masjid ustunlaridan biriga bogʻladi. Paygʻambar ﷺ kelib, uni qoʻyib yuborishni buyurdilar. U masjid yaqinidagi xurmozorga borib, gusl qildi va yana masjidga kirib: «Lo ilaha illalloh, Muhammadun Rasululloh (Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq, Muhammad — Uning Rasuli)», — dedi (yaʼni Islomni qabul qildi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наждга баъзи отлиқларни юбордилар; улар Бани Ҳанифадан Сумома ибн Усол деган кишини олиб келди ва уни масжид устунларидан бирига боғлади. Пайғамбар ﷺ келиб, уни қўйиб юборишни буюрдилар. У масжид яқинидаги хурмозорга бориб, гусл қилди ва яна масжидга кириб: «Ло илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммадун Расулуллоҳ (Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ, Муҳаммад — Унинг Расули)», — деди (яъни Исломни қабул қилди).

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فِي الأَكْحَلِ، فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ، فَلَمْ يَرُعْهُمْ ـ وَفِي الْمَسْجِدِ خَيْمَةٌ مِنْ بَنِي غِفَارٍ ـ إِلاَّ الدَّمُ يَسِيلُ إِلَيْهِمْ فَقَالُوا يَا أَهْلَ الْخَيْمَةِ، مَا هَذَا الَّذِي يَأْتِينَا مِنْ قِبَلِكُمْ فَإِذَا سَعْدٌ يَغْذُو جُرْحُهُ دَمًا، فَمَاتَ فِيهَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Xandaq (jangi) kuni Saʼd ibn Muozning bilak (qoʻl) tomiri yaralandi va Paygʻambar ﷺ uni parvarish qilish uchun masjidda chodir tikdilar. Masjidda Bani Gʻiffor uchun ham boshqa chodir bor edi; Saʼdning chodiridan qon Bani Gʻiffor chodiriga oqa boshladi. Ular: «Ey chodir egalari, sizdan bizga kelayotgan bu nima?» — dedi. Ular Saʼdning yarasi koʻp qon oqayotganini koʻrdi; Saʼd oʻz chodirida vafot etdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Хандақ (жанги) куни Саъд ибн Муознинг билак (қўл) томири яраланди ва Пайғамбар ﷺ уни парвариш қилиш учун масжидда чодир тикдилар. Масжидда Бани Ғиффор учун ҳам бошқа чодир бор эди; Саъднинг чодиридан қон Бани Ғиффор чодирига оқа бошлади. Улар: «Эй чодир эгалари, сиздан бизга келаётган бу нима?» — деди. Улар Саъднинг яраси кўп қон оқаётганини кўрди; Саъд ўз чодирида вафот этди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ شَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَشْتَكِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ ‏"‏‏.‏ فَطُفْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ، يَقْرَأُ بِالطُّورِ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga kasal ekanlikimni shikoyat qildim. U zot menga odamlarning orqasidan, (ulovga) mingan holda tavof qilishni aytdilar. Men shunday qildim; Rasululloh ﷺ esa Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan va ‹Vat-turi va kitobin mastur (Tur va yozilgan Kitobga qasam)› (degan sura)ni oʻqiyotgan edilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га касал эканликимни шикоят қилдим. У зот менга одамларнинг орқасидан, (уловга) минган ҳолда тавоф қилишни айтдилар. Мен шундай қилдим; Расулуллоҳ ﷺ эса Каъба ёнида намоз ўқиётган ва ‹Ват-тури ва китобин мастур (Тур ва ёзилган Китобга қасам)› (деган сура)ни ўқиётган эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسٌ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَا مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ، وَمَعَهُمَا مِثْلُ الْمِصْبَاحَيْنِ يُضِيآنِ بَيْنَ أَيْدِيهِمَا، فَلَمَّا افْتَرَقَا صَارَ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وَاحِدٌ حَتَّى أَتَى أَهْلَهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning ikki sahobasi qorongʻi bir kechada u zotning oldidan (uylariga) joʻnadi; oldilarida (Allohdan moʻjiza sifatida) ikki chiroqdek (ikki nur) yoʻlni yoritib bordi. Ular ajrashganda, har biriga oʻsha nurlardan biri hamroh boʻldi — to uyiga yetguncha.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг икки саҳобаси қоронғи бир кечада у зотнинг олдидан (уйларига) жўнади; олдиларида (Аллоҳдан мўжиза сифатида) икки чироқдек (икки нур) йўлни ёритиб борди. Улар ажрашганда, ҳар бирига ўша нурлардан бири ҳамроҳ бўлди — то уйига етгунча.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ، فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي مَا يُبْكِي هَذَا الشَّيْخَ إِنْ يَكُنِ اللَّهُ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ الْعَبْدَ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ أَعْلَمَنَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ لاَ تَبْكِ، إِنَّ أَمَنَّ النَّاسِ عَلَىَّ فِي صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبُو بَكْرٍ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً مِنْ أُمَّتِي لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ، وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الإِسْلاَمِ وَمَوَدَّتُهُ، لاَ يَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ باب إِلاَّ سُدَّ إِلاَّ باب أَبِي بَكْرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutba qilib: «Alloh (Oʻz) bandalaridan biriga bu dunyoni yoki Oʻz huzuridagi (oxiratni) tanlashni ixtiyor berdi; u oxiratni tanladi», — dedilar. Abu Bakr yigʻladi. Men oʻz-oʻzimga: «Bu cholga nima boʻladi? Alloh bandasiga bu dunyo yoki oxiratni tanlashni bergan boʻlsa, u oxiratni tanlagan boʻlsa (nimaga yigʻlaydi)?» — dedim. Holbuki oʻsha banda — Rasululloh ﷺ ning oʻzlari edi; Abu Bakr bizdan koʻproq bilardi. Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Bakr, yigʻlama», — dedilar. U zot qoʻshimcha qildilar: «Abu Bakr menga moli va suhbati bilan koʻp ehson qildi. Agar insonlardan biror xalil (qadrdon doʻst) tutadigan boʻlganimda, albatta Abu Bakrni tutgan boʻlardim; lekin Islom birodarligi va doʻstligi kifoya. Masjiddagi barcha eshiklarni — Abu Bakrniki(dan) boshqa — yopinglar», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутба қилиб: «Аллоҳ (Ўз) бандаларидан бирига бу дунёни ёки Ўз ҳузуридаги (охиратни) танлашни ихтиёр берди; у охиратни танлади», — дедилар. Абу Бакр йиғлади. Мен ўз-ўзимга: «Бу чолга нима бўлади? Аллоҳ бандасига бу дунё ёки охиратни танлашни берган бўлса, у охиратни танлаган бўлса (нимага йиғлайди)?» — дедим. Ҳолбуки ўша банда — Расулуллоҳ ﷺ нинг ўзлари эди; Абу Бакр биздан кўпроқ биларди. Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Бакр, йиғлама», — дедилар. У зот қўшимча қилдилар: «Абу Бакр менга моли ва суҳбати билан кўп эҳсон қилди. Агар инсонлардан бирор халил (қадрдон дўст) тутадиган бўлганимда, албатта Абу Бакрни тутган бўлардим; лекин Ислом биродарлиги ва дўстлиги кифоя. Масжиддаги барча эшикларни — Абу Бакрники(дан) бошқа — ёпинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ عَاصِبٌ رَأْسَهُ بِخِرْقَةٍ، فَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَيْسَ مِنَ النَّاسِ أَحَدٌ أَمَنَّ عَلَىَّ فِي نَفْسِهِ وَمَالِهِ مِنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي قُحَافَةَ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنَ النَّاسِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً، وَلَكِنْ خُلَّةُ الإِسْلاَمِ أَفْضَلُ، سُدُّوا عَنِّي كُلَّ خَوْخَةٍ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ غَيْرَ خَوْخَةِ أَبِي بَكْرٍ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafotlariga sabab boʻlgan kasalliklarida boshlariga bir parcha mato bogʻlab chiqdilar va minbarga oʻtirdilar. Allohga hamdu sano aytgach: «Abu Bakr ibn Abu Quhofadan koʻra menga moli va joni bilan koʻp ehson qilgan hech kim yoʻq. Agar (insonlardan) biror xalil tutadigan boʻlganimda, albatta Abu Bakrni tutgan boʻlardim; lekin Islom birodarligi afzalroq. Bu masjiddagi barcha kichik eshiklarni — Abu Bakrniki(dan) boshqa — yopinglar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафотларига сабаб бўлган касалликларида бошларига бир парча мато боғлаб чиқдилар ва минбарга ўтирдилар. Аллоҳга ҳамду сано айтгач: «Абу Бакр ибн Абу Қуҳофадан кўра менга моли ва жони билан кўп эҳсон қилган ҳеч ким йўқ. Агар (инсонлардан) бирор халил тутадиган бўлганимда, албатта Абу Бакрни тутган бўлардим; лекин Ислом биродарлиги афзалроқ. Бу масжиддаги барча кичик эшикларни — Абу Бакрники(дан) бошқа — ёпинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدِمَ مَكَّةَ، فَدَعَا عُثْمَانَ بْنَ طَلْحَةَ، فَفَتَحَ الْبَابَ، فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَبِلاَلٌ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ، ثُمَّ أُغْلِقَ الْبَابُ، فَلَبِثَ فِيهِ سَاعَةً ثُمَّ خَرَجُوا‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَبَدَرْتُ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً فَقَالَ صَلَّى فِيهِ‏.‏ فَقُلْتُ فِي أَىٍّ قَالَ بَيْنَ الأُسْطُوَانَتَيْنِ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَذَهَبَ عَلَىَّ أَنْ أَسْأَلَهُ كَمْ صَلَّى‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib, Usmon ibn Talhani chaqirdilar. U Kaʼba eshigini ochdi va Paygʻambar, Bilol, Usoma ibn Zayd hamda Usmon ibn Talha Kaʼbaga kirdi, soʻng uning eshigini (ichkaridan) yopdi. Ular u yerda bir soat qoldi, soʻng chiqdi». Ibn Umar qoʻshimcha qildi: «Men tezda Bilolning oldiga borib, undan (Paygʻambar ﷺ namoz oʻqidilarmi deb) soʻradim. Bilol: ‹U zot uning ichida namoz oʻqidilar›, — dedi. Men: ‹Qayerda?› — dedim. U: ‹Ikki ustun orasida›, — dedi». Ibn Umar qoʻshimcha qildi: «Paygʻambar ﷺ Kaʼba ichida necha rakat oʻqidilarkin — soʻrashni unutibman».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ Маккага етиб, Усмон ибн Талҳани чақирдилар. У Каъба эшигини очди ва Пайғамбар, Билол, Усома ибн Зайд ҳамда Усмон ибн Талҳа Каъбага кирди, сўнг унинг эшигини (ичкаридан) ёпди. Улар у ерда бир соат қолди, сўнг чиқди». Ибн Умар қўшимча қилди: «Мен тезда Билолнинг олдига бориб, ундан (Пайғамбар ﷺ намоз ўқидиларми деб) сўрадим. Билол: ‹У зот унинг ичида намоз ўқидилар›, — деди. Мен: ‹Қаерда?› — дедим. У: ‹Икки устун орасида›, — деди». Ибн Умар қўшимча қилди: «Пайғамбар ﷺ Каъба ичида неча ракат ўқидиларкин — сўрашни унутибман».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najdga baʼzi otliqlarni yubordilar; ular Bani Hanifadan Sumoma ibn Usol degan kishini olib keldi va uni masjid ustunlaridan biriga bogʻladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Наждга баъзи отлиқларни юбордилар; улар Бани Ҳанифадан Сумома ибн Усол деган кишини олиб келди ва уни масжид устунларидан бирига боғлади.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْجُعَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ كُنْتُ قَائِمًا فِي الْمَسْجِدِ فَحَصَبَنِي رَجُلٌ، فَنَظَرْتُ فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ اذْهَبْ فَأْتِنِي بِهَذَيْنِ‏.‏ فَجِئْتُهُ بِهِمَا‏.‏ قَالَ مَنْ أَنْتُمَا ـ أَوْ مِنْ أَيْنَ أَنْتُمَا قَالاَ مِنْ أَهْلِ الطَّائِفِ‏.‏ قَالَ لَوْ كُنْتُمَا مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ لأَوْجَعْتُكُمَا، تَرْفَعَانِ أَصْوَاتَكُمَا فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men masjidda turgan edim; kimdir menga shagʻal otdi. Men qarasam, u — Umar ibn al-Xattob edi. U menga: «Anavu ikki kishini menga olib kel», — dedi. Men ularni olib kelganimda, u ularga: «Sizlar kimsizlar? (Yoki) qaydan keldingiz?» — dedi. Ular: «Biz — Toiflikmiz», — dedi. Umar: «Agar shu shahardan (Madinadan) boʻlganingizda, Rasululloh ﷺ ning masjidida ovozinglarni koʻtarganingiz uchun sizlarni jazolar edim», — dedi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен масжидда турган эдим; кимдир менга шағал отди. Мен қарасам, у — Умар ибн ал-Хаттоб эди. У менга: «Анаву икки кишини менга олиб кел», — деди. Мен уларни олиб келганимда, у уларга: «Сизлар кимсизлар? (Ёки) қайдан келдингиз?» — деди. Улар: «Биз — Тоифликмиз», — деди. Умар: «Агар шу шаҳардан (Мадинадан) бўлганингизда, Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида овозингларни кўтарганингиз учун сизларни жазолар эдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، تَقَاضَى ابْنَ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا لَهُ عَلَيْهِ، فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ، فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي بَيْتِهِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَشَفَ سِجْفَ حُجْرَتِهِ وَنَادَى ‏"‏ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، يَا كَعْبُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَأَشَارَ بِيَدِهِ أَنْ ضَعِ الشَّطْرَ مِنْ دَيْنِكَ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ قَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُمْ فَاقْضِهِ ‏"‏‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida men masjidda Ibn Abu Hadraddan menga qarzini toʻlashni talab qildim va ovozlarimiz shunchalik balandlashdiki, Rasululloh ﷺ uni uyida turib eshitdilar. U zot xonasi pardasini koʻtarib oldimizga keldilar. Paygʻambar ﷺ: «Ey Kaʼb ibn Molik!» — dedilar. Men: «Labbayk, yo Rasululloh», — dedim. U zot qoʻllari bilan menga qarzni yarmiga tushirishni ishora qildilar. Men: «Yo Rasululloh, shunday qildim», — dedim. Rasululloh ﷺ (Ibn Hadradga): «Tur, uni toʻla», — dedilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида мен масжидда Ибн Абу Ҳадраддан менга қарзини тўлашни талаб қилдим ва овозларимиз шунчалик баландлашдики, Расулуллоҳ ﷺ уни уйида туриб эшитдилар. У зот хонаси пардасини кўтариб олдимизга келдилар. Пайғамбар ﷺ: «Эй Каъб ибн Молик!» — дедилар. Мен: «Лаббайк, ё Расулуллоҳ», — дедим. У зот қўллари билан менга қарзни ярмига туширишни ишора қилдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, шундай қилдим», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ (Ибн Ҳадрадга): «Тур, уни тўла», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَا تَرَى فِي صَلاَةِ اللَّيْلِ قَالَ ‏"‏ مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ الصُّبْحَ صَلَّى وَاحِدَةً، فَأَوْتَرَتْ لَهُ مَا صَلَّى ‏"‏‏.‏ وَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ اجْعَلُوا آخِرَ صَلاَتِكُمْ وِتْرًا، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِهِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ minbarda ekanlarida, bir kishi u zotdan kechasi (nafl) namoz qanday oʻqilishini soʻradi. U zot: ‹Ikki-ikki rakatdan oʻqi; agar tong (bomdod vaqti yaqinlashishi)dan qoʻrqsang, bir rakat (vitr) oʻqi — u sen oʻqigan barcha (rakat)lar uchun vitr boʻladi›, — dedilar». Ibn Umar: «Kechagi (nafl) namozning oxirgi rakati toq (vitr) boʻlsin — chunki Paygʻambar ﷺ shunday buyurdilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ минбарда эканларида, бир киши у зотдан кечаси (нафл) намоз қандай ўқилишини сўради. У зот: ‹Икки-икки ракатдан ўқи; агар тонг (бомдод вақти яқинлашиши)дан қўрқсанг, бир ракат (витр) ўқи — у сен ўқиган барча (ракат)лар учун витр бўлади›, — дедилар». Ибн Умар: «Кечаги (нафл) намознинг охирги ракати тоқ (витр) бўлсин — чунки Пайғамбар ﷺ шундай буюрдилар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَخْطُبُ فَقَالَ كَيْفَ صَلاَةُ اللَّيْلِ فَقَالَ ‏"‏ مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ، تُوتِرُ لَكَ مَا قَدْ صَلَّيْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَجُلاً نَادَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi — u zot xutba qilayotgan edilar — va u zotdan kechasi (nafl) namoz qanday oʻqilishini soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Ikki-ikki rakatdan oʻqi; agar tong (bomdod vaqti yaqinlashishi)dan qoʻrqsang, bir rakat (vitr) oʻqi — u sen oʻqigan barcha (rakat)lar uchun vitr boʻladi», — dedilar. Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Umar rivoyat qiladi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ni masjidda ekanlarida chaqirdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди — у зот хутба қилаётган эдилар — ва у зотдан кечаси (нафл) намоз қандай ўқилишини сўради. Пайғамбар ﷺ: «Икки-икки ракатдан ўқи; агар тонг (бомдод вақти яқинлашиши)дан қўрқсанг, бир ракат (витр) ўқи — у сен ўқиган барча (ракат)лар учун витр бўлади», — дедилар. Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қилади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ни масжидда эканларида чақирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ أَبَا مُرَّةَ، مَوْلَى عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ، فَأَقْبَلَ اثْنَانِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَهَبَ وَاحِدٌ، فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَرَأَى فُرْجَةً فَجَلَسَ، وَأَمَّا الآخَرُ فَجَلَسَ خَلْفَهُمْ، فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ عَنِ الثَّلاَثَةِ أَمَّا أَحَدُهُمْ فَأَوَى إِلَى اللَّهِ، فَآوَاهُ اللَّهُ، وَأَمَّا الآخَرُ فَاسْتَحْيَا، فَاسْتَحْيَا اللَّهُ مِنْهُ، وَأَمَّا الآخَرُ فَأَعْرَضَ، فَأَعْرَضَ اللَّهُ عَنْهُ ‏"‏‏.‏

Abu Voqid al-Laysiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidda (baʼzi odamlar bilan) oʻtirgan paytlarida, uch kishi keldi; ulardan ikkisi Rasululloh ﷺ ning oldiga keldi, uchinchisi ketib qoldi. Soʻng ulardan biri halqada (boʻsh) joy topib, oʻsha yerda oʻtirdi; ikkinchisi majlisning orqasida oʻtirdi; uchinchisi esa ketib qoldi. Rasululloh ﷺ vaʼzini tugatgach: «Bu uch kishi haqida sizlarga aytaymi? Ulardan biri Allohga (panoh izlab) yondashdi, shunda Alloh uni qabul qildi (va joy berdi); ikkinchisi Allohdan uyaldi, shunda Alloh ham undan (hayo qilib) uni rahmatiga oldi; uchinchisi esa Allohdan yuz oʻgirib ketdi, shunda Alloh ham undan yuz oʻgirdi», — dedilar.Абу Воқид ал-Лайсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда (баъзи одамлар билан) ўтирган пайтларида, уч киши келди; улардан иккиси Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келди, учинчиси кетиб қолди. Сўнг улардан бири ҳалқада (бўш) жой топиб, ўша ерда ўтирди; иккинчиси мажлиснинг орқасида ўтирди; учинчиси эса кетиб қолди. Расулуллоҳ ﷺ ваъзини тугатгач: «Бу уч киши ҳақида сизларга айтайми? Улардан бири Аллоҳга (паноҳ излаб) ёндашди, шунда Аллоҳ уни қабул қилди (ва жой берди); иккинчиси Аллоҳдан уялди, шунда Аллоҳ ҳам ундан (ҳаё қилиб) уни раҳматига олди; учинчиси эса Аллоҳдан юз ўгириб кетди, шунда Аллоҳ ҳам ундан юз ўгирди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَلْقِيًا فِي الْمَسْجِدِ، وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى‏.‏ وَعَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ كَانَ عُمَرُ وَعُثْمَانُ يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ‏.‏

Abbod ibn Tamim (amakisidan) rivoyat qiladi: Amakisi: «Men Rasululloh ﷺ ni masjidda bir oyogʻini ikkinchisi ustiga qoʻyib, chalqancha yotgan holda koʻrdim», — dedi. Said ibn al-Musayyab rivoyat qiladi: Umar va Usmon ham shunday qilar edi.Аббод ибн Тамим (амакисидан) ривоят қилади: Амакиси: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни масжидда бир оёғини иккинчиси устига қўйиб, чалқанча ётган ҳолда кўрдим», — деди. Саид ибн ал-Мусайяб ривоят қилади: Умар ва Усмон ҳам шундай қилар эди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَقِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ، وَأَبْنَاؤُهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً لاَ يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ، فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ‏.‏

Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men aql-idrokka yetganimdan beri ota-onamni Islom (dini)da koʻrdim. Paygʻambar ﷺ bizni ziyorat qilmagan biror kun oʻtmas edi — ham erta tongda, ham kechqurun (kelar edilar). Otam Abu Bakr uyi hovlisida masjid (joynamoz) qurishni oʻyladi va qurdi. U unda namoz oʻqir va Qurʼon tilovat qilar edi. Mushrik ayollar va ularning bolalari uning yonida turib, unga hayrat bilan qarar edi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi va Qurʼon oʻqiganda yigʻidan oʻzini tutolmas edi. Quraysh mushriklarining boshliqlari bundan (yaʼni bolalari va ayollari Qurʼon tilovatidan taʼsirlanishidan) qoʻrqib qoldi.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ақл-идрокка етганимдан бери ота-онамни Ислом (дини)да кўрдим. Пайғамбар ﷺ бизни зиёрат қилмаган бирор кун ўтмас эди — ҳам эрта тонгда, ҳам кечқурун (келар эдилар). Отам Абу Бакр уйи ҳовлисида масжид (жойнамоз) қуришни ўйлади ва қурди. У унда намоз ўқир ва Қуръон тиловат қилар эди. Мушрик аёллар ва уларнинг болалари унинг ёнида туриб, унга ҳайрат билан қарар эди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди ва Қуръон ўқиганда йиғидан ўзини тутолмас эди. Қурайш мушрикларининг бошлиқлари бундан (яъни болалари ва аёллари Қуръон тиловатидан таъсирланишидан) қўрқиб қолди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ الْجَمِيعِ تَزِيدُ عَلَى صَلاَتِهِ فِي بَيْتِهِ، وَصَلاَتِهِ فِي سُوقِهِ خَمْسًا وَعِشْرِينَ دَرَجَةً، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ وَأَتَى الْمَسْجِدَ، لاَ يُرِيدُ إِلاَّ الصَّلاَةَ، لَمْ يَخْطُ خُطْوَةً إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً، وَحَطَّ عَنْهُ خَطِيئَةً، حَتَّى يَدْخُلَ الْمَسْجِدَ، وَإِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ كَانَ فِي صَلاَةٍ مَا كَانَتْ تَحْبِسُهُ، وَتُصَلِّي ـ يَعْنِي عَلَيْهِ ـ الْمَلاَئِكَةُ مَا دَامَ فِي مَجْلِسِهِ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ، اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ، مَا لَمْ يُحْدِثْ فِيهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jamoat bilan oʻqilgan namoz kishining uyida yoki bozorda yolgʻiz oʻqigan namozidan yigirma besh barobar afzal (savobliroq)dir. Chunki kishi tahorat qilib, uni mukammal qilsa, soʻng faqat namoz niyatida masjidga yoʻl olsa, masjid tomon tashlagan har bir qadami uchun Alloh uni bir daraja koʻtaradi va bir gunohini (oʻchirib) kechiradi — to masjidga kirgunicha. Masjidga kirgach, namozni kutib turgani muddat, u namozda (hisoblanadi); farishtalar unga magʻfirat soʻrab turadi: ‹Allohim, unga rahm qil! Allohim, uni magʻfirat qil!› — deydi — toki u joynamozida oʻtirgan va hadas (shamol) chiqarmagan boʻlsa», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жамоат билан ўқилган намоз кишининг уйида ёки бозорда ёлғиз ўқиган намозидан йигирма беш баробар афзал (савоблироқ)дир. Чунки киши таҳорат қилиб, уни мукаммал қилса, сўнг фақат намоз ниятида масжидга йўл олса, масжид томон ташлаган ҳар бир қадами учун Аллоҳ уни бир даража кўтаради ва бир гуноҳини (ўчириб) кечиради — то масжидга киргунича. Масжидга киргач, намозни кутиб тургани муддат, у намозда (ҳисобланади); фаришталар унга мағфират сўраб туради: ‹Аллоҳим, унга раҳм қил! Аллоҳим, уни мағфират қил!› — дейди — токи у жойнамозида ўтирган ва ҳадас (шамол) чиқармаган бўлса», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، حَدَّثَنَا وَاقِدٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَوِ ابْنِ عَمْرٍو شَبَّكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ‏.‏

Ibn Umar yoki Ibn Amr (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ barmoqlarini bir-biriga kiritib, qoʻllarini chalishtirdilar.Ибн Умар ёки Ибн Амр (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бармоқларини бир-бирига киритиб, қўлларини чалиштирдилар.

وَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، مِنْ أَبِي فَلَمْ أَحْفَظْهُ، فَقَوَّمَهُ لِي وَاقِدٌ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي وَهُوَ، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، كَيْفَ بِكَ إِذَا بَقِيتَ فِي حُثَالَةٍ مِنَ النَّاسِ بِهَذَا ‏"‏‏.‏

Abdulloh (ibn Amr) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abdulloh ibn Amr, (eng yomon) odamlarning quyqasi (choʻkindisi) bilan qolganingda, holing qanday boʻladi? (Ular bir-biri bilan ziddiyatda boʻladi)», — dedilar.Абдуллоҳ (ибн Амр) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абдуллоҳ ибн Амр, (энг ёмон) одамларнинг қуйқаси (чўкиндиси) билан қолганингда, ҳолинг қандай бўлади? (Улар бир-бири билан зиддиятда бўлади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ، يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ‏"‏‏.‏ وَشَبَّكَ أَصَابِعَهُ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin moʻminga — bir-birini mahkamlaydigan devor gʻishtlaridek», — dedilar va (shuni aytar ekanlar) barmoqlarini bir-biriga kiritib, qoʻllarini chalishtirdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мўмин мўминга — бир-бирини маҳкамлайдиган девор ғиштларидек», — дедилар ва (шуни айтар эканлар) бармоқларини бир-бирига киритиб, қўлларини чалиштирдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ ـ قَالَ ابْنُ سِيرِينَ سَمَّاهَا أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَكِنْ نَسِيتُ أَنَا ـ قَالَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، فَقَامَ إِلَى خَشَبَةٍ مَعْرُوضَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَاتَّكَأَ عَلَيْهَا، كَأَنَّهُ غَضْبَانُ، وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى، وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ، وَوَضَعَ خَدَّهُ الأَيْمَنَ عَلَى ظَهْرِ كَفِّهِ الْيُسْرَى، وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالُوا قَصُرَتِ الصَّلاَةُ‏.‏ وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، فَهَابَا أَنْ يُكَلِّمَاهُ، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ يُقَالُ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَسِيتَ أَمْ قَصُرَتِ الصَّلاَةُ قَالَ ‏"‏ لَمْ أَنْسَ، وَلَمْ تُقْصَرْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَكَمَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا نَعَمْ‏.‏ فَتَقَدَّمَ فَصَلَّى مَا تَرَكَ، ثُمَّ سَلَّمَ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ‏.‏ فَرُبَّمَا سَأَلُوهُ ثُمَّ سَلَّمَ فَيَقُولُ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ‏.‏

Ibn Sirin (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra dedi: «Rasululloh ﷺ bizga ikki xufton (oqshom) namozining biriga imomlik qildilar (Abu Hurayra oʻsha namozni nomladi, lekin men unutibman)». Abu Hurayra qoʻshimcha qildi: «U zot ikki rakat oʻqib, salom bilan namozni tugatdilar. Soʻng masjid koʻndalangida yotgan bir parcha yogʻoch yonida turib, goʻyo gʻazablangandek unga suyandilar. Soʻng oʻng qoʻllarini chap (qoʻl) ustiga qoʻyib, barmoqlarini bir-biriga kiritib qoʻllarini chalishtirdilar va oʻng yuzlarini chap qoʻl ortiga qoʻydilar. Shoshganlar masjid eshiklaridan chiqib ketdi. Ular: ‹Namoz qisqartirildimi?› — deb hayron boʻldi. Ular ichida Abu Bakr va Umar ham bor edi, lekin Paygʻambardan soʻrashga hadiksiradi. Zul-Yadayn deb atalgan uzun qoʻlli bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: ‹Yo Rasululloh, unutdingizmi yoki namoz qisqartirildimi?› — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Na unutdim, na namoz qisqartirildi›, — dedilar. Soʻng u zot: ‹Zul-Yadayn aytgan (gap) rostmi?› — dedilar. Ular (odamlar): ‹Ha, rost›, — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ yana turib, qolgan (unutgan) namozni oʻqib tugatdilar, salom berdilar, soʻng ‹Allohu akbar› deb odatdagidek (yoki undan uzunroq) sajda qildilar. Soʻng ‹Allohu akbar› deb boshlarini koʻtardilar; yana ‹Allohu akbar› deb odatdagidek (yoki undan uzunroq) sajda qildilar. Soʻng ‹Allohu akbar› deb boshlarini koʻtardilar». (Roviy qoʻshimcha qildi: ‹Menimcha, ular Ibn Sirindan: Paygʻambar ﷺ namozni salom bilan tugatdilarmi, deb soʻradi. U: Men Imron ibn Husaynning: ‹Soʻng u (Paygʻambar) salom berdilar›, — deganini eshitdim, dedi›.)Ибн Сирин (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра деди: «Расулуллоҳ ﷺ бизга икки хуфтон (оқшом) намозининг бирига имомлик қилдилар (Абу Ҳурайра ўша намозни номлади, лекин мен унутибман)». Абу Ҳурайра қўшимча қилди: «У зот икки ракат ўқиб, салом билан намозни тугатдилар. Сўнг масжид кўндалангида ётган бир парча ёғоч ёнида туриб, гўё ғазаблангандек унга суяндилар. Сўнг ўнг қўлларини чап (қўл) устига қўйиб, бармоқларини бир-бирига киритиб қўлларини чалиштирдилар ва ўнг юзларини чап қўл ортига қўйдилар. Шошганлар масжид эшикларидан чиқиб кетди. Улар: ‹Намоз қисқартирилдими?› — деб ҳайрон бўлди. Улар ичида Абу Бакр ва Умар ҳам бор эди, лекин Пайғамбардан сўрашга ҳадиксиради. Зул-Ядайн деб аталган узун қўлли бир киши Пайғамбар ﷺ га: ‹Ё Расулуллоҳ, унутдингизми ёки намоз қисқартирилдими?› — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹На унутдим, на намоз қисқартирилди›, — дедилар. Сўнг у зот: ‹Зул-Ядайн айтган (гап) ростми?› — дедилар. Улар (одамлар): ‹Ҳа, рост›, — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ яна туриб, қолган (унутган) намозни ўқиб тугатдилар, салом бердилар, сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб одатдагидек (ёки ундан узунроқ) сажда қилдилар. Сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб бошларини кўтардилар; яна ‹Аллоҳу акбар› деб одатдагидек (ёки ундан узунроқ) сажда қилдилар. Сўнг ‹Аллоҳу акбар› деб бошларини кўтардилар». (Ровий қўшимча қилди: ‹Менимча, улар Ибн Сириндан: Пайғамбар ﷺ намозни салом билан тугатдиларми, деб сўради. У: Мен Имрон ибн Ҳусайннинг: ‹Сўнг у (Пайғамбар) салом бердилар›, — деганини эшитдим, деди›.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ رَأَيْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَتَحَرَّى أَمَاكِنَ مِنَ الطَّرِيقِ فَيُصَلِّي فِيهَا، وَيُحَدِّثُ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يُصَلِّي فِيهَا، وَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي تِلْكَ الأَمْكِنَةِ‏.‏ وَحَدَّثَنِي نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فِي تِلْكَ الأَمْكِنَةِ‏.‏ وَسَأَلْتُ سَالِمًا، فَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ وَافَقَ نَافِعًا فِي الأَمْكِنَةِ كُلِّهَا إِلاَّ أَنَّهُمَا اخْتَلَفَا فِي مَسْجِدٍ بِشَرَفِ الرَّوْحَاءِ‏.‏

Fuzayl ibn Sulaymon (Muso ibn Uqbadan) rivoyat qiladi: Muso ibn Uqba: «Men Solim ibn Abdullohni yoʻldagi baʼzi joylarni qidirib, oʻsha yerda namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim. U otasi oʻsha yerlarda namoz oʻqir edi va Paygʻambar ﷺ ni xuddi oʻsha joylarda namoz oʻqiyotgan holda koʻrgan, deb rivoyat qildi», — dedi. Nofiʼ Ibn Umardan rivoyat qiladiki, u: «Men oʻsha joylarda namoz oʻqir edim», — dedi. Roviy Muso qoʻshimcha qildi: «Men Solimdan soʻradim; u: ‹Men oʻsha joylar borasida Nofiʼ bilan rozim — faqat Sharaful-Ravho degan joydagi masjid mustasno›, — dedi».Фузайл ибн Сулаймон (Мусо ибн Уқбадан) ривоят қилади: Мусо ибн Уқба: «Мен Солим ибн Абдуллоҳни йўлдаги баъзи жойларни қидириб, ўша ерда намоз ўқиётган ҳолда кўрдим. У отаси ўша ерларда намоз ўқир эди ва Пайғамбар ﷺ ни худди ўша жойларда намоз ўқиётган ҳолда кўрган, деб ривоят қилди», — деди. Нофиъ Ибн Умардан ривоят қиладики, у: «Мен ўша жойларда намоз ўқир эдим», — деди. Ровий Мусо қўшимча қилди: «Мен Солимдан сўрадим; у: ‹Мен ўша жойлар борасида Нофиъ билан розим — фақат Шарафул-Равҳо деган жойдаги масжид мустасно›, — деди».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْزِلُ بِذِي الْحُلَيْفَةِ حِينَ يَعْتَمِرُ، وَفِي حَجَّتِهِ حِينَ حَجَّ، تَحْتَ سَمُرَةٍ فِي مَوْضِعِ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ، وَكَانَ إِذَا رَجَعَ مِنْ غَزْوٍ كَانَ فِي تِلْكَ الطَّرِيقِ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ هَبَطَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ، فَإِذَا ظَهَرَ مِنْ بَطْنِ وَادٍ أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي عَلَى شَفِيرِ الْوَادِي الشَّرْقِيَّةِ، فَعَرَّسَ ثَمَّ حَتَّى يُصْبِحَ، لَيْسَ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِحِجَارَةٍ، وَلاَ عَلَى الأَكَمَةِ الَّتِي عَلَيْهَا الْمَسْجِدُ، كَانَ ثَمَّ خَلِيجٌ يُصَلِّي عَبْدُ اللَّهِ عِنْدَهُ، فِي بَطْنِهِ كُثُبٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَمَّ يُصَلِّي، فَدَحَا السَّيْلُ فِيهِ بِالْبَطْحَاءِ حَتَّى دَفَنَ ذَلِكَ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي فِيهِ‏.‏

Nofiʼ (Abdulloh ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh xabar berdiki, Rasululloh ﷺ umra qilganlarida va hajda — haj qilganlarida — Zul-Hulayfada, Zul-Hulayfadagi masjid oʻrnidagi samura (akatsiya) daraxti ostida tushar edilar. U zot oʻsha yoʻldagi gʻazot, haj yoki umradan qaytganlarida, vodiy ichiga tushar; vodiy ichidan koʻtarilganlarida esa, vodiyning sharqiy labidagi batha (toshloq)ga tuyalarini choʻktirib, tonggacha oʻsha yerda tunar edilar — toshdan qurilgan masjid yonida emas, masjid (qurilgan) tepalik ustida ham emas. Oʻsha yerda bir jarlik (oʻzancha) bor edi; Abdulloh oʻsha yerda namoz oʻqir, uning ichida qum uyumlari bor edi — Rasululloh ﷺ oʻsha yerda namoz oʻqir edilar. Soʻng sel u (joy)ga toshloq (choʻkindi) yoydi va Abdulloh namoz oʻqiydigan oʻsha joyni koʻmib yubordi.Нофиъ (Абдуллоҳ ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ умра қилганларида ва ҳажда — ҳаж қилганларида — Зул-Ҳулайфада, Зул-Ҳулайфадаги масжид ўрнидаги самура (акация) дарахти остида тушар эдилар. У зот ўша йўлдаги ғазот, ҳаж ёки умрадан қайтганларида, водий ичига тушар; водий ичидан кўтарилганларида эса, водийнинг шарқий лабидаги батҳа (тошлоқ)га туяларини чўктириб, тонггача ўша ерда тунар эдилар — тошдан қурилган масжид ёнида эмас, масжид (қурилган) тепалик устида ҳам эмас. Ўша ерда бир жарлик (ўзанча) бор эди; Абдуллоҳ ўша ерда намоз ўқир, унинг ичида қум уюмлари бор эди — Расулуллоҳ ﷺ ўша ерда намоз ўқир эдилар. Сўнг сел у (жой)га тошлоқ (чўкинди) ёйди ва Абдуллоҳ намоз ўқийдиган ўша жойни кўмиб юборди.

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى حَيْثُ الْمَسْجِدُ الصَّغِيرُ الَّذِي دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِشَرَفِ الرَّوْحَاءِ، وَقَدْ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَعْلَمُ الْمَكَانَ الَّذِي كَانَ صَلَّى فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ثَمَّ عَنْ يَمِينِكَ حِينَ تَقُومُ فِي الْمَسْجِدِ تُصَلِّي، وَذَلِكَ الْمَسْجِدُ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ الْيُمْنَى، وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ، بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمَسْجِدِ الأَكْبَرِ رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ أَوْ نَحْوُ ذَلِكَ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ Sharaful-Ravhodagi masjiddan beridagi (pastdagi) kichik masjid joyida namoz oʻqidilar. Abdulloh Paygʻambar ﷺ namoz oʻqigan joyni bilardi va: ‹Oʻsha yerda — masjidda namozga turganingda oʻng tomoningda›, — der edi. Oʻsha masjid — Makkaga ketayotganingda yoʻlning oʻng chetida; uning bilan katta masjid orasida bir tosh otimi (masofa) yoki shunga yaqin (joy) bor.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ Шарафул-Равҳодаги масжиддан беридаги (пастдаги) кичик масжид жойида намоз ўқидилар. Абдуллоҳ Пайғамбар ﷺ намоз ўқиган жойни биларди ва: ‹Ўша ерда — масжидда намозга турганингда ўнг томонингда›, — дер эди. Ўша масжид — Маккага кетаётганингда йўлнинг ўнг четида; унинг билан катта масжид орасида бир тош отими (масофа) ёки шунга яқин (жой) бор.

وَأَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يُصَلِّي إِلَى الْعِرْقِ الَّذِي عِنْدَ مُنْصَرَفِ الرَّوْحَاءِ، وَذَلِكَ الْعِرْقُ انْتِهَاءُ طَرَفِهِ عَلَى حَافَةِ الطَّرِيقِ، دُونَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْمُنْصَرَفِ، وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ‏.‏ وَقَدِ ابْتُنِيَ ثَمَّ مَسْجِدٌ، فَلَمْ يَكُنْ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ، كَانَ يَتْرُكُهُ عَنْ يَسَارِهِ وَوَرَاءَهُ، وَيُصَلِّي أَمَامَهُ إِلَى الْعِرْقِ نَفْسِهِ، وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنَ الرَّوْحَاءِ، فَلاَ يُصَلِّي الظُّهْرَ حَتَّى يَأْتِيَ ذَلِكَ الْمَكَانَ فَيُصَلِّي فِيهِ الظُّهْرَ، وَإِذَا أَقْبَلَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ مَرَّ بِهِ قَبْلَ الصُّبْحِ بِسَاعَةٍ أَوْ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ عَرَّسَ حَتَّى يُصَلِّيَ بِهَا الصُّبْحَ‏.‏

Ibn Umar Ravhoning burilish (joyi) yonidagi ʼirq (past tepalik)ka qarab namoz oʻqir edi; oʻsha ʼirqning uchi yoʻl chetida — uning bilan burilish orasidagi masjiddan berida — Makkaga ketayotganingda (joylashgan). Oʻsha yerda bir masjid qurilgan edi, lekin Abdulloh oʻsha masjidda namoz oʻqimas edi; uni chap tomonida va orqasida qoldirib, oldida — oʻsha ʼirqning oʻziga qarab — namoz oʻqir edi. Abdulloh Ravhodan (yoʻlga) chiqar va oʻsha joyga yetmaguncha peshin namozini oʻqimas, oʻsha yerda peshinni oʻqir edi. Makkadan kelganida, agar u (joy)dan tongdan bir soat oldin yoki saharning oxirida oʻtsa, u yerda bomdodni oʻqiguncha tunar edi.Ибн Умар Равҳонинг бурилиш (жойи) ёнидаги ъирқ (паст тепалик)ка қараб намоз ўқир эди; ўша ъирқнинг учи йўл четида — унинг билан бурилиш орасидаги масжиддан берида — Маккага кетаётганингда (жойлашган). Ўша ерда бир масжид қурилган эди, лекин Абдуллоҳ ўша масжидда намоз ўқимас эди; уни чап томонида ва орқасида қолдириб, олдида — ўша ъирқнинг ўзига қараб — намоз ўқир эди. Абдуллоҳ Равҳодан (йўлга) чиқар ва ўша жойга етмагунча пешин намозини ўқимас, ўша ерда пешинни ўқир эди. Маккадан келганида, агар у (жой)дан тонгдан бир соат олдин ёки саҳарнинг охирида ўца, у ерда бомдодни ўқигунча тунар эди.

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْزِلُ تَحْتَ سَرْحَةٍ ضَخْمَةٍ دُونَ الرُّوَيْثَةِ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ، وَوِجَاهَ الطَّرِيقِ فِي مَكَانٍ بَطْحٍ سَهْلٍ، حَتَّى يُفْضِيَ مِنْ أَكَمَةٍ دُوَيْنَ بَرِيدِ الرُّوَيْثَةِ بِمِيلَيْنِ، وَقَدِ انْكَسَرَ أَعْلاَهَا، فَانْثَنَى فِي جَوْفِهَا، وَهِيَ قَائِمَةٌ عَلَى سَاقٍ، وَفِي سَاقِهَا كُثُبٌ كَثِيرَةٌ‏.‏

Abdulloh rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ Ruvaysadan berida, yoʻlning oʻng tomonida, yoʻlga roʻpara — tekis, qumli joyda — katta bir sarha (daraxt) ostida tushar edilar; to Ruvaysa badidan ikki mil beridagi tepalikdan chiqib kelguncha (oʻsha joy). (Daraxt)ning tepasi sinib, ichiga bukilgan, lekin (yogʻoch) tanasi ustida tik turar; tanasi yonida koʻp qum uyumlari bor edi.Абдуллоҳ ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ Рувайсадан берида, йўлнинг ўнг томонида, йўлга рўпара — текис, қумли жойда — катта бир сарҳа (дарахт) остида тушар эдилар; то Рувайса бадидан икки мил беридаги тепаликдан чиқиб келгунча (ўша жой). (Дарахт)нинг тепаси синиб, ичига букилган, лекин (ёғоч) танаси устида тик турар; танаси ёнида кўп қум уюмлари бор эди.

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي طَرَفِ تَلْعَةٍ مِنْ وَرَاءِ الْعَرْجِ وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى هَضْبَةٍ عِنْدَ ذَلِكَ الْمَسْجِدِ قَبْرَانِ أَوْ ثَلاَثَةٌ، عَلَى الْقُبُورِ رَضْمٌ مِنْ حِجَارَةٍ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ، عِنْدَ سَلِمَاتِ الطَّرِيقِ، بَيْنَ أُولَئِكَ السَّلِمَاتِ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَرُوحُ مِنَ الْعَرْجِ بَعْدَ أَنْ تَمِيلَ الشَّمْسُ بِالْهَاجِرَةِ، فَيُصَلِّي الظُّهْرَ فِي ذَلِكَ الْمَسْجِدِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ Arjdan orqada, hadba (qir) tomonga ketayotganingda, bir talʼa (jarlik)ning chetida namoz oʻqidilar; oʻsha masjid yonida ikki yoki uch qabr bor, qabrlar ustida toshdan uyum (bor), yoʻlning oʻng tomonida, yoʻl tosh belgilari yonida. Oʻsha belgilar orasida Abdulloh Arjdan peshin paytida quyosh ogʻgandan keyin (yoʻlga) chiqar va oʻsha masjidda peshinni oʻqir edi.Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ Арждан орқада, ҳадба (қир) томонга кетаётганингда, бир талъа (жарлик)нинг четида намоз ўқидилар; ўша масжид ёнида икки ёки уч қабр бор, қабрлар устида тошдан уюм (бор), йўлнинг ўнг томонида, йўл тош белгилари ёнида. Ўша белгилар орасида Абдуллоҳ Арждан пешин пайтида қуёш оғгандан кейин (йўлга) чиқар ва ўша масжидда пешинни ўқир эди.

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ عِنْدَ سَرَحَاتٍ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ، فِي مَسِيلٍ دُونَ هَرْشَى، ذَلِكَ الْمَسِيلُ لاَصِقٌ بِكُرَاعِ هَرْشَى، بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ قَرِيبٌ مِنْ غَلْوَةٍ، وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُصَلِّي إِلَى سَرْحَةٍ، هِيَ أَقْرَبُ السَّرَحَاتِ إِلَى الطَّرِيقِ وَهْىَ أَطْوَلُهُنَّ‏.‏

Abdulloh ibn Umar rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ yoʻlning chap tomonida, Harshadan beridagi masil (suv oʻzani)da baʼzi sarahalar (daraxtlar) yonida tushar edilar; oʻsha masil Harsha etagiga yopishgan; uning bilan yoʻl orasida bir oʻq otimi (gʻalva)cha (masofa) bor. Abdulloh yoʻlga eng yaqin va eng baland sarhaga qarab namoz oʻqir edi.Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ йўлнинг чап томонида, Ҳаршадан беридаги масил (сув ўзани)да баъзи сараҳалар (дарахтлар) ёнида тушар эдилар; ўша масил Ҳарша этагига ёпишган; унинг билан йўл орасида бир ўқ отими (ғалва)ча (масофа) бор. Абдуллоҳ йўлга энг яқин ва энг баланд сарҳага қараб намоз ўқир эди.

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْزِلُ فِي الْمَسِيلِ الَّذِي فِي أَدْنَى مَرِّ الظَّهْرَانِ، قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ يَهْبِطُ مِنَ الصَّفْرَاوَاتِ يَنْزِلُ فِي بَطْنِ ذَلِكَ الْمَسِيلِ عَنْ يَسَارِ الطَّرِيقِ، وَأَنْتَ ذَاهِبٌ إِلَى مَكَّةَ، لَيْسَ بَيْنَ مَنْزِلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ الطَّرِيقِ إِلاَّ رَمْيَةٌ بِحَجَرٍ‏.‏

Abdulloh ibn Umar rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ Marr az-Zahronning (Madinaga) yaqin quyi qismidagi masilda — Safrovotdan tushganlarida — tushar edilar; oʻsha masil ichida, yoʻlning chap tomonida, Makkaga ketayotganingda tushar edilar. Rasululloh ﷺ ning tushgan joyi bilan yoʻl orasida faqat bir tosh otimi (masofa bor).Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ Марр аз-Заҳроннинг (Мадинага) яқин қуйи қисмидаги масилда — Сафровотдан тушганларида — тушар эдилар; ўша масил ичида, йўлнинг чап томонида, Маккага кетаётганингда тушар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ нинг тушган жойи билан йўл орасида фақат бир тош отими (масофа бор).

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْزِلُ بِذِي طُوًى وَيَبِيتُ حَتَّى يُصْبِحَ، يُصَلِّي الصُّبْحَ حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ، وَمُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ، لَيْسَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ، وَلَكِنْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى أَكَمَةٍ غَلِيظَةٍ‏.‏

Abdulloh ibn Umar rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ Zu Tuvoda tushar va tonggacha tunar, Makkaga kelganlarida bomdodni oʻqir edilar. Rasululloh ﷺ ning oʻsha namozgohi — qalin (dagʻal) tepalik ustida; oʻsha yerda qurilgan masjidda emas, balki undan pastda, qalin tepalik ustida (edi).Абдуллоҳ ибн Умар ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ Зу Тувода тушар ва тонггача тунар, Маккага келганларида бомдодни ўқир эдилар. Расулуллоҳ ﷺ нинг ўша намозгоҳи — қалин (дағал) тепалик устида; ўша ерда қурилган масжидда эмас, балки ундан пастда, қалин тепалик устида (эди).

وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَقْبَلَ فُرْضَتَىِ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجَبَلِ الطَّوِيلِ نَحْوَ الْكَعْبَةِ، فَجَعَلَ الْمَسْجِدَ الَّذِي بُنِيَ ثَمَّ يَسَارَ الْمَسْجِدِ بِطَرَفِ الأَكَمَةِ، وَمُصَلَّى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَسْفَلَ مِنْهُ عَلَى الأَكَمَةِ السَّوْدَاءِ، تَدَعُ مِنَ الأَكَمَةِ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا، ثُمَّ تُصَلِّي مُسْتَقْبِلَ الْفُرْضَتَيْنِ مِنَ الْجَبَلِ الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْكَعْبَةِ‏.‏

Abdulloh rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ oʻzlari bilan uzun togʻ orasidagi togʻning ikki oʻyigʻini (darasini) Kaʼba tomonga qarab (yuzlandilar); oʻsha yerda qurilgan masjidni tepalik chetidagi masjidning chap tomonida qoldirdilar; Paygʻambar ﷺ ning namozgohi esa undan pastda, qora tepalik ustida. Tepalikdan oʻn tirsak (zarʼ) yoki shunga yaqin (joyni) qoldirasan, soʻng oʻzing bilan Kaʼba orasidagi togʻning ikki oʻyigʻiga qarab namoz oʻqiysan.Абдуллоҳ ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ ўзлари билан узун тоғ орасидаги тоғнинг икки ўйиғини (дарасини) Каъба томонга қараб (юзландилар); ўша ерда қурилган масжидни тепалик четидаги масжиднинг чап томонида қолдирдилар; Пайғамбар ﷺ нинг намозгоҳи эса ундан пастда, қора тепалик устида. Тепаликдан ўн тирсак (заръ) ёки шунга яқин (жойни) қолдирасан, сўнг ўзинг билан Каъба орасидаги тоғнинг икки ўйиғига қараб намоз ўқийсан.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى حِمَارٍ أَتَانٍ، وَأَنَا يَوْمَئِذٍ قَدْ نَاهَزْتُ الاِحْتِلاَمَ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًى إِلَى غَيْرِ جِدَارٍ، فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ، فَنَزَلْتُ وَأَرْسَلْتُ الأَتَانَ تَرْتَعُ، وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ، فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَىَّ أَحَدٌ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men — balogʻatga endi yetgan paytimda — bir urgʻochi eshakka mingan holda keldim. Rasululloh ﷺ Minoda — oldilarida devor boʻlmagan holda — namoz oʻqiyotgan edilar; men safning bir qismi oldidan oʻtdim. U yerda tushib, eshagimni oʻtlashga qoʻyib yubordim va safga kirdim — buning uchun menga hech kim eʼtiroz bildirmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен — балоғатга энди етган пайтимда — бир урғочи эшакка минган ҳолда келдим. Расулуллоҳ ﷺ Минода — олдиларида девор бўлмаган ҳолда — намоз ўқиётган эдилар; мен сафнинг бир қисми олдидан ўтдим. У ерда тушиб, эшагимни ўтлашга қўйиб юбордим ва сафга кирдим — бунинг учун менга ҳеч ким эътироз билдирмади.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ يَوْمَ الْعِيدِ أَمَرَ بِالْحَرْبَةِ فَتُوضَعُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَيُصَلِّي إِلَيْهَا وَالنَّاسُ وَرَاءَهُ، وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السَّفَرِ، فَمِنْ ثَمَّ اتَّخَذَهَا الأُمَرَاءُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayit kuni (namozgohga) chiqganlarida, oldilariga harba (kalta nayza) sanchishni buyurar (namoz uchun sutra qilib), soʻng odamlar orqalarida turgan holda unga qarab namoz oʻqir edilar; safarda ham shunday qilar edilar. Paygʻambar ﷺ dan keyin bu (amal)ni musulmon hokimlar (ham) oldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳайит куни (намозгоҳга) чиқганларида, олдиларига ҳарба (калта найза) санчишни буюрар (намоз учун сутра қилиб), сўнг одамлар орқаларида турган ҳолда унга қараб намоз ўқир эдилар; сафарда ҳам шундай қилар эдилар. Пайғамбар ﷺ дан кейин бу (амал)ни мусулмон ҳокимлар (ҳам) олди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمْ بِالْبَطْحَاءِ ـ وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ ـ الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، تَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ الْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ‏.‏

Avn ibn Abu Juhayfa (otasidan) rivoyat qiladi: Men otamning shunday deganini eshitdim: «Paygʻambar ﷺ bizga imomlik qilib, Bathoda oldilariga kalta nayza (sutra qilib sanchgan holda) peshinni ikki rakat, soʻng asrni ikki rakat oʻqidilar — ayollar va eshaklar esa uning oldidan (oʻsha tayoq narisidan) oʻtib turar edi».Авн ибн Абу Жуҳайфа (отасидан) ривоят қилади: Мен отамнинг шундай деганини эшитдим: «Пайғамбар ﷺ бизга имомлик қилиб, Батҳода олдиларига калта найза (сутра қилиб санчган ҳолда) пешинни икки ракат, сўнг асрни икки ракат ўқидилар — аёллар ва эшаклар эса унинг олдидан (ўша таёқ нарисидан) ўтиб турар эди».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ كَانَ بَيْنَ مُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ الْجِدَارِ مَمَرُّ الشَّاةِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning joynamozi bilan devor orasida faqat bir qoʻy oʻta oladigan (joy) bor edi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг жойнамози билан девор орасида фақат бир қўй ўта оладиган (жой) бор эди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ كَانَ جِدَارُ الْمَسْجِدِ عِنْدَ الْمِنْبَرِ مَا كَادَتِ الشَّاةُ تَجُوزُهَا‏.‏

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masjid devori bilan minbar orasida bir qoʻy zoʻrgʻa oʻta oladigan (joy) bor edi.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масжид девори билан минбар орасида бир қўй зўрға ўта оладиган (жой) бор эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرْكَزُ لَهُ الْحَرْبَةُ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oldilariga harba (kalta nayza) sanchtirib, uning orqasida namoz oʻqir edilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ олдиларига ҳарба (калта найза) санчтириб, унинг орқасида намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْهَاجِرَةِ، فَأُتِيَ بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ فَصَلَّى بِنَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ، وَالْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ يَمُرُّونَ مِنْ وَرَائِهَا‏.‏

Avn ibn Abu Juhayfa (otasidan) rivoyat qiladi: U otamning shunday deganini eshitdi: «Rasululloh ﷺ peshin paytida bizning oldimizga keldilar va tahorat uchun suv keltirildi. U zot tahorat oldilar va oldilariga kalta nayza (yoki tayoq) sanchgan holda bizga peshin va asrga imomlik qildilar — ayollar va eshaklar esa uning narisidan oʻtib turar edi».Авн ибн Абу Жуҳайфа (отасидан) ривоят қилади: У отамнинг шундай деганини эшитди: «Расулуллоҳ ﷺ пешин пайтида бизнинг олдимизга келдилар ва таҳорат учун сув келтирилди. У зот таҳорат олдилар ва олдиларига калта найза (ёки таёқ) санчган ҳолда бизга пешин ва асрга имомлик қилдилар — аёллар ва эшаклар эса унинг нарисидан ўтиб турар эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَاذَانُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ لِحَاجَتِهِ تَبِعْتُهُ أَنَا وَغُلاَمٌ وَمَعَنَا عُكَّازَةٌ أَوْ عَصًا أَوْ عَنَزَةٌ وَمَعَنَا إِدَاوَةٌ، فَإِذَا فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ نَاوَلْنَاهُ الإِدَاوَةَ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqargani borganlarida, men va boshqa bir bola tayoq, hassa yoki kalta nayza (yoki tayoq) va bir idish suv bilan u zotning orqasidan borar edik; u zot hojat chiqarib boʻlganlarida, oʻsha suv idishini u zotga berar edik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқаргани борганларида, мен ва бошқа бир бола таёқ, ҳасса ёки калта найза (ёки таёқ) ва бир идиш сув билан у зотнинг орқасидан борар эдик; у зот ҳожат чиқариб бўлганларида, ўша сув идишини у зотга берар эдик.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْهَاجِرَةِ فَصَلَّى بِالْبَطْحَاءِ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَنَصَبَ بَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةً، وَتَوَضَّأَ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَتَمَسَّحُونَ بِوَضُوئِهِ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin paytida chiqdilar va Bathoda peshinni ikki rakat, asrni ikki rakat oʻqidilar — oldilariga kalta nayza (yoki tayoq) sanchgan edi. U zot tahorat oldilar va odamlar uning tahorat(idan) ortgan suvini olib, badanlariga surdi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин пайтида чиқдилар ва Батҳода пешинни икки ракат, асрни икки ракат ўқидилар — олдиларига калта найза (ёки таёқ) санчган эди. У зот таҳорат олдилар ва одамлар унинг таҳорат(идан) ортган сувини олиб, баданларига сурди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ كُنْتُ آتِي مَعَ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ فَيُصَلِّي عِنْدَ الأُسْطُوَانَةِ الَّتِي عِنْدَ الْمُصْحَفِ‏.‏ فَقُلْتُ يَا أَبَا مُسْلِمٍ أَرَاكَ تَتَحَرَّى الصَّلاَةَ عِنْدَ هَذِهِ الأُسْطُوَانَةِ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَحَرَّى الصَّلاَةَ عِنْدَهَا‏.‏

Yazid ibn Ubayd (Salamadan) rivoyat qiladi: Men Salama ibn al-Akvaʼga hamroh boʻlardim; u Qurʼonlar saqlanadigan joy yonidagi ustun orqasida namoz oʻqir edi. Men: «Ey Abu Muslim, men seni doimo shu ustun orqasida namoz oʻqishga intilayotgan holda koʻraman», — dedim. U: «Men Rasululloh ﷺ ni doimo oʻsha ustun yonida namoz oʻqishga intilayotgan holda koʻrdim», — dedi.Язид ибн Убайд (Саламадан) ривоят қилади: Мен Салама ибн ал-Акваъга ҳамроҳ бўлардим; у Қуръонлар сақланадиган жой ёнидаги устун орқасида намоз ўқир эди. Мен: «Эй Абу Муслим, мен сени доимо шу устун орқасида намоз ўқишга интилаётган ҳолда кўраман», — дедим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни доимо ўша устун ёнида намоз ўқишга интилаётган ҳолда кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ كِبَارَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَبْتَدِرُونَ السَّوَارِيَ عِنْدَ الْمَغْرِبِ‏.‏ وَزَادَ شُعْبَةُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ أَنَسٍ حَتَّى يَخْرُجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning sahobalari ichidagi eng mashhur kishilarni Paygʻambar ﷺ namozga kelmaslaridan oldin shom namozida ustunlarga (yaqin joy uchun) shoshilayotgan holda koʻrdim.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари ичидаги энг машҳур кишиларни Пайғамбар ﷺ намозга келмасларидан олдин шом намозида устунларга (яқин жой учун) шошилаётган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ وَبِلاَلٌ، فَأَطَالَ ثُمَّ خَرَجَ، وَكُنْتُ أَوَّلَ النَّاسِ دَخَلَ عَلَى أَثَرِهِ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً أَيْنَ صَلَّى قَالَ بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْمُقَدَّمَيْنِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Usoma ibn Zayd, Usmon ibn Talha va Bilol bilan Kaʼbaga kirdilar va u yerda uzoq qoldilar. Ular chiqganida, men Kaʼbaga birinchi kirgan kishi (edim). Men Biloldan: «Paygʻambar ﷺ qayerda namoz oʻqidilar?» — dedim. Bilol: «Ikki old ustun orasida», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Усома ибн Зайд, Усмон ибн Талҳа ва Билол билан Каъбага кирдилар ва у ерда узоқ қолдилар. Улар чиқганида, мен Каъбага биринчи кирган киши (эдим). Мен Билолдан: «Пайғамбар ﷺ қаерда намоз ўқидилар?» — дедим. Билол: «Икки олд устун орасида», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْحَجَبِيُّ فَأَغْلَقَهَا عَلَيْهِ وَمَكَثَ فِيهَا، فَسَأَلْتُ بِلاَلاً حِينَ خَرَجَ مَا صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ جَعَلَ عَمُودًا عَنْ يَسَارِهِ، وَعَمُودًا عَنْ يَمِينِهِ، وَثَلاَثَةَ أَعْمِدَةٍ وَرَاءَهُ، وَكَانَ الْبَيْتُ يَوْمَئِذٍ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ، ثُمَّ صَلَّى‏.‏ وَقَالَ لَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ وَقَالَ عَمُودَيْنِ عَنْ يَمِينِهِ‏.‏

Nofiʼ (Abdulloh ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ Usoma ibn Zayd, Bilol va Usmon ibn Talha al-Hajabiy bilan Kaʼbaga kirdilar, eshigini yopdi va u yerda bir muddat qoldilar. Bilol chiqganida, men undan: ‹Paygʻambar ﷺ nima qildilar?› — deb soʻradim. U: ‹U zot bir ustun chap tomonlarida, bir ustun oʻng tomonlarida va uch ustun orqalarida (boʻlgan holda) namoz oʻqidilar›, — dedi. Oʻsha kunlarda Kaʼba olti ustunga tayangan edi». Molik: «U zotning oʻng tomonlarida ikki ustun bor edi», — dedi.Нофиъ (Абдуллоҳ ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ Усома ибн Зайд, Билол ва Усмон ибн Талҳа ал-Ҳажабий билан Каъбага кирдилар, эшигини ёпди ва у ерда бир муддат қолдилар. Билол чиқганида, мен ундан: ‹Пайғамбар ﷺ нима қилдилар?› — деб сўрадим. У: ‹У зот бир устун чап томонларида, бир устун ўнг томонларида ва уч устун орқаларида (бўлган ҳолда) намоз ўқидилар›, — деди. Ўша кунларда Каъба олти устунга таянган эди». Молик: «У зотнинг ўнг томонларида икки устун бор эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، كَانَ إِذَا دَخَلَ الْكَعْبَةَ مَشَى قِبَلَ وَجْهِهِ حِينَ يَدْخُلُ، وَجَعَلَ الْبَابَ قِبَلَ ظَهْرِهِ، فَمَشَى حَتَّى يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِدَارِ الَّذِي قِبَلَ وَجْهِهِ قَرِيبًا مِنْ ثَلاَثَةِ أَذْرُعٍ، صَلَّى يَتَوَخَّى الْمَكَانَ الَّذِي أَخْبَرَهُ بِهِ بِلاَلٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِيهِ‏.‏ قَالَ وَلَيْسَ عَلَى أَحَدِنَا بَأْسٌ إِنْ صَلَّى فِي أَىِّ نَوَاحِي الْبَيْتِ شَاءَ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh Kaʼbaga kirganida, Kaʼba eshigini orqasida qoldirib, oldinga yurar edi. U bilan roʻparadagi devor orasida taxminan uch tirsak (zarʼ) qolguncha yurar, soʻng Bilol menga xabar bergandek, Paygʻambar ﷺ namoz oʻqigan oʻsha yerda namoz oʻqir edi. Ibn Umar: «Bizdan har birimizga Kaʼba ichidagi istagan joyda namoz oʻqishning zarari yoʻq», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ Каъбага кирганида, Каъба эшигини орқасида қолдириб, олдинга юрар эди. У билан рўпарадаги девор орасида тахминан уч тирсак (заръ) қолгунча юрар, сўнг Билол менга хабар бергандек, Пайғамбар ﷺ намоз ўқиган ўша ерда намоз ўқир эди. Ибн Умар: «Биздан ҳар биримизга Каъба ичидаги истаган жойда намоз ўқишнинг зарари йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُعَرِّضُ رَاحِلَتَهُ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا‏.‏ قُلْتُ أَفَرَأَيْتَ إِذَا هَبَّتِ الرِّكَابُ‏.‏ قَالَ كَانَ يَأْخُذُ هَذَا الرَّحْلَ فَيُعَدِّلُهُ فَيُصَلِّي إِلَى آخِرَتِهِ ـ أَوْ قَالَ مُؤَخَّرِهِ ـ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ يَفْعَلُهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: «Paygʻambar ﷺ urgʻochi tuyasini koʻndalang choʻktirib, unga qarab (sutra qilib) namoz oʻqir edilar». Men: «Agar urgʻochi tuya qoʻzgʻalib qimirlasa, Paygʻambar ﷺ nima qilar edilar?» — dedim. U: «U zot tuya egarini olib, oldilariga qoʻyar va uning orqa (qismi)ga qarab (sutra qilib) namoz oʻqir edilar. Ibn Umar ham shunday qilar edi», — dedi. (Bu — sutrasiz namoz oʻqimaslik kerakligiga ishoradir.)Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: «Пайғамбар ﷺ урғочи туясини кўндаланг чўктириб, унга қараб (сутра қилиб) намоз ўқир эдилар». Мен: «Агар урғочи туя қўзғалиб қимирласа, Пайғамбар ﷺ нима қилар эдилар?» — дедим. У: «У зот туя эгарини олиб, олдиларига қўяр ва унинг орқа (қисми)га қараб (сутра қилиб) намоз ўқир эдилар. Ибн Умар ҳам шундай қилар эди», — деди. (Бу — сутрасиз намоз ўқимаслик кераклигига ишорадир.)

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَعَدَلْتُمُونَا بِالْكَلْبِ وَالْحِمَارِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي مُضْطَجِعَةً عَلَى السَّرِيرِ، فَيَجِيءُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَتَوَسَّطُ السَّرِيرَ فَيُصَلِّي، فَأَكْرَهُ أَنْ أُسَنِّحَهُ فَأَنْسَلُّ مِنْ قِبَلِ رِجْلَىِ السَّرِيرِ حَتَّى أَنْسَلَّ مِنْ لِحَافِي‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Bizni (ayollarni) it va eshakka tenglashtirayapsizlarmi? Men karavotimda yotgan paytimda, Paygʻambar ﷺ kelib, karavotning oʻrtasiga qarab namoz oʻqir edilar. Men u zotning namozlarida oldilarida turishni yoqtirmas edim. Shuning uchun karavotning oyoq tomonidan sekin sirgʻalib chiqar — to (oldilaridan) chiqib ketguncha».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Бизни (аёлларни) ит ва эшакка тенглаштираяпсизларми? Мен каравотимда ётган пайтимда, Пайғамбар ﷺ келиб, каравотнинг ўртасига қараб намоз ўқир эдилар. Мен у зотнинг намозларида олдиларида туришни ёқтирмас эдим. Шунинг учун каравотнинг оёқ томонидан секин сирғалиб чиқар — то (олдиларидан) чиқиб кетгунча».

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَدَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ قَالَ رَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ يُصَلِّي إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ شَابٌّ مِنْ بَنِي أَبِي مُعَيْطٍ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَدَفَعَ أَبُو سَعِيدٍ فِي صَدْرِهِ، فَنَظَرَ الشَّابُّ فَلَمْ يَجِدْ مَسَاغًا إِلاَّ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَعَادَ لِيَجْتَازَ فَدَفَعَهُ أَبُو سَعِيدٍ أَشَدَّ مِنَ الأُولَى، فَنَالَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَى مَرْوَانَ فَشَكَا إِلَيْهِ مَا لَقِيَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَدَخَلَ أَبُو سَعِيدٍ خَلْفَهُ عَلَى مَرْوَانَ فَقَالَ مَا لَكَ وَلاِبْنِ أَخِيكَ يَا أَبَا سَعِيدٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ، فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ ‏"‏‏.‏

Abu Solih as-Sammon (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriyni juma kuni sutra vazifasini oʻtaydigan narsa orqasida namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim. Bani Abu Muaytdan bir yigit uning oldidan oʻtmoqchi boʻldi, lekin Abu Said uni koʻkragiga turtib qaytardi. Yigit (oʻtishga) boshqa yoʻl topmagach, yana oʻtmoqchi boʻldi, lekin Abu Said uni kuchliroq turtdi. Yigit Abu Saidni soʻkdi va Marvonning oldiga borib, Abu Saiddan shikoyat qildi; Abu Said ham yigit izidan Marvonning oldiga bordi. Marvon: «Ey Abu Said, sen bilan ukangning oʻgʻli orasida nima boʻldi?» — dedi. Abu Said unga: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Biringiz sutra vazifasini oʻtaydigan narsa orqasida namoz oʻqiyotganida, biror kishi uning oldidan oʻtmoqchi boʻlsa, uni qaytarsin; agar (qaytishni) rad etsa, unga qarshi kuch ishlatsin — chunki u shaytondir›», — dedi.Абу Солиҳ ас-Саммон (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийни жума куни сутра вазифасини ўтайдиган нарса орқасида намоз ўқиётган ҳолда кўрдим. Бани Абу Муайтдан бир йигит унинг олдидан ўтмоқчи бўлди, лекин Абу Саид уни кўкрагига туртиб қайтарди. Йигит (ўтишга) бошқа йўл топмагач, яна ўтмоқчи бўлди, лекин Абу Саид уни кучлироқ туртди. Йигит Абу Саидни сўкди ва Марвоннинг олдига бориб, Абу Саиддан шикоят қилди; Абу Саид ҳам йигит изидан Марвоннинг олдига борди. Марвон: «Эй Абу Саид, сен билан укангнинг ўғли орасида нима бўлди?» — деди. Абу Саид унга: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Бирингиз сутра вазифасини ўтайдиган нарса орқасида намоз ўқиётганида, бирор киши унинг олдидан ўтмоқчи бўлса, уни қайтарсин; агар (қайтишни) рад эца, унга қарши куч ишлацин — чунки у шайтондир›», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ، أَرْسَلَهُ إِلَى أَبِي جُهَيْمٍ يَسْأَلُهُ مَاذَا سَمِعَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَارِّ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي فَقَالَ أَبُو جُهَيْمٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَىِ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو النَّضْرِ لاَ أَدْرِي أَقَالَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَوْ شَهْرًا أَوْ سَنَةً‏.‏

Busr ibn Said (Abu Juhaymdan) rivoyat qiladi: Zayd ibn Xolid uni Abu Juhaymning oldiga — Rasululloh ﷺ dan namoz oʻquvchining oldidan oʻtgan kishi haqida nima eshitganini soʻrash uchun — yubordi. Abu Juhaym: «Rasululloh ﷺ: ‹Namozda (turgan) kishining oldidan oʻtgan kishi oʻz gunohining qancha katta ekanligini bilganida, uning oldidan oʻtishdan koʻra qirq (kun, oy yoki yil) kutishni afzal koʻrar edi›, — dedilar», — dedi. Abu Nazr: «Qirq kunmi, oymi yoki yilmi deganini aniq eslay olmayman», — dedi.Буср ибн Саид (Абу Жуҳаймдан) ривоят қилади: Зайд ибн Холид уни Абу Жуҳаймнинг олдига — Расулуллоҳ ﷺ дан намоз ўқувчининг олдидан ўтган киши ҳақида нима эшитганини сўраш учун — юборди. Абу Жуҳайм: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Намозда (турган) кишининг олдидан ўтган киши ўз гуноҳининг қанча катта эканлигини билганида, унинг олдидан ўтишдан кўра қирқ (кун, ой ёки йил) кутишни афзал кўрар эди›, — дедилар», — деди. Абу Назр: «Қирқ кунми, ойми ёки йилми деганини аниқ эслай олмайман», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ ـ يَعْنِي ابْنَ صُبَيْحٍ ـ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهُ ذُكِرَ عِنْدَهَا مَا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ فَقَالُوا يَقْطَعُهَا الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ‏.‏ قَالَتْ قَدْ جَعَلْتُمُونَا كِلاَبًا، لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ يُصَلِّي، وَإِنِّي لَبَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ، وَأَنَا مُضْطَجِعَةٌ عَلَى السَّرِيرِ، فَتَكُونُ لِي الْحَاجَةُ، فَأَكْرَهُ أَنْ أَسْتَقْبِلَهُ فَأَنْسَلُّ انْسِلاَلاً‏.‏ وَعَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening oldimda namozni buzadigan narsalar zikr qilindi. Ular: «Namozni it, eshak va ayol buzadi (agar namoz oʻquvchilar oldidan oʻtsa)», — dedi. Men: «Sizlar bizni (ayollarni) it qildinglar. Men Paygʻambar ﷺ ni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim — men esa u bilan qibla orasida, karavotimda yotar edim. Biror narsa kerak boʻlganida, sirgʻalib chiqar edim — chunki u zotga roʻpara turishni yoqtirmas edim», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг олдимда намозни бузадиган нарсалар зикр қилинди. Улар: «Намозни ит, эшак ва аёл бузади (агар намоз ўқувчилар олдидан ўца)», — деди. Мен: «Сизлар бизни (аёлларни) ит қилдинглар. Мен Пайғамбар ﷺ ни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим — мен эса у билан қибла орасида, каравотимда ётар эдим. Бирор нарса керак бўлганида, сирғалиб чиқар эдим — чунки у зотга рўпара туришни ёқтирмас эдим», — дедим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَنَا رَاقِدَةٌ مُعْتَرِضَةٌ عَلَى فِرَاشِهِ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُوتِرَ أَيْقَظَنِي فَأَوْتَرْتُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqir, men esa u zotning oldida, karavotlarida koʻndalang uxlab yotar edim. U zot vitr oʻqimoqchi boʻlganida, meni uygʻotar, men ham vitr oʻqir edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқир, мен эса у зотнинг олдида, каравотларида кўндаланг ухлаб ётар эдим. У зот витр ўқимоқчи бўлганида, мени уйғотар, мен ҳам витр ўқир эдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَنَامُ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرِجْلاَىَ فِي قِبْلَتِهِ، فَإِذَا سَجَدَ غَمَزَنِي فَقَبَضْتُ رِجْلَىَّ، فَإِذَا قَامَ بَسَطْتُهُمَا‏.‏ قَالَتْ وَالْبُيُوتُ يَوْمَئِذٍ لَيْسَ فِيهَا مَصَابِيحُ‏.‏

Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ning oldida — oyoqlarim uning qiblasi tomonda (u zotga roʻpara) boʻlgan holda — uxlar edim; u zot sajda qilganida, oyoqlarimni (sekin) itarar, men ularni tortar, u zot turganida esa yana uzatar edim». Oisha qoʻshimcha qildi: «Oʻsha kunlarda uylarda chiroq yoʻq edi».Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдида — оёқларим унинг қибласи томонда (у зотга рўпара) бўлган ҳолда — ухлар эдим; у зот сажда қилганида, оёқларимни (секин) итарар, мен уларни тортар, у зот турганида эса яна узатар эдим». Оиша қўшимча қилди: «Ўша кунларда уйларда чироқ йўқ эди».

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ،‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ وَحَدَّثَنِي مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، ذُكِرَ عِنْدَهَا مَا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ فَقَالَتْ شَبَّهْتُمُونَا بِالْحُمُرِ وَالْكِلاَبِ، وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي، وَإِنِّي عَلَى السَّرِيرِ ـ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ ـ مُضْطَجِعَةً فَتَبْدُو لِي الْحَاجَةُ، فَأَكْرَهُ أَنْ أَجْلِسَ فَأُوذِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَنْسَلُّ مِنْ عِنْدِ رِجْلَيْهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening oldimda namozni buzadigan narsalar zikr qilindi (ular): it, eshak va ayol (edi). Men: «Sizlar bizni (ayollarni) eshak va itga oʻxshatdinglar. Allohga qasamki, men Paygʻambar ﷺ ni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim — men esa u bilan qibla orasida, karavotda yotar edim. Biror narsa kerak boʻlganida, oʻtirib Paygʻambarni bezovta qilishni yoqtirmas edim. Shuning uchun u zotning oyoq tomonidan sirgʻalib chiqar edim», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг олдимда намозни бузадиган нарсалар зикр қилинди (улар): ит, эшак ва аёл (эди). Мен: «Сизлар бизни (аёлларни) эшак ва итга ўхшатдинглар. Аллоҳга қасамки, мен Пайғамбар ﷺ ни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим — мен эса у билан қибла орасида, каравотда ётар эдим. Бирор нарса керак бўлганида, ўтириб Пайғамбарни безовта қилишни ёқтирмас эдим. Шунинг учун у зотнинг оёқ томонидан сирғалиб чиқар эдим», — дедим.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ سَأَلَ عَمَّهُ عَنِ الصَّلاَةِ، يَقْطَعُهَا شَىْءٌ فَقَالَ لاَ يَقْطَعُهَا شَىْءٌ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُومُ فَيُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ، وَإِنِّي لَمُعْتَرِضَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ عَلَى فِرَاشِ أَهْلِهِ‏.‏

Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi turib namoz oʻqir, men esa u bilan qibla orasida, oilaviy karavotda koʻndalang yotar edim.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб намоз ўқир, мен эса у билан қибла орасида, оилавий каравотда кўндаланг ётар эдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي وَهْوَ حَامِلٌ أُمَامَةَ بِنْتَ زَيْنَبَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَبِي الْعَاصِ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ، فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَهَا، وَإِذَا قَامَ حَمَلَهَا‏.‏

Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqiyotgan edilar; u zot Rasululloh ﷺ ning qizi Zaynabning qizi — Umoma binti Abul-Os ibn Rabiʼa ibn Abd Shamsni — koʻtarib olgan edilar. U zot sajda qilganida, uni (yerga) qoʻyar, turganida esa uni (boʻyinga) koʻtarar edilar.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиётган эдилар; у зот Расулуллоҳ ﷺ нинг қизи Зайнабнинг қизи — Умома бинти Абул-Ос ибн Рабиъа ибн Абд Шамсни — кўтариб олган эдилар. У зот сажда қилганида, уни (ерга) қўяр, турганида эса уни (бўйинга) кўтарар эдилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي خَالَتِي، مَيْمُونَةُ بِنْتُ الْحَارِثِ قَالَتْ كَانَ فِرَاشِي حِيَالَ مُصَلَّى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرُبَّمَا وَقَعَ ثَوْبُهُ عَلَىَّ وَأَنَا عَلَى فِرَاشِي‏.‏

Maymuna binti al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening karavotim Paygʻambar ﷺ ning joynamozlari yonida edi; baʼzan men karavotimda yotgan paytimda, u zotning kiyimlari menga tushar edi.Маймуна бинти ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг каравотим Пайғамбар ﷺ нинг жойнамозлари ёнида эди; баъзан мен каравотимда ётган пайтимда, у зотнинг кийимлари менга тушар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَيْمُونَةَ، تَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَنَا إِلَى جَنْبِهِ نَائِمَةٌ، فَإِذَا سَجَدَ أَصَابَنِي ثَوْبُهُ، وَأَنَا حَائِضٌ‏.‏ وَزَادَ مُسَدَّدٌ عَنْ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الشَّيْبَانِيُّ، وَأَنَا حَائِضٌ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqir, men esa hayz paytimda u zotning yonida uxlar edim; sajdada u zotning kiyimlari menga tegib turar edi.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқир, мен эса ҳайз пайтимда у зотнинг ёнида ухлар эдим; саждада у зотнинг кийимлари менга тегиб турар эди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ بِئْسَمَا عَدَلْتُمُونَا بِالْكَلْبِ وَالْحِمَارِ، لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي، وَأَنَا مُضْطَجِعَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ غَمَزَ رِجْلَىَّ فَقَبَضْتُهُمَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarning bizni (ayollarni) it va eshakka tenglashtirishingiz yaxshi emas. Albatta men Rasululloh ﷺ ni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim — men esa u bilan qibla orasida yotar edim; u zot sajda qilmoqchi boʻlganida, oyoqlarimni (sekin) itarar, men ularni tortar edim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Сизларнинг бизни (аёлларни) ит ва эшакка тенглаштиришингиз яхши эмас. Албатта мен Расулуллоҳ ﷺ ни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим — мен эса у билан қибла орасида ётар эдим; у зот сажда қилмоқчи бўлганида, оёқларимни (секин) итарар, мен уларни тортар эдим».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ السُّرْمَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُصَلِّي عِنْدَ الْكَعْبَةِ، وَجَمْعُ قُرَيْشٍ فِي مَجَالِسِهِمْ إِذْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ أَلاَ تَنْظُرُونَ إِلَى هَذَا الْمُرَائِي أَيُّكُمْ يَقُومُ إِلَى جَزُورِ آلِ فُلاَنٍ، فَيَعْمِدُ إِلَى فَرْثِهَا وَدَمِهَا وَسَلاَهَا فَيَجِيءُ بِهِ، ثُمَّ يُمْهِلُهُ حَتَّى إِذَا سَجَدَ وَضَعَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ فَانْبَعَثَ أَشْقَاهُمْ، فَلَمَّا سَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَضَعَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ، وَثَبَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاجِدًا، فَضَحِكُوا حَتَّى مَالَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ مِنَ الضَّحِكِ، فَانْطَلَقَ مُنْطَلِقٌ إِلَى فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ وَهْىَ جُوَيْرِيَةٌ، فَأَقْبَلَتْ تَسْعَى وَثَبَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاجِدًا حَتَّى أَلْقَتْهُ عَنْهُ، وَأَقْبَلَتْ عَلَيْهِمْ تَسُبُّهُمْ، فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ، اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ، اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ ـ ثُمَّ سَمَّى ـ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِعَمْرِو بْنِ هِشَامٍ، وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ، وَأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَعُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ، وَعُمَارَةَ بْنِ الْوَلِيدِ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَوَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُهُمْ صَرْعَى يَوْمَ بَدْرٍ، ثُمَّ سُحِبُوا إِلَى الْقَلِيبِ قَلِيبِ بَدْرٍ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأُتْبِعَ أَصْحَابُ الْقَلِيبِ لَعْنَةً ‏"‏‏.‏

Amr ibn Maymun (Abdulloh ibn Masʼuddan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Masʼud dedi: «Rasululloh ﷺ Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan edilar; Qurayshdan baʼzi kishilar majlisda oʻtirgan edi. Ulardan biri: ‹Anavuni (riyo bilan amal qilayotganni) koʻrmayapsizlarmi? Sizlardan kim borib, falon oilaning soʻyilgan tuyalarining qiyi (tezagi), qoni va ich-aʼzosi (ichaklari)ni keltirar, soʻng u sajda qilguncha kutib turib, uni elkalarining orasiga qoʻyar?› — dedi. Ularning eng badbaxti (Uqba ibn Abu Muayt) bordi (va ularni keltirdi); Rasululloh ﷺ sajda qilganida, uni elkalarining orasiga qoʻydi. Paygʻambar ﷺ sajdada (davom etib) qoldilar, ular esa bir-birining ustiga agʻdarilgudek kuldi. Bir oʻtkinchi Fotimaning oldiga bordi — u oʻsha kunlarda yosh qiz edi. U yugurib keldi; Paygʻambar ﷺ hali sajdada edilar. U (qiz) ularni olib tashladi va Qurayshni yuzma-yuz laʼnatladi. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: ‹Allohim, Qurayshdan oʻch ol!› — dedilar va buni uch marta aytdilar, soʻng: ‹Allohim, Amr ibn Hishom, Utba ibn Rabiʼa, Shayba ibn Rabiʼa, Valid ibn Utba, Umayya ibn Xalaf, Uqba ibn Abu Muayt va Umora ibn al-Validdan oʻch ol!› — dedilar». Abdulloh qoʻshimcha qildi: «Allohga qasamki, men ularning hammasini Badr kuni jang maydonida oʻlik holda koʻrdim; ular sudrab borilib, Badrdagi Qalib (quduq)ga tashlandi. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Qalib (quduq) ahliga Allohning laʼnati tushdi›, — dedilar».Амр ибн Маймун (Абдуллоҳ ибн Масъуддан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Масъуд деди: «Расулуллоҳ ﷺ Каъба ёнида намоз ўқиётган эдилар; Қурайшдан баъзи кишилар мажлисда ўтирган эди. Улардан бири: ‹Анавуни (риё билан амал қилаётганни) кўрмаяпсизларми? Сизлардан ким бориб, фалон оиланинг сўйилган туяларининг қийи (тезаги), қони ва ич-аъзоси (ичаклари)ни келтирар, сўнг у сажда қилгунча кутиб туриб, уни элкаларининг орасига қўяр?› — деди. Уларнинг энг бадбахти (Уқба ибн Абу Муайт) борди (ва уларни келтирди); Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганида, уни элкаларининг орасига қўйди. Пайғамбар ﷺ саждада (давом этиб) қолдилар, улар эса бир-бирининг устига ағдарилгудек кулди. Бир ўткинчи Фотиманинг олдига борди — у ўша кунларда ёш қиз эди. У югуриб келди; Пайғамбар ﷺ ҳали саждада эдилар. У (қиз) уларни олиб ташлади ва Қурайшни юзма-юз лаънатлади. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: ‹Аллоҳим, Қурайшдан ўч ол!› — дедилар ва буни уч марта айтдилар, сўнг: ‹Аллоҳим, Амр ибн Ҳишом, Утба ибн Рабиъа, Шайба ибн Рабиъа, Валид ибн Утба, Умайя ибн Халаф, Уқба ибн Абу Муайт ва Умора ибн ал-Валиддан ўч ол!› — дедилар». Абдуллоҳ қўшимча қилди: «Аллоҳга қасамки, мен уларнинг ҳаммасини Бадр куни жанг майдонида ўлик ҳолда кўрдим; улар судраб борилиб, Бадрдаги Қалиб (қудуқ)га ташланди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қалиб (қудуқ) аҳлига Аллоҳнинг лаънати тушди›, — дедилар».