حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا وَلاَ شَاةً وَلاَ بَعِيرًا وَلاَ أَوْصَى بِشَىْءٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ na bir dinor, na bir dirham, na bir qoʻy, na bir tuya qoldirdilar va biror narsa haqida vasiyat ham qilmadilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ на бир динор, на бир дирҳам, на бир қўй, на бир туя қолдирдилар ва бирор нарса ҳақида васият ҳам қилмадилар».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى أَوْصَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ قَالَ لاَ ‏.‏ قُلْتُ فَكَيْفَ أَمَرَ الْمُسْلِمِينَ بِالْوَصِيَّةِ قَالَ أَوْصَى بِكِتَابِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَقَالَ طَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ قَالَ الْهُزَيْلُ بْنُ شُرَحْبِيلَ أَبُو بَكْرٍ كَانَ يَتَأَمَّرُ عَلَى وَصِيِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَّ أَبُو بَكْرٍ أَنَّهُ وَجَدَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهْدًا فَخَزَمَ أَنْفَهُ بِخِزَامٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan: «Rasululloh ﷺ biror narsa haqida vasiyat qildilarmi?» deb soʻralganda, u: «Yoʻq», dedi. «Unda nega musulmonlarni vasiyat qilishga buyurdilar?» deyilganda, u: «Ular Allohning Kitobiga (amal qilishni) vasiyat qildilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан: «Расулуллоҳ ﷺ бирор нарса ҳақида васият қилдиларми?» деб сўралганда, у: «Йўқ», деди. «Унда нега мусулмонларни васият қилишга буюрдилар?» дейилганда, у: «Улар Аллоҳнинг Китобига (амал қилишни) васият қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَتْ عَامَّةُ وَصِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ وَهُوَ يُغَرْغِرُ بِنَفْسِهِ ‏"‏ الصَّلاَةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafotlari yaqinlashib, joni halqumga kelayotgan paytda koʻproq: «Namozga (rioya qiling) va qoʻlingiz ostidagilar (haqida ehtiyot boʻling)!», deb vasiyat qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафотлари яқинлашиб, жони ҳалқумга келаётган пайтда кўпроқ: «Намозга (риоя қилинг) ва қўлингиз остидагилар (ҳақида эҳтиёт бўлинг)!», деб васият қилдилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ أُمِّ مُوسَى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كَانَ آخِرُ كَلاَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الصَّلاَةَ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning oxirgi soʻzlari: «Namozga (rioya qiling) va qoʻlingiz ostidagilar (haqida ehtiyot boʻling)!», degan boʻldi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг охирги сўзлари: «Намозга (риоя қилинг) ва қўлингиз остидагилар (ҳақида эҳтиёт бўлинг)!», деган бўлди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ أَنْ يَبِيتَ لَيْلَتَيْنِ وَلَهُ شَىْءٌ يُوصِي فِيهِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishiga vasiyati yozib qoʻyilmagan holda ikki kecha tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишига васияти ёзиб қўйилмаган ҳолда икки кеча тунаши дуруст эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا دُرُسْتُ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ الرَّقَاشِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَحْرُومُ مَنْ حُرِمَ وَصِيَّتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyatidan mahrum boʻlgan kishi (haqiqiy) mahrumdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васиятидан маҳрум бўлган киши (ҳақиқий) маҳрумдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ مَاتَ عَلَى وَصِيَّةٍ مَاتَ عَلَى سَبِيلٍ وَسُنَّةٍ وَمَاتَ عَلَى تُقًى وَشَهَادَةٍ وَمَاتَ مَغْفُورًا لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vasiyat qilgan holda vafot etsa, toʻgʻri yoʻl va sunnat uzra vafot etibdi, taqvo va shahodat uzra vafot etibdi hamda magʻfirat qilingan holda vafot etibdi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким васият қилган ҳолда вафот этса, тўғри йўл ва суннат узра вафот этибди, тақво ва шаҳодат узра вафот этибди ҳамда мағфират қилинган ҳолда вафот этибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عَوْفٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ وَلَهُ شَىْءٌ يُوصِي بِهِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishiga vasiyati yozib qoʻyilmagan holda ikki kecha tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишига васияти ёзиб қўйилмаган ҳолда икки кеча тунаши дуруст эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ فَرَّ مِنْ مِيرَاثِ وَارِثِهِ قَطَعَ اللَّهُ مِيرَاثَهُ مِنَ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vorisining merosidan qochsa (uni mahrum qilsa), Alloh qiyomat kuni uning jannatdagi merosini uzib qoʻyadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ворисининг меросидан қочса (уни маҳрум қилса), Аллоҳ қиёмат куни унинг жаннатдаги меросини узиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْخَيْرِ سَبْعِينَ سَنَةً فَإِذَا أَوْصَى حَافَ فِي وَصِيَّتِهِ فَيُخْتَمُ لَهُ بِشَرِّ عَمَلِهِ فَيَدْخُلُ النَّارَ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الشَّرِّ سَبْعِينَ سَنَةً فَيَعْدِلُ فِي وَصِيَّتِهِ فَيُخْتَمُ لَهُ بِخَيْرِ عَمَلِهِ فَيَدْخُلُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ}‏ إِلَى قَوْلِهِ {عَذَابٌ مُهِينٌ}‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi yetmish yil yaxshilik ahlining amalini qiladi, soʻng vasiyat qilganda vasiyatida zulm qiladi va yomon amali bilan (umri) muhrlanib, doʻzaxga kiradi. Yana bir kishi yetmish yil yomonlik ahlining amalini qiladi, soʻng vasiyatida adolat qiladi va yaxshi amali bilan (umri) muhrlanib, jannatga kiradi», dedilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Istasangiz, {Bular Alloh (belgilagan) chegaralardir} degan oyatdan {xor qiluvchi azob bordir} degan soʻzigacha oʻqing», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши етмиш йил яхшилик аҳлининг амалини қилади, сўнг васият қилганда васиятида зулм қилади ва ёмон амали билан (умри) муҳрланиб, дўзахга киради. Яна бир киши етмиш йил ёмонлик аҳлининг амалини қилади, сўнг васиятида адолат қилади ва яхши амали билан (умри) муҳрланиб, жаннатга киради», дедилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Истасангиз, {Булар Аллоҳ (белгилаган) чегаралардир} деган оятдан {хор қилувчи азоб бордир} деган сўзигача ўқинг», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ أَبِي حَلْبَسٍ، عَنْ خُلَيْدِ بْنِ أَبِي خُلَيْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ فَأَوْصَى وَكَانَتْ وَصِيَّتُهُ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ كَانَتْ كَفَّارَةً لِمَا تَرَكَ مِنْ زَكَاتِهِ فِي حَيَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Qurra ibn Iyos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga oʻlim yetib kelib, u vasiyat qilsa va vasiyati Allohning Kitobiga muvofiq boʻlsa, bu uning hayotida ada etmagan zakoti uchun kafforat boʻladi», dedilar.Қурра ибн Иёс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга ўлим етиб келиб, у васият қилса ва васияти Аллоҳнинг Китобига мувофиқ бўлса, бу унинг ҳаётида ада этмаган закоти учун каффорат бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، وَابْنِ، شُبْرُمَةَ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَبِّئْنِي بِأَحَقِّ النَّاسِ مِنِّي بِحُسْنِ الصُّحْبَةِ فَقَالَ ‏"‏ نَعَمْ وَأَبِيكَ لَتُنَبَّأَنَّ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أَبُوكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِّئْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ عَنْ مَالِي كَيْفَ أَتَصَدَّقُ فِيهِ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ وَاللَّهِ لَتُنَبَّأَنَّ أَنْ تَصَدَّقَ وَأَنْتَ صَحِيحٌ شَحِيحٌ تَأْمُلُ الْعَيْشَ وَتَخَافُ الْفَقْرَ وَلاَ تُمْهِلْ حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ نَفْسُكَ هَاهُنَا قُلْتَ مَالِي لِفُلاَنٍ وَمَالِي لِفُلاَنٍ وَهُوَ لَهُمْ وَإِنْ كَرِهْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga aytingchi, insonlardan qaysi biri mening yaxshi hamsuhbatligimga eng haqli?» dedi. U zot: «Ha, otang haqqi, albatta senga aytiladi. Onang», dedilar. U: «Soʻng kim?» dedi. U zot: «Soʻng onang», dedilar. U: «Soʻng kim?» dedi. U zot: «Soʻng onang», dedilar. U: «Soʻng kim?» dedi. U zot: «Soʻng otang», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, menga molim haqida aytingchi, uni qanday sadaqa qilay?» dedi. U zot: «Ha, Alloh haqqi, albatta senga aytiladi. Sen sogʻlom va ochkoʻz holingda, hayotdan umidvor boʻlib, kambagʻallikdan qoʻrqib turganingda sadaqa qil. Joning halqumga yetib: ‹Molim falonchiga, molim falonchiga›, deydigan holga kelguningcha kechiktirma. (U paytda) mol, garchi sen istamasang ham, oʻshalarniki boʻlib boʻlgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга айтингчи, инсонлардан қайси бири менинг яхши ҳамсуҳбатлигимга энг ҳақли?» деди. У зот: «Ҳа, отанг ҳаққи, албатта сенга айтилади. Онанг», дедилар. У: «Сўнг ким?» деди. У зот: «Сўнг онанг», дедилар. У: «Сўнг ким?» деди. У зот: «Сўнг онанг», дедилар. У: «Сўнг ким?» деди. У зот: «Сўнг отанг», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга молим ҳақида айтингчи, уни қандай садақа қилай?» деди. У зот: «Ҳа, Аллоҳ ҳаққи, албатта сенга айтилади. Сен соғлом ва очкўз ҳолингда, ҳаётдан умидвор бўлиб, камбағалликдан қўрқиб турганингда садақа қил. Жонинг ҳалқумга етиб: ‹Молим фалончига, молим фалончига›, дейдиган ҳолга келгунингча кечиктирма. (У пайтда) мол, гарчи сен истамасанг ҳам, ўшаларники бўлиб бўлган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ جَحَّاشٍ الْقُرَشِيِّ، قَالَ بَزَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي كَفِّهِ ثُمَّ وَضَعَ أَصْبُعَهُ السَّبَّابَةَ وَقَالَ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَّى تُعْجِزُنِي ابْنَ آدَمَ وَقَدْ خَلَقْتُكَ مِنْ مِثْلِ هَذِهِ فَإِذَا بَلَغَتْ نَفْسُكَ هَذِهِ - وَأَشَارَ إِلَى حَلْقِهِ - قُلْتَ أَتَصَدَّقُ وَأَنَّى أَوَانُ الصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏

Busr ibn Jahhosh al-Qurashiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kaftlariga tupurdilar, soʻng koʻrsatkich barmoqlarini qoʻyib: «Alloh azza va jalla: ‹Ey Odam farzandi, seni mana shunday (bir tomchi)dan yaratganim holda, qanday qilib Meni ojiz qoldirmoqchisan? Joning mana bunga — (u zot boʻgʻizlariga ishora qildilar) — yetgan chogʻda: Sadaqa qilaman, deysan. Endi sadaqaning vaqti qayoqda?› deydi», dedilar.Буср ибн Жаҳҳош ал-Қураший (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кафтларига тупурдилар, сўнг кўрсаткич бармоқларини қўйиб: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Эй Одам фарзанди, сени мана шундай (бир томчи)дан яратганим ҳолда, қандай қилиб Мени ожиз қолдирмоқчисан? Жонинг мана бунга — (у зот бўғизларига ишора қилдилар) — етган чоғда: Садақа қиламан, дейсан. Энди садақанинг вақти қаёқда?› дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، وَسَهْلٌ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضْتُ عَامَ الْفَتْحِ حَتَّى أَشْفَيْتُ عَلَى الْمَوْتِ فَعَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَتِي أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثُ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَتْرُكَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَتْرُكَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Fath yilida kasal boʻlib, oʻlar holatga yetdim. Rasululloh ﷺ meni yoʻqlab keldilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, mening koʻp molim bor, menga qizimdan boshqa voris yoʻq. Molimning uchdan ikkisini sadaqa qilaymi?» dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Men: «Yarmini-chi?» dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Men: «Uchdan birini-chi?» dedim. U zot: «Uchdan bir, uchdan bir ham koʻpdir. Vorislaringni boy qoldirishing, ularni odamlarga qoʻl choʻzib yuradigan muhtoj holda qoldirishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Фатҳ йилида касал бўлиб, ўлар ҳолатга етдим. Расулуллоҳ ﷺ мени йўқлаб келдилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг кўп молим бор, менга қизимдан бошқа ворис йўқ. Молимнинг учдан иккисини садақа қилайми?» дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Мен: «Ярмини-чи?» дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Мен: «Учдан бирини-чи?» дедим. У зот: «Учдан бир, учдан бир ҳам кўпдир. Ворисларингни бой қолдиришинг, уларни одамларга қўл чўзиб юрадиган муҳтож ҳолда қолдиришингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَصَدَّقَ عَلَيْكُمْ عِنْدَ وَفَاتِكُمْ بِثُلُثِ أَمْوَالِكُمْ زِيَادَةً لَكُمْ فِي أَعْمَالِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh vafotingiz chogʻida amallaringizga ziyoda boʻlishi uchun mol-mulkingizning uchdan birini sizga sadaqa qilib berdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ вафотингиз чоғида амалларингизга зиёда бўлиши учун мол-мулкингизнинг учдан бирини сизга садақа қилиб берди», дедилар.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا مُبَارَكُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا ابْنَ آدَمَ اثْنَتَانِ لَمْ تَكُنْ لَكَ وَاحِدَةٌ مِنْهُمَا جَعَلْتُ لَكَ نَصِيبًا مِنْ مَالِكَ حِينَ أَخَذْتُ بِكَظَمِكَ لأُطَهِّرَكَ بِهِ وَأُزَكِّيَكَ وَصَلاَةُ عِبَادِي عَلَيْكَ بَعْدَ انْقِضَاءِ أَجَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Alloh aytadi:) Ey Odam farzandi, senga oʻzingda boʻlmagan ikki narsani berdim: joningni olayotganimda seni poklab, tozalashim uchun molingdan bir ulush ajratib berdim va ajaling tugagach, bandalarimning senga duo qilishini (nasib etdim)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Аллоҳ айтади:) Эй Одам фарзанди, сенга ўзингда бўлмаган икки нарсани бердим: жонингни олаётганимда сени поклаб, тозалашим учун молингдан бир улуш ажратиб бердим ва ажалинг тугагач, бандаларимнинг сенга дуо қилишини (насиб этдим)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ النَّاسَ، غَضُّوا مِنَ الثُّلُثِ إِلَى الرُّبُعِ لأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الثُّلُثُ كَبِيرٌ - أَوْ كَثِيرٌ - ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Odamlar uchdan birdan toʻrtdan birga tushirsalar edi, deb istardim, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Uchdan bir koʻp›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Одамлар учдан бирдан тўртдан бирга туширсалар эди, деб истардим, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Учдан бир кўп›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ خَارِجَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَهُمْ وَهُوَ عَلَى رَاحِلَتِهِ وَإِنَّ رَاحِلَتَهُ لَتَقْصَعُ بِجِرَّتِهَا وَإِنَّ لُغَامَهَا لَيَسِيلُ بَيْنَ كَتِفَىَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَسَمَ لِكُلِّ وَارِثٍ نَصِيبَهُ مِنَ الْمِيرَاثِ فَلاَ يَجُوزُ لِوَارِثٍ وَصِيَّةٌ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَمَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ أَوْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ عَدْلٌ وَلاَ صَرْفٌ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Xorija (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ularga tuyalari ustida turgan holda xutba qildilar. Tuyalari kavshini qaytarar, uning soʻlagi mening ikki yelkam orasiga oqib tushar edi. U zot: «Albatta, Alloh har bir vorisga merosdan oʻz ulushini taqsimlab qoʻygan, shuning uchun vorisga vasiyat qilish joiz emas. Bola toʻshak (nikoh) egasiniki, zinokorga esa tosh (mahrumlik) bordir. Kim otasidan boshqasiga (nasab) daʼvo qilsa yoki oʻz xojalaridan boshqasini xoja tutsa, Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati unga boʻlgay, undan na farz va na nafl (ibodat) qabul qilinmaydi», dedilar.Амр ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уларга туялари устида турган ҳолда хутба қилдилар. Туялари кавшини қайтарар, унинг сўлаги менинг икки елкам орасига оқиб тушар эди. У зот: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир ворисга меросдан ўз улушини тақсимлаб қўйган, шунинг учун ворисга васият қилиш жоиз эмас. Бола тўшак (никоҳ) эгасиники, зинокорга эса тош (маҳрумлик) бордир. Ким отасидан бошқасига (насаб) даъво қилса ёки ўз хожаларидан бошқасини хожа тутса, Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати унга бўлгай, ундан на фарз ва на нафл (ибодат) қабул қилинмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيُّ، سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ الْبَاهِلِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حِجَّةِ الْوَدَاعِ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلاَ وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni Vidolashuv haji yilidagi xutbalarida: «Albatta, Alloh har bir haq egasiga oʻz haqqini berib boʻlgan, shuning uchun vorisga vasiyat yoʻqdir», deb aytayotganlarini eshitdim.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни Видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бериб бўлган, шунинг учун ворисга васият йўқдир», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ إِنِّي لَتَحْتَ نَاقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسِيلُ عَلَىَّ لُعَابُهَا فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ أَلاَ لاَ وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning tuyalari tagida edim, uning soʻlagi ustimga oqib tushar edi. Shu payt u zotning: ‹Albatta, Alloh har bir haq egasiga oʻz haqqini berib boʻlgan, ogoh boʻling, vorisga vasiyat yoʻqdir›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг туялари тагида эдим, унинг сўлаги устимга оқиб тушар эди. Шу пайт у зотнинг: ‹Албатта, Аллоҳ ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бериб бўлган, огоҳ бўлинг, ворисга васият йўқдир›, деб айтаётганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالدَّيْنِ قَبْلَ الْوَصِيَّةِ وَأَنْتُمْ تَقْرَءُونَهَا ‏{مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ }‏ وَإِنَّ أَعْيَانَ بَنِي الأُمِّ لَيَتَوَارَثُونَ دُونَ بَنِي الْعَلاَّتِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qarzni vasiyatdan oldin ado etishga hukm qildilar, siz esa {u qilgan vasiyat yoki qarzdan soʻng} degan oyatni oʻqiysiz. Bir ona farzandlari bir-birlariga meros boʻladilar, biroq (bir ota, turli onalardan boʻlgan) farzandlar (bunday) meros olmaydilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қарзни васиятдан олдин адо этишга ҳукм қилдилар, сиз эса {у қилган васият ёки қарздан сўнг} деган оятни ўқийсиз. Бир она фарзандлари бир-бирларига мерос бўладилар, бироқ (бир ота, турли оналардан бўлган) фарзандлар (бундай) мерос олмайдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِنَّ أَبِي مَاتَ وَتَرَكَ مَالاً وَلَمْ يُوصِ فَهَلْ يُكَفِّرُ عَنْهُ أَنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Otam vafot etdi va mol qoldirdi, ammo vasiyat qilmadi. Agar men uning nomidan sadaqa qilsam, bu uning gunohiga kafforat boʻladimi?», dedi. U zot: «Ha», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Отам вафот этди ва мол қолдирди, аммо васият қилмади. Агар мен унинг номидан садақа қилсам, бу унинг гуноҳига каффорат бўладими?», деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُهَا وَلَمْ تُوصِ وَإِنِّي أَظُنُّهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ لَتَصَدَّقَتْ فَلَهَا أَجْرٌ إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا وَلِيَ أَجْرٌ فَقَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Onam toʻsatdan vafot etdi va vasiyat qilmadi. Men, agar u gapira olganida edi, albatta sadaqa qilardi, deb oʻylayman. Agar men uning nomidan sadaqa qilsam, unga ajr boʻladimi va menga ajr boʻladimi?», dedi. Shunda u zot: «Ha», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Онам тўсатдан вафот этди ва васият қилмади. Мен, агар у гапира олганида эди, албатта садақа қиларди, деб ўйлайман. Агар мен унинг номидан садақа қилсам, унга ажр бўладими ва менга ажр бўладими?», деди. Шунда у зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لاَ أَجِدُ شَيْئًا وَلَيْسَ لِي مَالٌ وَلِي يَتِيمٌ لَهُ مَالٌ قَالَ ‏"‏ كُلْ مِنْ مَالِ يَتِيمِكَ غَيْرَ مُسْرِفٍ وَلاَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ‏"‏ وَلاَ تَقِي مَالَكَ بِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Menda hech narsa yoʻq va molim ham yoʻq, lekin qaramogʻimda moli bor bir yetim bor», dedi. U zot: «Yetimingning molidan isrof qilmagan va (oʻzingga) mol yigʻmagan holda ye», dedilar. (Roviy) aytdi: «Oʻylashimcha, u zot: ‹Oʻz molingni uning moli bilan asrama (himoya qilma)›, dedilar».Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Менда ҳеч нарса йўқ ва молим ҳам йўқ, лекин қарамоғимда моли бор бир етим бор», деди. У зот: «Етимингнинг молидан исроф қилмаган ва (ўзингга) мол йиғмаган ҳолда е», дедилар. (Ровий) айтди: «Ўйлашимча, у зот: ‹Ўз молингни унинг моли билан асрама (ҳимоя қилма)›, дедилар».