أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ لَهَا : لا تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ فَقَالَتْ : بَلَى، ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " أَصَلَّى النَّاسُ؟ " قُلْنَا : لَا، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَالَ : " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ". قَالَتْ : فَفَعَلْنَا، فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ، فَقَالَ : " أَصَلَّى النَّاسُ؟ " فَقُلْنَا : لَا، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَالَ : " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ". فَفَعَلْنَا، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ، فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ، فَقَالَ : " أَصَلَّى النَّاسُ؟ " فَقُلْنَا : لَا، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَتْ : وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ. قَالَتْ : فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ. قَالَتْ : فَأَتَاهُ الرَّسُولُ، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ بِأَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلًا رَقِيقًا : يَا عُمَرُ، صَلِّ بِالنَّاسِ. فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ. قَالَتْ : فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الْأَيَّامَ. قَالَتْ : ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ، وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا يَتَأَخَّرَ، وَقَالَ لَهُمَا : " أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ ". فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ. قَالَتْ : فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهُوَ قَائِمٌ بِصَلَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلَاةِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدٌ " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ : فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، فَقُلْتُ لَهُ : أَلَا أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ فَقَالَ : هَاتِ، فَعَرَضْتُ حَدِيثَهَا عَلَيْهِ، فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ : أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ؟ قُلْتُ : لَا، فَقَالَ : هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ
Ubaydulloh ibn Abdulloh aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdim va unga: «Menga Rasululloh ﷺning kasalliklari haqida aytib bermaysizmi?» dedim. U: «Ha», dedi va (shunday dedi): Rasululloh ﷺning (kasalliklari) ogʻirlashdi va: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. (Oisha) aytdi: Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng (oʻrinlaridan) turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, soʻng u zot turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. (Oisha) aytdi: Odamlar masjidda toʻplanib, oxirgi xufton namozi uchun Rasululloh ﷺni kutib oʻtirishardi. (Oisha) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga odamlarga namoz oʻqib berishi haqida (xabar) yubordilar. (Oisha) aytdi: Elchi unga kelib: «Rasululloh ﷺ sizga odamlarga namoz oʻqishingizni buyurmoqdalar», dedi. Abu Bakr — u koʻngli yumshoq kishi edi — «Ey Umar, odamlarga namoz oʻqib ber», dedi. Shunda Umar unga: «Sen bunga haqliroqsan», dedi. (Oisha) aytdi: Shu kunlari odamlarga Abu Bakr namoz oʻqib berdi. (Oisha) aytdi: Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar va peshin namozi uchun ikki kishining oʻrtasida — biri Abbos edi — (suyanib) chiqdilar, Abu Bakr esa odamlarga namoz oʻqib turardi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, ammo Nabiy ﷺ unga chekinmaslik haqida ishora qildilar va u ikkoviga: «Meni uning yoniga oʻtkazib qoʻyinglar», dedilar. Ular u zotni Abu Bakrning yoniga oʻtkazib qoʻyishdi. (Oisha) aytdi: Abu Bakr tik turib Nabiy ﷺning namoziga (ergashib) namoz oʻqir, odamlar esa Abu Bakrning namoziga (ergashib) namoz oʻqishardi, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. Ubaydulloh dedi: Soʻng men Abdulloh ibn Abbosning oldiga kirib unga: «Oisha menga Rasululloh ﷺning kasalliklari haqida aytib bergan (hadis)ni sizga keltirsam (boʻladimi)?» dedim. U: «Keltir», dedi. Men uning hadisini unga keltirdim, u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat: «(Oisha) senga Abbos bilan birga boʻlgan kishining (ismini) aytib berdimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «U Ali ibn Abu Tolib edi», dedi.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдим ва унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺнинг касалликлари ҳақида айтиб бермайсизми?» дедим. У: «Ҳа», деди ва (шундай деди): Расулуллоҳ ﷺнинг (касалликлари) оғирлашди ва: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. (Оиша) айтди: Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг (ўринларидан) турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, сўнг у зот турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. (Оиша) айтди: Одамлар масжидда тўпланиб, охирги хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺни кутиб ўтиришарди. (Оиша) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга одамларга намоз ўқиб бериши ҳақида (хабар) юбордилар. (Оиша) айтди: Элчи унга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизга одамларга намоз ўқишингизни буюрмоқдалар», деди. Абу Бакр — у кўнгли юмшоқ киши эди — «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер», деди. Шунда Умар унга: «Сен бунга ҳақлироқсан», деди. (Оиша) айтди: Шу кунлари одамларга Абу Бакр намоз ўқиб берди. (Оиша) айтди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сездилар ва пешин намози учун икки кишининг ўртасида — бири Аббос эди — (суяниб) чиқдилар, Абу Бакр эса одамларга намоз ўқиб турарди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, аммо Набий ﷺ унга чекинмаслик ҳақида ишора қилдилар ва у икковига: «Мени унинг ёнига ўтказиб қўйинглар», дедилар. Улар у зотни Абу Бакрнинг ёнига ўтказиб қўйишди. (Оиша) айтди: Абу Бакр тик туриб Набий ﷺнинг намозига (эргашиб) намоз ўқир, одамлар эса Абу Бакрнинг намозига (эргашиб) намоз ўқишарди, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. Убайдуллоҳ деди: Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига кириб унга: «Оиша менга Расулуллоҳ ﷺнинг касалликлари ҳақида айтиб берган (ҳадис)ни сизга келтирсам (бўладими)?» дедим. У: «Келтир», деди. Мен унинг ҳадисини унга келтирдим, у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат: «(Оиша) сенга Аббос билан бирга бўлган кишининг (исмини) айтиб бердими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «У Али ибн Абу Толиб эди», деди.