حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ رَافِعٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَمَا هُوَ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ يَوْمًا قَالَ رِفَاعَةُ وَنَحْنُ مَعَهُ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ كَالْبَدَوِيِّ فَصَلَّى فَأَخَفَّ صَلاَتَهُ ثُمَّ انْصَرَفَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَعَلَيْكَ فَارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَقَالَ " وَعَلَيْكَ فَارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . فَفَعَلَ ذَلِكَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَأْتِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَعَلَيْكَ فَارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . فَخَافَ النَّاسُ وَكَبُرَ عَلَيْهِمْ أَنْ يَكُونَ مَنْ أَخَفَّ صَلاَتَهُ لَمْ يُصَلِّ فَقَالَ الرَّجُلُ فِي آخِرِ ذَلِكَ فَأَرِنِي وَعَلِّمْنِي فَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أُصِيبُ وَأُخْطِئُ . فَقَالَ " أَجَلْ إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاَةِ فَتَوَضَّأْ كَمَا أَمَرَكَ اللَّهُ ثُمَّ تَشَهَّدْ وَأَقِمْ فَإِنْ كَانَ مَعَكَ قُرْآنٌ فَاقْرَأْ وَإِلاَّ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَكَبِّرْهُ وَهَلِّلْهُ ثُمَّ ارْكَعْ فَاطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ اعْتَدِلْ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ فَاعْتَدِلْ سَاجِدًا ثُمَّ اجْلِسْ فَاطْمَئِنَّ جَالِسًا ثُمَّ قُمْ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ تَمَّتْ صَلاَتُكَ وَإِنِ انْتَقَصْتَ مِنْهُ شَيْئًا انْتَقَصْتَ مِنْ صَلاَتِكَ " . قَالَ وَكَانَ هَذَا أَهْوَنَ عَلَيْهِمْ مِنَ الأَوَّلِ أَنَّهُ مَنِ انْتَقَصَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا انْتَقَصَ مِنْ صَلاَتِهِ وَلَمْ تَذْهَبْ كُلُّهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ رِفَاعَةَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kuni Rasululloh ﷺ masjidda oʻtirgan edilar — Rifoa: «Biz ham u zot bilan birga edik», dedi — shu payt u zotning oldilariga badaviyga oʻxshagan bir kishi keldi va namoz oʻqib, namozini juda yengil (qisqa) qildi, soʻng burilib, Nabiy ﷺga salom berdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Va alayka (senga ham salom boʻlsin). Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U qaytib borib namoz oʻqidi, soʻng kelib u zotga salom berdi. U zot (yana): «Va alayka. Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U buni ikki yoki uch marta qildi; har safar Nabiy ﷺning oldilariga kelib, Nabiy ﷺga salom berar, Nabiy ﷺ esa: «Va alayka. Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», derdilar. Odamlar qoʻrqib ketishdi va namozini yengil qilgan kishi (aslida) namoz oʻqimagan boʻlishi ularga ogʻir botdi. Oxirida haligi kishi: «Menga koʻrsating va oʻrgating, chunki men bir bashar (inson)man, xato ham qilaman, toʻgʻri ham qilaman», dedi. Shunda u zot: «Mayli. Namozga turganingda, Alloh senga buyurganidek tahorat ol, soʻng tashahhud (kalimasini) ayt va iqomat (ayt). Agar sening (yodingda) Qurʼon boʻlsa, oʻqi; agar boʻlmasa, Allohga hamd ayt, Uni ulugʻla (takbir ayt) va tahlil (laa ilaaha illalloh) ayt. Soʻng rukuʼ qil va rukuʼda taʼdil bilan tinchlan, soʻng tik turib rost tur, soʻng sajda qil va sajdada taʼdil bilan turgʻin, soʻng oʻtir va oʻtirgan holda tinchlan, soʻng (oʻrningdan) tur. Mana shuni qilsang, namozing toʻla boʻladi; agar undan biror narsani kamaytirsang, namozingdan kamaytirgan boʻlasan», dedilar. (Roviy) dedi: Bu (gap) ularga avvalgisidan yengilroq boʻldi, chunki kim undan biror narsani kamaytirsa, namozidan (faqat) shuncha kamaytirgan boʻladi, (namozi) butunlay ketmaydi. (Roviy) dedi: Bu bobda Abu Hurayra va Ammor ibn Yosirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Rifoa ibn Rofiʼning hadisi hasan hadisdir. Bu hadis Rifoadan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир куни Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирган эдилар — Рифоа: «Биз ҳам у зот билан бирга эдик», деди — шу пайт у зотнинг олдиларига бадавийга ўхшаган бир киши келди ва намоз ўқиб, намозини жуда енгил (қисқа) қилди, сўнг бурилиб, Набий ﷺга салом берди. Шунда Набий ﷺ: «Ва алайка (сенга ҳам салом бўлсин). Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У қайтиб бориб намоз ўқиди, сўнг келиб у зотга салом берди. У зот (яна): «Ва алайка. Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У буни икки ёки уч марта қилди; ҳар сафар Набий ﷺнинг олдиларига келиб, Набий ﷺга салом берар, Набий ﷺ эса: «Ва алайка. Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дердилар. Одамлар қўрқиб кетишди ва намозини енгил қилган киши (аслида) намоз ўқимаган бўлиши уларга оғир ботди. Охирида ҳалиги киши: «Менга кўрсатинг ва ўргатинг, чунки мен бир башар (инсон)ман, хато ҳам қиламан, тўғри ҳам қиламан», деди. Шунда у зот: «Майли. Намозга турганингда, Аллоҳ сенга буюрганидек таҳорат ол, сўнг ташаҳҳуд (калимасини) айт ва иқомат (айт). Агар сенинг (ёдингда) Қуръон бўлса, ўқи; агар бўлмаса, Аллоҳга ҳамд айт, Уни улуғла (такбир айт) ва таҳлил (лаа илааҳа иллаллоҳ) айт. Сўнг рукуъ қил ва рукуъда таъдил билан тинчлан, сўнг тик туриб рост тур, сўнг сажда қил ва саждада таъдил билан турғин, сўнг ўтир ва ўтирган ҳолда тинчлан, сўнг (ўрнингдан) тур. Мана шуни қилсанг, намозинг тўла бўлади; агар ундан бирор нарсани камайтирсанг, намозингдан камайтирган бўласан», дедилар. (Ровий) деди: Бу (гап) уларга аввалгисидан енгилроқ бўлди, чунки ким ундан бирор нарсани камайтирса, намозидан (фақат) шунча камайтирган бўлади, (намози) бутунлай кетмайди. (Ровий) деди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Аммор ибн Ёсирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Рифоа ибн Рофиънинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадис Рифоадан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُجْمِرِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الزُّرَقِيِّ، قَالَ كُنَّا يَوْمًا نُصَلِّي وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . قَالَ رَجُلٌ وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ الْمُتَكَلِّمُ بِهَا آنِفًا " . فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ رَأَيْتُ بِضْعَةً وَثَلاَثِينَ مَلَكًا يَبْتَدِرُونَهَا أَيُّهُمْ يَكْتُبُهَا أَوَّلَ " .
Qaʼnabiy bizga Molik (rahimahulloh)dan, u Nuʼaym ibn Abdulloh al-Mujmirdan, u Ali ibn Yahyo az-Zuraqiydan, u otasidan, u Rifoʼa ibn Rofiʼ az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: Bir kuni biz Rasululloh ﷺ ortlarida namoz oʻqiyotgan edik. Rasululloh ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarib: «Samiʼallohu liman hamidah (Allohga hamd aytganni Alloh eshitdi)», dedilar. Rasululloh ﷺ ortlarida turgan bir kishi: «Allohumma Robbano va lakal-hamd, hamdan kasiyron toyyiban muborakan fiyh (Ey Alloh, Robbimiz, koʻp, pokiza va barakali hamd Senga boʻlsin)», dedi. Rasululloh ﷺ namozdan boʻshaganlarida: «Hozir bu (soʻzlarni) gapirgan kim?» dedilar. U kishi: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men oʻttiz nechta farishtani koʻrdim, ular bu (soʻzlarni) qaysi biri avval yozishga musobaqalashayotgan edilar», dedilar.Қаънабий бизга Молик (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Нуъайм ибн Абдуллоҳ ал-Мужмирдан, у Али ибн Яҳё аз-Зурақийдан, у отасидан, у Рифўа ибн Рофиъ аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺ ортларида намоз ўқиётган эдик. Расулуллоҳ ﷺ рукуъдан бошларини кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳга ҳамд айтганни Аллоҳ эшитди)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ортларида турган бир киши: «Аллоҳумма Роббано ва лакал-ҳамд, ҳамдан касийрон тоййибан муборакан фийҳ (Эй Аллоҳ, Роббимиз, кўп, покиза ва баракали ҳамд Сенга бўлсин)», деди. Расулуллоҳ ﷺ намоздан бўшаганларида: «Ҳозир бу (сўзларни) гапирган ким?» дедилар. У киши: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўттиз нечта фариштани кўрдим, улар бу (сўзларни) қайси бири аввал ёзишга мусобақалашаётган эдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ، نَحْوَهُ قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا رِفَاعَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ عَمِّ، أَبِيهِ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَطَسَ رِفَاعَةُ لَمْ يَقُلْ قُتَيْبَةُ رِفَاعَةُ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ مُبَارَكًا عَلَيْهِ كَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ فَقَالَ " مَنِ الْمُتَكَلِّمُ فِي الصَّلاَةِ " . ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ وَأَتَمَّ مِنْهُ .
Qutayba ibn Said va Said ibn Abduljabbor bizga shunga oʻxshash rivoyat qildilar. Qutayba aytdi: Rifoʼa ibn Yahyo ibn Abdulloh ibn Rifoʼa ibn Rofiʼ bizga otasining amakisi Muoz ibn Rifoʼa ibn Rofiʼdan, u otasidan rivoyat qildi. U aytdi: Men Rasululloh ﷺ ortlarida namoz oʻqidim. Rifoʼa aksa urdi — Qutayba «Rifoʼa» demadi (balki: «men aksa urdim», dedi) — shunda men: «Alhamdu lillahi hamdan kasiyron toyyiban muborakan fiyh, muborakan alayh, kama yuhibbu robbuna va yarzo (Allohga koʻp, pokiza va unda barakali, ustida barakali hamd boʻlsin, Robbimiz sevadigan va rozi boʻladigan tarzda)», dedim. Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlib, (qaytib): «Namozda gapirgan kim?» dedilar. Soʻng (roviy) Molikning hadisiga oʻxshash zikr qildi va undan ham toʻliqroq aytdi.Қутайба ибн Саид ва Саид ибн Абдулжаббор бизга шунга ўхшаш ривоят қилдилар. Қутайба айтди: Рифўа ибн Яҳё ибн Абдуллоҳ ибн Рифўа ибн Рофиъ бизга отасининг амакиси Муоз ибн Рифўа ибн Рофиъдан, у отасидан ривоят қилди. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ортларида намоз ўқидим. Рифўа акса урди — Қутайба «Рифўа» демади (балки: «мен акса урдим», деди) — шунда мен: «Алҳамду лиллаҳи ҳамдан касийрон тоййибан муборакан фийҳ, муборакан алайҳ, кама юҳиббу роббуна ва ярзо (Аллоҳга кўп, покиза ва унда баракали, устида баракали ҳамд бўлсин, Роббимиз севадиган ва рози бўладиган тарзда)», дедим. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлиб, (қайтиб): «Намозда гапирган ким?» дедилар. Сўнг (ровий) Моликнинг ҳадисига ўхшаш зикр қилди ва ундан ҳам тўлиқроқ айтди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ فِيهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ لاَ تَتِمُّ صَلاَةٌ لأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ حَتَّى يَتَوَضَّأَ فَيَضَعَ الْوُضُوءَ " . يَعْنِي مَوَاضِعَهُ " ثُمَّ يُكَبِّرُ وَيَحْمَدُ اللَّهَ جَلَّ وَعَزَّ وَيُثْنِي عَلَيْهِ وَيَقْرَأُ بِمَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَرْكَعُ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ ثُمَّ يَقُولُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ حَتَّى يَسْتَوِيَ قَائِمًا ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَسْجُدُ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَيَرْفَعُ رَأْسَهُ حَتَّى يَسْتَوِيَ قَاعِدًا ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ يَسْجُدُ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ ثُمَّ يَرْفَعُ رَأْسَهُ فَيُكَبِّرُ فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ تَمَّتْ صَلاَتُهُ " .
Ali ibn Yahyo ibn Xallod oʻz amakisidan (rivoyat qiladi): Bir kishi masjidga kirdi... — soʻng shunga oʻxshash (voqeani) zikr qildi. Unda shunday dedi: Nabiy ﷺ dedilar: «Hech bir kishining namozi taharat olib, taharatni (aʼzolarini) oʻz oʻrniga qoʻymaguncha tugal boʻlmaydi. Soʻngra takbir aytadi, Alloh jalla va azzaga hamd aytadi va Uni maqtaydi, Qurʼondan oʻziga muyassar boʻlganini oʻqiydi. Soʻngra ‹Allohu akbar› deydi. Soʻngra boʻgʻimlari muqim (osuda) boʻlguncha rukuʼ qiladi. Soʻngra ‹Samiʼallohu liman hamidah› deb, tik holatda rostlanguncha (turadi). Soʻngra ‹Allohu akbar› deydi. Soʻngra boʻgʻimlari muqim boʻlguncha sajda qiladi. Soʻngra ‹Allohu akbar› deb, oʻtirgan holatda rostlanguncha boshini koʻtaradi. Soʻngra ‹Allohu akbar› deydi. Soʻngra boʻgʻimlari muqim boʻlguncha sajda qiladi. Soʻngra boshini koʻtarib takbir aytadi. Bas, mana shuni qilsa, namozi tugal boʻladi».Али ибн Яҳё ибн Халлод ўз амакисидан (ривоят қилади): Бир киши масжидга кирди... — сўнг шунга ўхшаш (воқеани) зикр қилди. Унда шундай деди: Набий ﷺ дедилар: «Ҳеч бир кишининг намози таҳарат олиб, таҳаратни (аъзоларини) ўз ўрнига қўймагунча тугал бўлмайди. Сўнгра такбир айтади, Аллоҳ жалла ва аззага ҳамд айтади ва Уни мақтайди, Қуръондан ўзига муяссар бўлганини ўқийди. Сўнгра ‹Аллоҳу акбар› дейди. Сўнгра бўғимлари муқим (осуда) бўлгунча рукуъ қилади. Сўнгра ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деб, тик ҳолатда ростлангунча (туради). Сўнгра ‹Аллоҳу акбар› дейди. Сўнгра бўғимлари муқим бўлгунча сажда қилади. Сўнгра ‹Аллоҳу акбар› деб, ўтирган ҳолатда ростлангунча бошини кўтаради. Сўнгра ‹Аллоҳу акбар› дейди. Сўнгра бўғимлари муқим бўлгунча сажда қилади. Сўнгра бошини кўтариб такбир айтади. Бас, мана шуни қилса, намози тугал бўлади».
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، وَالْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ بِمَعْنَاهُ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا لاَ تَتِمُّ صَلاَةُ أَحَدِكُمْ حَتَّى يُسْبِغَ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَيَغْسِلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَيَمْسَحَ بِرَأْسِهِ وَرِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُكَبِّرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَحْمَدُهُ ثُمَّ يَقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا أُذِنَ لَهُ فِيهِ وَتَيَسَّرَ " . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ حَمَّادٍ قَالَ " ثُمَّ يُكَبِّرُ فَيَسْجُدُ فَيُمَكِّنُ وَجْهَهُ " . قَالَ هَمَّامٌ وَرُبَّمَا قَالَ " جَبْهَتَهُ مِنَ الأَرْضِ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ ثُمَّ يُكَبِّرُ فَيَسْتَوِي قَاعِدًا عَلَى مَقْعَدِهِ وَيُقِيمُ صُلْبَهُ " . فَوَصَفَ الصَّلاَةَ هَكَذَا أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ حَتَّى فَرَغَ " لاَ تَتِمُّ صَلاَةُ أَحَدِكُمْ حَتَّى يَفْعَلَ ذَلِكَ " .
Ali ibn Yahyo ibn Xallod otasidan, u amakisi Rifoʼa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan shu maʼnoda rivoyat qiladi. (Rifoʼa) dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Hech biringizning namozi Alloh azza va jalla amr qilganidek taharatni mukammal qilmaguncha tugal boʻlmaydi: yuzini va qoʻllarini tirsaklarigacha yuvadi, boshiga mash tortadi va oyoqlarini toʻpiqlarigacha (yuvadi). Soʻngra Alloh azza va jallaga takbir aytadi va Unga hamd aytadi. Soʻngra Qurʼondan oʻziga ruxsat berilgan va muyassar boʻlganini oʻqiydi». Soʻng Hammod hadisiga oʻxshatib zikr qildi. (Rifoʼa) dedi: «Soʻngra takbir aytib sajda qiladi va yuzini (yerga) mahkam qoʻyadi». Hammom aytadi: Goho u: «Boʻgʻimlari muqim boʻlib, yumshaguncha peshonasini yerga (qoʻyadi). Soʻngra takbir aytib, oʻtiradigan joyiga rostlanib oʻtiradi va belini tik tutadi», dedi. Bas, namozni shu tarzda — toʻrt rakaatni tamomlagunicha — vasf qildi (tasvirladi) va: «Hech biringizning namozi shuni qilmaguncha tugal boʻlmaydi», dedi.Али ибн Яҳё ибн Халлод отасидан, у амакиси Рифўа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан шу маънода ривоят қилади. (Рифўа) деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳеч бирингизнинг намози Аллоҳ азза ва жалла амр қилганидек таҳаратни мукаммал қилмагунча тугал бўлмайди: юзини ва қўлларини тирсакларигача ювади, бошига маш тортади ва оёқларини тўпиқларигача (ювади). Сўнгра Аллоҳ азза ва жаллага такбир айтади ва Унга ҳамд айтади. Сўнгра Қуръондан ўзига рухсат берилган ва муяссар бўлганини ўқийди». Сўнг Ҳаммод ҳадисига ўхшатиб зикр қилди. (Рифўа) деди: «Сўнгра такбир айтиб сажда қилади ва юзини (ерга) маҳкам қўяди». Ҳаммом айтади: Гоҳо у: «Бўғимлари муқим бўлиб, юмшагунча пешонасини ерга (қўяди). Сўнгра такбир айтиб, ўтирадиган жойига ростланиб ўтиради ва белини тик тутади», деди. Бас, намозни шу тарзда — тўрт ракаатни тамомлагунича — васф қилди (тасвирлади) ва: «Ҳеч бирингизнинг намози шуни қилмагунча тугал бўлмайди», деди.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ " إِذَا أَنْتَ قُمْتَ فِي صَلاَتِكَ فَكَبِّرِ اللَّهَ تَعَالَى ثُمَّ اقْرَأْ مَا تَيَسَّرَ عَلَيْكَ مِنَ الْقُرْآنِ " . وَقَالَ فِيهِ " فَإِذَا جَلَسْتَ فِي وَسَطِ الصَّلاَةِ فَاطْمَئِنَّ وَافْتَرِشْ فَخِذَكَ الْيُسْرَى ثُمَّ تَشَهَّدْ ثُمَّ إِذَا قُمْتَ فَمِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى تَفْرُغَ مِنْ صَلاَتِكَ " .
Ali ibn Yahyo ibn Xallod ibn Rofiʼ otasidan, u amakisi Rifoʼa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan shu qissa bilan rivoyat qiladi. (Nabiy ﷺ) dedilar: «Namozingga turganingda, Alloh taologa takbir ayt. Soʻngra Qurʼondan oʻzingga muyassar boʻlganini oʻqi». Hamda unda: «Namozning oʻrtasida oʻtirganingda, muqim (osuda) boʻl va chap soningni yoyib oʻtir. Soʻngra tashahhud oʻqi. Soʻngra (oʻrningdan) turganingda ham, namozingni tamomlagunicha xuddi shunday qil», dedilar.Али ибн Яҳё ибн Халлод ибн Рофиъ отасидан, у амакиси Рифўа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан шу қисса билан ривоят қилади. (Набий ﷺ) дедилар: «Намозингга турганингда, Аллоҳ таолога такбир айт. Сўнгра Қуръондан ўзингга муяссар бўлганини ўқи». Ҳамда унда: «Намознинг ўртасида ўтирганингда, муқим (осуда) бўл ва чап сонингни ёйиб ўтир. Сўнгра ташаҳҳуд ўқи. Сўнгра (ўрнингдан) турганингда ҳам, намозингни тамомлагунича худди шундай қил», дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ وَكَانَ بَدْرِيًّا قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُهُ وَلاَ يَشْعُرُ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ ثُمَّ قَالَ " ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . قَالَ لاَ أَدْرِي فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ قَالَ وَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ لَقَدْ جَهِدْتُ فَعَلِّمْنِي وَأَرِنِي . قَالَ " إِذَا أَرَدْتَ الصَّلاَةَ فَتَوَضَّأْ فَأَحْسِنِ الْوُضُوءَ ثُمَّ قُمْ فَاسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ ثُمَّ كَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ حَتَّى تَطْمَئِنَّ قَاعِدًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا فَإِذَا صَنَعْتَ ذَلِكَ فَقَدْ قَضَيْتَ صَلاَتَكَ وَمَا انْتَقَصْتَ مِنْ ذَلِكَ فَإِنَّمَا تَنْقُصُهُ مِنْ صَلاَتِكَ " .
Badr ahlidan boʻlgan Rifoʻa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Shu payt bir kishi masjidga kirib namoz oʻqidi. Rasululloh ﷺ uni oʻzi sezmagan holda kuzatib turdilar. Soʻng u namozdan boʻshab, Rasululloh ﷺ oldiga keldi va salom berdi. U zot salomiga alik oldilar-da: «Qaytib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Roviy: «Ikkinchi yoki uchinchi martasida bilmayman», dedi. U kishi: «Senga Kitobni nozil qilgan Zotga qasamki, men bor kuchimni sarfladim. Menga oʻrgatgin va koʻrsatgin», dedi. U zot: «Namoz oʻqimoqchi boʻlsang, taharat qil va taharatni chiroyli qil. Soʻng turib, qiblaga yuzlan. Soʻng takbir ayt. Soʻng Qurʼon oʻqi. Soʻng rukuʼda oromlanguningcha rukuʼ qil. Soʻng koʻtarilib, tik turib rostlan. Soʻng sajdada oromlanguningcha sajda qil. Soʻng boshingni koʻtarib, oʻtirgan holingda oromlan. Soʻng sajdada oromlanguningcha sajda qil. Buni bajarsang, namozingni toʻliq bajargan boʻlasan. Bundan biror narsani kamaytirsang, faqat oʻz namozingdan kamaytirgan boʻlasan», dedilar.Бадр аҳлидан бўлган Рифўа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Шу пайт бир киши масжидга кириб намоз ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ уни ўзи сезмаган ҳолда кузатиб турдилар. Сўнг у намоздан бўшаб, Расулуллоҳ ﷺ олдига келди ва салом берди. У зот саломига алик олдилар-да: «Қайтиб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Ровий: «Иккинчи ёки учинчи мартасида билмайман», деди. У киши: «Сенга Китобни нозил қилган Зотга қасамки, мен бор кучимни сарфладим. Менга ўргатгин ва кўрсатгин», деди. У зот: «Намоз ўқимоқчи бўлсанг, таҳарат қил ва таҳаратни чиройли қил. Сўнг туриб, қиблага юзлан. Сўнг такбир айт. Сўнг Қуръон ўқи. Сўнг рукуъда оромлангунингча рукуъ қил. Сўнг кўтарилиб, тик туриб ростлан. Сўнг саждада оромлангунингча сажда қил. Сўнг бошингни кўтариб, ўтирган ҳолингда оромлан. Сўнг саждада оромлангунингча сажда қил. Буни бажарсанг, намозингни тўлиқ бажарган бўласан. Бундан бирор нарсани камайтирсанг, фақат ўз намозингдан камайтирган бўласан», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، قَالَ كُنَّا يَوْمًا نُصَلِّي وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . قَالَ رَجُلٌ وَرَاءَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ . فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ الْمُتَكَلِّمُ آنِفًا " . فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ رَأَيْتُ بِضْعَةً وَثَلاَثِينَ مَلَكًا يَبْتَدِرُونَهَا أَيُّهُمْ يَكْتُبُهَا أَوَّلاً " .
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Bir kuni biz Rasululloh ﷺ ning ortlarida namoz oʻqiyotgan edik. U zot rukudan boshlarini koʻtarib «Samiallohu liman hamidah» deganlarida, ortlaridagi bir kishi «Rabbana wa laka-l-hamd, hamdan kasiran toyyiban muborakan fihi» dedi. Rasululloh ﷺ namozdan boʻshaganlarida: «Hozirgina soʻzlagan kim edi?» dedilar. Haligi kishi: «Men edim, ey Allohning Rasuli», dedi. Rasululloh ﷺ: «Men oʻttiz nechta farishtani, qaysi biri uni birinchi boʻlib yozib olishga oshiqib bir-biridan oʻzib borayotganini koʻrdim», dedilar.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларида намоз ўқиётган эдик. У зот рукудан бошларини кўтариб «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида, ортларидаги бир киши «Раббана wа лака-л-ҳамд, ҳамдан касиран тоййибан муборакан фиҳи» деди. Расулуллоҳ ﷺ намоздан бўшаганларида: «Ҳозиргина сўзлаган ким эди?» дедилар. Ҳалиги киши: «Мен эдим, эй Аллоҳнинг Расули», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўттиз нечта фариштани, қайси бири уни биринчи бўлиб ёзиб олишга ошиқиб бир-биридан ўзиб бораётганини кўрдим», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ أَبُو يَحْيَى، بِمَكَّةَ - وَهُوَ بَصْرِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ مَالِكِ بْنِ رَافِعِ بْنِ مَالِكٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَنَحْنُ حَوْلَهُ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَأَتَى الْقِبْلَةَ فَصَلَّى فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَعَلَيْكَ اذْهَبْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . فَذَهَبَ فَصَلَّى فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمُقُ صَلاَتَهُ وَلاَ يَدْرِي مَا يَعِيبُ مِنْهَا فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَعَلَيْكَ اذْهَبْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . فَأَعَادَهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عِبْتَ مِنْ صَلاَتِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهَا لَمْ تَتِمَّ صَلاَةُ أَحَدِكُمْ حَتَّى يُسْبِغَ الْوُضُوءَ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَيَغْسِلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ وَيَمْسَحَ بِرَأْسِهِ وَرِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ يُكَبِّرَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَحْمَدَهُ وَيُمَجِّدَهُ " . قَالَ هَمَّامٌ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ " وَيَحْمَدَ اللَّهَ وَيُمَجِّدَهُ وَيُكَبِّرَهُ " . قَالَ فَكِلاَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ قَالَ " وَيَقْرَأَ مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَذِنَ لَهُ فِيهِ ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيَرْكَعَ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ ثُمَّ يَقُولَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ يَسْتَوِيَ قَائِمًا حَتَّى يُقِيمَ صُلْبَهُ ثُمَّ يُكَبِّرَ وَيَسْجُدَ حَتَّى يُمَكِّنَ وَجْهَهُ " . وَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ " جَبْهَتَهُ حَتَّى تَطْمَئِنَّ مَفَاصِلُهُ وَتَسْتَرْخِيَ وَيُكَبِّرَ فَيَرْفَعَ حَتَّى يَسْتَوِيَ قَاعِدًا عَلَى مَقْعَدَتِهِ وَيُقِيمَ صُلْبَهُ ثُمَّ يُكَبِّرَ فَيَسْجُدَ حَتَّى يُمَكِّنَ وَجْهَهُ وَيَسْتَرْخِيَ فَإِذَا لَمْ يَفْعَلْ هَكَذَا لَمْ تَتِمَّ صَلاَتُهُ " .
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu) aytadilar: «Rasululloh ﷺ oʻtirgan, biz esa atroflarida edik. Shu payt bir kishi kirib kelib, qiblaga yuzlanib namoz oʻqidi. Namozini tugatgach, kelib Rasululloh ﷺga va jamoaga salom berdi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Va alayka. Borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading›, dedilar. U borib namoz oʻqidi. Rasululloh ﷺ uning namoziga qarab turar, lekin u undagi qaysi nuqsonni bilmas edi. Namozini tugatgach, kelib Rasululloh ﷺga va jamoaga salom berdi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Va alayka. Borib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading›, dedilar. Buni ikki yoki uch marta takrorladi. Shunda u kishi: ‹Ey Allohning Rasuli, namozimda qanday ayb topdingiz?›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Biringizning namozi, Alloh azza va jalla buyurganidek taharatni mukammal olib, yuzini va qoʻllarini tirsagigacha yuvib, boshiga mash tortib, oyoqlarini toʻpiqlargacha yuvmaguncha, soʻng Alloh azza va jallaga takbir aytib, Unga hamd va ulugʻlash aytmaguncha, soʻng Qurʼondan Alloh oʻrgatgan va ruxsat berganidan oson boʻlganini oʻqimaguncha, soʻng takbir aytib, aʼzolari joyiga tushib boʻshashguncha ruku qilmaguncha, soʻng ‹Sami Allohu liman hamidah› deb, soʻng belini rostlab tik turmaguncha, soʻng takbir aytib, yuzini yerga qoʻyib, aʼzolari joyiga tushib boʻshashguncha sajda qilmaguncha, soʻng takbir aytib boshini koʻtarib, oʻtirgan joyida tik oʻtirib, belini rostlamaguncha, soʻng takbir aytib, yuzini yerga qoʻyib, boʻshashib sajda qilmaguncha toʻliq boʻlmaydi. Kim shunday qilmasa, uning namozi toʻliq boʻlmaydi›, dedilar».Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Расулуллоҳ ﷺ ўтирган, биз эса атрофларида эдик. Шу пайт бир киши кириб келиб, қиблага юзланиб намоз ўқиди. Намозини тугатгач, келиб Расулуллоҳ ﷺга ва жамоага салом берди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ва алайка. Бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг›, дедилар. У бориб намоз ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ унинг намозига қараб турар, лекин у ундаги қайси нуқсонни билмас эди. Намозини тугатгач, келиб Расулуллоҳ ﷺга ва жамоага салом берди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ва алайка. Бориб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг›, дедилар. Буни икки ёки уч марта такрорлади. Шунда у киши: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, намозимда қандай айб топдингиз?›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингизнинг намози, Аллоҳ азза ва жалла буюрганидек таҳаратни мукаммал олиб, юзини ва қўлларини тирсагигача ювиб, бошига маш тортиб, оёқларини тўпиқларгача ювмагунча, сўнг Аллоҳ азза ва жаллага такбир айтиб, Унга ҳамд ва улуғлаш айтмагунча, сўнг Қуръондан Аллоҳ ўргатган ва рухсат берганидан осон бўлганини ўқимагунча, сўнг такбир айтиб, аъзолари жойига тушиб бўшашгунча руку қилмагунча, сўнг ‹Сами Аллоҳу лиман ҳамидаҳ› деб, сўнг белини ростлаб тик турмагунча, сўнг такбир айтиб, юзини ерга қўйиб, аъзолари жойига тушиб бўшашгунча сажда қилмагунча, сўнг такбир айтиб бошини кўтариб, ўтирган жойида тик ўтириб, белини ростламагунча, сўнг такбир айтиб, юзини ерга қўйиб, бўшашиб сажда қилмагунча тўлиқ бўлмайди. Ким шундай қилмаса, унинг намози тўлиқ бўлмайди›, дедилар».
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلاَّدِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الزَّرْقِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَا هُوَ جَالِسٌ فِي صَفِّ الصَّلاَةِ الْحَدِيثَ .
Rifoa ibn Rofiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz safida oʻtirgan edilar. (Hadis shundoq davom etadi.)Рифоа ибн Рофий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз сафида ўтирган эдилар. (Ҳадис шундоқ давом этади.)
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الْأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ حِينَ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي هَذَا الْقَيْظِ عَامَ الْأَوَّلِ سَلُوا اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ وَالْيَقِينَ فِي الْآخِرَةِ وَالْأُولَى.
Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot Rasululloh ﷺ ning minbarlari ustida: «Rasululloh ﷺ aytganlarini eshitganman», dedi va Rasululloh ﷺ ni eslaganida yigʻladi, soʻng oʻziga keldi, keyin dedi: «Rasululloh ﷺ oʻtgan yili mana shu jaziramada: ‹Allohdan afvni, ofiyatni va oxiratu dunyoda yaqinni soʻranglar›, deganlarini eshitganman.»Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот Расулуллоҳ ﷺ нинг минбарлари устида: «Расулуллоҳ ﷺ айтганларини эшитганман», деди ва Расулуллоҳ ﷺ ни эслаганида йиғлади, сўнг ўзига келди, кейин деди: «Расулуллоҳ ﷺ ўтган йили мана шу жазирамада: ‹Аллоҳдан афвни, офиятни ва охирату дунёда яқинни сўранглар›, деганларини эшитганман.»
وَعَن رِفَاعَة بن رَافع قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَعِدْ صَلَاتَكَ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ» . فَقَالَ: عَلِّمْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أُصَلِّي؟ قَالَ: «إِذَا تَوَجَّهَتْ إِلَى الْقِبْلَةِ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَمَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَقْرَأَ فَإِذَا رَكَعَتْ فَاجْعَلْ رَاحَتَيْكَ عَلَى رُكْبَتَيْكَ وَمَكِّنْ رُكُوعَكَ وَامْدُدْ ظَهْرَكَ فَإِذَا رَفَعْتَ فَأَقِمْ صُلْبَكَ وَارْفَعْ رَأْسَكَ حَتَّى تَرْجِعَ الْعِظَامُ إِلَى مَفَاصِلِهَا فَإِذَا سَجَدْتَ فَمَكِّنِ السُّجُودَ فَإِذَا رَفَعْتَ فَاجْلِسْ عَلَى فَخِذِكَ الْيُسْرَى ثُمَّ اصْنَعْ ذَلِكَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ وَسَجْدَةٍ حَتَّى تَطْمَئِنَّ. هَذَا لَفَظُ» الْمَصَابِيحِ ". وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدُ مَعَ تَغْيِيرٍ يَسِيرٍ وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ مَعْنَاهُ. وَفِي رِوَايَةٍ لِلتِّرْمِذِيِّ قَالَ: «إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلَاةِ فَتَوَضَّأْ كَمَا أَمَرَكَ اللَّهُ بِهِ ثُمَّ تَشَهَّدْ فَأَقِمْ فَإِنْ كَانَ مَعَكَ قُرْآنٌ فَاقْرَأْ وَإِلَّا فَاحْمَدِ اللَّهَ وَكَبِّرْهُ وَهَلله ثمَّ اركع»
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kuni Rasululloh ﷺ masjidda oʻtirgan edilar — Rifoa: «Biz ham u zot bilan birga edik», dedi — shu payt u zotning oldilariga badaviyga oʻxshagan bir kishi keldi va namoz oʻqib, namozini juda yengil (qisqa) qildi, soʻng burilib, Nabiy ﷺga salom berdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Va alayka (senga ham salom boʻlsin). Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U qaytib borib namoz oʻqidi, soʻng kelib u zotga salom berdi. U zot (yana): «Va alayka. Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U buni ikki yoki uch marta qildi; har safar Nabiy ﷺning oldilariga kelib, Nabiy ﷺga salom berar, Nabiy ﷺ esa: «Va alayka. Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», derdilar. Odamlar qoʻrqib ketishdi va namozini yengil qilgan kishi (aslida) namoz oʻqimagan boʻlishi ularga ogʻir botdi. Oxirida haligi kishi: «Menga koʻrsating va oʻrgating, chunki men bir bashar (inson)man, xato ham qilaman, toʻgʻri ham qilaman», dedi. Shunda u zot: «Mayli. Namozga turganingda, Alloh senga buyurganidek tahorat ol, soʻng tashahhud (kalimasini) ayt va iqomat (ayt). Agar sening (yodingda) Qurʼon boʻlsa, oʻqi; agar boʻlmasa, Allohga hamd ayt, Uni ulugʻla (takbir ayt) va tahlil (laa ilaaha illalloh) ayt. Soʻng rukuʼ qil va rukuʼda taʼdil bilan tinchlan, soʻng tik turib rost tur, soʻng sajda qil va sajdada taʼdil bilan turgʻin, soʻng oʻtir va oʻtirgan holda tinchlan, soʻng (oʻrningdan) tur. Mana shuni qilsang, namozing toʻla boʻladi; agar undan biror narsani kamaytirsang, namozingdan kamaytirgan boʻlasan», dedilar. (Roviy) dedi: Bu (gap) ularga avvalgisidan yengilroq boʻldi, chunki kim undan biror narsani kamaytirsa, namozidan (faqat) shuncha kamaytirgan boʻladi, (namozi) butunlay ketmaydi. (Roviy) dedi: Bu bobda Abu Hurayra va Ammor ibn Yosirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Rifoa ibn Rofiʼning hadisi hasan hadisdir. Bu hadis Rifoadan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир куни Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирган эдилар — Рифоа: «Биз ҳам у зот билан бирга эдик», деди — шу пайт у зотнинг олдиларига бадавийга ўхшаган бир киши келди ва намоз ўқиб, намозини жуда енгил (қисқа) қилди, сўнг бурилиб, Набий ﷺга салом берди. Шунда Набий ﷺ: «Ва алайка (сенга ҳам салом бўлсин). Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У қайтиб бориб намоз ўқиди, сўнг келиб у зотга салом берди. У зот (яна): «Ва алайка. Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У буни икки ёки уч марта қилди; ҳар сафар Набий ﷺнинг олдиларига келиб, Набий ﷺга салом берар, Набий ﷺ эса: «Ва алайка. Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дердилар. Одамлар қўрқиб кетишди ва намозини енгил қилган киши (аслида) намоз ўқимаган бўлиши уларга оғир ботди. Охирида ҳалиги киши: «Менга кўрсатинг ва ўргатинг, чунки мен бир башар (инсон)ман, хато ҳам қиламан, тўғри ҳам қиламан», деди. Шунда у зот: «Майли. Намозга турганингда, Аллоҳ сенга буюрганидек таҳорат ол, сўнг ташаҳҳуд (калимасини) айт ва иқомат (айт). Агар сенинг (ёдингда) Қуръон бўлса, ўқи; агар бўлмаса, Аллоҳга ҳамд айт, Уни улуғла (такбир айт) ва таҳлил (лаа илааҳа иллаллоҳ) айт. Сўнг рукуъ қил ва рукуъда таъдил билан тинчлан, сўнг тик туриб рост тур, сўнг сажда қил ва саждада таъдил билан турғин, сўнг ўтир ва ўтирган ҳолда тинчлан, сўнг (ўрнингдан) тур. Мана шуни қилсанг, намозинг тўла бўлади; агар ундан бирор нарсани камайтирсанг, намозингдан камайтирган бўласан», дедилар. (Ровий) деди: Бу (гап) уларга аввалгисидан енгилроқ бўлди, чунки ким ундан бирор нарсани камайтирса, намозидан (фақат) шунча камайтирган бўлади, (намози) бутунлай кетмайди. (Ровий) деди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Аммор ибн Ёсирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Рифоа ибн Рофиънинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадис Рифоадан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
وَعَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ قَالَ: كُنَّا نُصَلِّي وَرَاءَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ قَالَ: «سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ» . فَقَالَ رَجُلٌ وَرَاءَهُ: رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ: «مَنِ الْمُتَكَلِّمُ آنِفًا؟» قَالَ: أَنَا. قَالَ: «رَأَيْتُ بِضْعَةً وَثَلَاثِينَ مَلَكًا يَبْتَدِرُونَهَا أَيُّهُمْ يَكْتُبهَا أول» . رَوَاهُ البُخَارِيّ
Rifoʼa ibn Rofiʼ az-Zuraqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz Paygʻambar ﷺ orqasida namoz oʻqiyapmiz edik. U zot rukuʼdan boshlarini koʻtarganda: «Samiʼalloohu liman hamidah», — dedilar. Orqalaridagi bir kishi: «Robbana va lakal-hamd, hamdan kasiran toyyiban muborakan fih (Ey Robbimiz, Senga koʻp, pokiza va barakali hamd boʻlsin)», — dedi. Paygʻambar ﷺ namozni tugatgach: «Bu soʻzlarni kim aytdi?» — deb soʻradilar. U kishi: «Men», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Men oʻttizdan ortiq farishta uni birinchi boʻlib yozishga musobaqalashayotganini koʻrdim», — dedilar.Рифўа ибн Рофиъ аз-Зурақий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни биз Пайғамбар ﷺ орқасида намоз ўқияпмиз эдик. У зот рукуъдан бошларини кўтарганда: «Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ», — дедилар. Орқаларидаги бир киши: «Роббана ва лакал-ҳамд, ҳамдан касиран тоййибан муборакан фиҳ (Эй Роббимиз, Сенга кўп, покиза ва баракали ҳамд бўлсин)», — деди. Пайғамбар ﷺ намозни тугатгач: «Бу сўзларни ким айтди?» — деб сўрадилар. У киши: «Мен», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Мен ўттиздан ортиқ фаришта уни биринчи бўлиб ёзишга мусобақалашаётганини кўрдим», — дедилар.
وَعَن رِفَاعَة بن رَافع قَالَ: صليت خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَطَسْتُ فَقلت الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ مُبَارَكًا عَلَيْهِ كَمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْصَرَفَ فَقَالَ: «مَنِ الْمُتَكَلِّمُ فِي الصَّلَاةِ؟» فَلَمْ يَتَكَلَّمْ أَحَدٌ ثُمَّ قَالَهَا الثَّانِيَةَ فَلَمْ يَتَكَلَّمْ أَحَدٌ ثُمَّ قَالَهَا الثَّالِثَةَ فَقَالَ رِفَاعَةُ: أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدِ ابْتَدَرَهَا بِضْعَةٌ وَثَلَاثُونَ مَلَكًا أَيُّهُمْ يَصْعَدُ بِهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning orqalarida namoz oʻqidim va aksa urdim, soʻng: «Alhamdu lillahi hamdan kasiran toyyiban muborakan fihi muborakan alayhi kamo yuhibbu Robbuno va yarzo (Barcha hamdlar Allohga xosdir — koʻp, pokiza, barakali hamdlar, Robbimiz sevadigan va rozi boʻladigan tarzda Unga barakali boʻlsin)», dedim. Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlgach, (bizga) yuzlanib: «Namozda gapirgan kim edi?» dedilar. Hech kim gapirmadi. Soʻng ikkinchi marta: «Namozda gapirgan kim edi?» dedilar. Yana hech kim gapirmadi. Soʻng uchinchi marta: «Namozda gapirgan kim edi?» dedilar. Shunda Rifoa ibn Rofiʼ ibn Afro: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. (U zot): «Qanday deding?» dedilar. U: «Men: ‹Alhamdu lillahi hamdan kasiran toyyiban muborakan fihi muborakan alayhi kamo yuhibbu Robbuno va yarzo› dedim», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Nafsim Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, oʻttiz nechta farishta uni (yuqoriga) kim olib chiqishi uchun musobaqa qildilar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas, Voil ibn Hujr va Omir ibn Robiadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Rifoaning hadisi hasan hadisdir. Baʼzi ilm ahli nazdida bu hadis nafl namozga taalluqli boʻlsa kerak, chunki tobeinlardan koʻpchiligi: Kishi farz namozda aksa urganida Allohga ichida hamd aytadi, dedilar va bundan ortigʻiga ruxsat bermadilar.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида намоз ўқидим ва акса урдим, сўнг: «Алҳамду лиллаҳи ҳамдан касиран тоййибан муборакан фиҳи муборакан алайҳи камо юҳиббу Роббуно ва ярзо (Барча ҳамдлар Аллоҳга хосдир — кўп, покиза, баракали ҳамдлар, Роббимиз севадиган ва рози бўладиган тарзда Унга баракали бўлсин)», дедим. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлгач, (бизга) юзланиб: «Намозда гапирган ким эди?» дедилар. Ҳеч ким гапирмади. Сўнг иккинчи марта: «Намозда гапирган ким эди?» дедилар. Яна ҳеч ким гапирмади. Сўнг учинчи марта: «Намозда гапирган ким эди?» дедилар. Шунда Рифоа ибн Рофиъ ибн Афро: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. (У зот): «Қандай дединг?» дедилар. У: «Мен: ‹Алҳамду лиллаҳи ҳамдан касиран тоййибан муборакан фиҳи муборакан алайҳи камо юҳиббу Роббуно ва ярзо› дедим», деди. Шунда Набий ﷺ: «Нафсим Қўлида бўлган Зотга қасамки, ўттиз нечта фаришта уни (юқорига) ким олиб чиқиши учун мусобақа қилдилар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас, Воил ибн Ҳужр ва Омир ибн Робиадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Рифоанинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзи илм аҳли наздида бу ҳадис нафл намозга тааллуқли бўлса керак, чунки тобеинлардан кўпчилиги: Киши фарз намозда акса урганида Аллоҳга ичида ҳамд айтади, дедилар ва бундан ортиғига рухсат бермадилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ عُثْمَانَ قَالَ: أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ عُبَيْدٍ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: اجْمَعْ لِي قَوْمَكَ، فَجَمَعَهُمْ، فَلَمَّا حَضَرُوا بَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ عُمَرُ فَقَالَ: قَدْ جَمَعْتُ لَكَ قَوْمِي، فَسَمِعَ ذَلِكَ الأَنْصَارُ فَقَالُوا: قَدْ نَزَلَ فِي قُرَيْشٍ الْوَحْيُ، فَجَاءَ الْمُسْتَمِعُ وَالنَّاظِرُ مَا يُقَالُ لَهُمْ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَقَامَ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ فَقَالَ: هَلْ فِيكُمْ مِنْ غَيْرِكُمْ؟ قَالُوا: نَعَمْ، فِينَا حَلِيفُنَا وَابْنُ أُخْتِنَا وَمَوَالِينَا، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم: حَلِيفُنَا مِنَّا، وَابْنُ أُخْتِنَا مِنَّا، وَمَوَالِينَا مِنَّا، وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ: إِنَّ أَوْلِيَائِي مِنْكُمُ الْمُتَّقُونَ، فَإِنْ كُنْتُمْ أُولَئِكَ فَذَاكَ، وَإِلاَّ فَانْظُرُوا، لاَ يَأْتِي النَّاسُ بِالأَعْمَالِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَتَأْتُونَ بِالأَثْقَالِ، فَيُعْرَضَ عَنْكُمْ، ثُمَّ نَادَى فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ، وَرَفَعَ يَدَيْهِ يَضَعَهُمَا عَلَى رُءُوسِ قُرَيْشٍ، أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ قُرَيْشًا أَهْلُ أَمَانَةٍ، مَنْ بَغَى بِهِمْ، قَالَ زُهَيْرٌ: أَظُنُّهُ قَالَ: الْعَوَاثِرَ، كَبَّهُ اللَّهُ لِمِنْخِرَيْهِ، يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ.
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Umar (roziyallohu anhu)ga: «Qavmingni men uchun toʻpla», dedilar. U ularni toʻpladi. Ular Nabiy ﷺning eshigi oldiga kelganlarida, Umar u zotning huzuriga kirib: «Qavmimni senga toʻpladim», dedi. Buni Ansorlar eshitib: «Quraysh haqida vahiy nozil boʻlibdi», deyishdi. Shunda ularga nima deyilishini eshitmoqchi va koʻrmoqchi boʻlganlar keldi. Nabiy ﷺ chiqib, ularning oʻrtasida turib: «Oralaringizda oʻzingizdan boʻlmagan kishi bormi?» dedilar. Ular: «Ha, oramizda ittifoqdoshimiz, singlimizning oʻgʻli va mavlolarimiz bor», deyishdi. Nabiy ﷺ: «Ittifoqdoshimiz bizdan, singlimizning oʻgʻli bizdan, mavlolarimiz bizdan. Sizlar eshitib turibsizlar: mening doʻstlarim sizlardan boʻlgan taqvodorlardir. Agar sizlar oʻshalar boʻlsangiz — shu; aks holda oʻylab koʻringlar: boshqa odamlar Qiyomat kuni yaxshi amallar bilan kelib, sizlar gunoh yuklari bilan kelib qolmanglar, yoʻqsa sizlardan yuz oʻgiriladi», dedilar. Soʻng ovoz berib: «Ey odamlar!» dedilar va qoʻllarini koʻtarib Quraysh boshlariga qoʻyib: «Ey odamlar, Quraysh omonat ahlidir. Kim ularga qasd qilib yomonlik izlasa, Alloh uni yuztuban, burun kataklari bilan yerga qulatsin», dedilar. U zot buni uch marta takrorladilar.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Умар (розияллоҳу анҳу)га: «Қавмингни мен учун тўпла», дедилар. У уларни тўплади. Улар Набий ﷺнинг эшиги олдига келганларида, Умар у зотнинг ҳузурига кириб: «Қавмимни сенга тўпладим», деди. Буни Ансорлар эшитиб: «Қурайш ҳақида ваҳий нозил бўлибди», дейишди. Шунда уларга нима дейилишини эшитмоқчи ва кўрмоқчи бўлганлар келди. Набий ﷺ чиқиб, уларнинг ўртасида туриб: «Ораларингизда ўзингиздан бўлмаган киши борми?» дедилар. Улар: «Ҳа, орамизда иттифоқдошимиз, синглимизнинг ўғли ва мавлоларимиз бор», дейишди. Набий ﷺ: «Иттифоқдошимиз биздан, синглимизнинг ўғли биздан, мавлоларимиз биздан. Сизлар эшитиб турибсизлар: менинг дўстларим сизлардан бўлган тақводорлардир. Агар сизлар ўшалар бўлсангиз — шу; акс ҳолда ўйлаб кўринглар: бошқа одамлар Қиёмат куни яхши амаллар билан келиб, сизлар гуноҳ юклари билан келиб қолманглар, йўқса сизлардан юз ўгирилади», дедилар. Сўнг овоз бериб: «Эй одамлар!» дедилар ва қўлларини кўтариб Қурайш бошларига қўйиб: «Эй одамлар, Қурайш омонат аҳлидир. Ким уларга қасд қилиб ёмонлик изласа, Аллоҳ уни юзтубан, бурун катаклари билан ерга қулатсин», дедилар. У зот буни уч марта такрорладилар.