أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَثَلُ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ، كَمَثَلِ نَهْرٍ جَارٍ عَذْبٍ عَلَى بَاب أَحَدِكُمْ، يَغْتَسِلُ مِنْهُ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farz namozlarning misoli birortangizning eshigi oldidan oqib turgan chuchuk daryoga oʻxshaydi, u undan har kuni besh marta gʻusl qiladi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарз намозларнинг мисоли бирортангизнинг эшиги олдидан оқиб турган чучук дарёга ўхшайди, у ундан ҳар куни беш марта ғусл қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَنَّ نَهَرًا بِبَاب : أَحَدِكُمْ يَغْتَسِلُ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ، مَاذَا تَقُولُونَ ذَلِكَ مُبْقِيًا مِنْ دَرَنِهِ؟ " قَالُوا : لَا يُبْقِي مِنْ دَرَنِهِ. قَالَ : " كَذَلِكَ مَثَلُ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ، يَمْحُو اللَّهُ بِهِنَّ الْخَطَايَا " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ عِنْدِي أَصَحُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning: «Aytinglar-chi, agar birortangizning eshigi oldida daryo boʻlsa-yu, u har kuni undan besh marta gʻusl qilsa, bu uning kiridan bir narsa qoldiradimi?» — deganlarini eshitgan. Ular: «Uning kiridan hech narsa qoldirmaydi», — dedilar. U zot: «Besh vaqt namozning misoli ham shunday — Alloh ular bilan xatolarni oʻchiradi», — dedilar. Abdulloh aytdi: Abu Hurayraning hadisi mening nazdimda sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «Айтинглар-чи, агар бирортангизнинг эшиги олдида дарё бўлса-ю, у ҳар куни ундан беш марта ғусл қилса, бу унинг киридан бир нарса қолдирадими?» — деганларини эшитган. Улар: «Унинг киридан ҳеч нарса қолдирмайди», — дедилар. У зот: «Беш вақт намознинг мисоли ҳам шундай — Аллоҳ улар билан хатоларни ўчиради», — дедилар. Абдуллоҳ айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси менинг наздимда саҳиҳроқдир.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا قَالَ : سَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا فِي زَمَنِ الْحَجَّاجِ وَكَانَ يُؤَخِّرُ الصَّلَاةَ عَنْ وَقْتِ الصَّلَاةِ، فَقَالَ جَابِرٌ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ، وَالْعَصْرَ وَهِيَ حَيَّةٌ أَوْ نَقِيَّةٌ، وَالْمَغْرِبَ حِينَ تَجِبُ الشَّمْسُ، وَالْعِشَاءَ رُبَّمَا عَجَّلَ وَرُبَّمَا أَخَّرَ : إِذَا اجْتَمَعَ النَّاسُ عَجَّلَ، وَإِذَا تَأَخَّرُوا، أَخَّرَ، وَالصُّبْحَ رُبَّمَا كَانُوا أَوْ كَانَ يُصَلِّيهَا بِغَلَسٍ "

Muhammad ibn Amr ibn al-Hasan ibn Ali aytdi: Biz Hajjoj zamonida — u namozni oʻz vaqtidan kechiktirar edi — Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan soʻradik. Shunda Jobir: «Nabiy ﷺ peshinni quyosh ogʻganda, asrni quyosh hali tirik yoki tiniq turganida, shomni quyosh botganida oʻqir edilar; xuftonni esa baʼzan tezlatar, baʼzan kechiktirar edilar: odamlar yigʻilsa tezlatar, kechiksalar kechiktirar edilar; bomdodni esa qorongʻilik qolgan paytda oʻqir edilar», — dedi.Муҳаммад ибн Амр ибн ал-Ҳасан ибн Али айтди: Биз Ҳажжож замонида — у намозни ўз вақтидан кечиктирар эди — Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан сўрадик. Шунда Жобир: «Набий ﷺ пешинни қуёш оғганда, асрни қуёш ҳали тирик ёки тиниқ турганида, шомни қуёш ботганида ўқир эдилар; хуфтонни эса баъзан тезлатар, баъзан кечиктирар эдилар: одамлар йиғилса тезлатар, кечиксалар кечиктирар эдилар; бомдодни эса қоронғилик қолган пайтда ўқир эдилар», — деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَخَّرَ الصَّلَاةَ يَوْمًا، فَدَخَلَ عَلَيْهِ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، فَأَخْبَرَهُ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ أَخَّرَ الصَّلَاةَ يَوْمًا، فَدَخَلَ عَلَيْهِ أَبُو مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ : مَا هَذَا يَا مُغِيرَةُ؟ أَلَيْسَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ جِبْرِيلَ نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَصَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ صَلَّى، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ صَلَّى، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ صَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ قَالَ : " بِهَذَا أُمِرْتَ " . قَالَ : اعْلَمْ مَا تُحَدِّثُ يَا عُرْوَةُ، أَوَ أَنَّ جِبْرِيلَ أَقَامَ وَقْتَ الصَّلَاةِ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ : كَذَلِكَ كَانَ بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِيهِ

Ibn Shihob (rivoyat qiladi): Bir kuni Umar ibn Abdulaziz namozni kechiktirdi va Urva ibn Zubayr uning oldiga kirib, unga xabar berdiki, bir kuni Mugʻira ibn Shuʼba namozni kechiktirgan, Abu Masʼud al-Ansoriy uning oldiga kirib: «Ey Mugʻira, bu nima? Bilmaysanmi, Jabroil Rasululloh ﷺning oldiga tushib namoz oʻqidi, Rasululloh ﷺ ham oʻqidilar; soʻng u yana oʻqidi, Rasululloh ﷺ ham oʻqidilar; soʻng u yana oʻqidi, Rasululloh ﷺ ham oʻqidilar; soʻng u yana oʻqidi, Rasululloh ﷺ ham oʻqidilar; soʻng u yana oʻqidi, Rasululloh ﷺ ham oʻqidilar; soʻng u: ‹Sen shunga buyurilgansan›, — dedi», — degan edi. (Umar): «Nima gapirayotganingga ishonchli boʻl, ey Urva! Jabroil Rasululloh ﷺga namoz vaqtini belgilab berdimi?» — dedi. U: «Bashir ibn Abu Masʼud otasidan shunday rivoyat qilar edi», — dedi.Ибн Шиҳоб (ривоят қилади): Бир куни Умар ибн Абдулазиз намозни кечиктирди ва Урва ибн Зубайр унинг олдига кириб, унга хабар бердики, бир куни Муғира ибн Шуъба намозни кечиктирган, Абу Масъуд ал-Ансорий унинг олдига кириб: «Эй Муғира, бу нима? Билмайсанми, Жаброил Расулуллоҳ ﷺнинг олдига тушиб намоз ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўқидилар; сўнг у яна ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўқидилар; сўнг у яна ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўқидилар; сўнг у яна ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўқидилар; сўнг у яна ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўқидилар; сўнг у: ‹Сен шунга буюрилгансан›, — деди», — деган эди. (Умар): «Нима гапираётганингга ишончли бўл, эй Урва! Жаброил Расулуллоҳ ﷺга намоз вақтини белгилаб бердими?» — деди. У: «Башир ибн Абу Масъуд отасидан шундай ривоят қилар эди», — деди.

قَالَ عُرْوَةُ : وَلَقَدْ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ فِي حُجْرَتِهَا قَبْلَ أَنْ تَظْهَرَ "

Urva aytdi: Menga Oisha aytdiki, Rasululloh ﷺ asr namozini quyosh hali uning xonasida (nuri) turgan, hali (devor ustiga) koʻtarilmagan paytda oʻqir edilar.Урва айтди: Менга Оиша айтдики, Расулуллоҳ ﷺ аср намозини қуёш ҳали унинг хонасида (нури) турган, ҳали (девор устига) кўтарилмаган пайтда ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحاقَ، قَالَ : وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَدِمَهَا قَالَ أَبُو مُحَمَّد : يَعْنِي الْمَدِينَةَ إِنَّمَا يُجْتَمَعُ إِلَيْهِ بِالصَّلَاةِ لِحِينِ مَوَاقِيتِهَا بِغَيْرِ دَعْوَةٍ، فَهَمَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَجْعَلَ بُوقًا كَبُوقِ الْيَهُودِ الَّذِينَ يَدْعُونَ بِهِ لِصَلَاتِهِمْ، ثُمَّ كَرِهَهُ، ثُمَّ أَمَرَ بِالنَّاقُوسِ فَنُحِتَ لِيُضْرَبَ بِهِ لِلْمُسْلِمِينَ إِلَى الصَّلَاةِ، فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ رَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ، أَخُو الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ، فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهُ طَافَ بِيَ اللَّيْلَةَ طَائِفٌ : مَرَّ بِي رَجُلٌ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَخْضَرَانِ يَحْمِلُ نَاقُوسًا فِي يَدِهِ، فَقُلْتُ : يَا عَبْدَ اللَّهِ، أَتَبِيعُ هَذَا النَّاقُوسَ؟ فَقَالَ : وَمَا تَصْنَعُ بِهِ؟ قُلْتُ : نَدْعُو بِهِ إِلَى الصَّلَاةِ. قَالَ : أَفَلَا أَدُلُّكَ عَلَى خَيْرٍ مِنْ ذَلِكَ؟ قُلْتُ : وَمَا هُوَ؟ قَالَ : تَقُولُ : اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ. ثُمَّ اسْتَأْخَرَ غَيْرَ كَثِيرٍ، ثُمَّ قَالَ مِثْلَ مَا قَالَ، وَجَعَلَهَا وِتْرًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ : قَدْ قَامَتْ الصَّلَاةُ، قَدْ قَامَتْ الصَّلَاةُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ. فَلَمَّا خُبِّرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِنَّهَا لَرُؤْيَا حَقٌّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، فَقُمْ مَعَ بِلَالٍ فَأَلْقِهَا عَلَيْهِ، فَإِنَّهُ أَنْدَى صَوْتًا مِنْكَ. فَلَمَّا أَذَّنَ بِلَالٌ، سَمِعَهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَقَالَ : وَهُوَ فِي بَيْتِهِ، فَخَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَجُرُّ إِزَارَهُ وَهُوَ يَقُولُ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ مَا رَأَى. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَلِلَّهِ الْحَمْدُ، فَذَاكَ أَثْبَتُ " . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ : حَدَّثَنِيهِ سَلَمَةُ ، قَالَ : حَدَّثَنِيهِ مًحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، بِهَذَا الْحَدِيثِ. أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ ، قَالَ : حَدَّثَنَا أَبِي ، عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ ، قَالَ : لَمَّا أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاقُوسِ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ

Muhammad ibn Ishoq aytdi: Rasululloh ﷺ u yerga kelganlarida — Abu Muhammad: yaʼni Madinani (nazarda tutadi), — dedi — odamlar hech qanday chaqiruvsiz, namoz vaqtlari kirganida u zotning huzuriga yigʻilar edilar. Rasululloh ﷺ yahudiylar oʻz namozlariga chaqiradigan burgʻuga oʻxshash burgʻu qilishni koʻngillariga tugdilar, soʻng buni yoqtirmadilar. Keyin musulmonlarni namozga chaqirish uchun urilsin, deb qoʻngʻiroq (yasashga) buyurdilar va u yoʻnildi. Ular shu holatda turganlarida, al-Horis ibn al-Xazrajning ogʻa-inisi Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbihi (tush) koʻrdi va Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Rasululloh, bu kecha mening atrofimda bir kelib-ketuvchi aylandi: yonimdan ustida ikkita yashil kiyimi bor, qoʻlida qoʻngʻiroq koʻtarib olgan bir kishi oʻtdi. Men: ‹Ey Abdulloh, bu qoʻngʻiroqni sotasanmi?› — dedim. U: ‹Uni nima qilasan?› — dedi. Men: ‹Uning bilan namozga chaqiramiz›, — dedim. U: ‹Senga bundan koʻra yaxshiroq narsani koʻrsatmaymi?› — dedi. Men: ‹U nima?› — dedim. U: ‹Sen: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh, deysan›, — dedi. Soʻng u koʻp emas, bir oz chetga oʻtdi, keyin aytgan soʻzining oʻxshashini aytdi va uni toq qildi, faqat: ‹Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh›, — deb (qoʻshdi)», — dedi. Bu Rasululloh ﷺga xabar qilinganida, u zot: «Albatta, bu — chin tush, inshaalloh. Bilol bilan tur-da, uni unga oʻrgat, chunki uning ovozi sendan jarangdorroqdir», — dedilar. Bilol azon aytganida, uni uyida boʻlgan Umar ibn al-Xattob eshitib qoldi va izorini sudragan holda Rasululloh ﷺning oldiga chiqib: «Ey Allohning Nabiysi, seni haq (din) bilan yuborgan Zotga qasamki, men ham u koʻrgan narsaning oʻxshashini koʻrgan edim», — dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh uchun hamd boʻlsin, bu yanada mustahkamroqdir», — dedilar. Muhammad ibn Humayd aytdi: Buni menga Salama aytib berdi. U: Buni menga Muhammad ibn Ishoq aytib berdi, dedi. U: Menga bu hadisni Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Horis at-Taymiy Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbihidan, u otasidan (rivoyat qilib) aytib berdi, dedi. Muhammad ibn Yahyo xabar berdi: Yaʼqub ibn Ibrohim ibn Saʼd bizga aytib berdi: Otam menga Ibn Ishoqdan aytib berdi: Menga Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Horis at-Taymiy Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbihidan aytib berdi: Menga otam Abdulloh ibn Zayd aytib berdi. U: Rasululloh ﷺ qoʻngʻiroqqa buyurganlarida... — deb, shunga oʻxshashini zikr qildi.Муҳаммад ибн Ишоқ айтди: Расулуллоҳ ﷺ у ерга келганларида — Абу Муҳаммад: яъни Мадинани (назарда тутади), — деди — одамлар ҳеч қандай чақирувсиз, намоз вақтлари кирганида у зотнинг ҳузурига йиғилар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ яҳудийлар ўз намозларига чақирадиган бурғуга ўхшаш бурғу қилишни кўнгилларига тугдилар, сўнг буни ёқтирмадилар. Кейин мусулмонларни намозга чақириш учун урилсин, деб қўнғироқ (ясашга) буюрдилар ва у йўнилди. Улар шу ҳолатда турганларида, ал-Ҳорис ибн ал-Хазражнинг оға-иниси Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳи (туш) кўрди ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Расулуллоҳ, бу кеча менинг атрофимда бир келиб-кетувчи айланди: ёнимдан устида иккита яшил кийими бор, қўлида қўнғироқ кўтариб олган бир киши ўтди. Мен: ‹Эй Абдуллоҳ, бу қўнғироқни сотасанми?› — дедим. У: ‹Уни нима қиласан?› — деди. Мен: ‹Унинг билан намозга чақирамиз›, — дедим. У: ‹Сенга бундан кўра яхшироқ нарсани кўрсатмайми?› — деди. Мен: ‹У нима?› — дедим. У: ‹Сен: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ, дейсан›, — деди. Сўнг у кўп эмас, бир оз четга ўтди, кейин айтган сўзининг ўхшашини айтди ва уни тоқ қилди, фақат: ‹Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ›, — деб (қўшди)», — деди. Бу Расулуллоҳ ﷺга хабар қилинганида, у зот: «Албатта, бу — чин туш, иншааллоҳ. Билол билан тур-да, уни унга ўргат, чунки унинг овози сендан жарангдорроқдир», — дедилар. Билол азон айтганида, уни уйида бўлган Умар ибн ал-Хаттоб эшитиб қолди ва изорини судраган ҳолда Расулуллоҳ ﷺнинг олдига чиқиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, сени ҳақ (дин) билан юборган Зотга қасамки, мен ҳам у кўрган нарсанинг ўхшашини кўрган эдим», — деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ учун ҳамд бўлсин, бу янада мустаҳкамроқдир», — дедилар. Муҳаммад ибн Ҳумайд айтди: Буни менга Салама айтиб берди. У: Буни менга Муҳаммад ибн Ишоқ айтиб берди, деди. У: Менга бу ҳадисни Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймий Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳидан, у отасидан (ривоят қилиб) айтиб берди, деди. Муҳаммад ибн Яҳё хабар берди: Яъқуб ибн Иброҳим ибн Саъд бизга айтиб берди: Отам менга Ибн Ишоқдан айтиб берди: Менга Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймий Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳидан айтиб берди: Менга отам Абдуллоҳ ибн Зайд айтиб берди. У: Расулуллоҳ ﷺ қўнғироққа буюрганларида... — деб, шунга ўхшашини зикр қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، يَرْفَعُهُ قَالَ : " إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ "

Solim otasidan, uni marfuʼ qilib rivoyat qildi: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichinglar».Солим отасидан, уни марфуъ қилиб ривоят қилди: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичинглар».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ ، أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، وَعَنْ الْقَاسِمِ ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : كَانَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُؤَذِّنَانِ : بِلَالٌ وَابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا أَذَانَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ " . فَقَالَ الْقَاسِمُ : وَمَا كَانَ بَيْنَهُمَا إِلَّا أَنْ يَنْزِلَ هَذَا، وَيَرْقَى هَذَا

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Nabiy ﷺning ikkita muazzini bor edi — Bilol va Ibn Ummu Maktum. Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi. Bas, Ibn Ummu Maktumning azonini eshitgunlaringizcha yeb-ichaveringlar», — dedilar. Qosim: «Ularning ikkovi orasida shu (qadargina vaqt) boʻlardi: biri (minoradan) tushar, ikkinchisi koʻtarilardi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Набий ﷺнинг иккита муаззини бор эди — Билол ва Ибн Умму Мактум. Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади. Бас, Ибн Умму Мактумнинг азонини эшитгунларингизча еб-ичаверинглар», — дедилар. Қосим: «Уларнинг иккови орасида шу (қадаргина вақт) бўларди: бири (минорадан) тушар, иккинчиси кўтариларди», — деди.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ بْنِ فَارِسٍ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ الْمُؤَذِّنِ، أَنَّ " سَعْدًا كَانَ يُؤَذِّنُ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "، قَالَ حَفْصٌ : حَدَّثَنِي أَهْلِي ، أَنَّ بِلَالًا أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُؤْذِنُهُ لِصَلَاةِ الْفَجْرِ، فَقَالُوا : إِنَّهُ نَائِمٌ، " فَنَادَى بِلَالٌ بِأَعْلَى صَوْتِهِ : الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ، فَأُقِرَّتْ فِي أَذَانِ صَلَاةِ الْفَجْرِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : يُقَالُ : سَعْدٌ الْقَرَظُ

Az-Zuhriy Hafs ibn Umar ibn Saʼd al-Muazzindan (rivoyat qilishicha), Saʼd Rasululloh ﷺning masjidida azon aytar edi. Hafs aytdi: Menga ahlim aytib berdiki, Bilol Rasululloh ﷺni bomdod namoziga chaqirgani keldi. Shunda: «U zot uxlab yotibdilar», — dedilar. Bilol ovozining boricha: «As-solatu xayrun minan-navm», — deb nido qildi va bu bomdod namozining azonida qoldirildi. Abu Muhammad aytdi: Unga Saʼd al-Qaraz deyiladi.Аз-Зуҳрий Ҳафс ибн Умар ибн Саъд ал-Муаззиндан (ривоят қилишича), Саъд Расулуллоҳ ﷺнинг масжидида азон айтар эди. Ҳафс айтди: Менга аҳлим айтиб бердики, Билол Расулуллоҳ ﷺни бомдод намозига чақиргани келди. Шунда: «У зот ухлаб ётибдилар», — дедилар. Билол овозининг борича: «Ас-солату хайрун минан-навм», — деб нидо қилди ва бу бомдод намозининг азонида қолдирилди. Абу Муҳаммад айтди: Унга Саъд ал-Қараз дейилади.

أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ ، عَنْ مُسْلِمٍ أَبِي الْمُثَنَّى ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّهُ قَالَ : " كَانَ الْأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثْنَى مَثْنَى، وَالْإِقَامَةُ مَرَّةً، غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَالَ : قَدْ قَامَتْ الصَّلَاةُ، قَالَهَا مَرَّتَيْنِ : فَإِذَا سَمِعْنَا الْإِقَامَةَ، تَوَضَّأَ أَحَدُنَا وَخَرَجَ "

Ibn Umar aytdi: «Rasululloh ﷺ davrida azon ikki martadan, iqomat esa bir martadan (aytilar) edi; faqat u ‹Qad qomatis-salah› deganida, buni ikki marta aytar edi. Biz iqomatni eshitsak, birimiz tahorat qilib chiqar edi».Ибн Умар айтди: «Расулуллоҳ ﷺ даврида азон икки мартадан, иқомат эса бир мартадан (айтилар) эди; фақат у ‹Қад қоматис-салаҳ› деганида, буни икки марта айтар эди. Биз иқоматни эшитсак, биримиз таҳорат қилиб чиқар эди».

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، وَعَفَّانُ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " أُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol azonni juft (ikki marta), iqomatni toq (bir marta) aytishga buyurildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол азонни жуфт (икки марта), иқоматни тоқ (бир марта) айтишга буюрилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ عَطِيَّةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " أُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ، وَيُوتِرَ الْإِقَامَةَ إِلَّا الْإِقَامَةَ " . أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، نَحْوَهُ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol azonni juft (ikki marta), iqomatni esa toq (bir marta) — ‹Qad qomatis-salah›dan boshqa — aytishga buyurildi. Muhammad ibn Yusuf Sufyondan, u Xoliddan, u Abu Qilobadan, u Anasdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол азонни жуфт (икки марта), иқоматни эса тоқ (бир марта) — ‹Қад қоматис-салаҳ›дан бошқа — айтишга буюрилди. Муҳаммад ибн Юсуф Суфёндан, у Холиддан, у Абу Қилобадан, у Анасдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ هَمَّامٍ ، عَنْ عَامِرٍ الْأَحْوَلِ ، عَنْ مَكْحُولٍ ، عَنْ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ نَحْوًا مِنْ عِشْرِينَ رَجُلًا فَأَذَّنُوا، فَأَعْجَبَهُ صَوْتُ أَبِي مَحْذُورَةَ، فَعَلَّمَهُ الْأَذَانَ : اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَه إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَالْإِقَامَةَ مَثْنَى مَثْنَى "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ yigirmaga yaqin kishiga buyurdilar va ular azon aytdilar. U zotga Abu Mahzuraning ovozi maʼqul boʻldi va unga azonni oʻrgatdilar: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh». Iqomatni esa ikki martadan (oʻrgatdilar).Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ йигирмага яқин кишига буюрдилар ва улар азон айтдилар. У зотга Абу Маҳзуранинг овози маъқул бўлди ва унга азонни ўргатдилар: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ». Иқоматни эса икки мартадан (ўргатдилар).

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، وَحَجَّاجُ بْنُ الْمِنْهَالِ ، قَالَا : حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ الْأَحْوَلُ ، قَالَ حَجَّاجٌ فِي حَدِيثِهِ : عَامِرُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ ، قَالَ : حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ ، أَنَّ ابْنَ مُحَيْرِيزٍ حَدَّثَهُ، أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ حَدَّثَهُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَلَّمَهُ الْأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً، وَالْإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً "

Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga azonni oʻn toʻqqiz kalima, iqomatni oʻn yetti kalima qilib oʻrgatdilar.Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга азонни ўн тўққиз калима, иқоматни ўн етти калима қилиб ўргатдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ ، عَنْ أَبِيهِ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، أَنَّهُ رَأَى بِلَالًا أَذَّنَ، قَالَ : " فَجَعَلْتُ أَتَتَبَّعُ فَاهُ هَهُنَا وَهَهُنَا بِالْأَذَانِ "

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u Bilolning azon aytganini koʻrgan. U aytdi: «Men azonda uning ogʻzini u yoqqa, bu yoqqa (burilgan sari) kuzatib turdim».Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у Билолнинг азон айтганини кўрган. У айтди: «Мен азонда унинг оғзини у ёққа, бу ёққа (бурилган сари) кузатиб турдим».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ ، عَنْ حَجَّاجٍ ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ بِلَالًا " رَكَزَ الْعَنَزَةَ، ثُمَّ أَذَّنَ، وَوَضَعَ أُصْبُعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ فَرَأَيْتُهُ يَدُورُ فِي أَذَانِهِ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : حَدِيثُ الثَّوْرِيِّ أَصَحُّ

Abu Juhayfadan rivoyat qilinishicha, Bilol nayzani (yerga) sanchdi, soʻng azon aytdi va ikki barmogʻini quloqlariga qoʻydi. «Men uning azonida (u yon-bu yon) aylanayotganini koʻrdim», — dedi. Abdulloh aytdi: Savriyning hadisi sahihroqdir.Абу Жуҳайфадан ривоят қилинишича, Билол найзани (ерга) санчди, сўнг азон айтди ва икки бармоғини қулоқларига қўйди. «Мен унинг азонида (у ён-бу ён) айланаётганини кўрдим», — деди. Абдуллоҳ айтди: Саврийнинг ҳадиси саҳиҳроқдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، أَنْبَأَنَا مُوسَى هُوَ ابْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمِ بْنُ دِينَارٍ ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " ثِنْتَانِ لَا تُرَدَّانِ أَوْ قَلَّ : مَا تُرَدَّانِ : الدُّعَاءُ عِنْدَ النِّدَاءِ، وَعِنْدَ الْبَأْسِ حِينَ يُلْحِمُ بَعْضُهُ بَعْضًا "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki (duo) qaytarilmaydi, yoki: kam qaytariladi — azon paytidagi duo va jang qizib, (askarlar) bir-biriga qovushgan paytdagi (duo)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки (дуо) қайтарилмайди, ёки: кам қайтарилади — азон пайтидаги дуо ва жанг қизиб, (аскарлар) бир-бирига қовушган пайтдаги (дуо)», — дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَنْبَأنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، قَالَ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا سَمِعْتُمْ الْمُؤَذِّنَ، فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muazzinni eshitsangiz, u aytganidek ayting», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муаззинни эшитсангиз, у айтганидек айтинг», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ قَالَ : دَخَلْنَا عَلَى مُعَاوِيَةَ فَنَادَى الْمُنَادِي، فَقَالَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، قَالَ : أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَه إِلَّا اللَّهُ، قَالَ : وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، قَالَ : أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، قَالَ : وَأَنَا أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ "

Iso ibn Talha aytdi: Biz Muoviyaning oldiga kirdik. Shunda muazzin nido qilib: «Allohu akbar, Allohu akbar», — dedi. Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», — dedi. U: «Ashhadu an lo ilaha illalloh», — dedi. Muoviya: «Va ana ashhadu an lo ilaha illalloh», — dedi. U: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh», — dedi. Muoviya: «Va ana ashhadu anna Muhammadan rasululloh», — dedi.Исо ибн Талҳа айтди: Биз Муовиянинг олдига кирдик. Шунда муаззин нидо қилиб: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», — деди. Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», — деди. У: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», — деди. Муовия: «Ва ана ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», — деди. У: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», — деди. Муовия: «Ва ана ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», — деди.

قَالَ يَحْيَى : وَأَخْبَرَنِي بَعْضُ أَصْحَابِنَا، أَنَّهُ لَمَّا قَالَ : حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، قَالَ : " لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ " ، ثُمَّ قَالَ مُعَاوِيَةُ : هَكَذَا سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ يَقُولُ هَذَا

Yahyo aytdi: Menga baʼzi ashoblarimiz xabar berdiki, u (muazzin) «Hayya alas-salah» deganida, u: «Lo havla va lo quvvata illa billah», — dedi. Soʻng Muoviya: «Men Nabiyingizning shunday deganlarini eshitganman», — dedi.Яҳё айтди: Менга баъзи ашобларимиз хабар бердики, у (муаззин) «Ҳайя алас-салаҳ» деганида, у: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», — деди. Сўнг Муовия: «Мен Набийингизнинг шундай деганларини эшитганман», — деди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ سَمِعَ الْمُؤَذِّنَ قَالَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : " اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ : أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ. فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ. فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ : أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَقَالَ مُعَاوِيَةُ : أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ : حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، فَقَالَ : لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ. فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ : حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ. فَقَالَ : لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ. فَقَالَ الْمُؤَذِّنُ : اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ. فَقَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ. ثُمَّ قَالَ : هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Muoviya muazzinning: «Allohu akbar, Allohu akbar», — deganini eshitdi. Shunda Muoviya: «Allohu akbar, Allohu akbar», — dedi. Muazzin: «Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh», — dedi. Muoviya: «Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh», — dedi. Muazzin: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh», — dedi. Muoviya: «Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh», — dedi. Muazzin: «Hayya alas-salah, hayya alas-salah», — dedi. U: «Lo havla va lo quvvata illa billah», — dedi. Muazzin: «Hayya alal-falah, hayya alal-falah», — dedi. U: «Lo havla va lo quvvata illa billah», — dedi. Muazzin: «Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh», — dedi. U: «Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh», — dedi. Soʻng u: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilgan edilar», — dedi.Муовия муаззиннинг: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», — деганини эшитди. Шунда Муовия: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», — деди. Муаззин: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», — деди. Муовия: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ», — деди. Муаззин: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», — деди. Муовия: «Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», — деди. Муаззин: «Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ», — деди. У: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», — деди. Муаззин: «Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ», — деди. У: «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ», — деди. Муаззин: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ», — деди. У: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ», — деди. Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилган эдилар», — деди.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، أَنَّهُ قَالَ : " إِذَا نُودِيَ بِالصَّلَاةِ، أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ لَهُ ضُرَاطٌ حَتَّى لَا يَسْمَعَ الْأَذَانَ، فَإِذَا قُضِيَ الْأَذَانُ، أَقْبَلَ، وَإِذَا ثُوِّبَ، أَدْبَرَ، فَإِذَا قُضِيَ التَّثْوِيبُ، أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطِرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَنَفْسِهِ، فَيَقُولُ : اذْكُرْ كَذَا وَكَذَا، لِمَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ قَبْلَ ذَلِكَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : ثُوِّبَ : يَعْنِي : أُقِيمَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Namozga nido qilinsa, shayton azonni eshitmaslik uchun yel chiqargan holda orqasiga qochadi. Azon tugagach, keladi; iqomat aytilsa, yana orqasiga qochadi. Iqomat tugagach, kishi bilan uning koʻngli orasiga suqilib kelib: ‹Falon narsani esla, falon narsani esla›, — deb, u ilgari eslamagan narsalarni (eslata boshlaydi)», — dedilar. Abu Muhammad aytdi: «Suvviba» — yaʼni iqomat aytildi (demakdir).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Намозга нидо қилинса, шайтон азонни эшитмаслик учун ел чиқарган ҳолда орқасига қочади. Азон тугагач, келади; иқомат айтилса, яна орқасига қочади. Иқомат тугагач, киши билан унинг кўнгли орасига суқилиб келиб: ‹Фалон нарсани эсла, фалон нарсани эсла›, — деб, у илгари эсламаган нарсаларни (эслата бошлайди)», — дедилар. Абу Муҳаммад айтди: «Суввиба» — яъни иқомат айтилди (демакдир).

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ الْمُحَارِبِيِّ ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ رَأَى رَجُلًا خَرَجَ مِنْ الْمَسْجِدِ بَعْدَ مَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ، فَقَالَ : " أَمَّا هَذَا، فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Abush-Shaʼso al-Muhoribiydan rivoyat qilinishicha, Abu Hurayra muazzin azon aytganidan keyin masjiddan chiqib ketayotgan bir kishini koʻrdi-da: «Bunisi esa, Abul-Qosim ﷺga osiy boʻlibdi», — dedi.Абуш-Шаъсо ал-Муҳорибийдан ривоят қилинишича, Абу Ҳурайра муаззин азон айтганидан кейин масжиддан чиқиб кетаётган бир кишини кўрди-да: «Буниси эса, Абул-Қосим ﷺга осий бўлибди», — деди.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، أَنْبأَنَا شُعَيْبٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " خَرَجَ حِينَ زَاغَتْ الشَّمْسُ، فَصَلَّى بِهِمْ صَلَاةَ الظُّهْرِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ quyosh ogʻgan paytda chiqib, ularga peshin namozini oʻqib berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қуёш оғган пайтда чиқиб, уларга пешин намозини ўқиб бердилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا بِالصَّلَاةِ، فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : هَذَا عِنْدِي عَلَى التَّأْخِيرِ إِذَا تَأَذَّوْا بِالْحَرِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Issiq qattiq boʻlsa, namozni salqin tushirib oʻqinglar, chunki issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Bu mening nazdimda, issiqdan aziyat chekkanlarida kechiktirish (maʼnosi)dadir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иссиқ қаттиқ бўлса, намозни салқин тушириб ўқинглар, чунки иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Бу менинг наздимда, иссиқдан азият чекканларида кечиктириш (маъноси)дадир.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يُصَلِّي الْعَصْرَ، ثُمَّ يَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى الْعَوَالِي فَيَأْتِيهَا وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqir edilar, soʻng boruvchi Avoliyga borar va quyosh hali baland turgan holda unga yetib borar edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқир эдилар, сўнг борувчи Аволийга борар ва қуёш ҳали баланд турган ҳолда унга етиб борар эди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ هُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْمَغْرِبَ سَاعَةَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ إِذَا غَابَ حَاجِبُهَا "

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ shom namozini quyosh botgan, uning yuqori chekkasi gʻoyib boʻlgan onida oʻqir edilar.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ шом намозини қуёш ботган, унинг юқори чеккаси ғойиб бўлган онида ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ الْعَوَّامِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ ، عَنْ الْعَبَّاسِ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا تَزَالُ أُمَّتِي بِخَيْرٍ مَا لَمْ يَنْتَظِرُوا بِالْمَغْرِبِ اشْتِبَاكَ النُّجُومِ "

Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ummatim shom (namozi)da yulduzlar bir-biriga qovushishini kutib turmas ekan, yaxshilik uzra qolaveradi», dedilar.Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Умматим шом (намози)да юлдузлар бир-бирига қовушишини кутиб турмас экан, яхшилик узра қолаверади», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ، قَالَ : وَاللَّهِ إِنِّي لَأَعْلَمُ النَّاسِ بِوَقْتِ هَذِهِ الصَّلَاةِ يَعْنِي : صَلَاةَ الْعِشَاءِ ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّيهَا لِسُقُوطِ الْقَمَرِ لِثَالِثَةٍ " . قَالَ يَحْيَى : أَمْلاهُ عَلَيْنَا مِنْ كِتَابِهِ عَنْ بَشِيرِ بْنِ ثَابِتٍ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu) aytdi: «Allohga qasamki, men bu namozning, yaʼni xufton namozining vaqtini odamlar ichida eng yaxshi bilaman. Rasululloh ﷺ uni oyning uchinchi kechasida oy botadigan paytda oʻqir edilar». Yahyo aytdi: Buni bizga oʻz kitobidan Bashir ibn Sobitdan (rivoyat qilib) yozdirdi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу) айтди: «Аллоҳга қасамки, мен бу намознинг, яъни хуфтон намозининг вақтини одамлар ичида энг яхши биламан. Расулуллоҳ ﷺ уни ойнинг учинчи кечасида ой ботадиган пайтда ўқир эдилар». Яҳё айтди: Буни бизга ўз китобидан Башир ибн Собитдан (ривоят қилиб) ёздирди.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، وَعَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ ، قَالَا : حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " أَخَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْعِشَاءِ ذَاتَ لَيْلَةٍ حَتَّى كَادَ أَنْ يَذْهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ أَوْ قَرِيبُهُ، فَجَاءَ وَفِي النَّاسُ رُقَّدٌ، وَهُمْ عِزُونَ، وَهُمْ حِلَقٌ، فَغَضِبَ، فَقَالَ : " لَوْ أَنَّ رَجُلًا نَدَى النَّاسَ وَقَالَ عَمْرٌو : نَدَبَ النَّاسَ إِلَى عَرْقٍ أَوْ مِرْمَاتَيْنِ، لَأَجَابُوا إِلَيْهِ، وَهُمْ يَتَخَلَّفُونَ عَنْ هَذِهِ الصَّلَاةِ، لَهَمَمْتُ أَنْ آمُرَ رَجُلًا لِيُصَلِّيَ بِالنَّاسِ، ثُمَّ أَتَخَلَّفَ عَلَى أَهْلِ هَذِهِ الدُّورِ الَّذِينَ يَتَخَلَّفُونَ عَنْ هَذِهِ الصَّلَاةِ، فَأُضْرِمَهَا عَلَيْهِمْ بِالنِّيرَانِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kecha xufton namozini kechaning uchdan biri oʻtay deb qolgunicha, yoki shunga yaqin (paytgacha) kechiktirdilar. Soʻng chiqib keldilar; odamlar orasida uxlab yotganlari bor, ular guruh-guruh, halqa-halqa boʻlib (oʻtirar edilar). U zot gʻazablanib: «Agar bir kishi odamlarni bir boʻlak suyakka yoki ikki tuyoqqa chaqirsa — Amr: odamlarni daʼvat qilsa, dedi — ular albatta unga javob berardilar; bu namozdan esa qolib ketyaptilar. Men bir kishiga odamlarga imomlik qilishni buyurib, soʻng oʻzim bu namozdan qolib ketayotgan uylar ahlining ortidan borib, ustlariga olov yoqib yuborishni koʻnglimga tugdim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кеча хуфтон намозини кечанинг учдан бири ўтай деб қолгунича, ёки шунга яқин (пайтгача) кечиктирдилар. Сўнг чиқиб келдилар; одамлар орасида ухлаб ётганлари бор, улар гуруҳ-гуруҳ, ҳалқа-ҳалқа бўлиб (ўтирар эдилар). У зот ғазабланиб: «Агар бир киши одамларни бир бўлак суякка ёки икки туёққа чақирса — Амр: одамларни даъват қилса, деди — улар албатта унга жавоб берардилар; бу намоздан эса қолиб кетяптилар. Мен бир кишига одамларга имомлик қилишни буюриб, сўнг ўзим бу намоздан қолиб кетаётган уйлар аҳлининг ортидан бориб, устларига олов ёқиб юборишни кўнглимга тугдим», — дедилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : أَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْعِشَاءِ حَتَّى نَادَاهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : قَدْ نَامَ النِّسَاءُ وَالصِّبْيَانُ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : " إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ يُصَلِّي هَذِهِ الصَّلَاةَ غَيْرَكُمْ ". وَلَمْ يَكُنْ أَحَدٌ يُصَلِّي يَوْمَئِذٍ غَيْرَ أَهْلِ الْمَدِينَةِ

Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ xufton namozini Umar ibn al-Xattob: «Ayollar va bolalar uxlab qoldi», — deb nido qilgunicha kechiktirdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ chiqib: «Yer ahlidan bu namozni sizlardan boshqa hech kim oʻqiyotgani yoʻq», — dedilar. Oʻsha kunlarda Madina ahlidan boshqa hech kim namoz oʻqimas edi.Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини Умар ибн ал-Хаттоб: «Аёллар ва болалар ухлаб қолди», — деб нидо қилгунича кечиктирдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ чиқиб: «Ер аҳлидан бу намозни сизлардан бошқа ҳеч ким ўқиётгани йўқ», — дедилар. Ўша кунларда Мадина аҳлидан бошқа ҳеч ким намоз ўқимас эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ ، أَنْبأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَنْبأَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ حَكِيمٍ ، أَنَّ أُمَّ كُلْثُومٍ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ أَخْبَرَتْهُ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : أَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ حَتَّى ذَهَبَتْ عَامَّةُ اللَّيْلِ وَرَقَدَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ، فَصَلَّاهَا، فَقَالَ : " إِنَّهَا لَوَقْتُهَا، لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي "

Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ bir kecha kechaning koʻp qismi oʻtib, masjid ahli uxlab qolgunicha (xuftonni) kechiktirdilar. Soʻng chiqib, uni oʻqidilar va: «Agar ummatimga mashaqqat boʻlishidan (qoʻrqmaganimda), albatta bu uning (asl) vaqtidir», — dedilar.Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кеча кечанинг кўп қисми ўтиб, масжид аҳли ухлаб қолгунича (хуфтонни) кечиктирдилар. Сўнг чиқиб, уни ўқидилар ва: «Агар умматимга машаққат бўлишидан (қўрқмаганимда), албатта бу унинг (асл) вақтидир», — дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ ، أَنْبأَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرٍو ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَّرَ الصَّلَاةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ، فَقِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، الصَّلَاةَ، نَامَ النِّسَاءُ وَالْوِلْدَانُ، فَخَرَجَ وَهُوَ يَمْسَحُ الْمَاءَ عَنْ شِقِّهِ، وَهُوَ يَقُولُ : " هُوَ الْوَقْتُ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي "

Ibn Abbosdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kecha namozni kechiktirdilar. Shunda: «Ey Rasululloh, namoz! Ayollar va bolalar uxlab qoldi», — deyildi. U zot yonlaridagi suvni artgan holda chiqib keldilar va: «Agar ummatimga mashaqqat boʻlishidan (qoʻrqmaganimda), (asl) vaqt shudir», — der edilar.Ибн Аббосдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кеча намозни кечиктирдилар. Шунда: «Эй Расулуллоҳ, намоз! Аёллар ва болалар ухлаб қолди», — дейилди. У зот ёнларидаги сувни артган ҳолда чиқиб келдилар ва: «Агар умматимга машаққат бўлишидан (қўрқмаганимда), (асл) вақт шудир», — дер эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كُنَّ نِسَاءُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّينَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْفَجْرَ، ثُمَّ يَرْجِعْنَ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ قَبْلَ أَنْ يُعْرَفْنَ "

Oisha aytdi: «Nabiy ﷺning ayollari u zot bilan birga bomdodni oʻqir, soʻngra tanilishlaridan oldin choyshablariga oʻralgan holda qaytar edilar».Оиша айтди: «Набий ﷺнинг аёллари у зот билан бирга бомдодни ўқир, сўнгра танилишларидан олдин чойшабларига ўралган ҳолда қайтар эдилар».

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أَسْفِرُوا بِصَلَاةِ الصُّبْحِ، فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ "

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bomdod namozini tong yorishganida oʻqinglar, zero bu savobning kattaroq boʻlishidir», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бомдод намозини тонг ёришганида ўқинглар, зеро бу савобнинг каттароқ бўлишидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَوِّرُوا بِصَلَاةِ الْفَجْرِ، فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ " . أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، نَحْوَهُ، أَوْ : " أَسْفِرُوا "

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Bomdod namozini yorugʻlikda oʻqinglar, zero bu savobning kattaroq boʻlishidir», — dedilar. Abu Nuʼaym Sufyondan, u Ibn Ajlondan shunga oʻxshashini, yoki: «Tong yorishganida oʻqinglar», (deb rivoyat qildi).Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод намозини ёруғликда ўқинглар, зеро бу савобнинг каттароқ бўлишидир», — дедилар. Абу Нуъайм Суфёндан, у Ибн Ажлондан шунга ўхшашини, ёки: «Тонг ёришганида ўқинглар», (деб ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ أَدْرَكَ مِنْ صَلَاةٍ رَكْعَةً فَقَدْ أَدْرَكَهَا " . أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، بِمِثْلِهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim namozdan bir rakaatga yetishib olsa, unga yetishibdi», dedilar. Muhammad ibn Yusuf Ibn Uyaynadan, u az-Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким намоздан бир ракаатга етишиб олса, унга етишибди», дедилар. Муҳаммад ибн Юсуф Ибн Уяйнадан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ ، وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ ، وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ يُحَدِّثُونَهُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ أَدْرَكَ مِنْ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ، فَقَدْ أَدْرَكَهَا، وَمَنْ أَدْرَكَ مِنْ الْعَصْرِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ، فَقَدْ أَدْرَكَهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quyosh chiqishidan avval bomdoddan bir rakaatga yetishsa, unga yetishibdi. Kim quyosh botishidan avval asrdan bir rakaatga yetishsa, unga yetishibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қуёш чиқишидан аввал бомдоддан бир ракаатга етишса, унга етишибди. Ким қуёш ботишидан аввал асрдан бир ракаатга етишса, унга етишибди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ الْحُمَيْدِيُّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا رَأَيْتُمْ الرَّجُلَ يَعْتَادُ الْمَسْجِدَ، فَاشْهَدُوا لَهُ بِالْإِيمَانِ، فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ : # إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ سورة التوبة آية 18 # "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir kishining masjidga (doimiy) qatnab turganini koʻrsangiz, uning iymoniga guvohlik beringlar. Chunki Alloh: {Allohning masjidlarini faqat Allohga iymon keltirgan kishilargina obod qiladilar}, — deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир кишининг масжидга (доимий) қатнаб турганини кўрсангиз, унинг иймонига гувоҳлик беринглар. Чунки Аллоҳ: {Аллоҳнинг масжидларини фақат Аллоҳга иймон келтирган кишиларгина обод қиладилар}, — дейди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي سَهْلٍ . ح قَالَ : أَنْبأَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ ، عَنْ عُثْمَانَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ، كَانَ كَقِيَامِ نِصْفِ لَيْلَةٍ، وَمَنْ صَلَّى الْفَجْرَ فِي جَمَاعَةٍ كَانَ كَقِيَامِ لَيْلَةٍ "

Usmon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim xufton namozini jamoat bilan oʻqisa, u kechaning yarmini (ibodat bilan) tirik oʻtkazgan kabi boʻladi; kim bomdodni jamoat bilan oʻqisa, u butun kechani (ibodat bilan) tirik oʻtkazgan kabi boʻladi», — dedilar.Усмон (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хуфтон намозини жамоат билан ўқиса, у кечанинг ярмини (ибодат билан) тирик ўтказган каби бўлади; ким бомдодни жамоат билан ўқиса, у бутун кечани (ибодат билан) тирик ўтказган каби бўлади», — дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : الْوَلِيدُ بْنُ عَيْزَارٍ أَخْبَرَنِي، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ ، يَقُولُ : حَدَّثَنِي صَاحِبُ هَذِهِ الدَّارِ، وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى دَارِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ أَوْ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ؟ قَالَ : " الصَّلَاةُ عَلَى مِيقَاتِهَا "

Abu Amr ash-Shayboniy aytdi: Menga mana shu uyning sohibi — u Abdullohning uyiga qoʻli bilan ishora qildi — aytib berdiki, u Nabiy ﷺdan: «Qaysi amal afzal, yoki Allohga eng sevimli?» — deb soʻradi. U zot: «Namozni oʻz vaqtida (oʻqish)», — dedilar.Абу Амр аш-Шайбоний айтди: Менга мана шу уйнинг соҳиби — у Абдуллоҳнинг уйига қўли билан ишора қилди — айтиб бердики, у Набий ﷺдан: «Қайси амал афзал, ёки Аллоҳга энг севимли?» — деб сўради. У зот: «Намозни ўз вақтида (ўқиш)», — дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ النُّعْمَانِ الْأَنْصَارِيُّ ، حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ الْأَنْصَارِيُّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ كَعْبٍ ، قَالَ : خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ سَبْعَةٌ : مِنَّا ثَلَاثَةٌ مِنْ عَرَبِنَا وَأَرْبَعَةٌ مِنْ مَوَالِينَا أَوْ أَرْبَعَةٌ مِنْ عَرَبِنَا وَثَلَاثَةٌ مِنْ مَوَالِينَا ، قَالَ : فَخَرَجَ عَلَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ بَعْضِ حُجَرِهِ حَتَّى جَلَسَ إِلَيْنَا، فَقَالَ : " مَا يُجْلِسُكُمْ هَهُنَا؟ " قُلْنَا : انْتِظَارُ الصَّلَاةِ، قَالَ : فَنَكَتَ بِإِصْبَعِهِ فِي الْأَرْضِ، وَنَكَسَ سَاعَةً. ثُمَّ رَفَعَ إِلَيْنَا رَأْسَهُ، فَقَالَ : " هَلْ تَدْرُونَ مَا يَقُولُ رَبُّكُمْ؟ "، قَالَ : قُلْنَا : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ : إِنَّهُ يَقُولُ : " مَنْ صَلَّى الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا، فَأَقَامَ حَدَّهَا، كَانَ لَهُ بِهِ عَلَيَّ عَهْدٌ أُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ، وَمَنْ لَمْ يُصَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا، وَلَمْ يُقِمْ حَدَّهَا، لَمْ يَكُنْ لَهُ عِنْدِي عَهْدٌ، إِنْ شِئْتُ أَدْخَلْتُهُ النَّارَ، وَإِنْ شِئْتُ أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ "

Kaʼb (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqdilar, biz masjidda yetti kishi edik: uchtamiz arablarimizdan, toʻrttamiz mavlolarimizdan edi, yoki toʻrttamiz arablarimizdan, uchtamiz mavlolarimizdan edi. U aytdi: Nabiy ﷺ hujralaridan biridan oldimizga chiqib, yonimizga oʻtirdilar va: «Sizlarni bu yerda nima oʻtqazib qoʻydi?» dedilar. Biz: «Namozni kutmoq», dedik. U aytdi: Shunda barmoqlari bilan yerni chizdilar va bir muddat boshlarini egib turdilar. Soʻng boshlarini bizga koʻtarib: «Robbingiz nima demoqda, bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», dedik. U zot: «Albatta, U shunday deydi: ‹Kim namozni oʻz vaqtida oʻqib, uning hadlarini toʻkis ado etsa, uning uchun Mening zimmamda uni jannatga kiritish ahdi bordir. Kim namozni oʻz vaqtida oʻqimasa va uning hadlarini toʻkis ado etmasa, uning uchun Mening huzurimda ahd yoʻqdir: istasam uni doʻzaxga kiritaman, istasam jannatga kiritaman›», dedilar.Каъб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқдилар, биз масжидда етти киши эдик: учтамиз арабларимиздан, тўрттамиз мавлоларимиздан эди, ёки тўрттамиз арабларимиздан, учтамиз мавлоларимиздан эди. У айтди: Набий ﷺ ҳужраларидан биридан олдимизга чиқиб, ёнимизга ўтирдилар ва: «Сизларни бу ерда нима ўтқазиб қўйди?» дедилар. Биз: «Намозни кутмоқ», дедик. У айтди: Шунда бармоқлари билан ерни чиздилар ва бир муддат бошларини эгиб турдилар. Сўнг бошларини бизга кўтариб: «Роббингиз нима демоқда, биласизларми?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», дедик. У зот: «Албатта, У шундай дейди: ‹Ким намозни ўз вақтида ўқиб, унинг ҳадларини тўкис адо этса, унинг учун Менинг зиммамда уни жаннатга киритиш аҳди бордир. Ким намозни ўз вақтида ўқимаса ва унинг ҳадларини тўкис адо этмаса, унинг учун Менинг ҳузуримда аҳд йўқдир: истасам уни дўзахга киритаман, истасам жаннатга киритаман›», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ بُدَيْلٍ ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ : الْبَرَّاءِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ لَهُ : " كَيْفَ أَنْتَ إِذَا بَقِيتَ فِي قَوْمٍ يُؤَخِّرُونَ الصَّلَاةَ عَنْ وَقْتِهَا؟ "، قَالَ : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، قَالَ : " صَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا وَاخْرُجْ، فَإِنْ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ وَأَنْتَ فِي الْمَسْجِدِ فَصَلِّ مَعَهُمْ "

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga: «Namozni oʻz vaqtidan kechiktiradigan qavm ichida qolsang, holing qanday boʻladi?» dedilar. U: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», dedi. U zot: «Namozni oʻz vaqtida oʻqi va chiqib ket. Agar namozga iqomat aytilsa va sen masjidda boʻlsang, ular bilan birga oʻqi», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга: «Намозни ўз вақтидан кечиктирадиган қавм ичида қолсанг, ҳолинг қандай бўлади?» дедилар. У: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», деди. У зот: «Намозни ўз вақтида ўқи ва чиқиб кет. Агар намозга иқомат айтилса ва сен масжидда бўлсанг, улар билан бирга ўқи», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا أَبَا ذَرٍّ، كَيْفَ تَصْنَعُ إِذَا أَدْرَكْتَ أُمَرَاءَ يُؤَخِّرُونَ الصَّلَاةَ عَنْ وَقْتِهَا؟ قُلْتُ : مَا تَأْمُرُنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ : " صَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا، وَاجْعَلْ صَلَاتَكَ مَعَهُمْ نَافِلَةً " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : ابْنُ الصَّامِتِ هُوَ : ابْنُ أَخِي أَبِي ذَرٍّ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zar! Namozni oʻz vaqtidan kechiktiradigan amirlarga yetishsang, nima qilasan?» dedilar. Men: «Menga nimani buyurasiz, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Namozni oʻz vaqtida oʻqi, ular bilan oʻqigan namozingni esa nafl qil», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Ibn Somit — Abu Zarning jiyanidir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зар! Намозни ўз вақтидан кечиктирадиган амирларга етишсанг, нима қиласан?» дедилар. Мен: «Менга нимани буюрасиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Намозни ўз вақтида ўқи, улар билан ўқиган намозингни эса нафл қил», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Ибн Сомит — Абу Зарнинг жиянидир.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ نَسِيَ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا، فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ : # وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي سورة طه آية 14 # "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim namozni unutsa yoki undan uxlab qolsa, eslagan chogʻida uni oʻqisin. Albatta, Alloh taolo: {Meni eslash uchun namozni toʻkis ado et} (Toha, 14), deydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким намозни унутса ёки ундан ухлаб қолса, эслаган чоғида уни ўқисин. Албатта, Аллоҳ таоло: {Мени эслаш учун намозни тўкис адо эт} (Тоҳа, 14), дейди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ يَرْفَعُهُ، قَالَ : " إِنَّ الَّذِي تَفُوتُهُ الصَّلَاةُ : صَلَاةُ الْعَصْرِ، فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ "

Solim otasidan (Abdulloh ibn Umardan) marfuʼ qilib rivoyat qiladi: «Albatta, namozi — asr namozi qoʻldan ketgan kishi goʻyo ahli va molidan judo qilingandek boʻladi».Солим отасидан (Абдуллоҳ ибн Умардан) марфуъ қилиб ривоят қилади: «Албатта, намози — аср намози қўлдан кетган киши гўё аҳли ва молидан жудо қилингандек бўлади».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ فَاتَتْهُ صَلَاةُ الْعَصْرِ، فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَوَلَدَهُ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَوْ مَالَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning asr namozi qoʻldan ketsa, goʻyo u ahli va bolasidan judo qilingandek boʻladi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Yoki moli (deyilgan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг аср намози қўлдан кетса, гўё у аҳли ва боласидан жудо қилингандек бўлади», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Ёки моли (дейилган).

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَبِيدَةَ ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ : " مَلَأَ اللَّهُ قُبُورَهُمْ وَبُيُوتَهُمْ نَارًا كَمَا حَبَسُونَا عَنْ صَلَاةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتْ الشَّمْسُ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xandaq kuni: «Bizni quyosh botgunicha oʻrta namozdan toʻsib qoʻyganlari kabi, Alloh ularning qabrlari va uylarini oʻt bilan toʻldirsin!» dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хандақ куни: «Бизни қуёш ботгунича ўрта намоздан тўсиб қўйганлари каби, Аллоҳ уларнинг қабрлари ва уйларини ўт билан тўлдирсин!» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا يَقُولُ : أَوْ قَالَ جَابِرٌ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ بَيْنَ الْعَبْدِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَبَيْنَ الْكُفْرِ إِلَّا تَرْكُ الصَّلَاةِ " . قَالَ لِي أَبُو مُحَمَّد : الْعَبْدُ إِذَا تَرَكَهَا مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ وَعِلَّةٍ، وَلَا بُدَّ مِنْ أَنْ يُقَالَ : بِهِ كُفْرٌ وَلَمْ يَصِفْ بِالْكُفْرِ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Banda bilan shirk hamda kufr orasida faqat namozni tark qilish bordir», dedilar. Abu Muhammad menga aytdi: Banda uni uzrsiz va sababsiz tark etsa, unda kufr bor deyilmay iloji yoʻq; (u zot) esa uni kufr bilan sifatlamadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда билан ширк ҳамда куфр орасида фақат намозни тарк қилиш бордир», дедилар. Абу Муҳаммад менга айтди: Банда уни узрсиз ва сабабсиз тарк этса, унда куфр бор дейилмай иложи йўқ; (у зот) эса уни куфр билан сифатламадилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : بَيْنَمَا النَّاسُ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ فِي قُبَاءٍ إِذْ جَاءَهُمْ رَجُلٌ، فَقَالَ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ، وَأُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ ، فَاسْتَقْبِلُوهَا، وَكَانَ وَجُهُ النَّاسِ إِلَى الشَّامِ ، فَاسْتَدَارُوا، فَوَجَّهُوا إِلَى الْكَعْبَةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Odamlar Quboʼda bomdod namozida boʻlganlarida, ularning oldiga bir kishi kelib: «Albatta, Rasululloh ﷺga Qurʼon nozil qilindi va u zot Kaʼbaga yuzlanishga buyurildilar; bas, unga yuzlaninglar», dedi. Odamlarning yuzlari Shom tomonda edi; shunda ular aylanib Kaʼba tomon yuzlandilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Одамлар Қубўда бомдод намозида бўлганларида, уларнинг олдига бир киши келиб: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺга Қуръон нозил қилинди ва у зот Каъбага юзланишга буюрилдилар; бас, унга юзланинглар», деди. Одамларнинг юзлари Шом томонда эди; шунда улар айланиб Каъба томон юзландилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قِيلَ : " يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يُصَلُّونَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ ؟ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : # وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ سورة البقرة آية 143 # "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Ey Allohning Rasuli! Baytul-Maqdisga qarab namoz oʻqib oʻlganlar haqida nima deysiz?» deyildi. Shunda Alloh taolo: {Alloh imoningizni zoye qiladigan emas} (Baqara, 143) oyatini nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Эй Аллоҳнинг Расули! Байтул-Мақдисга қараб намоз ўқиб ўлганлар ҳақида нима дейсиз?» дейилди. Шунда Аллоҳ таоло: {Аллоҳ имонингизни зое қиладиган эмас} (Бақара, 143) оятини нозил қилди.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، حَدَّثَنَا بُدَيْلٌ الْعُقَيْلِيُّ ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْتَتِحُ الصَّلَاةَ بِالتَّكْبِيرِ، وَيَفْتَتِحُ الْقِرَاءَةَ ب # الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ سورة الفاتحة آية 2 #، وَيَخْتِمُهَا بِالتَّسْلِيمِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozni takbir bilan, qiroatni esa {Alhamdu lillahi Robbil olamiyn} bilan boshlar va uni salom berish bilan tugatar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозни такбир билан, қироатни эса {Алҳамду лиллаҳи Роббил оламийн} билан бошлар ва уни салом бериш билан тугатар эдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لَمْ يَكُنْ يَقُومُ إِلَى الصَّلَاةِ إِلَّا رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini yozib koʻtarmay qolmas edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини ёзиб кўтармай қолмас эдилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَمِّهْ الْمَاجِشُونَ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلَاةَ، كَبَّرَ ثُمَّ قَالَ : " وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا، وَمَا أَنَا مِنْ الْمُشْرِكِينَ، إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، لَا شَرِيكَ لَهُ، وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ. اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ، ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي، فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا، لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ، وَاهْدِنِي لِأَحْسَنِ الْأَخْلَاقِ لَا يَهْدِي لِأَحْسَنِهَا إِلَّا أَنْتَ، وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لَا يَصْرِفُ سَيِّئَهَا إِلَّا أَنْتَ. لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ، وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ، أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ، تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida takbir aytar, soʻngra: «Men yuzimni osmonlar va yerni yaratgan Zotga, butun haqdan ogʻib (yagona Allohga) muslim boʻlgan holda qaratdim va men mushriklardan emasman. Albatta, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlarning Robbi boʻlmish Allohnikidir. Uning sherigi yoʻq. Men shunga buyurilganman va men muslimlarning avvalimen. Ey Alloh! Sen Egasan. Sendan boshqa iloh yoʻq. Sen mening Robbimsen va men Sening bandangmen. Men oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim. Bas, gunohlarimni butunlay magʻfirat qilgin, chunki gunohlarni Sendan oʻzga magʻfirat qiladigan zot yoʻq. Va meni eng goʻzal axloqqa hidoyat qilgin, ularning eng goʻzaliga Sendan oʻzga hidoyat qiladigan zot yoʻq. Va undan yomonini mendan burgin, uning yomonini Sendan oʻzga buradigan zot yoʻq. Labbayk va saʼdayk! Butun yaxshilik Sening qoʻlingdadir, yomonlik esa Senga (nisbat qilinmaydi). Men Sen bilanmen va Senga qaytajakman. Sen barakotli va oliysen. Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman» — der edilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида такбир айтар, сўнгра: «Мен юзимни осмонлар ва ерни яратган Зотга, бутун ҳақдан оғиб (ягона Аллоҳга) муслим бўлган ҳолда қаратдим ва мен мушриклардан эмасман. Албатта, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳникидир. Унинг шериги йўқ. Мен шунга буюрилганман ва мен муслимларнинг аввалимен. Эй Аллоҳ! Сен Эгасан. Сендан бошқа илоҳ йўқ. Сен менинг Роббимсен ва мен Сенинг бандангмен. Мен ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим. Бас, гуноҳларимни бутунлай мағфират қилгин, чунки гуноҳларни Сендан ўзга мағфират қиладиган зот йўқ. Ва мени энг гўзал ахлоққа ҳидоят қилгин, уларнинг энг гўзалига Сендан ўзга ҳидоят қиладиган зот йўқ. Ва ундан ёмонини мендан бургин, унинг ёмонини Сендан ўзга бурадиган зот йўқ. Лаббайк ва саъдайк! Бутун яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик эса Сенга (нисбат қилинмайди). Мен Сен биланмен ва Сенга қайтажакман. Сен баракотли ва олийсен. Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан» — дер эдилар.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَلِيٍّ ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ مِنْ اللَّيْلِ فَكَبَّرَ، قَالَ : " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ. أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنْ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ : مِنْ هَمْزِهِ وَنَفْثِهِ وَنَفْخِهِ " ثُمَّ يَسْتَفْتِحُ صَلَاتَهُ . قَالَ جَعْفَرٌ : وَفَسَّرَهُ مَطَرٌ : هَمْزُهُ : الْمُوتَةُ، وَنَفْثُهُ : الشِّعْرُ، وَنَفْخُهُ : الْكِبْرُ

Abu Said (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ kechasi (namozga) turib takbir aytganlarida: «Subhonakallohumma va bihamdika va tabarokasmuka va taʼolo jadduka va lo ilaha gʻayruk (Ey Alloh, Seni poklab, hamding bilan zikr etaman, isming barakotlidir, ulugʻliging yuksakdir, Sendan boshqa iloh yoʻq). Aʼuzu billahis-Samiʼil-Aliymi minash-shaytonir-rojiym, min hamzihi va nafsihi va nafxihi (Eshituvchi va Biluvchi Allohdan quvilgan shaytonning hamzidan, nafsidan va nafxidan panoh soʻrayman)», der, soʻng namozini boshlar edilar. Jaʼfar aytdi: Buni Matar shunday izohladi: hamzihi — junun, nafsihi — sheʼr, nafxihi — kibrdir.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси (намозга) туриб такбир айтганларида: «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва табарокасмука ва таъоло жаддука ва ло илаҳа ғайрук (Эй Аллоҳ, Сени поклаб, ҳамдинг билан зикр этаман, исминг баракотлидир, улуғлигинг юксакдир, Сендан бошқа илоҳ йўқ). Аъузу биллаҳис-Самиъил-Алийми минаш-шайтонир-рожийм, мин ҳамзиҳи ва нафсиҳи ва нафхиҳи (Эшитувчи ва Билувчи Аллоҳдан қувилган шайтоннинг ҳамзидан, нафсидан ва нафхидан паноҳ сўрайман)», дер, сўнг намозини бошлар эдилар. Жаъфар айтди: Буни Матар шундай изоҳлади: ҳамзиҳи — жунун, нафсиҳи — шеър, нафхиҳи — кибрдир.

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَأَبَا بَكْرٍ، وَعُمَرَ، وَعُثْمَانَ كَانُوا " يَفْتَتِحُونَ الْقِرَاءَةَ بِ # الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ سورة الفاتحة آية 2 # " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : بِهَذَا نَقُولُ، وَلَا أَرَى الْجَهْرَ بِ # بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ سورة الفاتحة آية 1 #

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon (roziyallohu anhum) qiroatni {Alhamdu lillahi Robbil olamiyn} bilan boshlar edilar. Abu Muhammad aytdi: Biz shuni aytamiz va {Bismillahir Rohmanir Rohiym}ni ovoz chiqarib oʻqishni (toʻgʻri) deb bilmayman.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон (розияллоҳу анҳум) қироатни {Алҳамду лиллаҳи Роббил оламийн} билан бошлар эдилар. Абу Муҳаммад айтди: Биз шуни айтамиз ва {Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм}ни овоз чиқариб ўқишни (тўғри) деб билмайман.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَضَعُ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى قَرِيبًا مِنْ الرُّسْغِ "

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺni oʻng qoʻllarini chap qoʻllari ustiga, bilak boʻgʻimiga yaqin joyga qoʻyganlarini koʻrdim.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺни ўнг қўлларини чап қўллари устига, билак бўғимига яқин жойга қўйганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِأُمِّ الْكِتَابِ، فَلَا صَلَاةَ لَهُ "

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim namozida Fotiha oʻqimasa, uning namozi (sahih) emas», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким намозида Фотиҳа ўқимаса, унинг намози (саҳиҳ) эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يَسْكُتُ سَكْتَتَيْنِ : إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ، وَإِذَا فَرَغَ مِنْ الْقِرَاءَةِ " ، فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، فَكَتَبُوا إِلَى أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ، فَكَتَبَ إِلَيْهِمْ أَنْ قَدْ صَدَقَ سَمُرَةُ. قَالَ أَبُو مُحَمَّد : كَانَ قَتَادَةُ يَقُولُ : ثَلَاثُ سَكَتَاتٍ، وَفِي الْحَدِيثِ الْمَرْفُوعِ سَكْتَتَانِ

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki marta sukut qilar edilar: namozga kirganlarida va qiroatdan boʻshaganlarida. Imron ibn Husayn buni inkor qildi, shunda ular Ubay ibn Kaʼbga xat yozdilar; u esa ularga: «Samura toʻgʻri aytibdi», deb yozdi. Abu Muhammad aytdi: Qatoda: «Uch sukut», der edi; marfuʼ hadisda esa ikki sukutdir.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки марта сукут қилар эдилар: намозга кирганларида ва қироатдан бўшаганларида. Имрон ибн Ҳусайн буни инкор қилди, шунда улар Убай ибн Каъбга хат ёздилар; у эса уларга: «Самура тўғри айтибди», деб ёзди. Абу Муҳаммад айтди: Қатода: «Уч сукут», дер эди; марфуъ ҳадисда эса икки сукутдир.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ الْقَعْقَاعِ ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْكُتُ بَيْنَ التَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ إِسْكَاتَةً حَسِبْتُهُ قَالَ : هُنَيَّةً فَقُلْتُ لَهُ : بِأَبِي وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ إِسْكَاتَتَكَ بَيْنَ التَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ، مَا تَقُولُ؟ قَالَ : أَقُولُ : " اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ. اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَبْيَضُ مِنْ الدَّنَسِ. اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وَالْمَاءِ الْبَارِدِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ takbir bilan qiroat orasida bir oz jim turar edilar — oʻylashimcha, u: «Qisqagina», dedi. Men u zotga: «Ota-onam Sizga fido boʻlsin, ey Allohning Rasuli! Takbir bilan qiroat orasidagi sukutingizda nima deysiz?» dedim. U zot: «Men shunday deyman: ‹Allohumma boid bayni va bayna xotoyaaya kama boadta baynal-mashriqi val-magʻrib. Allohumma naqqini min xotoyaaya kama yunaqqas-savbul-abyazu minad-danas. Allohummagʻsilni min xotoyaaya bis-salji val-maail-barid› (Ey Alloh, Sharq bilan Gʻarbni uzoqlashtirganing kabi mening bilan xatolarim orasini uzoqlashtir; ey Alloh, oq kiyim kirdan tozalangani kabi meni xatolarimdan tozala; ey Alloh, meni xatolarimdan qor va sovuq suv bilan yuvgil)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ такбир билан қироат орасида бир оз жим турар эдилар — ўйлашимча, у: «Қисқагина», деди. Мен у зотга: «Ота-онам Сизга фидо бўлсин, эй Аллоҳнинг Расули! Такбир билан қироат орасидаги сукутингизда нима дейсиз?» дедим. У зот: «Мен шундай дейман: ‹Аллоҳумма боид байни ва байна хотояая кама боадта байнал-машриқи вал-мағриб. Аллоҳумма наққини мин хотояая кама юнаққас-савбул-абязу минад-данас. Аллоҳуммағсилни мин хотояая бис-салжи вал-мааил-барид› (Эй Аллоҳ, Шарқ билан Ғарбни узоқлаштирганинг каби менинг билан хатоларим орасини узоқлаштир; эй Аллоҳ, оқ кийим кирдан тозалангани каби мени хатоларимдан тозала; эй Аллоҳ, мени хатоларимдан қор ва совуқ сув билан ювгил)», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا قَالَ الْقَارِئُ # غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ سورة الفاتحة آية 7 #، فَقَالَ مَنْ خَلْفَهُ : آمِينَ، فَوَافَقَ ذَلِكَ أَهْلَ السَّمَاءِ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qori {Gʻayril magʻzubi alayhim va lad-dolliyn} (Fotiha, 7) deganida, uning orqasidagi kishi ‹omin› desa va bu osmon ahlining (omini) bilan mos kelsa, uning oldingi gunohi magʻfirat qilinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қори {Ғайрил мағзуби алайҳим ва лад-доллийн} (Фотиҳа, 7) деганида, унинг орқасидаги киши ‹омин› деса ва бу осмон аҳлининг (омини) билан мос келса, унинг олдинги гуноҳи мағфират қилинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَأَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا قَالَ الْإِمَامُ : # غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ سورة الفاتحة آية 7 # فَقُولُوا : آمِينَ، فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَقُولُ : آمِينَ، وَإِنَّ الْإِمَامَ يَقُولُ : آمِينَ، فَمَنْ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلَائِكَةِ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Imom {Gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning yoʻlidan boshqa} (Fotiha, 7) deganida, sizlar ‹omin› denglar. Chunki farishtalar omin deydilar va imom ham omin deydi. Kimning omini farishtalarning omini bilan mos kelsa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Имом {Ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг йўлидан бошқа} (Фотиҳа, 7) деганида, сизлар ‹омин› денглар. Чунки фаришталар омин дейдилар ва имом ҳам омин дейди. Кимнинг омини фаришталарнинг омини билан мос келса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، أَنْبأَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ ، عَنْ حُجْرِ بْنِ الْعَنْبس ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَرَأَ : # وَلا الضَّالِّينَ سورة الفاتحة آية 7 # قَالَ : " آمِينَ " وَيَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ {valaz zollin} (oyatini) oʻqiganlarida, «Omiyn», deb ovozlarini koʻtarar edilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ {валаз золлин} (оятини) ўқиганларида, «Омийн», деб овозларини кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّهُمَا صَلَّيَا خَلْفَ أَبِي هُرَيْرَةَ، فَلَمَّا رَكَعَ، كَبَّرَ، فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ، قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، ثُمَّ قَالَ : رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ "، ثُمَّ سَجَدَ وَكَبَّرَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ، ثُمَّ كَبَّرَ حِينَ قَامَ مِنْ الرَّكْعَتَيْنِ، ثُمَّ قَالَ : " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنِّي لَأَقْرَبُكُمْ شَبَهًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مَا زَالَ هَذِهِ صَلَاتُهُ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا "

Abu Bakr ibn Abdurrahmon va Abu Salama Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning orqasida namoz oʻqidilar. U rukuʼ qilganda takbir aytdi, boshini koʻtarganda: «Samiʼallohu liman hamidah», soʻng: «Robbano va lakal hamd», dedi. Soʻng sajda qilib takbir aytdi, soʻng boshini koʻtarib takbir aytdi, soʻng ikki rakatdan turganda takbir aytdi. Keyin: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men sizlarning ichingizda Rasululloh ﷺga eng oʻxshaganingizman», dedi. U kishining namozi dunyodan ketguncha shunday davom etdi.Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ва Абу Салама Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг орқасида намоз ўқидилар. У рукуъ қилганда такбир айтди, бошини кўтарганда: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», сўнг: «Роббано ва лакал ҳамд», деди. Сўнг сажда қилиб такбир айтди, сўнг бошини кўтариб такбир айтди, сўнг икки ракатдан турганда такбир айтди. Кейин: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен сизларнинг ичингизда Расулуллоҳ ﷺга энг ўхшаганингизман», деди. У кишининг намози дунёдан кетгунча шундай давом этди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ ، عَنْ أَبِيهِ ، وَعَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُكَبِّرُ فِي كُلِّ رَفْعٍ وَوَضْعٍ، وَقِيَامٍ، وَقُعُودٍ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺni har koʻtarilishda va (qoʻl) qoʻyishda, turishda va oʻtirishda takbir aytayotganlarini koʻrdim».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺни ҳар кўтарилишда ва (қўл) қўйишда, туришда ва ўтиришда такбир айтаётганларини кўрдим».

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا دَخَلَ الصَّلَاةَ، كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، وَإِذَا رَكَعَ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ، فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَلَا يَرْفَعُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ أَوْ فِي السُّجُودِ "

Solim otasidan (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ namozga kirganlarida takbir aytib qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarar edilar; rukuʼ qilganlarida takbir aytib qoʻllarini koʻtarar edilar; rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida ham xuddi shunday qilar edilar. Ikki sajda orasida yoki sajdada esa (qoʻllarini) koʻtarmas edilar.Солим отасидан (Ибн Умардан) ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ намозга кирганларида такбир айтиб қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар; рукуъ қилганларида такбир айтиб қўлларини кўтарар эдилар; рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам худди шундай қилар эдилар. Икки сажда орасида ёки саждада эса (қўлларини) кўтармас эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا كَبَّرَ، رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ أُذُنَيْهِ، وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ "

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ takbir aytganlarida ikki qoʻllarini quloqlari barobariga boʻlguncha koʻtarar edilar; rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida va boshlarini rukuʼdan koʻtarganlarida ham xuddi shunday qilar edilar.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ такбир айтганларида икки қўлларини қулоқлари баробарига бўлгунча кўтарар эдилар; рукуъ қилмоқчи бўлганларида ва бошларини рукуъдан кўтарганларида ҳам худди шундай қилар эдилар.

أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، حَدَّثَنِي أَبُو الْبَخْتَرِيِّ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْيَحْصُبِيِّ ، عَنْ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَكَانَ " يُكَبِّرُ إِذَا خَفَضَ وَإِذَا رَفَعَ، وَيَرْفَعُ يَدَيْهِ عِنْدَ التَّكْبِيرِ، وَيُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ، وَعَنْ يَسَارِهِ ". قَالَ : قُلْتُ : حَتَّى يَبْدُوَ وَضَحُ وَجْهِهِ؟ قَالَ : نَعَمْ

Voil al-Hazramiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqigan. U zot egilganda va koʻtarilganda takbir aytar, takbir paytida qoʻllarini koʻtarar, oʻng va chap tomonlariga salom berar edilar. (Roviy) aytdi: Men: «Yuzlarining oqi koʻringunichami?» dedim. U: «Ha», dedi.Воил ал-Ҳазрамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиган. У зот эгилганда ва кўтарилганда такбир айтар, такбир пайтида қўлларини кўтарар, ўнг ва чап томонларига салом берар эдилар. (Ровий) айтди: Мен: «Юзларининг оқи кўрингуничами?» дедим. У: «Ҳа», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ ، قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِي وَنَحْنُ شَبَبَةٌ، فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَفِيقًا، فَلَمَّا رَأَى شَوْقَنَا إِلَى أَهْلِينَا، قَالَ : " ارْجِعُوا إِلَى أَهْلِيكُمْ فَكُونُوا فِيهِمْ، فَمُرُوهُمْ وَعَلِّمُوهُمْ، وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي، فَإِذَا حَضَرَتْ الصَّلَاةُ، فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ، ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ "

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu) aytadi: Men qavmimdan bir necha kishi bilan Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim, biz yosh yigitlar edik. U zotning huzurlarida yigirma kecha turdik. Rasululloh ﷺ mehribon edilar. Ahlimizni sogʻinganimizni koʻrganlarida: «Ahlingizga qaytinglar, ular orasida boʻlinglar, ularga (yaxshilikni) buyuringlar va (dinni) oʻrgatinglar. Men namoz oʻqiganimni koʻrganingizdek namoz oʻqinglar. Namoz vaqti kirganda biringiz sizlarga azon aytsin, soʻng kattangiz imomlik qilsin», dedilar.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен қавмимдан бир неча киши билан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим, биз ёш йигитлар эдик. У зотнинг ҳузурларида йигирма кеча турдик. Расулуллоҳ ﷺ меҳрибон эдилар. Аҳлимизни соғинганимизни кўрганларида: «Аҳлингизга қайтинглар, улар орасида бўлинглар, уларга (яхшиликни) буюринглар ва (динни) ўргатинглар. Мен намоз ўқиганимни кўрганингиздек намоз ўқинглар. Намоз вақти кирганда бирингиз сизларга азон айтсин, сўнг каттангиз имомлик қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، عَنْ قَتَادَةُ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اجْتَمَعَ ثَلَاثَةٌ، فَلْيَؤُمَّهُمْ أَحَدُهُمْ، وَأَحَقُّهُمْ بِالْإِمَامَةِ أَقْرَؤُهُمْ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishi boʻlsalar, biri ularga imomlik qilsin; ularning imomlikka eng haqlirogʻi Qurʼonni eng yaxshi oʻquvchisidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши бўлсалар, бири уларга имомлик қилсин; уларнинг имомликка энг ҳақлироғи Қуръонни энг яхши ўқувчисидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْحَكَمِ ، قَالَ : سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ ، فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ الْعِشَاءِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ قَامَ، فَقَالَ : " أَنَامَ الْغُلَيِّمُ؟ " أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ، فَقَامَ فَصَلَّى فَجِئْتُ، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَأَخَذَ بِيَدِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men xolam Maymunanikida edim. Xufton (namozi)dan keyin Nabiy ﷺ kelib toʻrt rakat namoz oʻqidilar, soʻng turib: «Bolakay uxladimi?» dedilar — yoki shunga oʻxshash soʻz (aytdilar). Soʻng turib namoz oʻqidilar. Men kelib chap tomonlarida turdim, u zot qoʻlimdan ushlab meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен холам Маймунаникида эдим. Хуфтон (намози)дан кейин Набий ﷺ келиб тўрт ракат намоз ўқидилар, сўнг туриб: «Болакай ухладими?» дедилар — ёки шунга ўхшаш сўз (айтдилар). Сўнг туриб намоз ўқидилар. Мен келиб чап томонларида турдим, у зот қўлимдан ушлаб мени ўнг томонларига ўтказдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكِبَ فَرَسًا فَصُرِعَ عَنْهُ، فَجُحِشَ شِقُّهُ الْأَيْمَنُ، فَصَلَّى صَلَاةً مِنْ الصَّلَوَاتِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَصَلَّيْنَا مَعَهُ جُلُوسًا، فَلَمَّا انْصَرَفَ، قَالَ : " إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَلَا تَخْتَلِفُوا عَلَيْهِ، فَإِذَا صَلَّى قَائِمًا، فَصَلُّوا قِيَامًا، وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا رَفَعَ، فَارْفَعُوا، وَإِذَا قَالَ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَقُولُوا : رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ، وَإِنْ صَلَّى قَاعِدًا، فَصَلُّوا قُعُودًا أَجْمَعُونَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ otga mindilar va undan yiqilib tushdilar, shunda u zotning oʻng yonboshlari shilindi. Bas, u zot namozlardan birini oʻtirgan holda oʻqidilar, biz ham u zotning orqalarida oʻtirgan holda namoz oʻqidik. Namozdan boʻshaganlarida dedilar: «Imom ergashish uchungina (tayinlab) qoʻyilgandir. Bas, qachon u tik turib namoz oʻqisa, sizlar ham tik turib oʻqinglar; ruku qilsa, ruku qilinglar; (rukudan) bosh koʻtarsa, sizlar ham bosh koʻtaringlar; ‹Samiʼallohu liman hamidah› desa, sizlar ‹Robbano va lakal hamd› denglar; oʻtirib namoz oʻqisa, sizlar ham hammangiz oʻtirib oʻqinglar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ отга миндилар ва ундан йиқилиб тушдилар, шунда у зотнинг ўнг ёнбошлари шилинди. Бас, у зот намозлардан бирини ўтирган ҳолда ўқидилар, биз ҳам у зотнинг орқаларида ўтирган ҳолда намоз ўқидик. Намоздан бўшаганларида дедилар: «Имом эргашиш учунгина (тайинлаб) қўйилгандир. Бас, қачон у тик туриб намоз ўқиса, сизлар ҳам тик туриб ўқинглар; руку қилса, руку қилинглар; (рукудан) бош кўтарса, сизлар ҳам бош кўтаринглар; ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деса, сизлар ‹Роббано ва лакал ҳамд› денглар; ўтириб намоз ўқиса, сизлар ҳам ҳаммангиз ўтириб ўқинглар».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ لَهَا : لا تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ فَقَالَتْ : بَلَى، ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " أَصَلَّى النَّاسُ؟ " قُلْنَا : لَا، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَالَ : " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ". قَالَتْ : فَفَعَلْنَا، فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ، فَقَالَ : " أَصَلَّى النَّاسُ؟ " فَقُلْنَا : لَا، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَالَ : " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ". فَفَعَلْنَا، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ، فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ، فَقَالَ : " أَصَلَّى النَّاسُ؟ " فَقُلْنَا : لَا، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَتْ : وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ. قَالَتْ : فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ. قَالَتْ : فَأَتَاهُ الرَّسُولُ، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ بِأَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلًا رَقِيقًا : يَا عُمَرُ، صَلِّ بِالنَّاسِ. فَقَالَ لَهُ عُمَرُ : أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ. قَالَتْ : فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الْأَيَّامَ. قَالَتْ : ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ، وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا يَتَأَخَّرَ، وَقَالَ لَهُمَا : " أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ ". فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ. قَالَتْ : فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهُوَ قَائِمٌ بِصَلَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلَاةِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدٌ " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ : فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، فَقُلْتُ لَهُ : أَلَا أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ فَقَالَ : هَاتِ، فَعَرَضْتُ حَدِيثَهَا عَلَيْهِ، فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ : أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ؟ قُلْتُ : لَا، فَقَالَ : هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ

Ubaydulloh ibn Abdulloh aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdim va unga: «Menga Rasululloh ﷺning kasalliklari haqida aytib bermaysizmi?» dedim. U: «Ha», dedi va (shunday dedi): Rasululloh ﷺning (kasalliklari) ogʻirlashdi va: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. (Oisha) aytdi: Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar, soʻng (oʻrinlaridan) turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, soʻng u zot turmoqchi boʻldilar, ammo hushlaridan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: «Odamlar namoz oʻqidimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular Sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. (Oisha) aytdi: Odamlar masjidda toʻplanib, oxirgi xufton namozi uchun Rasululloh ﷺni kutib oʻtirishardi. (Oisha) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ Abu Bakrga odamlarga namoz oʻqib berishi haqida (xabar) yubordilar. (Oisha) aytdi: Elchi unga kelib: «Rasululloh ﷺ sizga odamlarga namoz oʻqishingizni buyurmoqdalar», dedi. Abu Bakr — u koʻngli yumshoq kishi edi — «Ey Umar, odamlarga namoz oʻqib ber», dedi. Shunda Umar unga: «Sen bunga haqliroqsan», dedi. (Oisha) aytdi: Shu kunlari odamlarga Abu Bakr namoz oʻqib berdi. (Oisha) aytdi: Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar va peshin namozi uchun ikki kishining oʻrtasida — biri Abbos edi — (suyanib) chiqdilar, Abu Bakr esa odamlarga namoz oʻqib turardi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, ammo Nabiy ﷺ unga chekinmaslik haqida ishora qildilar va u ikkoviga: «Meni uning yoniga oʻtkazib qoʻyinglar», dedilar. Ular u zotni Abu Bakrning yoniga oʻtkazib qoʻyishdi. (Oisha) aytdi: Abu Bakr tik turib Nabiy ﷺning namoziga (ergashib) namoz oʻqir, odamlar esa Abu Bakrning namoziga (ergashib) namoz oʻqishardi, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. Ubaydulloh dedi: Soʻng men Abdulloh ibn Abbosning oldiga kirib unga: «Oisha menga Rasululloh ﷺning kasalliklari haqida aytib bergan (hadis)ni sizga keltirsam (boʻladimi)?» dedim. U: «Keltir», dedi. Men uning hadisini unga keltirdim, u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat: «(Oisha) senga Abbos bilan birga boʻlgan kishining (ismini) aytib berdimi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «U Ali ibn Abu Tolib edi», dedi.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдим ва унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺнинг касалликлари ҳақида айтиб бермайсизми?» дедим. У: «Ҳа», деди ва (шундай деди): Расулуллоҳ ﷺнинг (касалликлари) оғирлашди ва: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. (Оиша) айтди: Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар, сўнг (ўринларидан) турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, сўнг у зот турмоқчи бўлдилар, аммо ҳушларидан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: «Одамлар намоз ўқидими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар Сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. (Оиша) айтди: Одамлар масжидда тўпланиб, охирги хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺни кутиб ўтиришарди. (Оиша) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга одамларга намоз ўқиб бериши ҳақида (хабар) юбордилар. (Оиша) айтди: Элчи унга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сизга одамларга намоз ўқишингизни буюрмоқдалар», деди. Абу Бакр — у кўнгли юмшоқ киши эди — «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер», деди. Шунда Умар унга: «Сен бунга ҳақлироқсан», деди. (Оиша) айтди: Шу кунлари одамларга Абу Бакр намоз ўқиб берди. (Оиша) айтди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сездилар ва пешин намози учун икки кишининг ўртасида — бири Аббос эди — (суяниб) чиқдилар, Абу Бакр эса одамларга намоз ўқиб турарди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, аммо Набий ﷺ унга чекинмаслик ҳақида ишора қилдилар ва у икковига: «Мени унинг ёнига ўтказиб қўйинглар», дедилар. Улар у зотни Абу Бакрнинг ёнига ўтказиб қўйишди. (Оиша) айтди: Абу Бакр тик туриб Набий ﷺнинг намозига (эргашиб) намоз ўқир, одамлар эса Абу Бакрнинг намозига (эргашиб) намоз ўқишарди, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. Убайдуллоҳ деди: Сўнг мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига кириб унга: «Оиша менга Расулуллоҳ ﷺнинг касалликлари ҳақида айтиб берган (ҳадис)ни сизга келтирсам (бўладими)?» дедим. У: «Келтир», деди. Мен унинг ҳадисини унга келтирдим, у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат: «(Оиша) сенга Аббос билан бирга бўлган кишининг (исмини) айтиб бердими?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «У Али ибн Абу Толиб эди», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو مَعْمَرٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَكَبَّرَ، فَكَبَّرَ النَّاسُ خَلْفَهُ، ثُمَّ رَكَعَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَنَزَلَ الْقَهْقَرَى فَسَجَدَ فِي أَصْلِ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ عَادَ حَتَّى فَرَغَ مِنْ آخِرِ صَلَاتِهِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : فِي ذَلِكَ رُخْصَةٌ لِلْإِمَامِ أَنْ يَكُونَ أَرْفَعَ مِنْ أَصْحَابِهِ وَقَدْرُ هَذَا الْعَمَلِ فِي الصَّلَاةِ أَيْضًا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺni koʻrdim: u zot minbarga oʻtirdilar va takbir aytdilar, odamlar ham orqalarida takbir aytdilar. Soʻng minbar ustida turgan holda rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtardilar va orqalari bilan tushib minbarning tagida sajda qildilar, soʻng qaytdilar — namozlarining oxiridan boʻshagunlaricha (shunday qildilar). Abu Muhammad aytdi: Bunda imomning oʻz sheriklaridan balandroq boʻlishiga ruxsat bordir; namoz ichidagi shu miqdordagi amalga ham (ruxsat bordir).Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим: у зот минбарга ўтирдилар ва такбир айтдилар, одамлар ҳам орқаларида такбир айтдилар. Сўнг минбар устида турган ҳолда рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтардилар ва орқалари билан тушиб минбарнинг тагида сажда қилдилар, сўнг қайтдилар — намозларининг охиридан бўшагунларича (шундай қилдилар). Абу Муҳаммад айтди: Бунда имомнинг ўз шерикларидан баландроқ бўлишига рухсат бордир; намоз ичидаги шу миқдордаги амалга ҳам (рухсат бордир).

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، أَنْبأَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ ، عَنْ قَيْسٍ ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ إِنِّي لَأَتَأَخَّرُ عَنْ صَلَاةِ الْغَدَاةِ مِمَّا يُطِيلُ بِنَا فِيهَا فُلَانٌ، فَمَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ غَضَبًا فِي مَوْعِظَةٍ مِنْهُ يَوْمَئِذٍ. فَقَالَ : " أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ، فَمَنْ صَلَّى بِالنَّاسِ فَلْيَتَجَوَّزْ، فَإِنَّ فِيهِمْ الْكَبِيرَ وَالضَّعِيفَ وَذَا الْحَاجَةِ "

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli! Allohga qasamki, falonchi bizga (namozni) uzun qilgani sababli bomdod namozidan qolaman», dedi. Men Nabiy ﷺni oʻsha kungi mavʼizalaridagichalik qattiq gʻazablanganlarini koʻrmadim. U zot: «Ey odamlar! Albatta, sizlarning ichingizda (odamlarni) nafratlantiruvchilar bor. Kim odamlarga namoz oʻqib bersa, yengil qilsin, chunki ular orasida keksa, zaif va hojatmand kishilar bordir», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули! Аллоҳга қасамки, фалончи бизга (намозни) узун қилгани сабабли бомдод намозидан қоламан», деди. Мен Набий ﷺни ўша кунги мавъизаларидагичалик қаттиқ ғазабланганларини кўрмадим. У зот: «Эй одамлар! Албатта, сизларнинг ичингизда (одамларни) нафратлантирувчилар бор. Ким одамларга намоз ўқиб берса, енгил қилсин, чунки улар орасида кекса, заиф ва ҳожатманд кишилар бордир», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَخَفَّ النَّاسِ صَلَاةً فِي تَمَامٍ "

Qatoda aytadi: Anas (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Nabiy ﷺ odamlarning ichida namozi eng yengil, ayni paytda eng toʻkis zot edilar.Қатода айтади: Анас (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Набий ﷺ одамларнинг ичида намози энг енгил, айни пайтда энг тўкис зот эдилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، قَالَ : كَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ، فَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga nido qilinganda, meni koʻrmaguningizcha turmanglar», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга нидо қилинганда, мени кўрмагунингизча турманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ : أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ، فَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي "

Abdulloh ibn Abu Qatoda otasidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ: «Namozga iqomat aytilganda, meni koʻrmaguningizcha turmanglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отасидан ривоят қилади: Набий ﷺ: «Намозга иқомат айтилганда, мени кўрмагунингизча турманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " سَوُّوا صُفُوفَكُمْ، فَإِنَّ تَسْوِيَةَ الصُّفُوفِ مِنْ تَمَامِ الصَّلَاةِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar, chunki safni toʻgʻrilash namozning komilligidan (bir qismi)dir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сафларингизни тўғриланглар, чунки сафни тўғрилаш намознинг комиллигидан (бир қисми)дир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي طَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْسَجَةَ ، عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " سَوُّوا صُفُوفَكُمْ لَا تَخْتَلِفُ قُلُوبُكُمْ "

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar, qalblaringiz ixtilofga tushmasin», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сафларингизни тўғриланглар, қалбларингиз ихтилофга тушмасин», дедилар.

قَالَ : وَكَانَ يَقُولُ : " إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الصَّفِّ الْأَوَّلِ أَوْ الصُّفُوفِ الْأُوَلِ "

(Roviy) aytdi: U zot yana: «Albatta, Alloh va Uning farishtalari birinchi safga — yoki oldingi saflarga — salovot aytadilar», der edilar.(Ровий) айтди: У зот яна: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг фаришталари биринчи сафга — ёки олдинги сафларга — саловот айтадилар», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ ، عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَسْتَغْفِرُ لِلصَّفِّ الْأَوَّلِ ثَلَاثًا، وَلِلصَّفِّ الثَّانِي مَرَّةً " . أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الْأَشْيَبُ ، عَنْ شَيْبَانَ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَحْوَهُ

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ birinchi saf uchun uch marta, ikkinchi saf uchun bir marta magʻfirat soʻrar edilar. Boshqa sanad bilan ham Irboz ibn Soriyadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilindi.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ биринчи саф учун уч марта, иккинчи саф учун бир марта мағфират сўрар эдилар. Бошқа санад билан ҳам Ирбоз ибн Сориядан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ مَنَاكِبَنَا فِي الصَّلَاةِ وَيَقُولُ : " لَا تَخْتَلِفُوا، فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ، لِيَلِيَنِّي مِنْكُمْ أُولُو الْأَحْلَامِ وَالنُّهَى، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ " . قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ : فَأَنْتُمْ الْيَوْمَ أَشَدُّ اخْتِلَافًا

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ namozda yelkalarimizni siypab: ‹Turli-tuman boʻlib turmanglar, aks holda qalblaringiz ham turli-tuman boʻlib qoladi. Menga eng yaqin turadigan sizlardan aql-idrok va farosat egalari boʻlsin, soʻng ularga yaqinlari, soʻng ularga yaqinlari›, der edilar». Abu Masʼud aytdi: «Bugun esa sizlar juda ham turli-tumansizlar».Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ намозда елкаларимизни сийпаб: ‹Турли-туман бўлиб турманглар, акс ҳолда қалбларингиз ҳам турли-туман бўлиб қолади. Менга энг яқин турадиган сизлардан ақл-идрок ва фаросат эгалари бўлсин, сўнг уларга яқинлари, сўнг уларга яқинлари›, дер эдилар». Абу Масъуд айтди: «Бугун эса сизлар жуда ҳам турли-тумансизлар».

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، عَنْ خَالِدٍ ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لِيَلِيَنِّي مِنْكُمْ أُولُو الْأَحْلَامِ وَالنُّهَى، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ. وَلَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ. وَإِيَّاكُمْ وَهَوْشَاتِ الْأَسْوَاقِ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga eng yaqin turadigan sizlardan aql-idrok va farosat egalari boʻlsin, soʻng ularga yaqinlari, soʻng ularga yaqinlari. Ixtilof qilmanglar, aks holda qalblaringiz ixtilofga tushadi. Bozorlarning gʻavgʻo-shovqinidan saqlaninglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга энг яқин турадиган сизлардан ақл-идрок ва фаросат эгалари бўлсин, сўнг уларга яқинлари, сўнг уларга яқинлари. Ихтилоф қилманглар, акс ҳолда қалбларингиз ихтилофга тушади. Бозорларнинг ғавғо-шовқинидан сақланинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا، وَشَرُّهَا آخِرُهَا، وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا، وَشَرُّهَا أَوَّلُهَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Erkaklar saflarining eng yaxshisi birinchisi, eng yomoni oxirgisidir; ayollar saflarining eng yaxshisi oxirgisi, eng yomoni birinchisidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Эркаклар сафларининг энг яхшиси биринчиси, энг ёмони охиргисидир; аёллар сафларининг энг яхшиси охиргиси, энг ёмони биринчисидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَصِيرٍ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، قَالَ : صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الصُّبْحِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ، فَقَالَ : " أَشَاهِدٌ فُلَانٌ؟ قَالُوا : لَا، فَقَالَ : أَشَاهِدٌ فُلَانٌ، فَقَالُوا : لَا، لِنَفَرٍ مِنْ الْمُنَافِقِينَ لَمْ يَشْهَدُوا الصَّلَاةَ، فَقَالَ : " إِنَّ هَاتَيْنِ الصَّلَاتَيْنِ أَثْقَلُ الصَّلَاةِ عَلَى الْمُنَافِقِينَ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِيهِمَا لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ : حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ أُبَيٍّ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَسَمِعْتُهُ مِنْ أُبَيٍّ . أَخْبَرَنَا أَبُو غَسَّانَ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَصِيرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مِثْلَ ذَلِكَ. أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَيْمُونٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَصِيرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqidilar, soʻng yuzlarini bizga qaratib: «Falonchi hozirmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. «Falonchi hozirmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar — namozga hozir boʻlmagan bir necha munofiq haqida (soʻradilar). Shunda u zot: «Albatta, bu ikki namoz munofiqlarga namozlarning eng ogʻiridir. Agar ular bu ikkisida nima borligini bilsalar edi, emaklab boʻlsa-da, ularga kelar edilar», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Abdulloh ibn Abu Basir: «Menga otam Ubaydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi; men uni Ubayning oʻzidan ham eshitdim», dedi. Boshqa sanadlar bilan ham Abdulloh ibn Abu Basirdan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼbdan, u Nabiy ﷺdan shuning misli rivoyat qilindi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқидилар, сўнг юзларини бизга қаратиб: «Фалончи ҳозирми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. «Фалончи ҳозирми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар — намозга ҳозир бўлмаган бир неча мунофиқ ҳақида (сўрадилар). Шунда у зот: «Албатта, бу икки намоз мунофиқларга намозларнинг энг оғиридир. Агар улар бу иккисида нима борлигини билсалар эди, эмаклаб бўлса-да, уларга келар эдилар», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Басир: «Менга отам Убайдан, у Набий ﷺдан ривоят қилди; мен уни Убайнинг ўзидан ҳам эшитдим», деди. Бошқа санадлар билан ҳам Абдуллоҳ ибн Абу Басирдан, у отасидан, у Убай ибн Каъбдан, у Набий ﷺдан шунинг мисли ривоят қилинди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ صَلَاةٍ أَثْقَلُ عَلَى الْمُنَافِقِينَ مِنْ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ، وَصَلَاةِ الْفَجْرِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِيهِمَا، لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, munofiqlarga oxirgi xufton namozi va bomdod namozidan ogʻirroq namoz yoʻqdir. Agar ular bu ikkisida nima borligini bilsalar edi, emaklab boʻlsa-da, ularga kelar edilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мунофиқларга охирги хуфтон намози ва бомдод намозидан оғирроқ намоз йўқдир. Агар улар бу иккисида нима борлигини билсалар эди, эмаклаб бўлса-да, уларга келар эдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ فِتْيَانِي فَيَجْمَعُوا حَطَبًا، فَآمُرَ رَجُلًا يُصَلِّي بِالنَّاسِ، ثُمَّ أُخَالِفَ إِلَى أَقْوَامٍ يَتَخَلَّفُونَ عَنْ هَذِهِ الصَّلَاةِ، فَأُحَرِّقَ عَلَيْهِمْ بُيُوتَهُمْ، لَوْ كَانَ عَرْقًا سَمِينًا، أَوْ مُعَرَّقَتَيْنِ لَشَهِدُوهَا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِيهِمَا، لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yigitlarimga oʻtin toʻplashni buyurishni, soʻng bir kishiga odamlarga namoz oʻqib berishni buyurishni, soʻng bu namozdan qolayotgan qavmlar tomon borib, ularning uylarini ustiga yoqib yuborishni qasd qildim. Agar (u yerda) semiz suyakli goʻsht yoki ikki boʻlak goʻsht (borligini bilsalar edi), albatta unga hozir boʻlar edilar. Agar ular bu ikkisida nima borligini bilsalar edi, emaklab boʻlsa-da, ularga kelar edilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Йигитларимга ўтин тўплашни буюришни, сўнг бир кишига одамларга намоз ўқиб беришни буюришни, сўнг бу намоздан қолаётган қавмлар томон бориб, уларнинг уйларини устига ёқиб юборишни қасд қилдим. Агар (у ерда) семиз суякли гўшт ёки икки бўлак гўшт (борлигини билсалар эди), албатта унга ҳозир бўлар эдилар. Агар улар бу иккисида нима борлигини билсалар эди, эмаклаб бўлса-да, уларга келар эдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّهُ نَزَلَ بِضَجْنَانَ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ، فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى : الصَّلَاةُ فِي الرِّحَالِ، ثُمَّ أَخْبَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا كَانَ فِي سَفَرٍ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ أَوْ الْمَطَرِ أَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى : الصَّلَاةُ فِي الرِّحَالِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u sovuq kechada Zajnonga tushdi va bir munodiyga buyurdi, u: «Namoz turar joylarda (oʻqilsin)», deb nido qildi. Soʻng xabar berdiki, Nabiy ﷺ safarda sovuq kechada yoki yomgʻirda boʻlganlarida munodiyga buyurar, u esa: «Namoz turar joylarda (oʻqilsin)», deb nido qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у совуқ кечада Зажнонга тушди ва бир мунодийга буюрди, у: «Намоз турар жойларда (ўқилсин)», деб нидо қилди. Сўнг хабар бердики, Набий ﷺ сафарда совуқ кечада ёки ёмғирда бўлганларида мунодийга буюрар, у эса: «Намоз турар жойларда (ўқилсин)», деб нидо қилар эди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ : رَجُلٌ صَلَّى فِي بَيْتِهِ، ثُمَّ أَدْرَكَ الْإِمَامَ وَهُوَ يُصَلِّي، أَيُصَلِّي مَعَهُ؟ قَالَ : نَعَمْ، قُلْتُ : بِأَيَّتِهِمَا يَحْتَسِبُ؟ قَالَ : بِالَّتِي صَلَّى مَعَ الْإِمَامِ، فَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ حَدَّثَنَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " صَلَاةُ الرَّجُلِ فِي الْجَمِيعِ تَزِيدُ عَلَى صَلَاتِهِ وَحْدَهُ بِضْعًا وَعِشْرِينَ جُزْءًا "

Dovud ibn Abu Hind aytadi: Men Said ibn al-Musayyibga: «Bir kishi uyida namoz oʻqidi, soʻng imomni namoz oʻqiyotgan holda topdi — u bilan birga oʻqiydimi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Qaysi biri (namoz deb) hisoblanadi?» dedim. U: «Imom bilan birga oʻqigani. Chunki Abu Hurayra bizga aytdiki, Rasululloh ﷺ: ‹Kishining jamoat bilan oʻqigan namozi yolgʻiz oʻqigan namozidan yigirma necha juz ortiqdir›, dedilar», dedi.Довуд ибн Абу Ҳинд айтади: Мен Саид ибн ал-Мусаййибга: «Бир киши уйида намоз ўқиди, сўнг имомни намоз ўқиётган ҳолда топди — у билан бирга ўқийдими?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Қайси бири (намоз деб) ҳисобланади?» дедим. У: «Имом билан бирга ўқигани. Чунки Абу Ҳурайра бизга айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кишининг жамоат билан ўқиган намози ёлғиз ўқиган намозидан йигирма неча жуз ортиқдир›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " صَلَاةُ الرَّجُلِ فِي جَمَاعَةٍ تَزِيدُ عَلَى صَلَاتِهِ وَحْدَهُ سَبْعًا وَعِشْرِينَ دَرَجَةً "

Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining jamoat bilan oʻqigan namozi yolgʻiz oʻqigan namozidan yigirma yetti daraja ortiqdir», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг жамоат билан ўқиган намози ёлғиз ўқиган намозидан йигирма етти даража ортиқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اسْتَأْذَنَتْ أَحَدَكُمْ زَوْجَتُهُ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَلَا يَمْنَعْهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning xotini masjidga (chiqishga) izn soʻrasa, uni man qilmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг хотини масжидга (чиқишга) изн сўраса, уни ман қилмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ مَسَاجِدَ اللَّهِ، وَلْيَخْرُجْنَ إِذَا خَرَجْنَ تَفِلَاتٍ " . أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ، بِإِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثِ. قَالَ : قَالَ سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ : التَّفِلَةُ : الَّتِي لَا طِيبَ لَهَا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning choʻrilarini Allohning masjidlaridan man qilmanglar; ular chiqqanlarida atirsiz holda chiqsinlar», dedilar. Said ibn Omir bu hadisning sanadi bilan (shuni rivoyat qildi). Said ibn Omir aytdi: Tafila — atir surtmagan (ayol)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг чўриларини Аллоҳнинг масжидларидан ман қилманглар; улар чиққанларида атирсиз ҳолда чиқсинлар», дедилар. Саид ибн Омир бу ҳадиснинг санади билан (шуни ривоят қилди). Саид ибн Омир айтди: Тафила — атир суртмаган (аёл)дир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ، فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kechki taom qoʻyilib, namoz vaqti kelsa, kechki taomdan boshlanglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кечки таом қўйилиб, намоз вақти келса, кечки таомдан бошланглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا حَضَرَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ، فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kechki taom hozir boʻlib, namozga iqomat aytilsa, kechki taomdan boshlanglar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кечки таом ҳозир бўлиб, намозга иқомат айтилса, кечки таомдан бошланглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا أَتَيْتُمْ الصَّلَاةَ، فَلَا تَأْتُوهَا تَسْعَوْنَ، وَأْتُوهَا تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمْ السَّكِينَةُ، فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ، فَأَتِمُّوا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Namozga kelganingizda unga yugurib kelmanglar; vazminlikni lozim tutgan holda yurib kelinglar. Yetganingizni oʻqinglar, qoldirganingizni toʻldiringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Намозга келганингизда унга югуриб келманглар; вазминликни лозим тутган ҳолда юриб келинглар. Етганингизни ўқинглар, қолдирганингизни тўлдиринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَتَيْتُمْ الصَّلَاةَ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ، فَمَا أَدْرَكْتُمْ، فَصَلُّوا، وَمَا سُبِقْتُمْ، فَأَتِمُّوا "

Abdulloh ibn Abu Qatoda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Namozga kelganingizda vazminlikni lozim tutinglar. Yetganingizni oʻqinglar, kechikkaningizni toʻldiringlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга келганингизда вазминликни лозим тутинглар. Етганингизни ўқинглар, кечикканингизни тўлдиринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، قَالَ : كَانَ رَجُلٌ بِالْمَدِينَةِ لَا أَعْلَمُ بِالْمَدِينَةِ مِمَّنْ يُصَلِّي إِلَى الْقِبْلَةِ أَبْعَدَ مَنْزِلًا مِنْ الْمَسْجِدِ مِنْهُ، وَكَانَ يُصَلَّي الصَّلَوَاتِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقِيلَ لَهُ : لَوْ ابْتَعْتَ حِمَارًا تَرْكَبُهُ فِي الرَّمْضَاءِ وَالظَّلْمَاءِ؟ قَالَ : وَاللَّهِ مَا يَسُرُّنِي أَنَّ مَنْزِلِي بِلِزْقِ الْمَسْجِدِ، فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، كَيْمَا يُكْتَبَ أَثَرِي وَخُطَايَ، وَرُجُوعِي إِلَى أَهْلِي، وَإِقْبَالِي وَإِدْبَارِي، أَوْ كَمَا قَالَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْطَاكَ اللَّهُ ذَلِكَ كُلَّهُ، وَأَعْطَاكَ مَا احْتَسَبْتَ أَجْمَعَ " أَوْ كَمَا قَالَ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) aytadi: Madinada bir kishi bor edi — Madinada qiblaga qarab namoz oʻqiydiganlar ichida uyi masjiddan undan uzoqroq boʻlgan birovni bilmasdim. U namozlarni Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqir edi. Unga: «Issiq qumda va zulmatda minib yurish uchun bir eshak sotib olsang boʻlmaydimi?» deyildi. U: «Allohga qasamki, uyimning masjidga yopishib turishi meni xursand qilmaydi», dedi. Bu Nabiy ﷺga xabar qilindi, u zot undan bu haqda soʻradilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Izim va qadamlarim, ahlimga qaytishim, borishim va kelishim yozilishi uchun (shunday qilaman)», dedi — yoki shunga oʻxshash (soʻz aytdi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh senga bularning barchasini berdi va hisobga olganingning hammasini ato etdi», dedilar — yoki shunga oʻxshash (dedilar).Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) айтади: Мадинада бир киши бор эди — Мадинада қиблага қараб намоз ўқийдиганлар ичида уйи масжиддан ундан узоқроқ бўлган бировни билмасдим. У намозларни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқир эди. Унга: «Иссиқ қумда ва зулматда миниб юриш учун бир эшак сотиб олсанг бўлмайдими?» дейилди. У: «Аллоҳга қасамки, уйимнинг масжидга ёпишиб туриши мени хурсанд қилмайди», деди. Бу Набий ﷺга хабар қилинди, у зот ундан бу ҳақда сўрадилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Изим ва қадамларим, аҳлимга қайтишим, боришим ва келишим ёзилиши учун (шундай қиламан)», деди — ёки шунга ўхшаш (сўз айтди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сенга буларнинг барчасини берди ва ҳисобга олганингнинг ҳаммасини ато этди», дедилар — ёки шунга ўхшаш (дедилар).

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو زُبَيْدٍ هُوَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ ، قَالَ : أَخَذَ بِيَدِي زِيَادُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ ، فَأَقَامَنِي عَلَى شَيْخٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ يُقَالُ لَهُ : وَابِصَةُ بْنُ مَعْبَدٍ ، فَقَالَ : حَدَّثَنِي هَذَا وَالرَّجُلُ يَسْمَعُ أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ صَلَّى خَلْفَهُ رَجُلٌ، وَلَمْ يَتَّصِلْ بِالصُّفُوفِ، " فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ الصَّلَاةَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ يُثْبِتُ حَدِيثَ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، وَأَنَا أَذْهَبُ إِلَى حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ

Hilol ibn Yasof aytadi: Ziyod ibn Abul-Jaʼd qoʻlimdan ushlab, meni Bani Asaddan Vobisa ibn Maʼbad deb ataladigan bir chol oldida turgʻizdi va: «Mana bu kishi menga hadis aytib berdi — u kishi eshitib turgan holda — u Rasululloh ﷺni koʻrgan ekan: bir kishi u zotning orqalarida saflarga qoʻshilmay namoz oʻqibdi, shunda Rasululloh ﷺ unga namozni qaytadan oʻqishni buyuribdilar», dedi. Abu Muhammad aytdi: Ahmad ibn Hanbal Amr ibn Murraning hadisini (sahih deb) qatʼiy tasdiqlar edi; men esa Yazid ibn Ziyod ibn Abul-Jaʼdning hadisiga moyilman.Ҳилол ибн Ясоф айтади: Зиёд ибн Абул-Жаъд қўлимдан ушлаб, мени Бани Асаддан Вобиса ибн Маъбад деб аталадиган бир чол олдида турғизди ва: «Мана бу киши менга ҳадис айтиб берди — у киши эшитиб турган ҳолда — у Расулуллоҳ ﷺни кўрган экан: бир киши у зотнинг орқаларида сафларга қўшилмай намоз ўқибди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга намозни қайтадан ўқишни буюрибдилар», деди. Абу Муҳаммад айтди: Аҳмад ибн Ҳанбал Амр ибн Мурранинг ҳадисини (саҳиҳ деб) қатъий тасдиқлар эди; мен эса Язид ибн Зиёд ибн Абул-Жаъднинг ҳадисига мойилман.

أَخْبَرَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ ، أَنَّ رَجُلًا صَلَّى خَلْفَ الصُّفُوفِ وَحْدَهُ، " فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَقُولُ بِهَذَا

Vobisa ibn Maʼbad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi saflarning orqasida yolgʻiz namoz oʻqidi, shunda Nabiy ﷺ unga (namozni) qaytarishni buyurdilar. Abu Muhammad aytdi: Men shuni aytaman.Вобиса ибн Маъбад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши сафларнинг орқасида ёлғиз намоз ўқиди, шунда Набий ﷺ унга (намозни) қайтаришни буюрдилар. Абу Муҳаммад айтди: Мен шуни айтаман.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّ جَدَّتَهُ مُلَيْكَةَ دَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِطَعَامٍ صَنَعَتْهُ، فَأَكَلَ، ثُمَّ قَالَ : " قُومُوا فَلِأُصَلِّيَ بِكُمْ "، قَالَ أَنَسٌ : فَقُمْتُ إِلَى حَصِيرٍ لَنَا قَدْ اسْوَدَّ مِنْ طُولِ مَا لُبِسَ، فَنَضَحْتُهُ بِمَاءٍ، فَقَامَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَصَفَفْتُ أَنَا وَالْيَتِيمُ وَرَاءَهُ، وَالْعَجُوزُ وَرَاءَنَا، فَصَلَّى لَنَا رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ انْصَرَفَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u kishining buvilari Mulayka Rasululloh ﷺni oʻzi tayyorlagan taomga taklif qildi. Bas, u zot undan yedilar, soʻng: «Turinglar, men sizlarga namoz oʻqib beray», dedilar. Anas aytadilar: Men koʻp ishlatilganidan qoraygan boʻyramizning oldiga bordim va uni suv bilan namlab qoʻydim. Rasululloh ﷺ uning ustida turdilar. Men va yetim u zotning orqalarida saf tuzdik, kampir esa bizning orqamizda (turdi). Bas, u zot bizga ikki rakat namoz oʻqib berdilar, soʻng namozdan boʻshadilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у кишининг бувилари Мулайка Расулуллоҳ ﷺни ўзи тайёрлаган таомга таклиф қилди. Бас, у зот ундан едилар, сўнг: «Туринглар, мен сизларга намоз ўқиб берай», дедилар. Анас айтадилар: Мен кўп ишлатилганидан қорайган бўйрамизнинг олдига бордим ва уни сув билан намлаб қўйдим. Расулуллоҳ ﷺ унинг устида турдилар. Мен ва етим у зотнинг орқаларида саф туздик, кампир эса бизнинг орқамизда (турди). Бас, у зот бизга икки ракат намоз ўқиб бердилар, сўнг намоздан бўшадилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ ، عَنْ الْوَلِيدِ : أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَقُومُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ مِنْ الظُّهْرِ قَدْرَ ثَلَاثِينَ آيَةً، وَفِي الْأُخْرَيَيْنِ عَلَى قَدْرِ النِّصْفِ مِنْ ذَلِكَ، وَفِي الْعَصْرِ عَلَى قَدْرِ الْأُخْرَيَيْنِ مِنْ الظُّهْرِ، وَفِي الْأُخْرَيَيْنِ عَلَى قَدْرِ النِّصْفِ مِنْ ذَلِكَ " ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ الْوَلِيدِ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ بِنَحْوِهِ، وَزَادَ : قَدْرَ قِرَاءَةِ الم تَنْزِيلُ السَّجْدَةِ

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ peshinning birinchi ikki rakatida oʻttiz oyat miqdorida turar, oxirgi ikkisida esa uning yarmi miqdorida (turar) edilar; asrda peshinning oxirgi ikki rakati miqdorida, uning oxirgi ikkisida esa buning yarmi miqdorida (turar edilar). Boshqa sanad bilan Abu Saiddan shunga oʻxshash rivoyat qilinib, unda: «{Alif, Lom, Mim. Tanzil}(Sajda surasi)ni oʻqish miqdorida», deb ziyoda qilindi.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ пешиннинг биринчи икки ракатида ўттиз оят миқдорида турар, охирги иккисида эса унинг ярми миқдорида (турар) эдилар; асрда пешиннинг охирги икки ракати миқдорида, унинг охирги иккисида эса бунинг ярми миқдорида (турар эдилар). Бошқа санад билан Абу Саиддан шунга ўхшаш ривоят қилиниб, унда: «{Алиф, Лом, Мим. Танзил}(Сажда сураси)ни ўқиш миқдорида», деб зиёда қилинди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ، وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ "

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ peshin va asr namozlarida {Vas-samoi vat-toriq} (Toriq surasi) hamda {Vas-samoi zotil-buruj} (Buruj surasi)ni oʻqir edilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ пешин ва аср намозларида {Вас-самои ват-ториқ} (Ториқ сураси) ҳамда {Вас-самои зотил-буруж} (Буруж сураси)ни ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَبِسُورَتَيْنِ مَعَهَا فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ مِنْ صَلَاةِ الظُّهْرِ وَصَلَاةِ الْعَصْرِ، وَيُسْمِعُنَا الْآيَةَ أَحْيَانًا، وَكَانَ يُطَوِّلُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى " . أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ يَحْيَى ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ

Abdulloh ibn Abu Qatoda otasidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ peshin namozi va asr namozining birinchi ikki rakatida Fotiha va u bilan birga ikki surani oʻqir, baʼzan bizga bir oyatni eshittirar, birinchi rakatni esa choʻzar edilar. Boshqa sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilindi.Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отасидан ривоят қилади: Набий ﷺ пешин намози ва аср намозининг биринчи икки ракатида Фотиҳа ва у билан бирга икки сурани ўқир, баъзан бизга бир оятни эшиттирар, биринчи ракатни эса чўзар эдилар. Бошқа санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ ، أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ مِنْ صَلَاةِ الظُّهْرِ بِأُمِّ الْكِتَابِ وَبِسُورَتَيْنِ، وَفِي الْأُخْرَيَيْنِ بِأُمِّ الْكِتَابِ، وَكَانَ يُسْمِعُنَا الْآيَةَ، وَكَانَ يُطِيلُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى مَا لَا يُطِيلُ فِي الثَّانِيَةِ، وَهَكَذَا فِي صَلَاةِ الْعَصْرِ، وَهَكَذَا فِي صَلَاةِ الْغَدَاةِ "

Abdulloh ibn Abu Qatoda otasidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ peshin namozining birinchi ikki rakatida Fotiha va ikki surani, oxirgi ikkisida esa Fotihani oʻqir edilar; bizga bir oyatni eshittirar edilar; birinchi rakatni ikkinchisiga qaraganda choʻzar edilar. Asr namozida ham shunday, bomdod namozida ham shunday (qilar edilar).Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отасидан ривоят қилади: Набий ﷺ пешин намозининг биринчи икки ракатида Фотиҳа ва икки сурани, охирги иккисида эса Фотиҳани ўқир эдилар; бизга бир оятни эшиттирар эдилар; биринчи ракатни иккинчисига қараганда чўзар эдилар. Аср намозида ҳам шундай, бомдод намозида ҳам шундай (қилар эдилар).

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَنْبأَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ ، أَنَّهَا سَمِعَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِ : وَالْمُرْسَلَاتِ "

Ummu Fazl (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning magʻribda {Val-mursalot} (Mursalot surasi)ni oʻqiyotganlarini eshitdi.Умму Фазл (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг мағрибда {Вал-мурсалот} (Мурсалот сураси)ни ўқиётганларини эшитди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِوَالطُّورِ "

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning magʻribda {Vat-Tur} (Tur surasi)ni oʻqiyotganlarini eshitdi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг мағрибда {Ват-Тур} (Тур сураси)ни ўқиётганларини эшитди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ مُعَاذًا كَانَ يُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ يَأْتِي قَوْمَهُ فَيُصَلِّي بِهِمْ، فَجَاءَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَصَلَّى الْعَتَمَةَ، وَقَرَأَ الْبَقَرَةَ، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَصَلَّى، ثُمَّ ذَهَبَ، فَبَلَغَهُ أَنَّ مُعَاذًا يَنَالُ مِنْهُ، فَشَكَى ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمُعَاذٍ : " فَاتِنًا، فَاتِنًا، فَاتِنًا، أَوْ فَتَّانًا، فَتَّانًا، فَتَّانًا، ثُمَّ أَمَرَهُ بِسُورَتَيْنِ مِنْ وَسَطِ الْمُفَصَّلِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : نَأْخُذُ بِهَذَا

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Muoz Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqir, soʻng qavmining oldiga borib ularga namoz oʻqib berar edi. Bir kecha kelib xufton namozini oʻqidi va Baqara (surasi)ni oʻqidi. Shunda ansorlardan bir kishi kelib namoz oʻqidi, soʻng ketdi. Muoz uni yomonlayotgani unga yetib bordi va u buni Rasululloh ﷺga shikoyat qildi. Shunda Rasululloh ﷺ Muozga: «Fitnaga soluvchi, fitnaga soluvchi, fitnaga soluvchi!» — yoki: «Fattonsan, fattonsan, fattonsan!» dedilar. Soʻng unga mufassalning oʻrtasidan ikki surani (oʻqishni) buyurdilar. Abu Muhammad aytdi: Biz shuni olamiz.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муоз Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқир, сўнг қавмининг олдига бориб уларга намоз ўқиб берар эди. Бир кеча келиб хуфтон намозини ўқиди ва Бақара (сураси)ни ўқиди. Шунда ансорлардан бир киши келиб намоз ўқиди, сўнг кетди. Муоз уни ёмонлаётгани унга етиб борди ва у буни Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Муозга: «Фитнага солувчи, фитнага солувчи, фитнага солувчи!» — ёки: «Фаттонсан, фаттонсан, фаттонсан!» дедилар. Сўнг унга муфассалнинг ўртасидан икки сурани (ўқишни) буюрдилар. Абу Муҳаммад айтди: Биз шуни оламиз.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَمِّي يَقُولُ : إِنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمِعَهُ " يَقْرَأُ فِي إِحْدَى الرَّكْعَتَيْنِ مِنْ الصُّبْحِ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ " . قَالَ شُعْبَةُ : وَسَأَلْتُهُ مَرَّةً أُخْرَى، قَالَ : سَمِعْتُهُ يَقْرَأُ بـقَ

Ziyod ibn Iloqa aytadi: Amakimning shunday deganini eshitdim: U Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigan va u zotning bomdodning bir rakatida {Van-naxla basiqotin}ni oʻqiyotganlarini eshitgan. Shuʼba aytdi: Men undan boshqa safar soʻradim, u: «U zotning {Qof}ni oʻqiyotganlarini eshitdim», dedi.Зиёд ибн Илоқа айтади: Амакимнинг шундай деганини эшитдим: У Набий ﷺ билан намоз ўқиган ва у зотнинг бомдоднинг бир ракатида {Ван-нахла басиқотин}ни ўқиётганларини эшитган. Шуъба айтди: Мен ундан бошқа сафар сўрадим, у: «У зотнинг {Қоф}ни ўқиётганларини эшитдим», деди.

أَخْبَرَنَا قَبِيصَةُ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ ، عَنْ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى : وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ "

Qutba ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning bomdodning birinchi rakatida: {Van-naxla basiqotin laha tolʼun naziyd}ni oʻqiyotganlarini eshitdim.Қутба ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг бомдоднинг биринчи ракатида: {Ван-нахла басиқотин лаҳа толъун назийд}ни ўқиётганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ ، عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ سَرِيعٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ، فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى هَذِهِ الْآيَةِ # وَاللَّيْلِ إِذَا عَسْعَسَ سورة التكوير آية 17 #، جَعَلْتُ أَقُولُ فِي نَفْسِي : مَا اللَّيْلُ إِذَا عَسْعَسَ؟ أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ ، عَنْ الْوَلِيدِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ ، بِنَحْوِهِ

Amr ibn Hurays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning bomdod namozida {Izash-shamsu kuvvirat} (Takvir surasi)ni oʻqiyotganlarini eshitdi. U zot {Val-layli iza asʼas} (Takvir, 17) oyatiga yetganlarida, men ichimda: «Val-layli iza asʼas nima ekan?» deb qoldim. Boshqa sanad bilan ham Amr ibn Hurraysdan shunga oʻxshash rivoyat qilindi.Амр ибн Ҳурайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг бомдод намозида {Изаш-шамсу куввират} (Таквир сураси)ни ўқиётганларини эшитди. У зот {Вал-лайли иза асъас} (Таквир, 17) оятига етганларида, мен ичимда: «Вал-лайли иза асъас нима экан?» деб қолдим. Бошқа санад билан ҳам Амр ибн Ҳуррайсдан шунга ўхшаш ривоят қилинди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلَامَةَ ، قَالَ : دَخَلْتُ مَعَ أَبِي عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ وَهُوَ عَلَى عُلْوٍ مِنْ قَصَبٍ، فَسَأَلَهُ أَبِي عَنْ وَقْتِ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَ الظُّهْرَ إِذَا دَحَضَتْ الشَّمْسُ، وَكَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَنْطَلِقُ أَحَدُنَا إِلَى أَهْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ قَالَ : وَنَسِيتُ مَا ذَكَرَ فِي الْمَغْرِبِ ، وَكَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يُؤَخِّرَ مِنْ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الَّتِي تَدْعُونَ الْعَتَمَةَ، وَكَانَ يَنْصَرِفُ مِنْ صَلَاةِ الصُّبْحِ وَالرَّجُلُ يَعْرِفُ جَلِيسَهُ، وَكَانَ يَقْرَأُ فِيهَا مِنْ السِّتِّينَ إِلَى الْمِئَةِ "

Sayyor ibn Salama aytadi: Otam bilan Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdik, u qamishdan (qilingan) baland joyda edi. Otam undan Rasululloh ﷺning namoz vaqtlari haqida soʻradi. U dedi: «U zot sizlar peshin deb ataydigan hajir (namozi)ni quyosh ogʻganda oʻqir edilar. Asrni oʻqir edilar, soʻng birimiz Madinaning eng chekkasidagi ahlining oldiga borar, quyosh esa hali tirik (baland) boʻlar edi». U aytdi: Magʻrib haqida nima deganini unutdim. «U zot sizlar atama deb ataydigan xufton namozini kechiktirishni yaxshi koʻrar edilar. Bomdod namozidan kishi yonidagi hamsuhbatini taniydigan (payt)da qaytar edilar. Unda oltmishdan yuzgacha (oyat) oʻqir edilar».Сайёр ибн Салама айтади: Отам билан Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдик, у қамишдан (қилинган) баланд жойда эди. Отам ундан Расулуллоҳ ﷺнинг намоз вақтлари ҳақида сўради. У деди: «У зот сизлар пешин деб атайдиган ҳажир (намози)ни қуёш оғганда ўқир эдилар. Асрни ўқир эдилар, сўнг биримиз Мадинанинг энг чеккасидаги аҳлининг олдига борар, қуёш эса ҳали тирик (баланд) бўлар эди». У айтди: Мағриб ҳақида нима деганини унутдим. «У зот сизлар атама деб атайдиган хуфтон намозини кечиктиришни яхши кўрар эдилар. Бомдод намозидан киши ёнидаги ҳамсуҳбатини танийдиган (пайт)да қайтар эдилар. Унда олтмишдан юзгача (оят) ўқир эдилар».

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ ، أَنْبأَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ، قَالَ : دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ وَقَدْ رَفَعُوا أَبْصَارَهُمْ فِي الصَّلَاةِ، فَقَالَ : " لَتَنْتَهُنَّ أَوْ لَا تَرْجِعُ إِلَيْكُمْ أَبْصَارُكُمْ "

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ masjidga kirdilar, (odamlar) namozda koʻzlarini (osmonga) koʻtargan edilar. Shunda u zot: «Yo bundan tiyilasizlar, yo koʻzlaringiz sizga qaytmaydi», dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ масжидга кирдилар, (одамлар) намозда кўзларини (осмонга) кўтарган эдилар. Шунда у зот: «Ё бундан тийиласизлар, ё кўзларингиз сизга қайтмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، أَنَّهُ، قَالَ : " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَرْفَعُونَ أَبْصَارَهُمْ إِلَى السَّمَاءِ فِي صَلَاتِهِمْ؟ " فَاشْتَدَّ قَوْلُهُ فِي ذَلِكَ حَتَّى قَالَ : " لَتَنْتَهُنَّ عَنْ ذَلِكَ أَوْ لَيَخْطَفَنَّ اللَّهُ أَبْصَارَكُمْ "

Anas (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Nima boʻldiki, baʼzi kishilar namozlarida koʻzlarini osmonga koʻtaradilar?» dedilar. Bu haqdagi soʻzlarini shu qadar keskin qildilarki, hatto: «Yo bundan tiyilsinlar, yo Alloh koʻzlarini sugʻurib oladi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Нима бўлдики, баъзи кишилар намозларида кўзларини осмонга кўтарадилар?» дедилар. Бу ҳақдаги сўзларини шу қадар кескин қилдиларки, ҳатто: «Ё бундан тийилсинлар, ё Аллоҳ кўзларини суғуриб олади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ ، حَدَّثَنَا أَبُو يَعْفُورٍ الْعَبْدِيُّ ، حَدَّثَنِي مُصْعَبُ بْنُ سَعْدٍ ، قَالَ : كَانَ بَنُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ إِذَا رَكَعُوا، جَعَلُوا أَيْدِيَهُمْ بَيْنَ أَفْخَاذِهِمْ، فَصَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ سَعْدٍ ، فَصَنَعْتُهُ، فَضَرَبَ يَدِي، فَلَمَّا انْصَرَفَ، قَالَ : يَا بُنَيَّ، اضْرِبْ بِيَدَيْكَ رُكْبَتَيْكَ، ثُمَّ فَعَلْتُهُ مَرَّةً أُخْرَى بَعْدَ ذَلِكَ بِيَوْمٍ فَصَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَضَرَبَ يَدِي، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ : " كُنَّا نَفْعَلُ هَذَا، وَأُمِرْنَا أَنْ نَضْرِبَ بِالْأَكُفِّ عَلَى الرُّكَبِ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ مُصْعَبٍ ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ

Musʼab ibn Saʼd aytadi: Abdulloh ibn Masʼudning oʻgʻillari rukuʼ qilganlarida qoʻllarini sonlari orasiga qoʻyar edilar. Men Saʼdning yonida namoz oʻqidim va shunday qildim, u qoʻlimga urdi. Namozdan boʻshagach: «Ey oʻgʻilcham, qoʻllaringni tizzalaringga qoʻy», dedi. Soʻng bir kundan keyin yana shunday qildim — uning yonida namoz oʻqidim, u qoʻlimga urdi. Namozdan boʻshagach: «Biz buni qilar edik, soʻng bizga kaftlarni tizzalarga qoʻyish buyurildi», dedi. Boshqa sanad bilan ham Musʼabdan shunga oʻxshash rivoyat qilindi.Мусъаб ибн Саъд айтади: Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ўғиллари рукуъ қилганларида қўлларини сонлари орасига қўяр эдилар. Мен Саъднинг ёнида намоз ўқидим ва шундай қилдим, у қўлимга урди. Намоздан бўшагач: «Эй ўғилчам, қўлларингни тиззаларингга қўй», деди. Сўнг бир кундан кейин яна шундай қилдим — унинг ёнида намоз ўқидим, у қўлимга урди. Намоздан бўшагач: «Биз буни қилар эдик, сўнг бизга кафтларни тиззаларга қўйиш буюрилди», деди. Бошқа санад билан ҳам Мусъабдан шунга ўхшаш ривоят қилинди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ ، عَنْ سَالِمٍ الْبَرَّادِ ، قَالَ : وَكَانَ عِنْدِي أَوْثَقَ عِنْدِي مِنْ نَفْسِي، قَالَ : قَالَ لَنَا أَبُو مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيُّ : أَلَا أُصَلِّي بِكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " فَكَبَّرَ وَرَكَعَ، وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ، وَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ "

Solim al-Barrod aytadi — u mening nazdimda oʻzimdan ham ishonchliroq edi —: Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) bizga: «Sizlarga Rasululloh ﷺning namozlarini oʻqib bermaymi?» dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u takbir aytdi va rukuʼ qildi, qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻydi, barmoqlarini bir-biridan ochdi — toki har bir aʼzosi qaror topguncha (shunday turdi).Солим ал-Баррод айтади — у менинг наздимда ўзимдан ҳам ишончлироқ эди —: Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) бизга: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини ўқиб бермайми?» деди. (Ровий) айтди: Сўнг у такбир айтди ва рукуъ қилди, қўлларини тиззалари устига қўйди, бармоқларини бир-биридан очди — токи ҳар бир аъзоси қарор топгунча (шундай турди).

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَيُّوبَ ، حَدَّثَنِي عَمِّي إِيَاسُ بْنُ عَامِرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ ، يَقُولُ : لَمَّا نَزَلَتْ # فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ سورة الواقعة آية 74 #، قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اجْعَلُوهَا فِي رُكُوعِكُمْ "، فَلَمَّا نَزَلَتْ # سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى سورة الأعلى آية 1 # قَالَ : " اجْعَلُوهَا فِي سُجُودِكُمْ "

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, {Ulugʻ Robbingning ismini poklab yod et} (Voqia 74) oyati nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ bizga: «Buni rukuʼlaringizda ayting», dedilar. {Eng oliy Robbingning nomini poklab yod et} (Aʼlo 1) oyati nozil boʻlganida esa: «Buni sajdalaringizda ayting», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтдики, {Улуғ Роббингнинг исмини поклаб ёд эт} (Воқиа 74) ояти нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Буни рукуъларингизда айтинг», дедилар. {Энг олий Роббингнинг номини поклаб ёд эт} (Аъло 1) ояти нозил бўлганида эса: «Буни саждаларингизда айтинг», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، عَنْ الْمُسْتَوْرِدِ ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ ، عَنْ حُذَيْفَةَ ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ، فَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ : " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ "، وَفِي سُجُودِهِ : " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى "، وَمَا أَتَى عَلَى آيَةِ رَحْمَةٍ إِلَّا وَقَفَ عِنْدَهَا فَسَأَلَ، وَمَا أَتَى عَلَى آيَةِ عَذَابٍ إِلَّا تَعَوَّذَ

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir kecha Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidi. U zot rukuʼlarida: «Subhona Robbiyal aziym», sajdalarida esa: «Subhona Robbiyal aʼlo», der edilar. Rahmat oyatiga oʻtganlarida toʻxtab (rahmat) soʻrar, azob oyatiga oʻtganlarida toʻxtab (Allohdan) panoh tilar edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир кеча Набий ﷺ билан намоз ўқиди. У зот рукуъларида: «Субҳона Роббиял азийм», саждаларида эса: «Субҳона Роббиял аъло», дер эдилар. Раҳмат оятига ўтганларида тўхтаб (раҳмат) сўрар, азоб оятига ўтганларида тўхтаб (Аллоҳдан) паноҳ тилар эдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ ، قَالَ : اجْتَمَعَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، وَأَبُو أُسَيْدٍ، وَأَبُو حُمَيْدٍ، وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، فَذَكَرُوا صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ أَبُو حُمَيْدٍ : أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَامَ فَكَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حِينَ كَبَّرَ لِلرُّكُوعِ، ثُمَّ رَكَعَ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ كَأَنَّهُ قَابِضٌ عَلَيْهِمَا، وَوَتَرَ يَدَيْهِ فَنَحَّاهُمَا عَنْ جَنْبَيْهِ، وَلَمْ يُصَوِّبْ رَأْسَهُ، وَلَمْ يُقْنِعْهُ "

Abbos ibn Sahl aytadi: Muhammad ibn Maslama, Abu Usayd, Abu Humayd va Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhum) yigʻilishib, Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻzlashdilar. Shunda Abu Humayd (roziyallohu anhu): «Men orangizda Rasululloh ﷺning namozlarini eng yaxshi biluvchiman. Albatta, Rasululloh ﷺ (namozga) turdilar, takbir aytdilar va qoʻllarini koʻtardilar; soʻng rukuʼ uchun takbir aytganlarida qoʻllarini koʻtardilar; soʻng rukuʼ qilib, qoʻllarini tizzalari ustiga goʻyo ularni (ushlab) siqayotgandek qoʻydilar, qoʻllarini (yoyib) yon tomonlaridan uzoqlashtirdilar, boshlarini (pastga) egib ham yubormadilar, (yuqoriga) koʻtarib ham yubormadilar», dedi.Аббос ибн Саҳл айтади: Муҳаммад ибн Маслама, Абу Усайд, Абу Ҳумайд ва Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳум) йиғилишиб, Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўзлашдилар. Шунда Абу Ҳумайд (розияллоҳу анҳу): «Мен орангизда Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини энг яхши билувчиман. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ (намозга) турдилар, такбир айтдилар ва қўлларини кўтардилар; сўнг рукуъ учун такбир айтганларида қўлларини кўтардилар; сўнг рукуъ қилиб, қўлларини тиззалари устига гўё уларни (ушлаб) сиқаётгандек қўйдилар, қўлларини (ёйиб) ён томонларидан узоқлаштирдилар, бошларини (пастга) эгиб ҳам юбормадилар, (юқорига) кўтариб ҳам юбормадилар», деди.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلَاةَ، رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، فَإِذَا رَكَعَ، فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ، فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَقَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ "، وَلَا يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ . أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَنْبأَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مِثْلَهُ. إِلَّا أَنَّهُ قَالَ : " رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ "

Solim otasidan (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ namozni boshlaganlarida qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarar edilar; rukuʼ qilganlarida ham xuddi shunday qilar edilar; rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida ham xuddi shunday qilar va: «Samiʼallohu liman hamidah, Allohumma Robbano va lakal hamd», der edilar. Sajdada esa buni qilmas edilar. Boshqa sanad bilan Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shuning misli rivoyat qilindi; faqat unda: «Robbano va lakal hamd», deyilgan.Солим отасидан (Ибн Умардан) ривоят қилади: Набий ﷺ намозни бошлаганларида қўлларини елкалари баробарига кўтарар эдилар; рукуъ қилганларида ҳам худди шундай қилар эдилар; рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам худди шундай қилар ва: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Аллоҳумма Роббано ва лакал ҳамд», дер эдилар. Саждада эса буни қилмас эдилар. Бошқа санад билан Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шунинг мисли ривоят қилинди; фақат унда: «Роббано ва лакал ҳамд», дейилган.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ، أَنَّهُ قَالَ : " وَإِذَا قَالَ الْإِمَامُ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَقُولُوا : رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ "

Anas (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Imom: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, desa, sizlar: ‹Robbano va lakal hamd›, denglar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Имом: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, деса, сизлар: ‹Роббано ва лакал ҳамд›, денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا كَبَّرَ، فَكَبِّرُوا، وَإِذَا رَكَعَ، فَارْكَعُوا وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا، وَإِذَا قَالَ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَقُولُوا : اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ، وَإِذَا صَلَّى قَائِمًا، فَصَلُّوا قِيَامًا، وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا، فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ dedilar: «Imom ergashish uchungina (tayinlab) qoʻyilgandir. Bas, qachon u takbir aytsa, sizlar ham takbir aytinglar; ruku qilsa, ruku qilinglar; sajda qilsa, sajda qilinglar; ‹Samiʼallohu liman hamidah› desa, sizlar ‹Allohumma robbano lakal hamd› denglar; tik turib namoz oʻqisa, sizlar ham tik turib oʻqinglar; oʻtirib namoz oʻqisa, sizlar ham hammangiz oʻtirib oʻqinglar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Имом эргашиш учунгина (тайинлаб) қўйилгандир. Бас, қачон у такбир айтса, сизлар ҳам такбир айтинглар; руку қилса, руку қилинглар; сажда қилса, сажда қилинглар; ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деса, сизлар ‹Аллоҳумма роббано лакал ҳамд› денглар; тик туриб намоз ўқиса, сизлар ҳам тик туриб ўқинглар; ўтириб намоз ўқиса, сизлар ҳам ҳаммангиз ўтириб ўқинглар».

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ ، عَنْ أَبِي مُوسَى ، أَنَّهُ قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَنَا فَعَلَّمَنَا صَلَاتَنَا وَسَنَّ لَنَا سُنَّتَنَا قَالَ : أَحْسَبُهُ قَالَ : " إِذَا أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ، فَلْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ، فَإِذَا كَبَّرَ، فَكَبِّرُوا، وَإِذَا قَالَ : # غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ سورة الفاتحة آية 7 #، فَقُولُوا : آمِينَ، يُجِبْكُمْ اللَّهُ، وَإِذَا كَبَّرَ وَرَكَعَ، فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا، فَإِنَّ الْإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ، وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : فَتِلْكَ بِتِلْكَ، وَإِذَا قَالَ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَقُولُوا : اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ أَوْ قَالَ : رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ ، فَإِنَّ اللَّهَ G قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ "

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Albatta, Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib, namozimizni oʻrgatdilar va sunnatimizni bayon etdilar. (Roviy) aytdi: Oʻylashimcha, u zot shunday dedilar: «Namozga iqomat aytilsa, biringiz sizlarga imomlik qilsin. U takbir aytganda sizlar ham takbir aytinglar. U {Gʻayril magʻzubi alayhim va lad-dolliyn} (Fotiha, 7) deganda, sizlar: ‹Omin›, denglar — Alloh sizlarga ijobat qiladi. U takbir aytib rukuʼ qilsa, sizlar ham takbir aytib rukuʼ qilinglar, chunki imom sizlardan oldin rukuʼ qiladi va sizlardan oldin koʻtariladi». Allohning Nabiysi ﷺ dedilar: «Mana bu, ana unga (evaz) boʻladi. U: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, desa, sizlar: ‹Allohumma Robbano lakal hamd› — yoki: ‹Robbano lakal hamd› — denglar. Zero, Alloh Oʻz Nabiysining tili orqali: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, degan».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб, намозимизни ўргатдилар ва суннатимизни баён этдилар. (Ровий) айтди: Ўйлашимча, у зот шундай дедилар: «Намозга иқомат айтилса, бирингиз сизларга имомлик қилсин. У такбир айтганда сизлар ҳам такбир айтинглар. У {Ғайрил мағзуби алайҳим ва лад-доллийн} (Фотиҳа, 7) деганда, сизлар: ‹Омин›, денглар — Аллоҳ сизларга ижобат қилади. У такбир айтиб рукуъ қилса, сизлар ҳам такбир айтиб рукуъ қилинглар, чунки имом сизлардан олдин рукуъ қилади ва сизлардан олдин кўтарилади». Аллоҳнинг Набийси ﷺ дедилар: «Мана бу, ана унга (эваз) бўлади. У: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, деса, сизлар: ‹Аллоҳумма Роббано лакал ҳамд› — ёки: ‹Роббано лакал ҳамд› — денглар. Зеро, Аллоҳ Ўз Набийсининг тили орқали: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, деган».

أَخْبَرَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ قَيْسٍ ، عَنْ قَزَعَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ، قَالَ : " رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الْأَرْضِ، وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ، أَهْلَ الثَّنَاءِ وَالْمَجْدِ، أَحَقُّ مَا قَالَ الْعَبْدُ، وَكُلُّنَا لَكَ عَبْدٌ، اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Robbanaa lakal hamdu milʼas-samaavaati val-arzi va milʼa maa shiʼta min shayʼin baʼd. Ahlas-sanaaʼi val-majd, ahaqqu maa qoolal-abdu va kullunaa laka abd. Allohumma laa maaniʼa limaa aʼtoyta va laa muʼtiya limaa manaʼta va laa yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd (Ey Robbimiz! Osmonlar va yer toʻla va undan keyin Sen istagan narsa toʻla hamd Senga boʻlsin. Ey maqtov va ulugʻlik egasi! Bandaning aytgan eng haq soʻzi (shudir), bizning hammamiz Senga bandamiz. Ey Allohim! Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq va boylik egasiga uning boyligi Sening (huzuringda) foyda bermas)», derdilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Роббанаа лакал ҳамду милъас-самааваати вал-арзи ва милъа маа шиъта мин шайъин баъд. Аҳлас-санааъи вал-мажд, аҳаққу маа қоолал-абду ва куллунаа лака абд. Аллоҳумма лаа мааниъа лимаа аътойта ва лаа муътия лимаа манаъта ва лаа янфаъу зал-жадди минкал-жадд (Эй Роббимиз! Осмонлар ва ер тўла ва ундан кейин Сен истаган нарса тўла ҳамд Сенга бўлсин. Эй мақтов ва улуғлик эгаси! Банданинг айтган энг ҳақ сўзи (шудир), бизнинг ҳаммамиз Сенга бандамиз. Эй Аллоҳим! Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ ва бойлик эгасига унинг бойлиги Сенинг (ҳузурингда) фойда бермас)», дердилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَمِّهْ الْمَاجِشُونَ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ، قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الْأَرْضِ، وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ " . قِيلَ لِعَبْدِ اللَّهِ : تَأْخُذُ بِهِ؟ قَالَ : لَا، وَقِيلَ لَهُ : تَقُولُ هَذَا فِي الْفَرِيضَةِ؟ قَالَ : عَسَى، وَقَالَ : كُلُّهُ طَيِّبٌ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiʼallohu liman hamidah. Robbano va lakal hamd, milʼas-samovoti va milʼal-arzi va milʼa mo baynahumo va milʼa mo shiʼta min shayʼin baʼd (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi. Ey Robbimiz, hamd Sengadir — osmonlar toʻla, yer toʻla, ular orasidagi (narsalar) toʻla va undan keyin Oʻzing istagan narsalar toʻla)», derdilar. Abdullohga: «Sen shuni olasanmi?» deyildi. U: «Yoʻq», dedi. Unga: «Buni farz namozida aytasanmi?» deyildi. U: «Shoyad», dedi va: «Hammasi yaxshi», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ. Роббано ва лакал ҳамд, милъас-самовоти ва милъал-арзи ва милъа мо байнаҳумо ва милъа мо шиъта мин шайъин баъд (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди. Эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир — осмонлар тўла, ер тўла, улар орасидаги (нарсалар) тўла ва ундан кейин Ўзинг истаган нарсалар тўла)», дердилар. Абдуллоҳга: «Сен шуни оласанми?» дейилди. У: «Йўқ», деди. Унга: «Буни фарз намозида айтасанми?» дейилди. У: «Шояд», деди ва: «Ҳаммаси яхши», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ ، عَنْ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِنِّي قَدْ بَدَّنْتُ، فَلَا تَسْبِقُونِي بِالرُّكُوعِ، وَلَا بِالسُّجُودِ، فَإِنِّي مَهْمَا أَسْبِقُكُمْ حِينَ أَرْكَعُ، تُدْرِكُونِي حِينَ أَرْفَعُ، وَمَهْمَا أَسْبِقُكُمْ حِينَ أَسْجُدُ، تُدْرِكُونِي حِينَ أَرْفَعُ "

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men semirib qoldim; bas, rukuʼda ham, sajdada ham mendan oʻzib ketmanglar. Chunki men rukuʼ qilganimda sizlardan qanchalik oʻzib ketsam, koʻtarilganimda menga yetib olasizlar; sajda qilganimda sizlardan qanchalik oʻzib ketsam, koʻtarilganimda menga yetib olasizlar», dedilar.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен семириб қолдим; бас, рукуъда ҳам, саждада ҳам мендан ўзиб кетманглар. Чунки мен рукуъ қилганимда сизлардан қанчалик ўзиб кетсам, кўтарилганимда менга етиб оласизлар; сажда қилганимда сизлардан қанчалик ўзиб кетсам, кўтарилганимда менга етиб оласизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَا يَخْشَى أَحَدُكُمْ أَوْ أَلَا يَخْشَى أَحَدُكُمْ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَبْلَ الْإِمَامِ أَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ رَأْسَهُ رَأْسَ حِمَارٍ أَوْ صُورَتَهُ صُورَةَ حِمَارٍ "

Muhammad ibn Ziyod aytadi: Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Biringiz imomdan oldin boshini koʻtarganida, Alloh uning boshini eshak boshiga yoki suratini eshak suratiga aylantirib qoʻyishidan qoʻrqmaydimi?» dedilar.Муҳаммад ибн Зиёд айтади: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз имомдан олдин бошини кўтарганида, Аллоҳ унинг бошини эшак бошига ёки суратини эшак суратига айлантириб қўйишидан қўрқмайдими?» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ ، حَدَّثَنَا الْمُخْتَارُ بْنُ فُلْفُلٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَثَّهُمْ عَلَى الصَّلَاةِ، وَنَهَاهُمْ أَنْ يَسْبِقُوهُ إِذَا كَانَ يَؤُمُّهُمْ بِالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ، وَأَنْ يَنْصَرِفُوا قَبْلَ انْصِرَافِهِ مِنْ الصَّلَاةِ، وَقَالَ : " إِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ خَلْفِي وَأَمَامِي "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ularni namozga qiziqtirdilar hamda oʻzlari imomlik qilayotganlarida rukuʼ va sajdada oʻzlaridan oʻzib ketishdan va u zot namozdan qaytmasdan oldin qaytib ketishdan qaytardilar. Va: «Albatta, men sizlarni orqamdan ham, oldimdan ham koʻraman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уларни намозга қизиқтирдилар ҳамда ўзлари имомлик қилаётганларида рукуъ ва саждада ўзларидан ўзиб кетишдан ва у зот намоздан қайтмасдан олдин қайтиб кетишдан қайтардилар. Ва: «Албатта, мен сизларни орқамдан ҳам, олдимдан ҳам кўраман», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ طَاوُسًا يُحَدِّثُ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ أَعْظُمٍ، وَأُمِرَ أَنْ لَا يَكُفَّ شَعَرًا وَلَا ثَوْبًا " قَالَ شُعْبَةُ : وَحَدَّثَنِيهِ مَرَّةً أُخْرَى قَالَ : " أُمِرْتُ بِالسُّجُودِ، وَلَا أَكُفَّ شَعَرًا وَلَا ثَوْبًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Nabiyingiz ﷺ yetti suyak ustida sajda qilishga buyurildilar va sochni ham, kiyimni ham yigʻishtirmaslikka buyurildilar». Shuʼba aytdi: Buni menga boshqa safar (shunday) aytib berdi: «Men sajda qilishga hamda sochni ham, kiyimni ham yigʻishtirmaslikka buyurildim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Набийингиз ﷺ етти суяк устида сажда қилишга буюрилдилар ва сочни ҳам, кийимни ҳам йиғиштирмасликка буюрилдилар». Шуъба айтди: Буни менга бошқа сафар (шундай) айтиб берди: «Мен сажда қилишга ҳамда сочни ҳам, кийимни ҳам йиғиштирмасликка буюрилдим».

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، وَيَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، قَالَا : حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، قَالَ : حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ : الْجَبْهَةِ قَالَ وُهَيْبٌ : وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى أَنْفِهِ وَالْيَدَيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ، وَأَطْرَافِ الْقَدَمَيْنِ، وَلَا نَكُفَّ الثِّيَابَ وَلَا الشَّعَرَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Men yetti suyak ustida sajda qilishga buyurildim: peshona ustida — Vuhayb aytdi: (roviy) qoʻli bilan burniga ishora qildi — hamda ikki qoʻl, ikki tizza va ikki oyoqning uchlari ustida; kiyimlarni ham, sochni ham yigʻishtirmasligimizga (buyurildik)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Мен етти суяк устида сажда қилишга буюрилдим: пешона устида — Вуҳайб айтди: (ровий) қўли билан бурнига ишора қилди — ҳамда икки қўл, икки тизза ва икки оёқнинг учлари устида; кийимларни ҳам, сочни ҳам йиғиштирмаслигимизга (буюрилдик)», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا سَجَدَ، يَضَعُ رُكْبَتَيْهِ قَبْلَ يَدَيْهِ، وَإِذَا نَهَضَ، رَفَعَ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ "

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺni koʻrdim; sajda qilganlarida tizzalarini qoʻllaridan oldin qoʻyar, (sajdadan) turganlarida esa qoʻllarini tizzalaridan oldin koʻtarar edilar.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺни кўрдим; сажда қилганларида тиззаларини қўлларидан олдин қўяр, (саждадан) турганларида эса қўлларини тиззаларидан олдин кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ، فَلَا يَبْرُكْ كَمَا يَبْرُكُ الْبَعِيرُ، وَلْيَضَعْ يَدَيْهِ قَبْلَ رُكْبَتَيْهِ " . قِيلَ لِعَبْدِ اللَّهِ : مَا تَقُولُ؟ قَالَ : كُلُّهُ طَيِّبٌ. وَقَالَ : أَهْلُ الْكُوفَةِ يَخْتَارُونَ الْأَوَّلَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namoz oʻqiganida, tuya choʻkkanidek choʻkmasin; qoʻllarini tizzalaridan oldin qoʻysin», dedilar. Abdullohga: «Sen nima deysan?» deyildi. U: «Hammasi yaxshi», dedi va: «Kufa ahli birinchisini ixtiyor qiladilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намоз ўқиганида, туя чўкканидек чўкмасин; қўлларини тиззаларидан олдин қўйсин», дедилар. Абдуллоҳга: «Сен нима дейсан?» дейилди. У: «Ҳаммаси яхши», деди ва: «Куфа аҳли биринчисини ихтиёр қиладилар», деди.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، وَسَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اعْتَدِلُوا فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ، وَلَا يَبْسُطْ أَحَدُكُمْ ذِرَاعَيْهِ بِسَاطَ الْكَلْبِ "

Qatoda aytadi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Rukuʼ va sajdada meʼyorda boʻlinglar; biringiz it (oldingi oyoqlarini) yozganidek bilaklarini yozmasin», dedilar.Қатода айтади: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Рукуъ ва саждада меъёрда бўлинглар; бирингиз ит (олдинги оёқларини) ёзганидек билакларини ёзмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ مَحْمُودٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شِبْلٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ افْتِرَاشِ السَّبُعِ، وَنَقْرَةِ الْغُرَابِ، وَأَنْ يُوطِنَ الرَّجُلُ الْمَكَانَ كَمَا يُوطِنُ الْبَعِيرُ "

Abdurrahmon ibn Shibl al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ yirtqich hayvon (oldingi oyoqlarini) yozgandek yozishdan, qargʻa choʻqigandek (sajda qilish)dan va kishining tuya oʻz joyini makon qilib olgani kabi (bir joyni oʻziga) makon qilib olishidan qaytardilar.Абдурраҳмон ибн Шибл ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвон (олдинги оёқларини) ёзгандек ёзишдан, қарға чўқигандек (сажда қилиш)дан ва кишининг туя ўз жойини макон қилиб олгани каби (бир жойни ўзига) макон қилиб олишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْمُسَيَّبِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ الْأَنْصَارِيِّ ، عَنْ حُذَيْفَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ : " رَبِّ اغْفِرْ لِي " . فَقِيلَ لِعَبْدِ اللَّهِ : تَقُولُ هَذَا؟ قَالَ : رُبَّمَا قُلْتُ، وَرُبَّمَا سَكَتُّ

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki sajda orasida: «Robbigʻfir liy (Ey Robbim, meni magʻfirat qil)», der edilar. Abdullohga: «Sen buni aytasanmi?» deyildi. U: «Baʼzan aytaman, baʼzan sukut qilaman», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки сажда орасида: «Роббиғфир лий (Эй Роббим, мени мағфират қил)», дер эдилар. Абдуллоҳга: «Сен буни айтасанми?» дейилди. У: «Баъзан айтаман, баъзан сукут қиламан», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سُحَيْمٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : كَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ السِّتَارَةَ وَالنَّاسُ صُفُوفٌ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ، فَقَالَ : " يَا أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلَّا الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ، أَلَا إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا، فَأَمَّا الرُّكُوعُ، فَعَظِّمُوا رَبَّكُمْ، وَأَمَّا السُّجُودُ، فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ، فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ pardani koʻtardilar, odamlar esa Abu Bakr ortida saf-saf (turgan) edilar. Shunda u zot: «Ey odamlar! Darhaqiqat, paygʻambarlik bashoratlaridan faqat solih tush qoldi, uni musulmon koʻradi yoki uning (haqida) koʻrsatiladi. Ogoh boʻlinglar! Men rukuʼ yoki sajdada Qurʼon oʻqishdan qaytarildim. Rukuʼga kelsak, unda Robbingizni ulugʻlanglar; sajdaga kelsak, unda duoga astoydil berilinglar, zero (duolaringiz) ijobat boʻlishga loyiqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пардани кўтардилар, одамлар эса Абу Бакр ортида саф-саф (турган) эдилар. Шунда у зот: «Эй одамлар! Дарҳақиқат, пайғамбарлик башоратларидан фақат солиҳ туш қолди, уни мусулмон кўради ёки унинг (ҳақида) кўрсатилади. Огоҳ бўлинглар! Мен рукуъ ёки саждада Қуръон ўқишдан қайтарилдим. Рукуъга келсак, унда Роббингизни улуғланглар; саждага келсак, унда дуога астойдил берилинглар, зеро (дуоларингиз) ижобат бўлишга лойиқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سُحَيْمٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ وَأَنَا رَاكِعٌ أَوْ سَاجِدٌ، فَأَمَّا الرُّكُوعُ، فَعَظِّمُوا فِيهِ الرَّبَّ، وَأَمَّا السُّجُودُ، فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ، فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men rukuʼda yoki sajdada turib Qurʼon oʻqishdan qaytarildim. Rukuʼga kelsak, unda Robbni ulugʻlanglar; sajdaga kelsak, unda duoga astoydil berilinglar, zero (duolaringiz) ijobat boʻlishga loyiqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен рукуъда ёки саждада туриб Қуръон ўқишдан қайтарилдим. Рукуъга келсак, унда Роббни улуғланглар; саждага келсак, унда дуога астойдил берилинглар, зеро (дуоларингиз) ижобат бўлишга лойиқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ عُمَارَةَ هُوَ ابْنُ عُمَيْرٍ ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تُجْزِئُ صَلَاةٌ لَا يُقِيمُ الرَّجُلُ فِيهَا صُلْبَهُ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ "

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi rukuʼ va sajdada belini rostlamaydigan namoz kifoya qilmaydi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши рукуъ ва саждада белини ростламайдиган намоз кифоя қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَسْوَأُ النَّاسِ سَرِقَةً الَّذِي يَسْرِقُ صَلَاتَهُ ". قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَكَيْفَ يَسْرِقُ صَلَاتَهُ؟ قَالَ : " لَا يُتِمُّ رُكُوعَهَا وَلَا سُجُودَهَا "

Abdulloh ibn Abu Qatoda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng yomon oʻgʻrisi — namozidan oʻgʻirlaydigan kishidir», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli! U namozidan qanday oʻgʻirlaydi?» dedilar. U zot: «Uning rukuʼini ham, sajdasini ham toʻkis qilmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг ёмон ўғриси — намозидан ўғирлайдиган кишидир», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули! У намозидан қандай ўғирлайди?» дедилар. У зот: «Унинг рукуъини ҳам, саждасини ҳам тўкис қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلَّادٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَمِّهِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ ، وَكَانَ رِفَاعَةُ وَمَالِكُ ابْنَيْ رَافِعٍ أَخَوَيْنِ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ ، قَالُوا : بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ وَنَحْنُ حَوْلَهُ، شَكَّ هَمَّامٌ ، إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَصَلَّى، فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ، جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى الْقَوْمِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " وَعَلَيْكَ، ارْجِعْ فَصَلِّ، فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ". فَرَجَعَ الرَّجُلُ فَصَلَّى، وَجَعَلْنَا نَرْمُقُ صَلَاتَهُ، لَا نَدْرِي مَا يَعِيبُ مِنْهَا، فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ، جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى الْقَوْمِ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " وَعَلَيْكَ، ارْجِعْ فَصَلِّ، فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ". قَالَ هَمَّامٌ : فَلَا أَدْرِي أَمَرَهُ بِذَلِكَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا. قَالَ الرَّجُلُ : مَا أَلَوْتُ، فَلَا أَدْرِي مَا عِبْتَ عَلَيَّ مِنْ صَلَاتِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّهَا لَا تَتِمُّ صَلَاةُ أَحَدِكُمْ حَتَّى يُسْبِغَ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ G فَيَغْسِلُ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ، وَيَمْسَحُ بِرَأْسِهِ، وَرِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ، ثُمَّ يُكَبِّرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ، ثُمَّ يَقْرَأُ مِنْ الْقُرْآنِ مَا أَذِنَ اللَّهُ G لَهُ فِيهِ، ثُمَّ يُكَبِّرُ فَيَرْكَعُ، فَيَضَعُ كَفَّيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ، وَيَقُولُ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَيَسْتَوِي قَائِمًا حَتَّى يُقِيمَ صُلْبَهُ، فَيَأْخُذَ كُلُّ عَظْمٍ مَأْخَذَهُ، ثُمَّ يُكَبِّرُ فَيَسْجُدُ فَيُمَكِّنُ وَجْهَهُ، قَالَ هَمَّامٌ : وَرُبَّمَا قَالَ : جَبْهَتَهُ مِنْ الْأَرْضِ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ، ثُمَّ يُكَبِّرُ، فَيَسْتَوِي قَاعِدًا عَلَى مَقْعَدِهِ وَيُقِيمُ صُلْبَهُ، فَوَصَفَ الصَّلَاةَ هَكَذَا أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ حَتَّى فَرَغَ، لَا تَتِمُّ صَلَاةُ أَحَدِكُمْ حَتَّى يَفْعَلَ ذَلِكَ "

Ali ibn Yahyo ibn Xallod otasidan, u amakisi Rifoʼa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi — Rifoʼa va Molik, Rofiʼning ikki oʻgʻli, Badr ahlidan boʻlgan aka-uka edilar. Ular dedilar: Biz Rasululloh ﷺning atroflarida oʻtirgan edik — yoki: Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, biz esa u zotning atroflarida edik, Hammom shubha qildi — birdan bir kishi kirib qiblaga yuzlandi va namoz oʻqidi. Namozni tugatgach, kelib Rasululloh ﷺga va qavmga salom berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Va alayka. Qaytib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U kishi qaytib namoz oʻqidi, biz esa uning namoziga tikilar, undan nimani ayblayotganlarini bilmas edik. Namozini tugatgach, kelib Rasululloh ﷺga va qavmga salom berdi. Nabiy ﷺ unga: «Va alayka. Qaytib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Hammom aytdi: Bilmadim, unga buni ikki marta buyurdilarmi yoki uch marta. U kishi: «Men qoʻlimdan kelganini qildim; namozimdan nimani ayblaganingizni bilmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ dedilar: «Albatta, biringizning namozi Alloh azza va jalla amr qilganidek taharatni mukammal qilmaguncha tugal boʻlmaydi: yuzini va qoʻllarini tirsaklarigacha yuvadi, boshiga mash tortadi va oyoqlarini toʻpiqlarigacha (yuvadi). Soʻngra Allohga takbir aytadi va Unga hamd aytadi. Soʻngra Qurʼondan Alloh azza va jalla oʻziga izn bergan (miqdorini) oʻqiydi. Soʻngra takbir aytib rukuʼ qiladi va kaftlarini tizzalari ustiga qoʻyadi — toki boʻgʻimlari muqim boʻlib, yumshaguncha. Soʻngra: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, deydi va belini tik tutib rostlanib turadi — har bir suyak oʻz oʻrnini oladi. Soʻngra takbir aytib sajda qiladi va yuzini — Hammom aytdi: goho u: peshonasini, dedi — yerga mahkam qoʻyadi, toki boʻgʻimlari muqim boʻlib, yumshaguncha. Soʻngra takbir aytib, oʻtiradigan joyiga rostlanib oʻtiradi va belini tik tutadi». Bas, namozni shu tarzda — toʻrt rakatni tamomlagunicha — vasf qildilar va: «Biringizning namozi shuni qilmaguncha tugal boʻlmaydi», (dedilar).Али ибн Яҳё ибн Халлод отасидан, у амакиси Рифўа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади — Рифўа ва Молик, Рофиънинг икки ўғли, Бадр аҳлидан бўлган ака-ука эдилар. Улар дедилар: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг атрофларида ўтирган эдик — ёки: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, биз эса у зотнинг атрофларида эдик, Ҳаммом шубҳа қилди — бирдан бир киши кириб қиблага юзланди ва намоз ўқиди. Намозни тугатгач, келиб Расулуллоҳ ﷺга ва қавмга салом берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ва алайка. Қайтиб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У киши қайтиб намоз ўқиди, биз эса унинг намозига тикилар, ундан нимани айблаётганларини билмас эдик. Намозини тугатгач, келиб Расулуллоҳ ﷺга ва қавмга салом берди. Набий ﷺ унга: «Ва алайка. Қайтиб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Ҳаммом айтди: Билмадим, унга буни икки марта буюрдиларми ёки уч марта. У киши: «Мен қўлимдан келганини қилдим; намозимдан нимани айблаганингизни билмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Албатта, бирингизнинг намози Аллоҳ азза ва жалла амр қилганидек таҳаратни мукаммал қилмагунча тугал бўлмайди: юзини ва қўлларини тирсакларигача ювади, бошига маш тортади ва оёқларини тўпиқларигача (ювади). Сўнгра Аллоҳга такбир айтади ва Унга ҳамд айтади. Сўнгра Қуръондан Аллоҳ азза ва жалла ўзига изн берган (миқдорини) ўқийди. Сўнгра такбир айтиб рукуъ қилади ва кафтларини тиззалари устига қўяди — токи бўғимлари муқим бўлиб, юмшагунча. Сўнгра: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, дейди ва белини тик тутиб ростланиб туради — ҳар бир суяк ўз ўрнини олади. Сўнгра такбир айтиб сажда қилади ва юзини — Ҳаммом айтди: гоҳо у: пешонасини, деди — ерга маҳкам қўяди, токи бўғимлари муқим бўлиб, юмшагунча. Сўнгра такбир айтиб, ўтирадиган жойига ростланиб ўтиради ва белини тик тутади». Бас, намозни шу тарзда — тўрт ракатни тамомлагунича — васф қилдилар ва: «Бирингизнинг намози шуни қилмагунча тугал бўлмайди», (дедилар).

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الْأَصَمِّ ، عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ ، قَالَتْ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ، جَافَى حَتَّى يَرَى مَنْ خَلْفَهُ وَضَحَ إِبِطَيْهِ "

Maymuna binti Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ sajda qilganlarida (qoʻllarini yonlaridan) shu qadar uzoqlashtirar edilarki, hatto u zotning orqalarida turgan kishi qoʻltiqlarining oqligini koʻrar edi».Маймуна бинти Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ сажда қилганларида (қўлларини ёнларидан) шу қадар узоқлаштирар эдиларки, ҳатто у зотнинг орқаларида турган киши қўлтиқларининг оқлигини кўрар эди».

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، وَإِسْمَاعِيل بْنُ زَكَرِيَّا ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَصَمِّ ، عَنْ عَمِّهِ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ ، عَنْ مَيْمُونَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ، جَافَى حَتَّى لَوْ شَاءَتْ بَهْمَةٌ تَمُرُّ تَحْتَهُ لَمَرَّتْ "

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilganlarida, (qoʻllarini yon tomonlaridan) shu qadar uzoq tutar edilarki, agar bir qoʻzichoq u zotning ostidan oʻtmoqchi boʻlsa, oʻtib keta olar edi.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганларида, (қўлларини ён томонларидан) шу қадар узоқ тутар эдиларки, агар бир қўзичоқ у зотнинг остидан ўтмоқчи бўлса, ўтиб кета олар эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَصَمِّ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ ، عَنْ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ، خَوَّى بِيَدَيْهِ يَعْنِي : جَنَّحَ حَتَّى يُرَى وَضَحُ إِبْطَيْهِ مِنْ وَرَاءَهُ، وَإِذَا قَعَدَ اطْمَأَنَّ عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى "

Maymuna (roziyallohu anho) — Nabiy ﷺ ning ayoli — dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilganlarida ikki qoʻllarini (yon tomondan) ochar — yaʼni qanot (yozganday) yozar — edilarki, hatto qoʻltiqlarining oqligi orqadan koʻrinib turardi. Oʻtirganlarida esa chap sonlari ustiga qoʻnim topib (oromni saqlab) oʻtirardilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо) — Набий ﷺ нинг аёли — дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганларида икки қўлларини (ён томондан) очар — яъни қанот (ёзгандай) ёзар — эдиларки, ҳатто қўлтиқларининг оқлиги орқадан кўриниб турарди. Ўтирганларида эса чап сонлари устига қўним топиб (оромни сақлаб) ўтирардилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ رُكُوعُهُ إِذَا رَكَعَ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ، وَسُجُودُهُ، وَبَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ، قَرِيبًا مِنْ السَّوَاءِ "

Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ rukuʼ qilganlarida rukuʼlari, rukuʼdan boshlarini koʻtargandagi (turishlari), sajdalari va ikki sajda orasidagi (oʻtirishlari) bir-biriga deyarli teng edi.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рукуъ қилганларида рукуълари, рукуъдан бошларини кўтаргандаги (туришлари), саждалари ва икки сажда орасидаги (ўтиришлари) бир-бирига деярли тенг эди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ هِلَالِ بْنِ حُمَيْدٍ الْوَزَّانِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ الْبَرَاءِ ، قَالَ : " رَمَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاتِهِ فَوَجَدْتُ قِيَامَهُ، وَرَكْعَتَهُ، وَاعْتِدَالَهُ بَعْدَ الرَّكْعَةِ، فَسَجْدَتَهُ، فَجِلْسَتَهُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ، فَسَجْدَتَهُ، فَجِلْسَتَهُ بَيْنَ التَّسْلِيمِ وَالِانْصِرَافِ، قَرِيبًا مِنْ السَّوَاءِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : هِلَالُ بْنُ حُمَيْدٍ : أُرَى أَبُو حُمَيْدٍ الْوَزَّانُ

Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni namozlarida diqqat bilan kuzatdim va u zotning qiyomlari, rukuʼlari, rukuʼdan keyingi tik turishlari, sajdalari, ikki sajda orasidagi oʻtirishlari, (ikkinchi) sajdalari, salom bilan namozdan chiqish orasidagi oʻtirishlari deyarli bir xil ekanini koʻrdim», dedi. Abu Muhammad aytdi: Hilol ibn Humayd — men uni Abu Humayd al-Vazzon deb oʻylayman.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни намозларида диққат билан кузатдим ва у зотнинг қиёмлари, рукуълари, рукуъдан кейинги тик туришлари, саждалари, икки сажда орасидаги ўтиришлари, (иккинчи) саждалари, салом билан намоздан чиқиш орасидаги ўтиришлари деярли бир хил эканини кўрдим», деди. Абу Муҳаммад айтди: Ҳилол ибн Ҳумайд — мен уни Абу Ҳумайд ал-Ваззон деб ўйлайман.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، أَخْبَرَنِي عَبَّادُ بْنُ زِيَادٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، وَحَمْزَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، أَنَّهُمَا سَمِعَا الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ يُخْبِرُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْبَلَ وَأَقْبَلَ مَعَهُ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ، حَتَّى وَجَدُوا النَّاسَ قَدْ أَقَامُوا الصَّلَاةَ صَلَاةَ الْفَجْرِ وَقَدَّمُوا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ يُصَلِّي بِهِمْ، فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ رَكْعَةً مِنْ صَلَاةِ الْفَجْرِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَصَفَّ مَعَ النَّاسِ وَرَاءَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ، فَلَمَّا سَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ صَلَّى، فَفَزِعَ النَّاسُ لِذَلِكَ، وَأَكْثَرُوا التَّسْبِيحَ، فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ، قَالَ لِلنَّاسِ : " قَدْ أَصَبْتُمْ أَوْ قَدْ أَحْسَنْتُمْ "

Urva ibn Mugʻiyra bilan Hamza ibn Mugʻiyra Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)ning shunday xabar berganini eshitdilar: Rasululloh ﷺ (safardan) kelayotgan, Mugʻiyra ibn Shuʼba ham u zot bilan birga kelayotgan edi. Nihoyat ular odamlarning bomdod namoziga iqomat aytib boʻlganlarini va Abdurahmon ibn Avfni ularga imomlik qilishga oldinga oʻtkazganlarini koʻrdilar. Abdurahmon ularga Rasululloh ﷺ yetib kelishlaridan oldin bomdod namozining bir rakaatini oʻqib boʻlgan edi. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar va ikkinchi rakaatda odamlar bilan birga Abdurahmonning ortida safga turdilar. Abdurahmon salom berganida, Rasululloh ﷺ turib, (qolgan namozni) oʻqidilar. Odamlar bundan hovliqib, koʻp tasbeh aytdilar. Rasululloh ﷺ namozlarini ado etib boʻlgach, odamlarga: «Toʻgʻri qildingiz», yoki «Yaxshi qildingiz», dedilar.Урва ибн Муғийра билан Ҳамза ибн Муғийра Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)нинг шундай хабар берганини эшитдилар: Расулуллоҳ ﷺ (сафардан) келаётган, Муғийра ибн Шуъба ҳам у зот билан бирга келаётган эди. Ниҳоят улар одамларнинг бомдод намозига иқомат айтиб бўлганларини ва Абдураҳмон ибн Авфни уларга имомлик қилишга олдинга ўтказганларини кўрдилар. Абдураҳмон уларга Расулуллоҳ ﷺ етиб келишларидан олдин бомдод намозининг бир ракаатини ўқиб бўлган эди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва иккинчи ракаатда одамлар билан бирга Абдураҳмоннинг ортида сафга турдилар. Абдураҳмон салом берганида, Расулуллоҳ ﷺ туриб, (қолган намозни) ўқидилар. Одамлар бундан ҳовлиқиб, кўп тасбеҳ айтдилар. Расулуллоҳ ﷺ намозларини адо этиб бўлгач, одамларга: «Тўғри қилдингиз», ёки «Яхши қилдингиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّهُ قَالَ : " فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَوْمِ وَقَدْ قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ يُصَلِّي بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَقَدْ رَكَعَ بِهِمْ، فَلَمَّا أَحَسَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَهَبَ يَتَأَخَّرُ، فَأَوْمَأْ إِلَيْهِ بِيَدِهِ، فَصَلَّى بِهِمْ، فَلَمَّا سَلَّمَ، قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقُمْتُ، فَرَكَعْنَا الرَّكْعَةَ الَّتِي سُبِقْنَا " ، قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَقُولُ فِي الْقَضَاءِ بِقَوْلِ أَهْلِ الْكُوفَةِ : أَنْ يَجْعَلَ مَا فَاتَهُ مِنْ الصَّلَاةِ قَضَاءً

Hamza ibn Mugʻiyra otasidan rivoyat qiladi, u shunday dedi: Bas, biz qavmga yetib keldik — ular namozga turgan, Abdurahmon ibn Avf ularga imomlik qilayotgan va ular bilan rukuʼ qilgan edi. Qachonki u Nabiy ﷺni sezdi, ortga chekinmoqchi boʻldi. Shunda (u zot) qoʻllari bilan unga ishora qildilar; bas, u ularga namoz oʻqib berdi. U salom berganida, Nabiy ﷺ turdilar, men ham turdim; bas, biz oʻtkazib yuborgan rakaatimizni oʻqidik. Abu Muhammad aytdi: Men qazo (masalasi)da Kufa ahlining soʻzini aytaman: kishi namozdan oʻtkazib yuborgan qismini qazo qilib oʻqisin.Ҳамза ибн Муғийра отасидан ривоят қилади, у шундай деди: Бас, биз қавмга етиб келдик — улар намозга турган, Абдураҳмон ибн Авф уларга имомлик қилаётган ва улар билан рукуъ қилган эди. Қачонки у Набий ﷺни сезди, ортга чекинмоқчи бўлди. Шунда (у зот) қўллари билан унга ишора қилдилар; бас, у уларга намоз ўқиб берди. У салом берганида, Набий ﷺ турдилар, мен ҳам турдим; бас, биз ўтказиб юборган ракаатимизни ўқидик. Абу Муҳаммад айтди: Мен қазо (масаласи)да Куфа аҳлининг сўзини айтаман: киши намоздан ўтказиб юборган қисмини қазо қилиб ўқисин.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، حَدَّثَنَا غَالِبٌ الْقَطَّانُ ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ، فَإِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَحَدُنَا أَنْ يُمَكِّنَ جَبْهَتَهُ مِنْ الْأَرْضِ، بَسَطَ ثَوْبَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz qattiq jazirama issiqda Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqirdik. Birortamiz peshonasini yerga qoʻyishga qodir boʻlmasa, kiyimini yozib, uning ustiga sajda qilar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз қаттиқ жазирама иссиқда Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқирдик. Бирортамиз пешонасини ерга қўйишга қодир бўлмаса, кийимини ёзиб, унинг устига сажда қилар эди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَدْعُو هَكَذَا فِي الصَّلَاةِ، وَأَشَارَ ابْنُ عُيَيْنَةَ بِأُصْبُعِهِ، وَأَشَارَ أَبُو الْوَلِيدِ بِالسَّبَّاحَةِ "

Omir ibn Abdulloh ibn Zubayr otasidan rivoyat qiladi, u dedi: Men Nabiy ﷺni namozda mana shunday duo qilayotganlarini koʻrdim — Ibn Uyayna barmogʻi bilan ishora qildi, Abul-Valid esa koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qildi.Омир ибн Абдуллоҳ ибн Зубайр отасидан ривоят қилади, у деди: Мен Набий ﷺни намозда мана шундай дуо қилаётганларини кўрдим — Ибн Уяйна бармоғи билан ишора қилди, Абул-Валид эса кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " إِذَا قَعَدَ فِي آخِرِ الصَّلَاةِ، وَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُسْرَى، وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُمْنَى، وَنَصَبَ إِصْبَعَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozning oxirida oʻtirganlarida, chap qoʻllarini chap tizzalari ustiga, oʻng qoʻllarini oʻng tizzalari ustiga qoʻyar va (koʻrsatkich) barmoqlarini tikka qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намознинг охирида ўтирганларида, чап қўлларини чап тиззалари устига, ўнг қўлларини ўнг тиззалари устига қўяр ва (кўрсаткич) бармоқларини тикка қилар эдилар.

حَدَّثَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ شَقِيقٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْنَا : السَّلَامُ عَلَى اللَّهِ قَبْلَ عِبَادِهِ، السَّلَامُ عَلَى جِبْرِيلَ ، السَّلَامُ عَلَى مِيكَائِيلَ ، السَّلَامُ عَلَى إِسْرَافِيلَ ، السَّلَامُ عَلَى فُلَانٍ وَفُلَانٍ. قَالَ : فَأَقْبَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى هُوَ السَّلَامُ، فَإِذَا جَلَسْتُمْ فِي الصَّلَاةِ، فَقُولُوا : التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ، وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، فَإِنَّكُمْ إِذَا قُلْتُمُوهَا أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، ثُمَّ لِيَتَخَيَّرْ مَا شَاءَ "

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺning ortlarida namoz oʻqiganimizda: «Assalomu alalloh qabla ibodihi, assalomu alaa Jibriil, assalomu alaa Miikoiil, assalomu alaa Isroofiil, assalomu alaa falon va falon», der edik. U dedi: Shunda Rasululloh ﷺ bizga yuzlanib: «Albatta, Alloh taolo — Oʻzi Salomdir. Bas, namozda oʻtirsangiz: ‹At-tahiyyaatu lillahi vas-salavaatu vat-toyyibaat, assalomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakaatuh, assalomu alaynaa va alaa ibaadillahis-solihiin›, denglar — chunki sizlar buni aytganingizda, u osmon va yerdagi har bir solih bandaga yetadi — ‹ash-hadu al-laa ilaaha illalloh va ash-hadu anna Muhammadan abduhu va rasuuluh.› Soʻng (duodan) xohlaganini ixtiyor qilsin», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида намоз ўқиганимизда: «Ассалому алаллоҳ қабла ибодиҳи, ассалому алаа Жибриил, ассалому алаа Миикоиил, ассалому алаа Исроофиил, ассалому алаа фалон ва фалон», дер эдик. У деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга юзланиб: «Албатта, Аллоҳ таоло — Ўзи Саломдир. Бас, намозда ўтирсангиз: ‹Ат-таҳийяату лиллаҳи вас-салаваату ват-тоййибаат, ассалому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракаатуҳ, ассалому алайнаа ва алаа ибаадиллаҳис-солиҳиин›, денглар — чунки сизлар буни айтганингизда, у осмон ва ердаги ҳар бир солиҳ бандага етади — ‹аш-ҳаду ал-лаа илааҳа иллаллоҳ ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расуулуҳ.› Сўнг (дуодан) хоҳлаганини ихтиёр қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ الْحَسَنِ بْنِ حُرٍّ ، حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُخَيْمِرَةَ ، قَالَ : أَخَذَ عَلْقَمَةُ بِيَدِي فَحَدَّثَنِي، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ أَخَذَ بِيَدِهِ، وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ بِيَدِ عَبْدِ اللَّهِ ، فَعَلَّمَهُ التَّشَهُّدَ فِي الصَّلَاةِ : " التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ، وَالصَّلَوَاتُ، وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ قَالَ زُهَيْرٌ : أُرَاهُ قَالَ : أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " . أَيْضًا شَكَّ فِي هَاتَيْنِ الْكَلِمَتَيْنِ : إِذَا فَعَلْتَ هَذَا أَوْ قَضَيْتَ، فَقَدْ قَضَيْتَ صَلَاتَكَ، إِنْ شِئْتَ أَنْ تَقُومَ، فَقُمْ، وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَقْعُدَ، فَاقْعُدْ

Qosim ibn Muxaymira aytdi: Alqama qoʻlimdan ushlab, menga hadis qilib aytdiki, Abdulloh (ibn Masʼud) uning qoʻlidan ushlagan, Rasululloh ﷺ esa Abdullohning qoʻlidan ushlab, unga namozdagi tashahhudni oʻrgatgan edilar: «At-tahiyyaatu lillahi vas-salavaatu vat-toyyibaat, assalomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakaatuh, assalomu alaynaa va alaa ibaadillahis-solihiin». Zuhayr aytdi: Men u: «Ash-hadu al-laa ilaaha illalloh va ash-hadu anna Muhammadan abduhu va rasuuluh», dedi deb oʻylayman. U mana bu ikki kalimada ham shubha qildi: «Qachon buni qilsang yoki (buni) ado etsang, namozingni ado etib boʻlgan boʻlasan; turishni xohlasang tur, oʻtirishni xohlasang oʻtir».Қосим ибн Мухаймира айтди: Алқама қўлимдан ушлаб, менга ҳадис қилиб айтдики, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) унинг қўлидан ушлаган, Расулуллоҳ ﷺ эса Абдуллоҳнинг қўлидан ушлаб, унга намоздаги ташаҳҳудни ўргатган эдилар: «Ат-таҳийяату лиллаҳи вас-салаваату ват-тоййибаат, ассалому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракаатуҳ, ассалому алайнаа ва алаа ибаадиллаҳис-солиҳиин». Зуҳайр айтди: Мен у: «Аш-ҳаду ал-лаа илааҳа иллаллоҳ ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расуулуҳ», деди деб ўйлайман. У мана бу икки калимада ҳам шубҳа қилди: «Қачон буни қилсанг ёки (буни) адо этсанг, намозингни адо этиб бўлган бўласан; туришни хоҳласанг тур, ўтиришни хоҳласанг ўтир».

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : الْحَكَمُ أَخْبَرَنِي قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى يَقُولُ : لَقِيَنِي كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ ، فَقَالَ : أَلَا أُهْدِي لَكَ هَدِيَّةً؟ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ عَلَيْنَا، فَقُلْنَا : قَدْ عَلِمْنَا كَيْفَ السَّلَامَ عَلَيْكَ، فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ؟ قَالَ : " قُولُوا : اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ "

Ibn Abu Laylo aytdi: Kaʼb ibn Ujra menga roʻpara boʻlib qoldi-da: «Senga bir hadya bersammi? Rasululloh ﷺ bizning oldimizga chiqdilar. Shunda biz: ‹Sizga qanday salom berishni bildik, sizga qanday salavot aytamiz?› dedik. U zot: ‹Aytinglar: Allohumma solli alaa Muhammadin va alaa oli Muhammadin kamaa sollayta alaa oli Ibroohiima, innaka Hamiidun Majiid; va baarik alaa Muhammadin va alaa oli Muhammadin kamaa baarakta alaa oli Ibroohiima, innaka Hamiidun Majiid›, dedilar», dedi.Ибн Абу Лайло айтди: Каъб ибн Ужра менга рўпара бўлиб қолди-да: «Сенга бир ҳадя берсамми? Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга чиқдилар. Шунда биз: ‹Сизга қандай салом беришни билдик, сизга қандай салавот айтамиз?› дедик. У зот: ‹Айтинглар: Аллоҳумма солли алаа Муҳаммадин ва алаа оли Муҳаммадин камаа соллайта алаа оли Иброоҳиима, иннака Ҳамиидун Мажиид; ва баарик алаа Муҳаммадин ва алаа оли Муҳаммадин камаа бааракта алаа оли Иброоҳиима, иннака Ҳамиидун Мажиид›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ الْأَنْصَارِيَّ الَّذِي كَانَ أُرِيَ النِّدَاءَ بِالصَّلَاةِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَهُ، أَنَّ أَبَا مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيَّ ، قَالَ : أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَلَسَ مَعَنَا فِي مَجْلِسِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، فَقَالَ لَهُ بَشِيرُ بْنُ سَعْدٍ وَهُوَ أَبُو النُّعْمَانِ بْنُ بَشِيرٍ : أَمَرَنَا اللَّهُ أَنْ نُصَلِّيَ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ؟ قَالَ : فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَمَنَّيْنَا أَنَّهُ لَمْ يَسْأَلْهُ، ثُمَّ قَالَ : " قُولُوا : اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ، فِي الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَالسَّلَامُ كَمَا قَدْ عَلِمْتُمْ "

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ bizga keldilar va Saʼd ibn Ubodaning majlisida biz bilan oʻtirdilar. Shunda Bashir ibn Saʼd — u Nuʼmon ibn Bashirning otasidir — u zotga: «Alloh bizga sizga salavot aytishni buyurdi, yo Rasululloh. Sizga qanday salavot aytamiz?» dedi. (Abu Masʼud) dedi: Rasululloh ﷺ shu qadar sukut saqladilarki, hatto biz undan soʻramagan boʻlishini orzu qildik. Soʻng: «Aytinglar: Allohumma solli alaa Muhammadin va alaa oli Muhammadin kamaa sollayta alaa Ibroohiim, va baarik alaa Muhammadin va alaa oli Muhammadin kamaa baarakta alaa oli Ibroohiim, fil-olamiin, innaka Hamiidun Majiid. Salom esa oʻzingiz bilganingizdek (aytiladi)», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга келдилар ва Саъд ибн Убоданинг мажлисида биз билан ўтирдилар. Шунда Башир ибн Саъд — у Нуъмон ибн Баширнинг отасидир — у зотга: «Аллоҳ бизга сизга салавот айтишни буюрди, ё Расулуллоҳ. Сизга қандай салавот айтамиз?» деди. (Абу Масъуд) деди: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар сукут сақладиларки, ҳатто биз ундан сўрамаган бўлишини орзу қилдик. Сўнг: «Айтинглар: Аллоҳумма солли алаа Муҳаммадин ва алаа оли Муҳаммадин камаа соллайта алаа Иброоҳиим, ва баарик алаа Муҳаммадин ва алаа оли Муҳаммадин камаа бааракта алаа оли Иброоҳиим, фил-оламиин, иннака Ҳамиидун Мажиид. Салом эса ўзингиз билганингиздек (айтилади)», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ حَسَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَائِشَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا فَرَغَ أَحَدُكُمْ مِنْ التَّشَهُّدِ، فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ أَرْبَعٍ : مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَعَذَابِ الْقَبْرِ، وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَشَرِّ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، نَحْوَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz tashahhuddan boʻshaganida toʻrt narsadan Allohga panoh tilasin: jahannam azobidan, qabr azobidan, hayot va oʻlim fitnasidan hamda Masih Dajjolning yomonligidan», dedilar. Muhammad ibn Kasir bizga al-Avzoiydan shunga oʻxshashini aytib berdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ташаҳҳуддан бўшаганида тўрт нарсадан Аллоҳга паноҳ тиласин: жаҳаннам азобидан, қабр азобидан, ҳаёт ва ўлим фитнасидан ҳамда Масиҳ Дажжолнинг ёмонлигидан», дедилар. Муҳаммад ибн Касир бизга ал-Авзоийдан шунга ўхшашини айтиб берди.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ، ثُمَّ يُسَلِّمُ عَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ "

Saʼd (ibn Abu Vaqqos) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ yonoqlarining oqligi koʻringuncha oʻng tomonlariga salom berar, soʻng yonoqlarining oqligi koʻringuncha chap tomonlariga salom berar edilar.Саъд (ибн Абу Ваққос) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ёноқларининг оқлиги кўрингунча ўнг томонларига салом берар, сўнг ёноқларининг оқлиги кўрингунча чап томонларига салом берар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ الْحَكَمِ ، وَمَنْصُورٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، قَالَ : صَلَّيْتُ خَلْفَ رَجُلٍ بِمَكَّةَ " فَسَلَّمَ تَسْلِيمَتَيْنِ "، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَبْدِ اللَّهِ ، فَقَالَ : أَنَّى عَلِقَهَا؟ وَقَالَ الْحَكَمُ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُ ذَلِكَ

Abu Maʼmar aytdi: Men Makkada bir kishining ortida namoz oʻqidim, u ikki marta salom berdi. Buni Abdulloh (ibn Masʼud)ga aytdim. U: «U buni qayerdan olibdi?» dedi. Hakam esa: «Nabiy ﷺ shunday qilar edilar», dedi.Абу Маъмар айтди: Мен Маккада бир кишининг ортида намоз ўқидим, у икки марта салом берди. Буни Абдуллоҳ (ибн Масъуд)га айтдим. У: «У буни қаердан олибди?» деди. Ҳакам эса: «Набий ﷺ шундай қилар эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا عَاصِمٌ ، عَنْ أَبِي الْوَلِيدِ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : مَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْلِسُ بَعْدَ الصَّلَاةِ إِلَّا قَدْرَ مَا يَقُولُ : " اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ، وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namozdan soʻng faqat: «Allohumma antas-salomu va minkas-salom, tabaarakta yaa zal-jalaali val-ikroom», deyish miqdoricha oʻtirar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намоздан сўнг фақат: «Аллоҳумма антас-салому ва минкас-салом, табааракта яа зал-жалаали вал-икроом», дейиш миқдорича ўтирар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ شَدَّادٍ أَبِي عَمَّارٍ ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ ، عَنْ ثَوْبَانَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنْصَرِفَ مِنْ صَلَاتِهِ، اسْتَغْفَرَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ : " اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ "

Savbon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozlaridan chiqmoqchi boʻlganlarida uch marta magʻfirat soʻrar, soʻng: «Allohumma antas-salomu va minkas-salom, tabaarakta yaa zal-jalaali val-ikroom», der edilar.Савбон (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозларидан чиқмоқчи бўлганларида уч марта мағфират сўрар, сўнг: «Аллоҳумма антас-салому ва минкас-салом, табааракта яа зал-жалаали вал-икроом», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ وَرَّادٍ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ : أَمْلَى عَلَيَّ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فِي كِتَابٍ إِلَى مُعَاوِيَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ مَكْتُوبَةٍ : " لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ "

Mugʻiyra ibn Shuʼbaning kotibi Varrod aytdi: Mugʻiyra ibn Shuʼba menga Muoviyaga (yoziladigan) maktubda yozdirdiki, Rasululloh ﷺ har farz namozning ortidan: «Laa ilaaha illalloohu vahdahu laa shariika lah, lahul-mulku va lahul-hamd, va huva alaa kulli shayʼin qodiir. Allohumma laa moniʼa limaa aʼtoyt, va laa muʼtiya limaa manaʼt, va laa yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd», der edilar.Муғийра ибн Шуъбанинг котиби Варрод айтди: Муғийра ибн Шуъба менга Муовияга (ёзиладиган) мактубда ёздирдики, Расулуллоҳ ﷺ ҳар фарз намознинг ортидан: «Лаа илааҳа иллаллооҳу ваҳдаҳу лаа шариика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, ва ҳува алаа кулли шайъин қодиир. Аллоҳумма лаа мониъа лимаа аътойт, ва лаа муътия лимаа манаът, ва лаа янфаъу зал-жадди минкал-жадд», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ عُمَارَةَ ، عَنْ الْأَسْوَدِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : لَا يَجْعَلْ أَحَدُكُمْ لِلشَّيْطَانِ نَصِيبًا مِنْ صَلَاتِهِ : يَرَى أَنَّ حَقًّا عَلَيْهِ أَنْ لَا يَنْصَرِفَ إِلَّا عَنْ يَمِينِهِ، لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرًا " يَنْصَرِفُ عَنْ يَسَارِهِ "

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Biringiz namozdan faqat oʻng tomonidan chiqish oʻziga vojib deb bilib, namozining bir qismini shaytonga ajratib qoʻymasin. Men Rasululloh ﷺni koʻp marta chap tomonlaridan chiqqan holda koʻrganman.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Бирингиз намоздан фақат ўнг томонидан чиқиш ўзига вожиб деб билиб, намозининг бир қисмини шайтонга ажратиб қўймасин. Мен Расулуллоҳ ﷺни кўп марта чап томонларидан чиққан ҳолда кўрганман.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ السُّدِّيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسًا ، يَقُولُ : رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni oʻng tomonlaridan (namozdan) chiqqan holda koʻrdim.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни ўнг томонларидан (намоздан) чиққан ҳолда кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ السُّدِّيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، قَالَ : " انْصَرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ يَمِينِهِ يَعْنِي : فِي الصَّلَاةِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ oʻng tomonlaridan chiqdilar — yaʼni namozda.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ўнг томонларидан чиқдилар — яъни намозда.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا هِقْلٌ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، قَالَ : حَدَّثَنِي حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَائِشَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو ذَرٍّ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، ذَهَبَ أَصْحَابُ الدُّثُورِ بِالْأُجُورِ، يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي، وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ، وَلَهُمْ فُضُولُ أَمْوَالٍ يَتَصَدَّقُونَ، بِهَا وَلَيْسَ لَنَا مَا نَتَصَدَّقُ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَفَلَا أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا أَنْتَ قُلْتَهُنَّ، أَدْرَكْتَ مَنْ سَبَقَكَ، وَلَمْ يَلْحَقْكَ مَنْ خَلَفَكَ إِلَّا مَنْ عَمِلَ بِمِثْلِ عَمَلِكَ؟ ". قَالَ : قُلْتُ : بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " تُسَبِّحُ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَتَحْمَدُهُ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَتُكَبِّرُهُ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَتَخْتِمُهَا بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ، وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abu Zar: «Yo Rasululloh, boy-badavlat kishilar ajrlarni olib ketishdi. Ular biz namoz oʻqiganday namoz oʻqiydilar, biz roʻza tutganday roʻza tutadilar, ammo ularning ortiqcha mol-mulklari bor — uni sadaqa qiladilar; bizning esa sadaqa qiladigan molimiz yoʻq», dedi. Rasululloh ﷺ: «Senga shunday kalimalarni oʻrgataymi, ularni aytsang, oldingdan oʻtganlarga yetib olasan va sen qilgandek amal qilgan kishidan boshqa hech kim ortingdan senga yeta olmaydi?» dedilar. U dedi: Men: «Albatta (oʻrgating), yo Rasululloh», dedim. U zot: «Har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbeh aytasan, oʻttiz uch marta Unga hamd aytasan, oʻttiz uch marta Unga takbir aytasan va ularni: ‹Laa ilaaha illalloohu vahdahu laa shariika lah, lahul-mulku va lahul-hamd, va huva alaa kulli shayʼin qodiir› bilan tugatasan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абу Зар: «Ё Расулуллоҳ, бой-бадавлат кишилар ажрларни олиб кетишди. Улар биз намоз ўқигандай намоз ўқийдилар, биз рўза тутгандай рўза тутадилар, аммо уларнинг ортиқча мол-мулклари бор — уни садақа қиладилар; бизнинг эса садақа қиладиган молимиз йўқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга шундай калималарни ўргатайми, уларни айтсанг, олдингдан ўтганларга етиб оласан ва сен қилгандек амал қилган кишидан бошқа ҳеч ким ортингдан сенга ета олмайди?» дедилар. У деди: Мен: «Албатта (ўргатинг), ё Расулуллоҳ», дедим. У зот: «Ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ айтасан, ўттиз уч марта Унга ҳамд айтасан, ўттиз уч марта Унга такбир айтасан ва уларни: ‹Лаа илааҳа иллаллооҳу ваҳдаҳу лаа шариика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, ва ҳува алаа кулли шайъин қодиир› билан тугатасан», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، قَالَ : " أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنَحْمَدَهُ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ " ، فَأُتِيَ رَجُلٌ أَوْ أُرِيَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فِي الْمَنَامِ، فَقِيلَ : أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُسَبِّحُوا اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَتَحْمَدُوا ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ، وَتُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ؟ قَالَ : نَعَمْ. قَالَ : فَاجْعَلُوهَا خَمْسًا وَعِشْرِينَ، خَمْسًا وَعِشْرِينَ، وَاجْعَلُوا مَعَهَا التَّهْلِيلَ، فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " افْعَلُوهَا "

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Bizga har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytish buyurilgan edi. Ansorlardan bir kishining oldiga kelindi — yoki unga tushida koʻrsatildi — va: «Rasululloh ﷺ sizlarga har namozning ortidan Allohga oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishni buyurdilarmi?» deyildi. U: «Ha», dedi. (Anavi): «Ularni yigirma beshtadan, yigirma beshtadan qilinglar va ular bilan birga tahlilni ham qoʻshinglar», dedi. Bu haqda Nabiy ﷺga xabar berildi. Shunda u zot: «Shunday qilinglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Бизга ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтиш буюрилган эди. Ансорлардан бир кишининг олдига келинди — ёки унга тушида кўрсатилди — ва: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга ҳар намознинг ортидан Аллоҳга ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтишни буюрдиларми?» дейилди. У: «Ҳа», деди. (Анави): «Уларни йигирма бештадан, йигирма бештадан қилинглар ва улар билан бирга таҳлилни ҳам қўшинглар», деди. Бу ҳақда Набий ﷺга хабар берилди. Шунда у зот: «Шундай қилинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاةُ، فَإِنْ وَجَدَ صَلَاتَهُ كَامِلَةً، كُتِبَتْ لَهُ كَامِلَةً، وَإِنْ كَانَ فِيهَا نُقْصَانٌ، قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمَلَائِكَتِهِ : انْظُرُوا هَلْ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَأَكْمِلُوا لَهُ مَا نَقَصَ مِنْ فَرِيضَتِهِ، ثُمَّ الزَّكَاةُ، ثُمَّ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : لَا أَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ حَمَّادٍ. قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ : صَحَّ هَذَا؟ قَالَ : لَا

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, banda birinchi boʻlib namoz haqida hisob beradi. Agar namozini toʻliq topsa, unga toʻliq deb yoziladi; agar unda nuqson boʻlsa, Alloh taolo farishtalariga: ‹Bandamning naflilari bormi, qarab koʻringlar-da, uning farzidan kamaygan narsani shu bilan toʻldiringlar›, deydi. Soʻng zakot, soʻng (boshqa) amallar ham shunga koʻra (hisob qilinadi)», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Hammoddan boshqa uni marfuʼ qilgan birovni bilmayman. Abu Muhammaddan: «Bu sahihmi?» deb soʻraldi. U: «Yoʻq», dedi.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, банда биринчи бўлиб намоз ҳақида ҳисоб беради. Агар намозини тўлиқ топса, унга тўлиқ деб ёзилади; агар унда нуқсон бўлса, Аллоҳ таоло фаришталарига: ‹Бандамнинг нафлилари борми, қараб кўринглар-да, унинг фарзидан камайган нарсани шу билан тўлдиринглар›, дейди. Сўнг закот, сўнг (бошқа) амаллар ҳам шунга кўра (ҳисоб қилинади)», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Ҳаммоддан бошқа уни марфуъ қилган бировни билмайман. Абу Муҳаммаддан: «Бу саҳиҳми?» деб сўралди. У: «Йўқ», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، أَحَدُهُمْ أَبُو قَتَادَةَ، قَالَ : أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَقَالُوا : لِمَ؟ فَمَا كُنْتَ أَكْثَرَنَا لَهُ تَبَعَةً، وَلَا أَقْدَمَنَا لَهُ صُحْبَةً؟ قَالَ : بَلَى. قَالُوا : فَاعْرِضْ. قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ، رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ، ثُمَّ كَبَّرُ حَتَّى يَقَرَّ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ، ثُمَّ يَقْرَأُ، ثُمَّ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ، ثُمَّ يَرْكَعُ وَيَضَعُ رَاحَتَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ إِلَى مَوْضِعِهِ، وَلَا يُصَوِّبُ رَأْسَهُ وَلَا يُقْنِعُ، ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، ثُمَّ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ يَظُنُّ أَبُو عَاصِمٍ أَنَّهُ قَالَ : حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ إِلَى مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلًا ، ثُمَّ يَقُولُ : اللَّهُ أَكْبَرُ، ثُمَّ يَهْوِي إِلَى الْأَرْضِ فَيُجَافِي يَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ، ثُمَّ يَسْجُدُ، ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَثْنِي رِجْلَهُ الْيُسْرَى فَيَقْعُدُ عَلَيْهَا، وَيَفْتَحُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ إِذَا سَجَدَ، ثُمَّ يَعُودُ فَيَسْجُدُ، ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيَقُولُ : اللَّهُ أَكْبَرُ، وَيَثْنِي رِجْلَهُ الْيُسْرَى فَيَقْعُدُ عَلَيْهَا مُعْتَدِلًا، حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ إِلَى مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلًا، ثُمَّ يَقُومُ فَيَصْنَعُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ، فَإِذَا قَامَ مِنْ السَّجْدَتَيْنِ، كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا فَعَلَ عِنْدَ افْتِتَاحِ الصَّلَاةِ، ثُمَّ يَصْنَعُ مِثْلَ ذَلِكَ فِي بَقِيَّةِ صَلَاتِهِ، حَتَّى إِذَا كَانَتْ السَّجْدَةُ أَوْ الْقَعْدَةُ الَّتِي يَكُونُ فِيهَا التَّسْلِيمُ، أَخَّرَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَجَلَسَ مُتَوَرِّكًا عَلَى شِقِّهِ الْأَيْسَرِ " . قَالَ : قَالُوا : صَدَقْتَ، هَكَذَا كَانَتْ صَلَاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Muhammad ibn Amr ibn Ato aytdi: Men Abu Humayd as-Soidiyni Nabiy ﷺning sahobalaridan oʻntasi orasida — ularning biri Abu Qatoda edi — shunday deganini eshitdim: «Men sizlarning orangizda Rasululloh ﷺning namozlarini eng yaxshi biluvchingizman». Ular: «Nega? Sen bizning ichimizda u zotga eng koʻp ergashganimiz ham, u zot bilan suhbatda eng oldin boʻlganimiz ham emassan-ku?» dedilar. U: «Yoʻq, (shundayman)», dedi. Ular: «Unday boʻlsa, bayon qilib koʻrsat», dedilar. U dedi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini yelkalari roʻparasiga keltirgunlaricha koʻtarar, soʻng har bir suyak oʻz oʻrnida qaror topguncha takbir aytar, soʻng (Qurʼon) oʻqir, soʻng takbir aytib qoʻllarini yelkalari roʻparasiga keltirgunlaricha koʻtarar, soʻng rukuʼga borib, har bir suyak oʻz oʻrniga qaytguncha kaftlarini tizzalari ustiga qoʻyar, boshlarini na pastga egar, na yuqoriga koʻtarar edilar. Soʻng boshlarini koʻtarib: «Samiʼallohu liman hamidah», der, soʻng qoʻllarini yelkalari roʻparasiga keltirgunlaricha koʻtarar edilar — Abu Osim u: «har bir suyak tik holda oʻz oʻrniga qaytguncha», dedi deb oʻylaydi. Soʻng: «Allohu akbar», der, soʻng yerga (sajdaga) egilib, qoʻllarini yon tomonlaridan uzoq tutar, soʻng sajda qilar edilar. Soʻng boshlarini koʻtarib, chap oyoqlarini bukar va uning ustiga oʻtirar, sajda qilganlarida oyoqlarining barmoqlarini ochar edilar. Soʻng qaytib sajda qilar, soʻng boshlarini koʻtarib: «Allohu akbar», der, chap oyoqlarini bukib, har bir suyak tik holda oʻz oʻrniga qaytguncha uning ustiga tik oʻtirar edilar. Soʻng turib, keyingi rakaatda ham xuddi shunday qilar edilar. Ikki sajdadan turganlarida takbir aytib, namozning boshida qilganlaridek qoʻllarini yelkalari roʻparasiga keltirgunlaricha koʻtarar, soʻng namozlarining qolgan qismida ham shuni qilar edilar. Nihoyat salom beriladigan sajda yoki qaʼda boʻlganida, chap oyoqlarini orqaga chiqarib, chap tomonlari bilan tavarruk qilib oʻtirar edilar. (Muhammad) dedi: Ular: «Toʻgʻri aytding, Rasululloh ﷺning namozlari shunday edi», dedilar.Муҳаммад ибн Амр ибн Ато айтди: Мен Абу Ҳумайд ас-Соидийни Набий ﷺнинг саҳобаларидан ўнтаси орасида — уларнинг бири Абу Қатода эди — шундай деганини эшитдим: «Мен сизларнинг орангизда Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини энг яхши билувчингизман». Улар: «Нега? Сен бизнинг ичимизда у зотга энг кўп эргашганимиз ҳам, у зот билан суҳбатда энг олдин бўлганимиз ҳам эмассан-ку?» дедилар. У: «Йўқ, (шундайман)», деди. Улар: «Ундай бўлса, баён қилиб кўрсат», дедилар. У деди: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини елкалари рўпарасига келтиргунларича кўтарар, сўнг ҳар бир суяк ўз ўрнида қарор топгунча такбир айтар, сўнг (Қуръон) ўқир, сўнг такбир айтиб қўлларини елкалари рўпарасига келтиргунларича кўтарар, сўнг рукуъга бориб, ҳар бир суяк ўз ўрнига қайтгунча кафтларини тиззалари устига қўяр, бошларини на пастга эгар, на юқорига кўтарар эдилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», дер, сўнг қўлларини елкалари рўпарасига келтиргунларича кўтарар эдилар — Абу Осим у: «ҳар бир суяк тик ҳолда ўз ўрнига қайтгунча», деди деб ўйлайди. Сўнг: «Аллоҳу акбар», дер, сўнг ерга (саждага) эгилиб, қўлларини ён томонларидан узоқ тутар, сўнг сажда қилар эдилар. Сўнг бошларини кўтариб, чап оёқларини букар ва унинг устига ўтирар, сажда қилганларида оёқларининг бармоқларини очар эдилар. Сўнг қайтиб сажда қилар, сўнг бошларини кўтариб: «Аллоҳу акбар», дер, чап оёқларини букиб, ҳар бир суяк тик ҳолда ўз ўрнига қайтгунча унинг устига тик ўтирар эдилар. Сўнг туриб, кейинги ракаатда ҳам худди шундай қилар эдилар. Икки саждадан турганларида такбир айтиб, намознинг бошида қилганларидек қўлларини елкалари рўпарасига келтиргунларича кўтарар, сўнг намозларининг қолган қисмида ҳам шуни қилар эдилар. Ниҳоят салом бериладиган сажда ёки қаъда бўлганида, чап оёқларини орқага чиқариб, чап томонлари билан таваррук қилиб ўтирар эдилар. (Муҳаммад) деди: Улар: «Тўғри айтдинг, Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари шундай эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ ، أَخْبَرَنِي أَبِي ، أَنَّ وَائِلَ بْنَ حُجْرٍ أَخْبَرَهُ، قَالَ : قُلْتُ : لَأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ يُصَلِّي؟ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ " فَقَامَ فَكَبَّرَ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى حَاذَتَا بِأُذُنَيْهِ، وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى ظَهْرِ كَفِّهِ الْيُسْرَى، قَالَ : ثُمَّ لَمَّا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ، رَفَعَ يَدَيْهِ مِثْلَهَا، وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ مِثْلَهَا، ثُمَّ سَجَدَ فَجَعَلَ كَفَّيْهِ بِحِذَاءِ أُذُنَيْهِ، ثُمَّ قَعَدَ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى، وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ وَرُكْبَتِهِ الْيُسْرَى، وَجَعَلَ مِرْفَقَهُ الْأَيْمَنَ عَلَى فَخْذِهِ الْيُمْنَى، ثُمَّ قَبَضَ ثِنْتَيْنِ، فَحَلَّقَ حَلْقَةً، ثُمَّ رَفَعَ أُصْبُعَهُ فَرَأَيْتُهُ يُحَرِّكُهَا، يَدْعُو بِهَا " . قَالَ : ثُمَّ جِئْتُ بَعْدَ ذَلِكَ فِي زَمَانٍ فِيهِ بَرْدٌ، فَرَأَيْتُ عَلَى النَّاسِ جُلَّ الثِّيَابِ يُحَرِّكُونَ أَيْدِيَهُمْ مِنْ تَحْتِ الثِّيَابِ

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu) xabar berib, dedi: «Rasululloh ﷺning namozlarini, qanday oʻqishlarini albatta kuzataman», dedim. Bas, u zotga qaradim: turib takbir aytdilar va ikki qoʻllarini quloqlari barobariga kelgunicha koʻtardilar, oʻng qoʻllarini chap kaftlarining usti ustiga qoʻydilar. (Voil) dedi: Soʻng rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida, qoʻllarini yana shundayin koʻtardilar va qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻydilar. Soʻng boshlarini koʻtarib, qoʻllarini yana shundayin koʻtardilar. Soʻng sajda qildilar va kaftlarini quloqlari roʻparasiga qoʻydilar. Soʻng oʻtirib, chap oyoqlarini yozdilar, chap kaftlarini chap sonlari va tizzalari ustiga qoʻydilar, oʻng tirsaklarini oʻng sonlari ustiga qoʻydilar. Soʻng ikki barmoqlarini yumib halqa qildilar, soʻng barmoqlarini koʻtardilar — men u zotning uni harakatlantirib, u bilan duo qilayotganlarini koʻrdim. (Voil) dedi: Soʻng shundan keyin sovuq boʻlgan bir paytda keldim va odamlarning ustida qalin kiyimlar borligini, ular qoʻllarini kiyimlari ostidan harakatlantirayotganlarini koʻrdim.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу) хабар бериб, деди: «Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини, қандай ўқишларини албатта кузатаман», дедим. Бас, у зотга қарадим: туриб такбир айтдилар ва икки қўлларини қулоқлари баробарига келгунича кўтардилар, ўнг қўлларини чап кафтларининг усти устига қўйдилар. (Воил) деди: Сўнг рукуъ қилмоқчи бўлганларида, қўлларини яна шундайин кўтардилар ва қўлларини тиззалари устига қўйдилар. Сўнг бошларини кўтариб, қўлларини яна шундайин кўтардилар. Сўнг сажда қилдилар ва кафтларини қулоқлари рўпарасига қўйдилар. Сўнг ўтириб, чап оёқларини ёздилар, чап кафтларини чап сонлари ва тиззалари устига қўйдилар, ўнг тирсакларини ўнг сонлари устига қўйдилар. Сўнг икки бармоқларини юмиб ҳалқа қилдилар, сўнг бармоқларини кўтардилар — мен у зотнинг уни ҳаракатлантириб, у билан дуо қилаётганларини кўрдим. (Воил) деди: Сўнг шундан кейин совуқ бўлган бир пайтда келдим ва одамларнинг устида қалин кийимлар борлигини, улар қўлларини кийимлари остидан ҳаракатлантираётганларини кўрдим.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ ، قَالَ : صَلَّى بِنَا أَبُو مُوسَى : إِحْدَى صَلَاتَيْ الْعِشيِّ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ : أُقِرَّتْ الصَّلَاةُ بِالْبِرِّ وَالزَّكَاةِ، فَلَمَّا قَضَى أَبُو مُوسَى الصَّلَاةَ، قَالَ : أَيُّكُمْ الْقَائِلُ كَلِمَةَ كَذَا وَكَذَا، فَأَرَمَّ الْقَوْمُ. فَقَالَ : لَعَلَّكَ يَا حِطَّانُ قُلْتَهَا؟ قَالَ : مَا أَنَا قُلْتُهَا، وَقَدْ خِفْتُ أَنْ تَبْكَعَنِي بِهَا. فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ : أَنَا قُلْتُهَا، وَمَا أَرَدْتُ بِهَا إِلَّا الْخَيْرَ. فَقَالَ أَبُو مُوسَى : أَوَ مَا تَعْلَمُونَ مَا تَقُولُونَ فِي صَلَاتِكُمْ؟ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَنَا فَعَلَّمَنَا صَلَاتَنَا، وَبَيَّنَ لَنَا سُنَّتَنَا. قَالَ : أَحْسَبُهُ قَالَ : " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلَاةُ، فَلْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ، فَإِذَا كَبَّرَ، فَكَبِّرُوا، وَإِذَا قَالَ : # غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ سورة الفاتحة آية 7 #، فَقُولُوا : آمِينَ، يُجِبْكُمْ اللَّهُ، فَإِذَا كَبَّرَ، وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا، وَارْكَعُوا، فَإِنَّ الْإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ "، قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَتِلْكَ بِتِلْكَ، فَإِذَا قَالَ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَقُولُوا : اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ أَوْ قَالَ : رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ، فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، فَإِذَا كَبَّرَ وَسَجَدَ، فَكَبِّرُوا وَاسْجُدُوا، فَإِنَّ الْإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ، وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ "، قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَتِلْكَ بِتِلْكَ، فَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْقَعْدَةِ فَلْيَكُنْ مِنْ أَوَّلِ قَوْلِ أَحَدِكُمْ : التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ، السَّلَامُ أَوْ سَلَامٌ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ أَوْ سَلَامٌ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ "

Hitton ibn Abdulloh ar-Raqoshiy aytdi: Abu Muso bizga kechki ikki namozdan birini oʻqib berdi. Shunda qavmdan bir kishi: «Namoz birr (yaxshilik) va zakot bilan barqaror qilindi», dedi. Abu Muso namozni ado etib boʻlgach: «Qaysingiz falon-falon soʻzni aytdi?» dedi. Qavm jim qoldi. Soʻng u: «Ehtimol, ey Hitton, buni sen aytgandirsan?» dedi. (Hitton): «Men aytganim yoʻq, buning uchun meni koyishingizdan qoʻrqqan ham edim», dedi. Qavmdan bir kishi: «Men aytdim, u bilan faqat yaxshilikni koʻzladim», dedi. Shunda Abu Muso: «Namozingizda nima deyishingizni bilmaysizlarmi? Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib, bizga namozimizni oʻrgatdilar va sunnatimizni bayon qildilar», dedi. (Rovi) dedi: Men u shunday dedi deb oʻylayman: «Namozga iqomat aytilsa, biringiz sizlarga imom boʻlsin. U takbir aytsa, takbir aytinglar; u: ‹Gʻayril-magʻzubi alayhim va laz-zoolliin› (Fotiha 7) desa, ‹Omiin›, denglar — Alloh sizlarga ijobat qiladi. U takbir aytib rukuʼ qilsa, takbir aytinglar va rukuʼ qilinglar, chunki imom sizlardan oldin rukuʼ qiladi va sizlardan oldin (boshini) koʻtaradi». Allohning Nabiysi ﷺ: «Mana shu mana shunga (badal boʻladi). U: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, desa, sizlar: ‹Allohumma rabbanaa lakal-hamd›, yoki: ‹Rabbanaa va lakal-hamd›, denglar; chunki Alloh Oʻz Nabiysining tili bilan: ‹Samiʼallohu liman hamidah›, dedi. U takbir aytib sajda qilsa, takbir aytinglar va sajda qilinglar, chunki imom sizlardan oldin sajda qiladi va sizlardan oldin koʻtariladi», dedilar. Allohning Nabiysi ﷺ: «Mana shu mana shunga (badal boʻladi). Qaʼda (oʻtirish) vaqti boʻlganida, biringizning birinchi soʻzi: ‹At-tahiyyaatut-toyyibaatus-salavaatu lillah, assalomu — yoki: salomun — alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakaatuh, assalomu — yoki: salomun — alaynaa va alaa ibaadillahis-solihiin, ash-hadu al-laa ilaaha illalloh va ash-hadu anna Muhammadan abduhu va rasuuluh› boʻlsin», dedilar.Ҳиттон ибн Абдуллоҳ ар-Рақоший айтди: Абу Мусо бизга кечки икки намоздан бирини ўқиб берди. Шунда қавмдан бир киши: «Намоз бирр (яхшилик) ва закот билан барқарор қилинди», деди. Абу Мусо намозни адо этиб бўлгач: «Қайсингиз фалон-фалон сўзни айтди?» деди. Қавм жим қолди. Сўнг у: «Эҳтимол, эй Ҳиттон, буни сен айтгандирсан?» деди. (Ҳиттон): «Мен айтганим йўқ, бунинг учун мени койишингиздан қўрққан ҳам эдим», деди. Қавмдан бир киши: «Мен айтдим, у билан фақат яхшиликни кўзладим», деди. Шунда Абу Мусо: «Намозингизда нима дейишингизни билмайсизларми? Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб, бизга намозимизни ўргатдилар ва суннатимизни баён қилдилар», деди. (Рови) деди: Мен у шундай деди деб ўйлайман: «Намозга иқомат айтилса, бирингиз сизларга имом бўлсин. У такбир айтса, такбир айтинглар; у: ‹Ғайрил-мағзуби алайҳим ва лаз-зооллиин› (Фотиҳа 7) деса, ‹Омиин›, денглар — Аллоҳ сизларга ижобат қилади. У такбир айтиб рукуъ қилса, такбир айтинглар ва рукуъ қилинглар, чунки имом сизлардан олдин рукуъ қилади ва сизлардан олдин (бошини) кўтаради». Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Мана шу мана шунга (бадал бўлади). У: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, деса, сизлар: ‹Аллоҳумма раббанаа лакал-ҳамд›, ёки: ‹Раббанаа ва лакал-ҳамд›, денглар; чунки Аллоҳ Ўз Набийсининг тили билан: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ›, деди. У такбир айтиб сажда қилса, такбир айтинглар ва сажда қилинглар, чунки имом сизлардан олдин сажда қилади ва сизлардан олдин кўтарилади», дедилар. Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Мана шу мана шунга (бадал бўлади). Қаъда (ўтириш) вақти бўлганида, бирингизнинг биринчи сўзи: ‹Ат-таҳийяатут-тоййибаатус-салаваату лиллаҳ, ассалому — ёки: саломун — алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракаатуҳ, ассалому — ёки: саломун — алайнаа ва алаа ибаадиллаҳис-солиҳиин, аш-ҳаду ал-лаа илааҳа иллаллоҳ ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расуулуҳ› бўлсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ هُوَ النَّبِيلُ ، عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " خَرَجَ يُصَلِّي وَقَدْ حَمَلَ عَلَى عُنُقِهِ أَوْ عَاتِقِهِ أُمَامَةَ بِنْتَ زَيْنَبَ ، فَإِذَا رَكَعَ، وَضَعَهَا، وَإِذَا قَامَ، حَمَلَهَا "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zaynabning qizi Umomani boʻyinlariga — yoki yelkalariga — koʻtarib olgan holda namoz oʻqigani chiqdilar. Rukuʼ qilganlarida uni (yerga) qoʻyar, turganlarida esa uni koʻtarar edilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зайнабнинг қизи Умомани бўйинларига — ёки елкаларига — кўтариб олган ҳолда намоз ўқигани чиқдилар. Рукуъ қилганларида уни (ерга) қўяр, турганларида эса уни кўтарар эдилар.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : " حَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمَامَةَ بِنْتَ زَيْنَبَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الصَّلَاةِ، فَإِذَا سَجَدَ، وَضَعَهَا، وَإِذَا قَامَ حَمَلَهَا "

Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozda boʻlgan holda Rasululloh ﷺning qizlari Zaynabning qizi Umomani koʻtarib oldilar. Sajda qilganlarida uni (yerga) qoʻyar, turganlarida esa uni koʻtarar edilar.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозда бўлган ҳолда Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Зайнабнинг қизи Умомани кўтариб олдилар. Сажда қилганларида уни (ерга) қўяр, турганларида эса уни кўтарар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ هُوَ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، أَخْبَرَنِي بُكَيْرٌ هُوَ ابْنُ الْأَشَجِّ ، عَنْ نَابِلٍ صَاحِبِ الْعَبَاءِ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ صُهَيْبٍ ، قَالَ : " مَرَرْتُ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي، فَرَدَّ إِلَيَّ إِشَارَةً " . قَالَ لَيْثٌ : أَحْسَبُهُ قَالَ : بِأُصْبُعِهِ

Suhayb (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning yonlaridan oʻtdim, u zot namoz oʻqiyotgan edilar. Men u zotga salom berdim, u zot menga ishora bilan (salomimni) qaytardilar. Lays aytdi: Men u: «barmoqlari bilan», dedi deb oʻylayman.Суҳайб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан ўтдим, у зот намоз ўқиётган эдилар. Мен у зотга салом бердим, у зот менга ишора билан (саломимни) қайтардилар. Лайс айтди: Мен у: «бармоқлари билан», деди деб ўйлайман.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ مَسْجِدَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، فَدَخَلَ النَّاسُ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الصَّلَاةِ، قَالَ : فَسَأَلْتُ صُهَيْبًا : كَيْفَ كَانَ يَرُدُّ عَلَيْهِمْ؟ قَالَ : " هَكَذَا، وَأَشَارَ بِيَدِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Banu Amr ibn Avf masjidiga kirdilar. Odamlar kirib, u zot namozda boʻlgan holda salom bera boshladilar. (Zayd ibn Aslam) dedi: Men Suhaybdan: «U zot ularga qanday javob qaytarar edilar?» deb soʻradim. U: «Mana shunday», dedi va qoʻli bilan ishora qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бану Амр ибн Авф масжидига кирдилар. Одамлар кириб, у зот намозда бўлган ҳолда салом бера бошладилар. (Зайд ибн Аслам) деди: Мен Суҳайбдан: «У зот уларга қандай жавоб қайтарар эдилар?» деб сўрадим. У: «Мана шундай», деди ва қўли билан ишора қилди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ، وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh erkaklar uchun, chapak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ эркаклар учун, чапак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا نَابَكُمْ شَيْءٌ فِي صَلَاتِكُمْ، فَلْيُسَبِّحْ الرِّجَالُ، وَلْتُصَفِّحْ النِّسَاءُ " . أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ ، وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مِثْلَهُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Namozingizda sizlarga bir narsa yuz bersa, erkaklar tasbeh aytsin, ayollar esa chapak chalsin», dedilar. Yahyo ibn Hasson bizga xabar berdi: Said ibn Abdurahmon al-Jumahiy, Abdulaziz ibn Muhammad, Abdulaziz ibn Abu Hozim va Sufyon ibn Uyayna bizga Abu Hozimdan, u Sahl ibn Saʼddan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini aytib berdilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Намозингизда сизларга бир нарса юз берса, эркаклар тасбеҳ айтсин, аёллар эса чапак чалсин», дедилар. Яҳё ибн Ҳассон бизга хабар берди: Саид ибн Абдураҳмон ал-Жумаҳий, Абдулазиз ибн Муҳаммад, Абдулазиз ибн Абу Ҳозим ва Суфён ибн Уяйна бизга Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини айтиб бердилар.

أَخْبَرَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " عَلَيْكُمْ بِالصَّلَاةِ فِي بُيُوتِكُمْ، فَإِنَّ خَيْرَ صَلَاةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا الْجَمَاعَةَ "

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Namozlaringizni uylaringizda oʻqishni lozim tutinglar, chunki kishining eng yaxshi namozi — jamoat (namozi)dan boshqasi — oʻz uyida oʻqigan namozidir», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Намозларингизни уйларингизда ўқишни лозим тутинглар, чунки кишининг энг яхши намози — жамоат (намози)дан бошқаси — ўз уйида ўқиган намозидир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ يَزِيدَ بْنِ الْأَسْوَدِ السُّوَائِيَّ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الصُّبْحِ، قَالَ : فَإِذَا رَجُلَانِ حِينَ صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدَانِ فِي نَاحِيَةٍ لَمْ يُصَلِّيَا، قَالَ : فَدَعَاهُمَا، فَجِيءَ بِهِمَا تُرْعَدُ فَرَائِصُهُمَا. قَالَ : " مَا مَنَعَكُمَا أَنْ تُصَلِّيَا؟ " قَالَا : صَلَّيْنَا فِي رِحَالِنَا، قَالَ : " فَلَا تَفْعَلَا، إِذَا صَلَّيْتُمَا فِي رِحَالِكُمَا ثُمَّ أَدْرَكْتُمَا الْإِمَامَ، فَصَلِّيَا فَإِنَّهَا لَكُمَا نَافِلَةٌ " . قَالَ : فَقَامَ النَّاسُ يَأْخُذُونَ بِيَدِهِ يَمْسَحُونَ بِهَا وُجُوهَهُمْ، قَالَ : فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ فَمَسَحْتُ بِهَا وَجْهِي، فَإِذَا هِيَ أَبْرَدُ مِنْ الثَّلْجِ، وَأَطْيَبُ رِيحًا مِنْ الْمِسْكِ

Jobir ibn Yazid ibn al-Asvad as-Suvoiy otasidan hadis aytadiki, u Nabiy ﷺ bilan birga bomdod namozini oʻqidi. U dedi: Nabiy ﷺ namozni oʻqib boʻlganlarida, bir chekkada oʻtirgan, namoz oʻqimagan ikki kishi (koʻzga) tashlandi. U dedi: Bas, u zot ikkovini chaqirdilar; ikkovi yon-bagʻirlari titragan holda keltirildi. U zot: «Sizlarni namoz oʻqishdan nima toʻsdi?» dedilar. Ikkovi: «Biz manzilimizda namoz oʻqigan edik», dedi. U zot: «Bunday qilmanglar. Manzilingizda namoz oʻqiganingizdan keyin imomga (jamoatga) yetishsangiz, (u bilan) namoz oʻqinglar, chunki u sizlar uchun nafl boʻladi», dedilar. U dedi: Soʻng odamlar turib, u zotning qoʻllaridan ushlab, u bilan yuzlarini silay boshladilar. U dedi: Men ham u zotning qoʻllaridan ushlab, u bilan yuzimni siladim; bas, u qordan ham sovuqroq, muskdan ham xushboʻyroq edi.Жобир ибн Язид ибн ал-Асвад ас-Сувоий отасидан ҳадис айтадики, у Набий ﷺ билан бирга бомдод намозини ўқиди. У деди: Набий ﷺ намозни ўқиб бўлганларида, бир чеккада ўтирган, намоз ўқимаган икки киши (кўзга) ташланди. У деди: Бас, у зот икковини чақирдилар; иккови ён-бағирлари титраган ҳолда келтирилди. У зот: «Сизларни намоз ўқишдан нима тўсди?» дедилар. Иккови: «Биз манзилимизда намоз ўқиган эдик», деди. У зот: «Бундай қилманглар. Манзилингизда намоз ўқиганингиздан кейин имомга (жамоатга) етишсангиз, (у билан) намоз ўқинглар, чунки у сизлар учун нафл бўлади», дедилар. У деди: Сўнг одамлар туриб, у зотнинг қўлларидан ушлаб, у билан юзларини силай бошладилар. У деди: Мен ҳам у зотнинг қўлларидан ушлаб, у билан юзимни силадим; бас, у қордан ҳам совуқроқ, мускдан ҳам хушбўйроқ эди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْأَسْوَدُ ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى رَجُلًا يُصَلِّي وَحْدَهُ، فَقَالَ : " أَلَا رَجُلٌ يَتَصَدَّقُ عَلَى هَذَا فَيُصَلِّي مَعَهُ "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kishini yolgʻiz namoz oʻqiyotganini koʻrib: «Bunga sadaqa qilib, u bilan birga namoz oʻqiydigan bir kishi yoʻqmi?» dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир кишини ёлғиз намоз ўқиётганини кўриб: «Бунга садақа қилиб, у билан бирга намоз ўқийдиган бир киши йўқми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْأَسْوَدُ ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، أَنَّ رَجُلًا دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَقَدْ صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : " أَلَا رَجُلٌ يَتَصَدَّقُ عَلَى هَذَا فَيُصَلِّي مَعَهُ؟ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : يُصَلِّي صَلَاةَ الْعَصْرِ وَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ وَلَكِنْ يَشْفَعُ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi masjidga kirdi, Nabiy ﷺ esa (allaqachon) namoz oʻqib boʻlgan edilar. Shunda u zot: «Bunga sadaqa qilib, u bilan birga namoz oʻqiydigan bir kishi yoʻqmi?» dedilar. Abdulloh aytdi: U asr namozini ham oʻqiydi, shom namozini ham oʻqiydi, lekin (shomni) juft qilib qoʻyadi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши масжидга кирди, Набий ﷺ эса (аллақачон) намоз ўқиб бўлган эдилар. Шунда у зот: «Бунга садақа қилиб, у билан бирга намоз ўқийдиган бир киши йўқми?» дедилар. Абдуллоҳ айтди: У аср намозини ҳам ўқийди, шом намозини ҳам ўқийди, лекин (шомни) жуфт қилиб қўяди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَجُلًا قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيُصَلِّي الرَّجُلُ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ؟ قَالَ : " أَوَ كُلُّكُمْ يَجِدُ ثَوْبَيْنِ، أَوْ لِكُلِّكُمْ ثَوْبَانِ؟ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Yo Rasululloh, kishi bitta kiyimda namoz oʻqiydimi?» dedi. U zot: «Har biringiz ikkita kiyim topa oladimi? Yoki har biringizning ikkitadan kiyimi bormi?» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, киши битта кийимда намоз ўқийдими?» деди. У зот: «Ҳар бирингиз иккита кийим топа оладими? Ёки ҳар бирингизнинг иккитадан кийими борми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يُصَلِّيَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ لَيْسَ عَلَى عَاتِقِهِ مِنْهُ شَيْءٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz hech qismi yelkasida boʻlmagan bitta kiyimda namoz oʻqimasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ҳеч қисми елкасида бўлмаган битта кийимда намоз ўқимасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لِبْسَتَيْنِ : أَنْ يَحْتَبِيَ أَحَدُكُمْ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ لَيْسَ بَيْنَ فَرْجِهِ وَبَيْنَ السَّمَاءِ شَيْءٌ، وَعَنْ الصَّمَّاءِ اشْتِمَالِ الْيَهُودِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan qaytardilar: biringizning avrati bilan osmon orasida hech narsa boʻlmagan holda bitta kiyimda tizzasini quchoqlab oʻtirishidan va yahudiylarning oʻranishi boʻlmish sammoʼdan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан қайтардилар: бирингизнинг аврати билан осмон орасида ҳеч нарса бўлмаган ҳолда битта кийимда тиззасини қучоқлаб ўтиришидан ва яҳудийларнинг ўраниши бўлмиш саммўдан.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، وَأَبُو الْوَلِيدِ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ ، عَنْ مَيْمُونَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ "

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xumra ustida namoz oʻqir edilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хумра устида намоз ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، قَالَا : حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ إِسْحَاق بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " صَلَّى عَلَى حَصِيرٍ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ boʻyra ustida namoz oʻqidilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бўйра устида намоз ўқидилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُدَيْجٍ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ ، أَنَّهُ سَأَلَ أُمَّ حَبِيبَةَ : هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي الثَّوْبِ الَّذِي يُضَاجِعُكِ فِيهِ؟ قَالَتْ : نَعَمْ، إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِ أَذًى "

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Umm Habibadan: «Rasululloh ﷺ oʻzi siz bilan birga yotgan kiyimida namoz oʻqir edilarmi?» deb soʻradi. U: «Ha, agar unda biror ifloslik koʻrmasalar», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Умм Ҳабибадан: «Расулуллоҳ ﷺ ўзи сиз билан бирга ётган кийимида намоз ўқир эдиларми?» деб сўради. У: «Ҳа, агар унда бирор ифлослик кўрмасалар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ قَيْسٍ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُدَيْجٍ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ ، عَنْ أُخْتِهِ أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَأَلَهَا : " هَلْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي الثَّوْبِ الَّذِي يُجَامِعُهَا فِيهِ؟ قَالَتْ : نَعَمْ إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِ أَذًى "

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning zavjalari boʻlmish opasi Ummu Habibadan: «Nabiy ﷺ oʻzi (ayolga) qoʻshilgan kiyimida namoz oʻqir edilarmi?» deb soʻradi. U: «Ha, agar unda biror ifloslikni koʻrmasalar», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг завжалари бўлмиш опаси Умму Ҳабибадан: «Набий ﷺ ўзи (аёлга) қўшилган кийимида намоз ўқир эдиларми?» деб сўради. У: «Ҳа, агар унда бирор ифлосликни кўрмасалар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَنْبأَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ هُوَ سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ الْأَزْدِيُّ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ : " أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي نَعْلَيْهِ؟ قَالَ : نَعَمْ "

Abu Maslama Said ibn Yazid al-Azdiy aytdi: Men Anas ibn Molikdan: «Rasululloh ﷺ kovushlarida namoz oʻqir edilarmi?» deb soʻradim. U: «Ha», dedi.Абу Маслама Саид ибн Язид ал-Аздий айтди: Мен Анас ибн Моликдан: «Расулуллоҳ ﷺ ковушларида намоз ўқир эдиларми?» деб сўрадим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، وَأَبُو النُّعْمَانِ ، قَالَا : حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي نَعَامَةَ السَّعْدِيِّ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : بَيْنَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ إِذْ خَلَعَ نَعْلَيْهِ فَوَضَعَهُمَا عَنْ يَسَارِهِ، فَخَلَعُوا نِعَالَهُمْ، فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ، قَالَ : " مَا حَمَلَكُمْ عَلَى إِلْقَائِكُمْ نِعَالَكُمْ؟ " قَالُوا : رَأَيْنَاكَ خَلَعْتَ فَخَلَعْنَا ، قَالَ : " إِنَّ جِبْرِيلَ أَتَانِي أَوْ أَتَى فَأَخْبَرَنِي أَنَّ فِيهِمَا أَذًى أَوْ قَذَرًا، فَإِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ الْمَسْجِدَ، فَلْيُقَلِّبْ نَعْلَيْهِ، فَإِنْ رَأَى فِيهِمَا أَذًى، فَلْيُمِطْ وَلْيُصَلِّ فِيهِمَا "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ sahobalariga namoz oʻqib berayotganlarida, birdan kovushlarini yechib, chap tomonlariga qoʻydilar. Shunda ular ham kovushlarini yechdilar. U zot namozlarini ado etib boʻlgach: «Kovushlaringizni yechib tashlashingizga nima sabab boʻldi?» dedilar. Ular: «Sizning yechganingizni koʻrdik, shuning uchun biz ham yechdik», dedilar. U zot: «Albatta, Jibril huzurimga keldi va menga ularda azor beruvchi narsa yoki ifloslik borligini xabar berdi. Bas, biringiz masjidga kelganida kovushlarini agʻdarib koʻrsin; agar ularda azor beruvchi narsa koʻrsa, uni ketkazsin va ularda namoz oʻqisin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига намоз ўқиб бераётганларида, бирдан ковушларини ечиб, чап томонларига қўйдилар. Шунда улар ҳам ковушларини ечдилар. У зот намозларини адо этиб бўлгач: «Ковушларингизни ечиб ташлашингизга нима сабаб бўлди?» дедилар. Улар: «Сизнинг ечганингизни кўрдик, шунинг учун биз ҳам ечдик», дедилар. У зот: «Албатта, Жибрил ҳузуримга келди ва менга уларда азор берувчи нарса ёки ифлослик борлигини хабар берди. Бас, бирингиз масжидга келганида ковушларини ағдариб кўрсин; агар уларда азор берувчи нарса кўрса, уни кетказсин ва уларда намоз ўқисин», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ عِسْلٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّهُ " كَرِهَ السَّدْلَ " ، وَرَفَعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) sadlni (kiyimni osiltirib qoʻyishni) makruh sanadi va buni Nabiy ﷺga nisbat berdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) садлни (кийимни осилтириб қўйишни) макруҳ санади ва буни Набий ﷺга нисбат берди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ مِخْوَلٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ ، قَالَ : رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا سَاجِدٌ، وَقَدْ عَقَصْتُ شَعْرِي، أَوْ قَالَ : عَقَدْتُ " فَأَطْلَقَهُ "

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni sajda qilayotgan holimda koʻrdilar, men esa sochimni toʻplab bogʻlagan — yoki u: tugib olgan, dedi — edim. Bas, u zot uni yozib yubordilar.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени сажда қилаётган ҳолимда кўрдилар, мен эса сочимни тўплаб боғлаган — ёки у: тугиб олган, деди — эдим. Бас, у зот уни ёзиб юбордилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي بَكْرٌ هُوَ ابْنُ مُضَرَ ، عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، عَنْ بُكَيْرٍ ، أَنَّ كُرَيْبًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُوصٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَامَ وَرَاءَهُ، فَجَعَلَ يَحُلُّهُ، وَأَقَرَّ لَهُ الْآخَرُ، ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ، فَقَالَ : مَا لَكَ وَرَأْسِي؟ قَالَ : إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " إِنَّمَا مَثَلُ هَذَا كَمَثَلِ الَّذِي يُصَلِّي وَهُوَ مَكْتُوفٌ "

Ibn Abbosning ozod qilingan quli Kurayb hadis aytdiki, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Abdulloh ibn Horisni sochini orqasidan toʻplab bogʻlab olgan holda namoz oʻqiyotganini koʻrdi. U uning ortida turib, sochini yechishga kirishdi, anavi esa uni qoʻyib berib turaverdi. Soʻng u Ibn Abbosga yuzlanib: «Senga nima boʻldi, nega boshim bilan ovora boʻlding?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bunday (qilgan)ning misoli qoʻllari bogʻlangan holda namoz oʻqiyotgan kishining misoliga oʻxshaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Курайб ҳадис айтдики, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Абдуллоҳ ибн Ҳорисни сочини орқасидан тўплаб боғлаб олган ҳолда намоз ўқиётганини кўрди. У унинг ортида туриб, сочини ечишга киришди, анави эса уни қўйиб бериб тураверди. Сўнг у Ибн Аббосга юзланиб: «Сенга нима бўлди, нега бошим билан овора бўлдинг?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бундай (қилган)нинг мисоли қўллари боғланган ҳолда намоз ўқиётган кишининг мисолига ўхшайди›, деганларини эшитганман», деди.

أَخْبَرَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ هُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ، فَلْيَشُدَّ يَدَهُ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَدْخُلُ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : يَعْنِي عَلَى فِيهِ

Abu Said (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Biringiz esnasa, qoʻlini (ogʻziga) mahkam qoʻysin, chunki shayton kiradi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: yaʼni ogʻzi ustiga (qoʻysin).Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Бирингиз эснаса, қўлини (оғзига) маҳкам қўйсин, чунки шайтон киради», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: яъни оғзи устига (қўйсин).

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ النَّوْمَ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَنَمْ، حَتَّى يَذْهَبَ نَوْمُهُ، فَإِنَّهُ عَسَى يُرِيدُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ، فَيَسُبَّ نَفْسَهُ "

Oisha (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Biringiz namoz oʻqiyotib uyquni his qilsa, uyqusi ketguncha uxlab olsin. Chunki u magʻfirat soʻrayman deb, oʻzini soʻkib qoʻyishi mumkin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Бирингиз намоз ўқиётиб уйқуни ҳис қилса, уйқуси кетгунча ухлаб олсин. Чунки у мағфират сўрайман деб, ўзини сўкиб қўйиши мумкин», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ هُوَ ابْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ هِلَالٍ ، عَنْ أَبِي يَحْيَى ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، قَالَ : بَلَغَنِي أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " صَلَاةُ الرَّجُلِ جَالِسًا نِصْفُ الصَّلَاةِ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Nabiy ﷺning: «Kishining oʻtirib oʻqigan namozi (tik turib oʻqigan) namozning yarmidir», deganlari yetib keldi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Набий ﷺнинг: «Кишининг ўтириб ўқиган намози (тик туриб ўқиган) намознинг ярмидир», деганлари етиб келди.

قَالَ : فَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي جَالِسًا، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ قُلْتَ : " صَلَاةُ الرَّجُلِ جَالِسًا نِصْفُ الصَّلَاةِ "، وَأَنْتَ تُصَلِّي جَالِسًا؟ قَالَ : " أَجَلْ، وَلَكِنِّي لَسْتُ كَأَحَدٍ مِنْكُمْ "

(Abdulloh ibn Amr) dedi: Bas, men Nabiy ﷺning huzurlariga kirdim, u zot oʻtirib namoz oʻqiyotgan edilar. Men: «Yo Rasululloh, menga sizning: ‹Kishining oʻtirib oʻqigan namozi namozning yarmidir›, deganingiz yetib kelgan edi, oʻzingiz esa oʻtirib namoz oʻqiyapsizmi?» dedim. U zot: «Ha, lekin men sizlarning birortangizga oʻxshamayman», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр) деди: Бас, мен Набий ﷺнинг ҳузурларига кирдим, у зот ўтириб намоз ўқиётган эдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга сизнинг: ‹Кишининг ўтириб ўқиган намози намознинг ярмидир›, деганингиз етиб келган эди, ўзингиз эса ўтириб намоз ўқияпсизми?» дедим. У зот: «Ҳа, лекин мен сизларнинг бирортангизга ўхшамайман», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يُونُسُ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، حَدَّثَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ ، عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ ، أَنَّ حَفْصَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَتْ : " لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي سُبْحَتِهِ وَهُوَ جَالِسٌ، حَتَّى كَانَ قَبْلَ أَنْ يُتَوَفَّى بِعَامٍ وَاحِدٍ أَوْ عَامَيْنِ، فَرَأَيْتُهُ يُصَلِّي فِي سُبْحَتِهِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَيُرَتِّلُ السُّورَةَ حَتَّى تَكُونَ أَطْوَلَ مِنْ أَطْوَلَ مِنْهَا " . أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَنْبأَنَا مَالِكٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ ، عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ ، عَنْ حَفْصَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا الْحَدِيثِ

Nabiy ﷺning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺni nafl namozlarini oʻtirgan holda oʻqiyotganlarini koʻrmagan edim; nihoyat u zotning vafotlaridan bir yil yoki ikki yil oldin, u zotni nafl namozlarini oʻtirgan holda oʻqiyotganlarini koʻrdim. Surani shunday tartil bilan oʻqir edilarki, u oʻzidan uzunroq (sura)dan ham uzunroq boʻlib ketardi». Usmon ibn Umar bizga xabar berdi: Molik bizga az-Zuhriydan, u Soib ibn Yaziddan, u Muttalib ibn Abu Vadoadan, u Hafsadan, u Nabiy ﷺdan ushbu hadisni (rivoyat qildi).Набий ﷺнинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни нафл намозларини ўтирган ҳолда ўқиётганларини кўрмаган эдим; ниҳоят у зотнинг вафотларидан бир йил ёки икки йил олдин, у зотни нафл намозларини ўтирган ҳолда ўқиётганларини кўрдим. Сурани шундай тартил билан ўқир эдиларки, у ўзидан узунроқ (сура)дан ҳам узунроқ бўлиб кетарди». Усмон ибн Умар бизга хабар берди: Молик бизга аз-Зуҳрийдан, у Соиб ибн Язиддан, у Мутталиб ибн Абу Вадоадан, у Ҳафсадан, у Набий ﷺдан ушбу ҳадисни (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، حَدَّثَنِي مُعَيْقِيبٌ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قِيلَ لَهُ فِي الْمَسْحِ فِي الْمَسْجِدِ قَالَ : " إِنْ كُنْتَ لَا بُدَّ فَاعِلًا، فَوَاحِدَةً " . قَالَ هِشَامٌ : أُرَاهُ قَالَ : يَعْنِي : مَسْحِ الْحَصَا

Muayqiyb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺga masjidda (yerni) silash haqida (soʻz) aytilganida, u zot: «Agar albatta qiladigan boʻlsang, bir marta (sila)», dedilar. Hishom aytdi: U: «yaʼni shagʻalni silash», dedi deb oʻylayman.Муайқийб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺга масжидда (ерни) силаш ҳақида (сўз) айтилганида, у зот: «Агар албатта қиладиган бўлсанг, бир марта (сила)», дедилар. Ҳишом айтди: У: «яъни шағални силаш», деди деб ўйлайман.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلَاةِ، فَإِنَّ الرَّحْمَةَ تُوَاجِهُهُ، فَلَا يَمسْحِ الْحَصَا "

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozga tursa, rahmat unga yuzlanadi. Bas, u shagʻalni silamasin», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозга турса, раҳмат унга юзланади. Бас, у шағални силамасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ ، قَالَ : سَمِعْتُ يَزِيدَ الْفَقِيرَ يَقُولُ : سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُعْطِيتُ خَمْسًا لَمْ يُعْطَهُنَّ نَبِيٌّ قَبْلِي : كَانَ النَّبِيُّ يُبْعَثُ إِلَى قَوْمِهِ خَاصَّةً، وَبُعِثْتُ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً، وَأُحِلَّتْ لِيَ الْمَغَانِمُ، وَحُرِّمَتْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلِي، وَجُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ طَيِّبَةً مَسْجِدًا وَطَهُورًا، وَيَرْعَبُ مِنَّا عَدُوُّنَا مَسِيرَةَ شَهْرٍ، وَأُعْطِيتُ الشَّفَاعَةَ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga mendan oldingi hech bir paygʻambarga berilmagan beshta (narsa) berildi: nabiy oʻz qavmiga xos qilib yuborilar edi, men esa barcha odamlarga yuborildim; menga gʻanimatlar halol qilindi, mendan oldingilarga esa harom qilingan edi; yer menga pokiza, masjid va poklovchi qilib berildi; dushmanimiz bir oylik masofadan bizdan qoʻrqadi; va menga shafoat berildi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга мендан олдинги ҳеч бир пайғамбарга берилмаган бешта (нарса) берилди: набий ўз қавмига хос қилиб юборилар эди, мен эса барча одамларга юборилдим; менга ғаниматлар ҳалол қилинди, мендан олдингиларга эса ҳаром қилинган эди; ер менга покиза, масжид ва покловчи қилиб берилди; душманимиз бир ойлик масофадан биздан қўрқади; ва менга шафоат берилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، أَنْبأَنَا سَأَلْتُهُ عَنْهُ، قَالَ : أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْمَقْبَرَةَ وَالْحَمَّامَ " . قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ : تُجْزِئُ الصَّلَاةُ فِي الْمَقْبَرَةِ؟ قَالَ : إِذَا لَمْ تَكُنْ عَلَى الْقَبْرِ فَنَعَمْ، وَقَالَ : الْحَدِيثُ أَكْثَرُهُمْ أَرْسَلُوهُ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yerning hammasi masjiddir, faqat qabriston va hammomdan boshqa», dedilar. Abu Muhammaddan: «Qabristonda namoz oʻqish kifoya qiladimi?» deb soʻraldi. U: «Agar qabrning ustida boʻlmasa, ha», dedi. Va: «Bu hadisni ularning koʻpchiligi mursal qilib rivoyat qilgan», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ернинг ҳаммаси масжиддир, фақат қабристон ва ҳаммомдан бошқа», дедилар. Абу Муҳаммаддан: «Қабристонда намоз ўқиш кифоя қиладими?» деб сўралди. У: «Агар қабрнинг устида бўлмаса, ҳа», деди. Ва: «Бу ҳадисни уларнинг кўпчилиги мурсал қилиб ривоят қилган», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا حَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَلَمْ تَجِدُوا إِلَّا مَرَابِضَ الْغَنَمِ، وَأَعْطَانَ الْإِبِلِ، فَصَلُّوا فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ، وَلَا تُصَلُّوا فِي أَعْطَانِ الْإِبِلِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Namoz vaqti kirganda qoʻy qoʻtonlari va tuya qoʻralaridan boshqa (joy) topmasangiz, qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqinglar, tuya qoʻralarida esa namoz oʻqimanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Намоз вақти кирганда қўй қўтонлари ва туя қўраларидан бошқа (жой) топмасангиз, қўй қўтонларида намоз ўқинглар, туя қўраларида эса намоз ўқиманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ ، أَنَّ عُثْمَانَ لَمَّا أَرَادَ أَنْ يَبْنِيَ الْمَسْجِدَ كَرِهَ النَّاسُ ذَلِكَ، فَقَالَ عُثْمَانُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا، بَنَى اللَّهُ لَهُ فِي الْجَنَّةِ مِثْلَهُ "

Mahmud ibn Labid rivoyat qiladiki, Usmon masjidni (qayta) qurmoqchi boʻlganida, odamlar buni yoqtirmadilar. Shunda Usmon: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim Alloh uchun bir masjid qursa, Alloh unga jannatda shunga oʻxshashini quradi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Маҳмуд ибн Лабид ривоят қиладики, Усмон масжидни (қайта) қурмоқчи бўлганида, одамлар буни ёқтирмадилар. Шунда Усмон: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким Аллоҳ учун бир масжид қурса, Аллоҳ унга жаннатда шунга ўхшашини қуради›, деяётганларини эшитганман», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، وَفُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيّ ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ الْمَسْجِدَ، فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَ "

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kelsa, oʻtirishdan oldin ikki rakaat namoz oʻqisin», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга келса, ўтиришдан олдин икки ракаат намоз ўқисин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، أَنْبأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ ، أَوْ أَبَا أُسَيْدٍ الْأَنْصَارِيَّ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمْ الْمَسْجِدَ، فَلْيُسَلِّمْ عَلَى النَّبِيِّ، ثُمَّ لِيَقُلْ : اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ، وَإِذَا خَرَجَ، فَلْيَقُلْ : اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ "

Abdulmalik ibn Said ibn Suvayd aytdi: Men Abu Humayd yoki Abu Usayd al-Ansoriyning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kirsa, Nabiyga salom (salavot) aytsin, soʻng: ‹Allohumma-ftah lii abvaaba rahmatik›, desin. Chiqqanida esa: ‹Allohumma innii asʼaluka min fazlik›, desin», dedilar.Абдулмалик ибн Саид ибн Сувайд айтди: Мен Абу Ҳумайд ёки Абу Усайд ал-Ансорийнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга кирса, Набийга салом (салавот) айтсин, сўнг: ‹Аллоҳумма-фтаҳ лии абвааба раҳматик›, десин. Чиққанида эса: ‹Аллоҳумма иннии асъалука мин фазлик›, десин», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، قَالَ : قُلْتُ لِقَتَادَةَ : أَسَمِعْتَ أَنَسًا ، يَقُولُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْبُزَاقُ فِي الْمَسْجِدِ خَطِيئَةٌ؟ " قَالَ : نَعَمْ، وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُهَا "

Shuʼba aytdi: Men Qatodaga: «Sen Anasning Nabiy ﷺdan: ‹Masjidga tupurish xatodir, uning kafforati esa uni koʻmib tashlashdir›, deb aytganini eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Шуъба айтди: Мен Қатодага: «Сен Анаснинг Набий ﷺдан: ‹Масжидга тупуриш хатодир, унинг каффорати эса уни кўмиб ташлашдир›, деб айтганини эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا صَلَّى، فَإِنَّمَا يُنَاجِي رَبَّهُ أَوْ رَبُّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ ، فَإِذَا بَزَقَ أَحَدُكُمْ، فَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ ، أَوْ يَقُولُ هَكَذَا "، وَبَزَقَ فِي ثَوْبِهِ وَدَلَكَ بَعْضَهُ بِبَعْضٍ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, banda namoz oʻqiganida, Robbisiga munojot qilgan boʻladi — yoki: Robbisi u bilan qibla orasidadir. Bas, biringiz tupursa, chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin, yoxud mana shunday qilsin», dedilar va kiyimlariga tupurib, uning bir qismini bir qismiga ishqaladilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, банда намоз ўқиганида, Роббисига муножот қилган бўлади — ёки: Роббиси у билан қибла орасидадир. Бас, бирингиз тупурса, чап томонига ёки оёғи остига тупурсин, ёхуд мана шундай қилсин», дедилар ва кийимларига тупуриб, унинг бир қисмини бир қисмига ишқаладилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : بَيْنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ، إِذْ رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ، فَتَغَيَّظَ عَلَى أَهْلِ الْمَسْجِدِ، وَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ قِبَلَ أَحَدِكُمْ إِذَا كَانَ فِي صَلَاتِهِ، فَلَا يَبْزُقَنَّ أَوْ قَالَ : لَا يَتَنَخَّعَنَّ "، ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَحُكَّ مَكَانُهَا، وَأَمَرَ بِهَا فَلُطِخَتْ . قَالَ حَمَّادٌ : لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ : بِزَعْفَرَانٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ xutba qilib turganlarida, masjidning qiblasida balgʻam koʻrib qoldilar. Bas, masjid ahliga gʻazablandilar va: «Albatta, biringiz namozda boʻlganida, Alloh uning oldida (yuzlangan) boʻladi. Bas, u tupurmasin — yoki: balgʻam tashlamasin», dedilar. Soʻng buyurdilar-da, uning oʻrni qirib tashlandi va yana buyurdilar-da, u (oʻrin) surtib qoʻyildi. Hammod aytdi: Men u: «zaʼfaron bilan», dedi deb bilaman, xolos.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ хутба қилиб турганларида, масжиднинг қибласида балғам кўриб қолдилар. Бас, масжид аҳлига ғазабландилар ва: «Албатта, бирингиз намозда бўлганида, Аллоҳ унинг олдида (юзланган) бўлади. Бас, у тупурмасин — ёки: балғам ташламасин», дедилар. Сўнг буюрдилар-да, унинг ўрни қириб ташланди ва яна буюрдилар-да, у (ўрин) суртиб қўйилди. Ҳаммод айтди: Мен у: «заъфарон билан», деди деб биламан, холос.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ ، وَأَبَا هُرَيْرَةَ أَخْبَرَاهُ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى نُخَامَةً فِي جِدَارِ الْمَسْجِدِ، فَتَنَاوَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَصَاةً وَحَتَّهَا ثُمَّ قَالَ : " إِذَا تَنَخَّمَ أَحَدُكُمْ، فَلَا يَتَنَخَّمَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ، وَلَا عَنْ يَمِينِهِ، وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ "

Abu Said va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo) xabar berdilarki, Rasululloh ﷺ masjidning devorida balgʻam koʻrdilar. Bas, Rasululloh ﷺ bir shagʻal olib, uni qirib tashladilar, soʻng: «Biringiz balgʻam tashlamoqchi boʻlsa, yuzining oldiga ham, oʻng tomoniga ham tashlamasin; chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin», dedilar.Абу Саид ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо) хабар бердиларки, Расулуллоҳ ﷺ масжиднинг деворида балғам кўрдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ бир шағал олиб, уни қириб ташладилар, сўнг: «Бирингиз балғам ташламоқчи бўлса, юзининг олдига ҳам, ўнг томонига ҳам ташламасин; чап томонига ёки оёғи остига тупурсин», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ الدِّئلِيِّ ، عَنْ عَمِّهِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : أَتَانِي نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ فَضَرَبَنِي بِرِجْلِهِ، قَالَ : " أَلَا أَرَاكَ نَائِمًا فِيهِ؟ " قُلْتُ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ، غَلَبَتْنِي عَيْنِي

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ men masjidda uxlab yotganimda oldimga keldilar va oyoqlari bilan turtib: «Seni shu yerda uxlab yotgan holda koʻrayapmanmi?» dedilar. Men: «Yo Nabiyalloh, koʻzim (uyqu) meni yengibdi», dedim.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ мен масжидда ухлаб ётганимда олдимга келдилар ва оёқлари билан туртиб: «Сени шу ерда ухлаб ётган ҳолда кўраяпманми?» дедилар. Мен: «Ё Набияллоҳ, кўзим (уйқу) мени енгибди», дедим.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ خَالِدٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق الْفَزَارِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : كُنْتُ أَبِيتُ فِي الْمَسْجِدِ وَلَمْ يَكُنْ لِي أَهْلٌ، فَرَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّمَا انْطُلِقَ بِي إِلَى بِئْرٍ فِيهَا رِجَالٌ مُعَلَّقُونَ، فَقِيلَ : انْطَلِقُوا بِهِ إِلَى ذَاتِ الْيَمِينِ. فَذَكَرْتُ الرُّؤْيَا لِحَفْصَةَ ، فَقُلْتُ : قُصِّيهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَصَّتْهَا عَلَيْهِ، فَقَالَ : " مَنْ رَأَى هَذِهِ؟ قَالَتْ : ابْنُ عُمَرَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نِعْمَ الْفَتَى أَوْ قَالَ : نِعْمَ الرَّجُلُ لَوْ كَانَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ " . قَالَ : وَكُنْتُ إِذَا نِمْتُ لَمْ أَقُمْ حَتَّى أُصْبِحَ. قَالَ : فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُصَلِّي اللَّيْلَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men masjidda tunar edim, oilam ham yoʻq edi. Bir kuni tushimda meni goʻyo bir quduq tomon olib borilayotgandek koʻrdim, unda osib qoʻyilgan kishilar bor edi. Shunda: «Uni oʻng tomonga olib boringlar», deyildi. Men bu tushni Hafsaga aytib, «Buni Rasululloh ﷺga soʻzlab bergin», dedim. U buni u zotga soʻzlab berdi. U zot: «Buni kim koʻribdi?» dedilar. U: «Ibn Umar», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kechasi namoz oʻqiganda, qanday yaxshi yigit — yoki: qanday yaxshi kishi — boʻlar edi», dedilar. (Ibn Umar) dedi: Men uxlasam, tong otguncha turmas edim. (Rovi) dedi: Shundan keyin Ibn Umar kechasi namoz oʻqiydigan boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен масжидда тунар эдим, оилам ҳам йўқ эди. Бир куни тушимда мени гўё бир қудуқ томон олиб борилаётгандек кўрдим, унда осиб қўйилган кишилар бор эди. Шунда: «Уни ўнг томонга олиб боринглар», дейилди. Мен бу тушни Ҳафсага айтиб, «Буни Расулуллоҳ ﷺга сўзлаб бергин», дедим. У буни у зотга сўзлаб берди. У зот: «Буни ким кўрибди?» дедилар. У: «Ибн Умар», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кечаси намоз ўқиганда, қандай яхши йигит — ёки: қандай яхши киши — бўлар эди», дедилар. (Ибн Умар) деди: Мен ухласам, тонг отгунча турмас эдим. (Рови) деди: Шундан кейин Ибн Умар кечаси намоз ўқийдиган бўлди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي زَيْدٍ الْكُوفِيُّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا رَأَيْتُمْ مَنْ يَبِيعُ، أَوْ يَبْتَاعُ فِي الْمَسْجِدِ، فَقُولُوا : لَا أَرْبَحَ اللَّهُ تِجَارَتَكَ، وَإِذَا رَأَيْتُمْ مَنْ يَنْشُدُ فِيهِ الضَّالَّةَ، فَقُولُوا : لَا أَدَّى اللَّهُ عَلَيْكَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Masjidda sotayotgan yoki sotib olayotgan kishini koʻrsangiz: ‹Alloh savdongga foyda bermasin›, denglar. Masjidda yoʻqolgan narsasini soʻrab eʼlon qilayotgan kishini koʻrsangiz: ‹Alloh uni senga qaytarmasin›, denglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидда сотаётган ёки сотиб олаётган кишини кўрсангиз: ‹Аллоҳ савдонгга фойда бермасин›, денглар. Масжидда йўқолган нарсасини сўраб эълон қилаётган кишини кўрсангиз: ‹Аллоҳ уни сенга қайтармасин›, денглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ : أَسَمِعْتَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ : مَرَّ رَجُلٌ فِي الْمَسْجِدِ يَحْمِلُ نَبْلًا، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمْسِكْ نُصُولَهَا "؟ قَالَ : نَعَمْ

Sufyon ibn Uyayna aytdi: Men Amr ibn Dinorga: «Sen Jobir ibn Abdullohning: ‹Bir kishi masjiddan oʻq koʻtarib oʻtdi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Uning uchlarini ushlab tur», dedilar›, deganini eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Суфён ибн Уяйна айтди: Мен Амр ибн Динорга: «Сен Жобир ибн Абдуллоҳнинг: ‹Бир киши масжиддан ўқ кўтариб ўтди. Шунда Набий ﷺ унга: «Унинг учларини ушлаб тур», дедилар›, деганини эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ ، أَنْبأَنَا شُعَيْبٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ، وَعَائِشَةَ ، قَالَا : لَمَّا نُزِلَ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، طَفِقَ يَطْرَحُ خَمِيصَةً لَهُ عَلَى وَجْهِهِ، فَإِذَا اغْتَمَّ، كَشَفَهَا عَنْ وَجْهِهِ، فَقَالَ وَهُوَ كَذَلِكَ : " لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى ، اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ " . يُحَذِّرُ مِثْلَ مَا صَنَعُوا

Ibn Abbos va Oisha (roziyallohu anhum) aytdilar: Nabiy ﷺga (vafot holatlari) tushganida, u zot oʻzlarining bir chopon (xamisa)larini yuzlariga tashlay boshladilar; dimiqib qolganlarida esa uni yuzlaridan ochar edilar. U zot shu holatda turib: «Yahudiylar va nasorolarga Allohning laʼnati boʻlsin, ular oʻz paygʻambarlarining qabrlarini masjid qilib oldilar», dedilar — ular qilgandek qilishdan ogohlantirib.Ибн Аббос ва Оиша (розияллоҳу анҳум) айтдилар: Набий ﷺга (вафот ҳолатлари) тушганида, у зот ўзларининг бир чопон (хамиса)ларини юзларига ташлай бошладилар; димиқиб қолганларида эса уни юзларидан очар эдилар. У зот шу ҳолатда туриб: «Яҳудийлар ва насороларга Аллоҳнинг лаънати бўлсин, улар ўз пайғамбарларининг қабрларини масжид қилиб олдилар», дедилар — улар қилгандек қилишдан огоҳлантириб.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَنْبأَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ الْفَرَّاءُ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ أَبِي ثُمَامَةَ الْحَنَّاطِ ، قَالَ : أَدْرَكَنِي كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ بِالْبَلَاطِ، وَأَنَا مُشَبِّكٌ بَيْنَ أَصَابِعِي، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ ثُمَّ خَرَجَ عَامِدًا إِلَى الصَّلَاةِ، فَلَا يُشَبِّكُ بَيْنَ أَصَابِعِهِ "

Abu Sumoma al-Hannot aytdi: Kaʼb ibn Ujra al-Balotda menga yetib oldi, men esa barmoqlarimni bir-biriga kiritib olgan edim. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Biringiz tahorat qilib, soʻng namozni qasd qilib chiqsa, barmoqlarini bir-biriga kiritmasin›, dedilar», dedi.Абу Сумома ал-Ҳаннот айтди: Каъб ибн Ужра ал-Балотда менга етиб олди, мен эса бармоқларимни бир-бирига киритиб олган эдим. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингиз таҳорат қилиб, сўнг намозни қасд қилиб чиқса, бармоқларини бир-бирига киритмасин›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ ، عَنْ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا تَوَضَّأْتَ فَعَمَدْتَ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَلَا تُشَبِّكَنَّ بَيْنَ أَصَابِعِكَ، فَإِنَّكَ فِي صَلَاةٍ "

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tahorat qilib, masjidni qasd qilsang, barmoqlaringni bir-biriga kiritma, chunki sen namozdasan», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳорат қилиб, масжидни қасд қилсанг, бармоқларингни бир-бирига киритма, чунки сен намоздасан», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ أُمَيَّةَ ، عَنْ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ تَوَضَّأَ ثُمَّ خَرَجَ يُرِيدُ الصَّلَاةَ، فَهُوَ فِي صَلَاةٍ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِ، فَلَا تَقُولُوا هَكَذَا " يَعْنِي : يُشَبِّكُ بَيْنَ أَصَابِعِهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim tahorat qilib, soʻng namozni istab chiqsa, uyiga qaytguncha namozda (hisoblanadi). Bas, mana bunday qilmanglar», dedilar — yaʼni barmoqlarini bir-biriga kiritishni (nazarda tutdilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳорат қилиб, сўнг намозни истаб чиқса, уйига қайтгунча намозда (ҳисобланади). Бас, мана бундай қилманглар», дедилар — яъни бармоқларини бир-бирига киритишни (назарда тутдилар).

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تَزَالُ الْمَلَائِكَةُ تُصَلِّي عَلَى الْعَبْدِ مَا دَامَ فِي مُصَلَّاهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ، مَا لَمْ يَقُمْ أَوْ يُحْدِثْ، تَقُولُ : اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ، اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Banda namoz oʻqigan joyida turar ekan, toki turib ketmasa yoki tahorati buzilmasa, farishtalar unga: ‹Allohim, uni magʻfirat qil, Allohim, unga rahm qil›, deb duo qilishda davom etadilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда намоз ўқиган жойида турар экан, токи туриб кетмаса ёки таҳорати бузилмаса, фаришталар унга: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил, Аллоҳим, унга раҳм қил›, деб дуо қилишда давом этадилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَتَبَاهَى النَّاسُ فِي الْمَسَاجِدِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Odamlar masjidlar bilan bir-birlaridan faxrlanib maqtanmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Одамлар масжидлар билан бир-бирларидан фахрланиб мақтанмагунча қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ يَقُولُ : " خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْبَطْحَاءِ بِالْهَاجِرَةِ، فَصَلَّى الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ، وَإِنَّ الظُّعُنَ لَتَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ "

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ kunning eng issiq paytida Bathoga chiqdilar va peshinni ikki rakaat, asrni ikki rakaat oʻqidilar; oldilarida esa nayza (anaza) turardi, kajovadagi ayollar esa u zotning oldilaridan oʻtib turar edi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ куннинг энг иссиқ пайтида Батҳога чиқдилар ва пешинни икки ракаат, асрни икки ракаат ўқидилар; олдиларида эса найза (аназа) турарди, кажовадаги аёллар эса у зотнинг олдиларидан ўтиб турар эди.

أَخْبَرَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَتْ تُرْكَزُ لَهُ الْعَنَزَةُ يُصَلِّي إِلَيْهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uchun nayza (anaza) tikib qoʻyilar, u zot unga qarab namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ учун найза (аназа) тикиб қўйилар, у зот унга қараб намоз ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ يُصَلِّي، فَلَا يَدَعْ أَحَدًا يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَإِنْ أَبَى، فَلْيُقَاتِلْهُ، فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz namoz oʻqiyotgan boʻlsa, oldidan birovning oʻtishiga yoʻl qoʻymasin. Agar (u) koʻnmasa, u bilan kurashsin, chunki u shaytondan boshqa narsa emas», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намоз ўқиётган бўлса, олдидан бировнинг ўтишига йўл қўймасин. Агар (у) кўнмаса, у билан курашсин, чунки у шайтондан бошқа нарса эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْأَحْمَرِ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُصَلِّي إِلَى رَاحِلَتِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ulovlariga qarab namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уловларига қараб намоз ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُصَلِّي وَهِيَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ عَلَى فِرَاشِ أَهْلِهِ اعْتِرَاضَ الْجَنَازَةِ "

Oisha (roziyallohu anho) xabar berdiki, Rasululloh ﷺ namoz oʻqir, u esa u zot bilan qibla orasida, ahlining toʻshagida janoza (qoʻyilganidek) koʻndalang yotgan boʻlar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқир, у эса у зот билан қибла орасида, аҳлининг тўшагида жаноза (қўйилганидек) кўндаланг ётган бўлар эди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، وَحَجَّاجٌ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الصَّامِتِ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، أَنَّهُ قَالَ : " يَقْطَعُ صَلَاةَ الرَّجُلِ إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ يَدَيْهِ كَآخِرَةِ الرَّحْلِ : الْحِمَارُ وَالْكَلْبُ الْأَسْوَدُ، وَالْمَرْأَةُ "

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi: Kishining oldida egar yogʻochining orqasi (balandligi)cha (toʻsiq) boʻlmasa, eshak, qora it va ayol uning namozini buzadi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди: Кишининг олдида эгар ёғочининг орқаси (баландлиги)ча (тўсиқ) бўлмаса, эшак, қора ит ва аёл унинг намозини бузади.

قَالَ : قُلْتُ : فَمَا بَالُ الْأَسْوَدِ مِنْ الْأَحْمَرِ مِنْ الْأَصْفَرِ، فَقَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا سَأَلْتَنِي، فَقَالَ : " الْأَسْوَدُ شَيْطَانٌ "

(Abdulloh ibn Somit) dedi: Men: «Qoraning qizildan, sariqdan (nima) farqi bor?» dedim. U: «Men ham sen mendan soʻraganingdek Rasululloh ﷺdan soʻragan edim. U zot: ‹Qorasi shaytondir›, dedilar», dedi.(Абдуллоҳ ибн Сомит) деди: Мен: «Қоранинг қизилдан, сариқдан (нима) фарқи бор?» дедим. У: «Мен ҳам сен мендан сўраганингдек Расулуллоҳ ﷺдан сўраган эдим. У зот: ‹Қораси шайтондир›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : جِئْتُ أَنَا وَالْفَضْلُ يَعْنِي : عَلَى أَتَانٍ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِمِنًى أَوْ بِعَرَفَةَ ، فَمَرَرْتُ عَلَى بَعْضِ الصَّفِّ فَنَزَلْتُ عَنْهَا وَتَرَكْتُهَا تَرْعَى، وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men va Fazl bir eshakka minib keldik, Nabiy ﷺ esa Minoda yoki Arafotda namoz oʻqiyotgan edilar. Men safning bir qismidan oʻtdim, soʻng undan tushdim va uni oʻtlagani qoʻyib yuborib, safga kirdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен ва Фазл бир эшакка миниб келдик, Набий ﷺ эса Минода ёки Арафотда намоз ўқиётган эдилар. Мен сафнинг бир қисмидан ўтдим, сўнг ундан тушдим ва уни ўтлагани қўйиб юбориб, сафга кирдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، أَنْبأَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ ، قَالَ : أَرْسَلَنِي أَبُو جُهَيْمٍ الْأَنْصَارِيُّ إِلَى زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ أَسْأَلُهُ مَا سَمِعَ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الَّذِي يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَأَنْ يَقُومَ أَحَدُكُمْ أَرْبَعِينَ، خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي " . قَالَ : فَلَا أَدْرِي سَنَةً أَوْ شَهْرًا أَوْ يَوْمًا

Busr ibn Said aytdi: Abu Juhaym al-Ansoriy meni Zayd ibn Xolid al-Juhaniyning oldiga — u Nabiy ﷺdan namoz oʻquvchining oldidan oʻtadigan kishi haqida nima eshitganini soʻrash uchun — yubordi. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Biringizning qirq (muddat) turib qolishi, namoz oʻquvchining oldidan oʻtishidan koʻra yaxshiroqdir›, dedilar», dedi. U dedi: Qirq yilmi, oymi yoki kunmi — bilmayman.Буср ибн Саид айтди: Абу Жуҳайм ал-Ансорий мени Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийнинг олдига — у Набий ﷺдан намоз ўқувчининг олдидан ўтадиган киши ҳақида нима эшитганини сўраш учун — юборди. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингизнинг қирқ (муддат) туриб қолиши, намоз ўқувчининг олдидан ўтишидан кўра яхшироқдир›, дедилар», деди. У деди: Қирқ йилми, ойми ёки кунми — билмайман.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْمَرٍ، أَنَّ بُسْرَ بْنَ سَعِيدٍ أَخْبَرَهُ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ أَرْسَلَهُ إِلَى أَبِي جُهَيْمٍ يَسْأَلُهُ : مَاذَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ فِي الْمَارِّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي. فَقَالَ أَبُو جُهَيْمٍ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ فِي ذَلِكَ، لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ " . قَالَ أَبُو النَّضْرِ : لَا أَدْرِي : أَرْبَعِينَ يَوْمًا، أَوْ شَهْرًا، أَوْ سَنَةً

Busr ibn Said xabar berdiki, Zayd ibn Xolid al-Juhaniy uni Abu Juhaymning oldiga — Rasululloh ﷺdan namoz oʻquvchining oldidan oʻtadigan kishi haqida nima eshitganini soʻrash uchun — yubordi. Abu Juhaym: «Rasululloh ﷺ: ‹Namoz oʻquvchining oldidan oʻtgan kishi bu ishda oʻzining zimmasiga nima tushishini bilganida, uning oldidan oʻtishdan koʻra qirq (muddat) turib qolishni afzal koʻrar edi›, dedilar», dedi. Abu Nazr: «Qirq kunmi, oymi yoki yilmi — bilmayman», dedi.Буср ибн Саид хабар бердики, Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний уни Абу Жуҳаймнинг олдига — Расулуллоҳ ﷺдан намоз ўқувчининг олдидан ўтадиган киши ҳақида нима эшитганини сўраш учун — юборди. Абу Жуҳайм: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Намоз ўқувчининг олдидан ўтган киши бу ишда ўзининг зиммасига нима тушишини билганида, унинг олдидан ўтишдан кўра қирқ (муддат) туриб қолишни афзал кўрар эди›, дедилар», деди. Абу Назр: «Қирқ кунми, ойми ёки йилми — билмайман», деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا أَفْلَحُ هُوَ ابْنُ حُمَيْدٍ ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنِي سَلْمَانُ الْأَغَرُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا كَأَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنْ الْمَسَاجِدِ، إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mening bu masjidimda oʻqilgan bir namoz undan boshqa masjidlarda oʻqilgan ming namozdek (savobli)dir, faqat Masjidul-Harom bundan mustasno», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг бу масжидимда ўқилган бир намоз ундан бошқа масжидларда ўқилган минг намоздек (савобли)дир, фақат Масжидул-Ҳаром бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُسَدَّدٌ ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ، إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mening bu masjidimda oʻqilgan bir namoz undan boshqa (masjid)larda oʻqilgan ming namozdan afzaldir, faqat Masjidul-Harom bundan mustasno», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг бу масжидимда ўқилган бир намоз ундан бошқа (масжид)ларда ўқилган минг намоздан афзалдир, фақат Масжидул-Ҳаром бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Mening bu masjidimda oʻqilgan bir namoz undan boshqa masjidlarda oʻqilgan ming namozdan afzaldir, faqat Masjidul-Harom bundan mustasno».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Менинг бу масжидимда ўқилган бир намоз ундан бошқа масжидларда ўқилган минг намоздан афзалдир, фақат Масжидул-Ҳаром бундан мустасно».

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ : مَسْجِدُ الْكَعْبَةِ ، وَمَسْجِدِي هَذَا ، وَمَسْجِدِ الْأَقْصَى "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Faqat uchta masjidga — Kaʼba masjidiga, mening bu masjidimga va Aqso masjidiga — safar ulovlari yoʻlga solinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат учта масжидга — Каъба масжидига, менинг бу масжидимга ва Ақсо масжидига — сафар уловлари йўлга солинади», дедилар.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ ، عَنْ جُنَادَةَ ، عَنْ مَكْحُولٍ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ مَشَى فِي ظُلْمَةِ لَيْلٍ إِلَى صَلَاةٍ، آتَاهُ اللَّهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Dardo (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Kim kechaning zulmatida namozga (piyoda) yursa, Alloh unga qiyomat kuni nur beradi», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Ким кечанинг зулматида намозга (пиёда) юрса, Аллоҳ унга қиёмат куни нур беради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يُونُسُ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْأَحْوَصِ يُحَدِّثُ، عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ ، أَنَّ أَبَا ذَرٍّ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَزَالُ اللَّهُ مُقْبِلًا عَلَى الْعَبْدِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ، فَإِذَا صَرَفَ وَجْهَهُ، انْصَرَفَ عَنْهُ "

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Banda oʻgirilmas ekan, Alloh unga yuzlanib turaveradi; qachonki u yuzini burib olsa, (Alloh ham) undan yuz oʻgiradi», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда ўгирилмас экан, Аллоҳ унга юзланиб тураверади; қачонки у юзини буриб олса, (Аллоҳ ҳам) ундан юз ўгиради», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ : أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَلِيٍّ الْأَزْدِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ اللَّيْثِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ : أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ : " إِيمَانٌ لَا شَكَّ فِيهِ، وَجِهَادٌ لَا غُلُولَ فِيهِ، وَحَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ ". قِيلَ : فَأَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ : " طُولُ الْقِيَامِ ". قِيلَ : فَأَيُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ : " جُهْدُ مُقِلٍّ ". قِيلَ : فَأَيُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ : " أَنْ تَهْجُرَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْكَ ". قِيلَ : فَأَيُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ؟ قَالَ : " مَنْ جَاهَدَ الْمُشْرِكِينَ بِمَالِهِ وَنَفْسِهِ ". قِيلَ : فَأَيُّ الْقَتْلِ أَشْرَفُ؟ قَالَ : " مَنْ عُقِرَ جَوَادُهُ وَأُهْرِيقَ دَمُهُ "

Abdulloh ibn Hubshiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan: «Qaysi amal afzalroq?» deb soʻraldi. U zot: «Shubha aralashmagan iymon, xiyonat aralashmagan jihod va mabrur haj», dedilar. «Qaysi namoz afzalroq?» deyildi. U zot: «Qiyomi uzun boʻlgani», dedilar. «Qaysi sadaqa afzalroq?» deyildi. U zot: «Kam (mol)li kishining bor kuchini sarflashi», dedilar. «Qaysi hijrat afzalroq?» deyildi. U zot: «Alloh senga harom qilgan narsani tark etishing», dedilar. «Qaysi jihod afzalroq?» deyildi. U zot: «Mushriklarga qarshi moli va joni bilan jihod qilgan kishinikidir», dedilar. «Qaysi oʻldirilish sharafliroq?» deyildi. U zot: «Oti nishlanib, qoni toʻkilgan kishinikidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Ҳубший (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан: «Қайси амал афзалроқ?» деб сўралди. У зот: «Шубҳа аралашмаган иймон, хиёнат аралашмаган жиҳод ва мабрур ҳаж», дедилар. «Қайси намоз афзалроқ?» дейилди. У зот: «Қиёми узун бўлгани», дедилар. «Қайси садақа афзалроқ?» дейилди. У зот: «Кам (мол)ли кишининг бор кучини сарфлаши», дедилар. «Қайси ҳижрат афзалроқ?» дейилди. У зот: «Аллоҳ сенга ҳаром қилган нарсани тарк этишинг», дедилар. «Қайси жиҳод афзалроқ?» дейилди. У зот: «Мушрикларга қарши моли ва жони билан жиҳод қилган кишиникидир», дедилар. «Қайси ўлдирилиш шарафлироқ?» дейилди. У зот: «Оти нишланиб, қони тўкилган кишиникидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى الْبَرْدَيْنِ، دَخَلَ الْجَنَّةَ " . قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ : مَا الْبَرْدَيْنِ؟ قَالَ : الْغَدَاةُ وَالْعَصْرُ

Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki salqin (namoz)ni oʻqisa, jannatga kiradi», dedilar. Abu Muhammaddan: «Ikki salqin (namoz) nima?» deb soʻraldi. U: «Bomdod va asr», dedi.Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки салқин (намоз)ни ўқиса, жаннатга киради», дедилар. Абу Муҳаммаддан: «Икки салқин (намоз) нима?» деб сўралди. У: «Бомдод ва аср», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ ، عَنْ جَدِّهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ، فَهُوَ فِي جِوَارِ اللَّهِ، فَلَا تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي جَارِهِ، وَمَنْ صَلَّى الْعَصْرَ، فَهُوَ فِي جِوَارِ اللَّهِ، فَلَا تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي جَارِهِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : إِذَا أُمِّنَ وَلَمْ يَفِ، فَقَدْ غَدَرَ وَأَخْفَرَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bomdodni oʻqisa, u Allohning himoyasidadir; bas, Allohning himoyasidagi kishi haqida Allohning (ahdini) buzmanglar. Kim asrni oʻqisa, u ham Allohning himoyasidadir; bas, Allohning himoyasidagi kishi haqida Allohning (ahdini) buzmanglar», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Kishiga omonlik berilib, u unga vafo qilmasa, gʻadr qilgan va ahdni buzgan boʻladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдодни ўқиса, у Аллоҳнинг ҳимоясидадир; бас, Аллоҳнинг ҳимоясидаги киши ҳақида Аллоҳнинг (аҳдини) бузманглар. Ким асрни ўқиса, у ҳам Аллоҳнинг ҳимоясидадир; бас, Аллоҳнинг ҳимоясидаги киши ҳақида Аллоҳнинг (аҳдини) бузманглар», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Кишига омонлик берилиб, у унга вафо қилмаса, ғадр қилган ва аҳдни бузган бўлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كُنَانَةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَرْقَمِ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ، قَالَ : " إِذَا حَضَرَتْ الصَّلَاةُ وَأَرَادَ الرَّجُلُ الْخَلَاءَ، فَابْدَأْ بِالْخَلَاءِ "

Abdulloh ibn al-Arqam (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Namoz (vaqti) kelib qolsa-yu, kishi hojatxonaga bormoqchi boʻlsa, avval hojatdan boshlasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн ал-Арқам (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Намоз (вақти) келиб қолса-ю, киши ҳожатхонага бормоқчи бўлса, аввал ҳожатдан бошласин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ kishining qoʻllarini beliga tirab namoz oʻqishidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ кишининг қўлларини белига тираб намоз ўқишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الْحَوْضِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سَيَّارٍ أَبِي الْمِنْهَالِ الرِّيَاحِيِّ ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ ، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَ الْعِشَاءِ، وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا "

Abu Barza (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ xuftondan oldin uxlashni va undan keyin gaplashishni yoqtirmas edilar.Абу Барза (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ хуфтондан олдин ухлашни ва ундан кейин гаплашишни ёқтирмас эдилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ ثَابِتٍ الْبَزَّارُ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ الْمُحَرَّرِ بْنِ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : كُنْتُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ لَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَنَادَى بِأَرْبَعٍ حَتَّى صَهِلَ صَوْتُهُ : " أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُؤْمِنَةٌ، وَلَا يَحُجَّنَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ، وَمَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَهْدٌ، فَإِنَّ أَجَلَهُ إِلَى أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ، فَإِذَا مَضَتْ الْأَرْبَعَةُ، فَإِنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ "

Muharrar ibn Abu Hurayra otasidan rivoyat qiladi, u dedi: Rasululloh ﷺ Ali ibn Abu Tolibni (Makkaga) yuborganlarida, men u bilan birga edim. Bas, u ovozi boʻgʻilib qolguncha toʻrt (narsa)ni jar solib eʼlon qildi: «Ogoh boʻlinglar! Jannatga faqat mumin jongina kiradi; bu yildan keyin hech bir mushrik haj qilmasin; Baytni hech bir yalangʻoch kishi tavof qilmasin; kimning Rasululloh ﷺ bilan ahdi boʻlsa, uning muddati toʻrt oygacha; toʻrt (oy) oʻtganidan keyin, albatta, Alloh ham, Rasuli ham mushriklardan beriydir».Муҳаррар ибн Абу Ҳурайра отасидан ривоят қилади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толибни (Маккага) юборганларида, мен у билан бирга эдим. Бас, у овози бўғилиб қолгунча тўрт (нарса)ни жар солиб эълон қилди: «Огоҳ бўлинглар! Жаннатга фақат мумин жонгина киради; бу йилдан кейин ҳеч бир мушрик ҳаж қилмасин; Байтни ҳеч бир яланғоч киши тавоф қилмасин; кимнинг Расулуллоҳ ﷺ билан аҳди бўлса, унинг муддати тўрт ойгача; тўрт (ой) ўтганидан кейин, албатта, Аллоҳ ҳам, Расули ҳам мушриклардан берийдир».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ الْحُمَيْدِيُّ ، حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ بْنِ مَعْبَدٍ الْجُهَنِيُّ ، حَدَّثَنِي عَمِّي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عَلِّمُوا الصَّبِيَّ الصَّلَاةَ ابْنَ سَبْعِ سِنِينَ، وَاضْرِبُوهُ عَلَيْهَا ابْنَ عَشْرٍ "

Sabra ibn Maʼbad al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bolaga yetti yoshida namozni oʻrgatinglar, oʻn yoshida esa uning (tark etgani) uchun urib (taʼlim) beringlar», dedilar.Сабра ибн Маъбад ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Болага етти ёшида намозни ўргатинглар, ўн ёшида эса унинг (тарк этгани) учун уриб (таълим) беринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَلِيٍّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي ، قَالَ : سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ ، قَالَ : " ثَلَاثُ سَاعَاتٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَانَا أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِنَّ، أَوْ أَنْ نَقْبُرَ فِيهِنَّ مَوْتَانَا : حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ بَازِغَةً حَتَّى تَرْتَفِعَ، وَحِينَ يَقُومُ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ حَتَّى تَمِيلَ الشَّمْسُ، وَحِينَ تَضَيَّفُ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ حَتَّى تَغْرُبَ "

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uch vaqt bor ediki, Rasululloh ﷺ bizni oʻsha (vaqt)larda namoz oʻqishimizdan yoki oʻlganlarimizni dafn qilishimizdan qaytarardilar: quyosh chiqib koʻtarilgunga qadar, kunduz oʻrtasida quyosh tikka turib ogʻishgunga qadar va quyosh botishga moyil boʻlib botgunga qadar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уч вақт бор эдики, Расулуллоҳ ﷺ бизни ўша (вақт)ларда намоз ўқишимиздан ёки ўлганларимизни дафн қилишимиздан қайтарардилар: қуёш чиқиб кўтарилгунга қадар, кундуз ўртасида қуёш тикка туриб оғишгунга қадар ва қуёш ботишга мойил бўлиб ботгунга қадар.

أَخْبَرَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " لَا صَلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ، وَلَا صَلَاةَ بَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Menga rozi boʻlingan kishilar — ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi, mening nazdimda ularning eng rozi boʻlganim Umar edi — hadis aytishdiki, Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bomdod namozidan keyin quyosh chiqquncha namoz yoʻq va asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менга рози бўлинган кишилар — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди, менинг наздимда уларнинг энг рози бўлганим Умар эди — ҳадис айтишдики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бомдод намозидан кейин қуёш чиққунча намоз йўқ ва аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ» дедилар.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، قَالَ : سَمِعْتُ الْأَسْوَدَ بْنَ يَزِيدَ ، وَمَسْرُوقًا ، يَشْهَدَانِ عَلَى عَائِشَةَ ، أَنَّهَا شَهِدَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهَا يَوْمًا إِلَّا " صَلَّى هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : تَعْنِي : بَعْدَ الْعَصْرِ

Abu Ishoq aytdi: Men al-Asvad ibn Yazid bilan Masruqni Oisha (roziyallohu anho)ga guvohlik berayotganlarini eshitdim: u kishi Rasululloh ﷺ haqida guvohlik berdiki, u zot uning huzurida boʻlgan har bir kunda ushbu ikki rakaatni oʻqiganlar. Abu Muhammad aytdi: Yaʼni asrdan keyin.Абу Ишоқ айтди: Мен ал-Асвад ибн Язид билан Масруқни Оиша (розияллоҳу анҳо)га гувоҳлик бераётганларини эшитдим: у киши Расулуллоҳ ﷺ ҳақида гувоҳлик бердики, у зот унинг ҳузурида бўлган ҳар бир кунда ушбу икки ракаатни ўқиганлар. Абу Муҳаммад айтди: Яъни асрдан кейин.

أَخْبَرَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ قَطُّ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ asrdan keyingi ikki rakaatni hech qachon tark etmaganlar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ асрдан кейинги икки ракаатни ҳеч қачон тарк этмаганлар», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الْأَشَجِّ ، عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَرْسَلُوهُ إِلَى عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالُوا : " اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلَامَ مِنَّا جَمِيعًا، وَسَلْهَا عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، وَقُلْ : إِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّينَهُمَا، وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْهُمَا. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : وَكُنْتُ أَضْرِبُ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ النَّاسَ عَلَيْهِمَا. قَالَ كُرَيْبٌ : فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا وَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي بِهِ. فَقَالَتْ : سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ . فَخَرَجْتُ إِلَيْهِمْ فَأَخْبَرْتُهُمْ بِقَوْلِهَا، فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي إِلَى عَائِشَةَ . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْهُمَا، ثُمَّ رَأَيْتُهُ يُصَلِّيهِمَا، أَمَّا حِينَ صَلَّاهُمَا، فَإِنَّهُ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنْ الْأَنْصَارِ، فَصَلَّاهُمَا، فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْجَارِيَةَ، فَقُلْتُ : قُومِي بِجَنْبِهِ، فَقُولِي : أُمُّ سَلَمَةَ تَقُولُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلَمْ أَسْمَعْكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ، وَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا؟ فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي عَنْهُ، قَالَتْ : فَفَعَلَتْ الْجَارِيَةُ، فَأَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ، فَلَمَّا انْصَرَفَ، قَالَ : " يَا ابْنَةَ أَبِي أُمَيَّةَ ، سَأَلْتِ عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ؟ إِنَّهُ أَتَانِي نَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ بِالْإِسْلَامِ مِنْ قَوْمِهِمْ، فَشَغَلُونِي عَنْ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ، فَهُمَا هَاتَانِ " . سُئِلَ أَبُو مُحَمَّد عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، فَقَالَ : أَنَا أَقُولُ بِحَدِيثِ عُمَرَ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا صَلَاةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ، وَلَا بَعْدَ الْفَجْرِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ "

Ibn Abbosning ozod qilingan quli Kurayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Abbos, Abdurahmon ibn Azhar va Misvar ibn Maxrama uni Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga yuborishdi va: «Unga hammamiz tomonidan salom yetkaz va undan asrdan keyingi ikki rakaat haqida soʻra hamda: ‹Bizga senning bu ikki rakaatni oʻqishing xabari yetdi, holbuki bizga Paygʻambar ﷺ ulardan qaytarganlari yetib kelgan› deb ayt» deyishdi. Ibn Abbos aytdi: Men Umar ibn al-Xattob bilan birga odamlarni bu ikki (rakaat) uchun urar edim. Kurayb aytdi: Men uning huzuriga kirdim va meni nima bilan yuborishgan boʻlsa, oʻshani yetkazdim. U kishi: «Ummu Salamadan soʻra» dedilar. Men ularning oldiga chiqib, uning soʻzini xabar berdim. Ular meni Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga yuborganlari kabi, oʻsha (savol) bilan Ummu Salamaning oldiga qaytarib yuborishdi. Shunda Ummu Salama (roziyallohu anho): «Men Rasululloh ﷺ ni bu ikki rakaatdan qaytarganlarini eshitganman, soʻng u zotni ularni oʻqiyotganlarini koʻrdim. U zot ularni oʻqigan paytlarida asr namozini oʻqib boʻlgan edilar. Soʻng huzurimga kirdilar, mening yonimda ansorlardan Banu Harom ayollaridan bir nechtasi bor edi. U zot bu ikki rakaatni oʻqidilar. Men u zotning oldiga bir choʻrini yuborib, unga: ‹U zotning yonida turib: Ummu Salama: Ey Rasululloh, men sizni bu ikki rakaatdan qaytarganingizni eshitganman, lekin oʻzingizni ularni oʻqiyotganingizni koʻrayapman, deyapti, deb ayt. Agar u zot qoʻllari bilan ishora qilsalar, u zotdan chetlanib tur› dedim. Choʻri shunday qildi, u zot qoʻllari bilan ishora qildilar, u esa u zotdan chetlandi. U zot namozdan boʻshaganlarida: ‹Ey Abu Umayyaning qizi, sen asrdan keyingi ikki rakaat haqida soʻrabsan. Haqiqatan, oldimga Abdulqays qabilasidan oʻz qavmlarining (musulmon boʻlgani) xabari bilan baʼzi kishilar kelishdi-da, meni peshindan keyingi ikki rakaatdan mashgʻul qilib qoʻyishdi. Mana shu ikkisi oʻsha (ikki rakaat)dir› dedilar» dedi. Abu Muhammaddan bu hadis haqida soʻralganda, u: «Men Umarning Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilgan: ‹Asrdan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq va bomdoddan keyin quyosh chiqquncha namoz yoʻq› degan hadisi bilan aytaman», dedi.Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Курайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдураҳмон ибн Азҳар ва Мисвар ибн Махрама уни Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига юборишди ва: «Унга ҳаммамиз томонидан салом етказ ва ундан асрдан кейинги икки ракаат ҳақида сўра ҳамда: ‹Бизга сеннинг бу икки ракаатни ўқишинг хабари етди, ҳолбуки бизга Пайғамбар ﷺ улардан қайтарганлари етиб келган› деб айт» дейишди. Ибн Аббос айтди: Мен Умар ибн ал-Хаттоб билан бирга одамларни бу икки (ракаат) учун урар эдим. Курайб айтди: Мен унинг ҳузурига кирдим ва мени нима билан юборишган бўлса, ўшани етказдим. У киши: «Умму Саламадан сўра» дедилар. Мен уларнинг олдига чиқиб, унинг сўзини хабар бердим. Улар мени Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига юборганлари каби, ўша (савол) билан Умму Саламанинг олдига қайтариб юборишди. Шунда Умму Салама (розияллоҳу анҳо): «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бу икки ракаатдан қайтарганларини эшитганман, сўнг у зотни уларни ўқиётганларини кўрдим. У зот уларни ўқиган пайтларида аср намозини ўқиб бўлган эдилар. Сўнг ҳузуримга кирдилар, менинг ёнимда ансорлардан Бану Ҳаром аёлларидан бир нечтаси бор эди. У зот бу икки ракаатни ўқидилар. Мен у зотнинг олдига бир чўрини юбориб, унга: ‹У зотнинг ёнида туриб: Умму Салама: Эй Расулуллоҳ, мен сизни бу икки ракаатдан қайтарганингизни эшитганман, лекин ўзингизни уларни ўқиётганингизни кўраяпман, деяпти, деб айт. Агар у зот қўллари билан ишора қилсалар, у зотдан четланиб тур› дедим. Чўри шундай қилди, у зот қўллари билан ишора қилдилар, у эса у зотдан четланди. У зот намоздан бўшаганларида: ‹Эй Абу Умайянинг қизи, сен асрдан кейинги икки ракаат ҳақида сўрабсан. Ҳақиқатан, олдимга Абдулқайс қабиласидан ўз қавмларининг (мусулмон бўлгани) хабари билан баъзи кишилар келишди-да, мени пешиндан кейинги икки ракаатдан машғул қилиб қўйишди. Мана шу иккиси ўша (икки ракаат)дир› дедилар» деди. Абу Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўралганда, у: «Мен Умарнинг Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилган: ‹Асрдан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ ва бомдоддан кейин қуёш чиққунча намоз йўқ› деган ҳадиси билан айтаман», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ مَالِكٍ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ رَكْعَتَيْنِ، وَبَعْدَ الظُّهْرِ رَكْعَتَيْنِ، وَبَعْدَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ، وَبَعْدَ الْعِشَاءِ رَكْعَتَيْنِ، وَبَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ peshindan oldin ikki rakaat, peshindan keyin ikki rakaat, magʻribdan keyin uylarida ikki rakaat, xuftondan keyin ikki rakaat va jumadan keyin uylarida ikki rakaat oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ пешиндан олдин икки ракаат, пешиндан кейин икки ракаат, мағрибдан кейин уйларида икки ракаат, хуфтондан кейин икки ракаат ва жумадан кейин уйларида икки ракаат ўқир эдилар.