ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ عَنْهَا ، قَالَتْ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ ، فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ، قَالَتْ : فَقَدِمْتُ مَكَّةَ ، وَأَنَا حَائِضٌ ، وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ ، وَلا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي ، وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ " ، قَالَتْ : فَفَعَلْتُ ، فَلَمَّا قَضَيْنَا الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ ، قَالَ : هَذِهِ مَكَانُ عُمْرَتِكِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كُنْتُ زَمَانًا يَتَخَالَجُ فِي نَفْسِي مِنْ هَذِهِ اللَّفْظَةِ الَّتِي فِي خَبَرِ عَائِشَةَ ، وَقَوْلُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا انْقُضِي رَأْسَكِ ، وَامْتَشِطِي وَكُنْتُ أَفْرُقُ أَنْ يَكُونَ فِي أَمْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا بِذَلِكَ دَلالَةٌ عَلَى صِحَّةِ مَذْهَبِ مَنْ خَالَفَنَا فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ وَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ عَائِشَةَ بِرَفْضِ الْعُمْرَةِ ، ثُمَّ وَجَدْتُ الدَّلِيلَ عَلَى صِحَّةِ مَذْهَبِنَا ، وَذَلِكَ أَنَّ عَائِشَةَ كَانَتْ تَرَى أَنَّ الْمُعْتَمِرَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ حَلَّ لَهُ جَمِيعُ مَا يَحِلُّ لِلْحَاجِّ إِذَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ ، وَكَانَ يَحِلُّ لِعَائِشَةَ بَعْدَ دُخُولِهَا الْحَرَمَ نَقْضُ رَأْسِهَا ، وَالامْتِشَاطِ ، حَدَّثَنَا بِالْخَبَرِ الَّذِي ذَكَرْتُ عَبْدُ الْجَبَّارِ ، ثنا سُفْيَانُ ، سَمِعَهُ ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَالِكٍ ، يُخْبِرُ عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ ، أَنَّ عَائِشَةَ أَمَرَتْهَا أَنْ تَنْقُضَ شَعَرَهَا وَتَغْسِلَهُ ، وَقَالَتْ : إِنَّ الْمُعْتَمِرَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ ، فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الْحَاجِّ إِذَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَالَ الشَّافِعِيُّ : إِنَّمَا أَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَتْرُكَ الْعَمَلَ بِعُمْرَةٍ مِنَ الطَّوَافِ وَالسَّعْيِ ، لا أَنْ تَرْفُضَ الْعُمْرَةَ ، وَأَمَرَهَا أَنْ تُهِلَّ بِالْحَجِّ ، فَتَصِيرُ قَارِنَةً ، وَهَذَا عِنْدَ الشَّافِعِيِّ كَفِعْلِ ابْنِ عُمَرَ حِينَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ ، ثُمَّ قَالَ : مَا أَرَى سَبِيلَهُمَا إِلا وَاحِدًا ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي ، فَقَرَنَ الْحَجَّ إِلَى الْعُمْرَةِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ لِلْعُمْرَةِ وَيَسْعَى لَهَا فَصَارَ قَارِنًا ، وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا : هَذِهِ مَكَانُ الْعُمْرَةِ الَّتِي لَمْ يُمْكِنْكِ الْعَمَلَ لَهَا ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ بَيَّنْتُ هَذَا الْخَبَرَ فِي الْمَسْأَلَةِ الطَّوِيلَةِ فِي تَأْلِيفِ أَخْبَارِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَاخْتِلافِ أَلْفَاظِهِمْ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Biz Vidoʼ hajida Rasululloh ﷺ bilan (yoʻlga) chiqdik va umraga niyat qilib talbiya aytdik. U aytdi: Men Makkaga hayzli holda keldim, shu sababli na Baytni tavof qildim, na Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildim. Buni Rasululloh ﷺga shikoyat qildim. U zot: «Sochingni yech va tara, hajga niyat qilib talbiya ayt va umrani qoʻyib tur», dedilar. U aytdi: Men shunday qildim. Hajni ado etganimizdan soʻng, Rasululloh ﷺ meni Abdurrahmon ibn Abu Bakr bilan Tanʼimga joʻnatdilar, men umra qildim. U zot: «Bu sening umrang oʻrnida», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bir muddat koʻnglimda Oishaning xabaridagi mana shu lafz — Nabiy ﷺning unga «Sochingni yech va tara» degan soʻzlari — ikkilanish tugʻdirib turardi va men Nabiy ﷺning unga shuni buyurishlarida bu masalada bizga xilof qilgan hamda Nabiy ﷺ Oishani umrani rad etishga buyurdilar deb daʼvo qilgan kishining mazhabi toʻgʻriligiga dalolat boʻlishidan xavfsirar edim. Soʻngra men oʻz mazhabimiz toʻgʻriligiga dalil topdim. U shuki, Oisha umra qilguvchi Haramga kirsa, hoji Aqaba jamrasiga tosh otganida unga halol boʻladigan barcha narsa unga ham halol boʻladi, degan qarashda edi. Demak, Oishaga Haramga kirganidan keyin sochini yechish va taramoq halol boʻlgan edi. Men zikr qilgan xabarni bizga Abdul-Jabbor soʻzlab berdi: Sufyon soʻzlab berdi — buni Ibn Jurayj Yusuf ibn Molikdan eshitgan, u Oisha binti Talhadan xabar berardi: Oisha unga sochini yechib yuvishni buyurdi va: «Umra qilguvchi Haramga kirsa, u Aqaba jamrasiga tosh otgan hoji maqomidadir», dedi. Abu Bakr aytdi: Shofeiy aytdi: Rasululloh ﷺ unga umra amali boʻlmish tavof va saʼyni tark etishni buyurdilar, umrani rad etishni emas; va unga hajga niyat qilib talbiya aytishni buyurdilar, shunda u qorina (haj bilan umrani jamlaguvchi) boʻldi. Bu Shofeiyning nazdida Ibn Umarning umraga niyat qilib talbiya aytgan, soʻng: «Men ikkovining yoʻlini bitta deb bilaman; sizlarni guvoh qilamanki, men umram bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», degan ishiga oʻxshaydi. U umra uchun tavof va saʼy qilishidan oldin hajni umraga qoʻshdi va qorin boʻldi. Nabiy ﷺning unga aytgan soʻzlarining maʼnosi esa: «Bu — sen amalini ado eta olmagan umrang oʻrnida», demakdir. Abu Bakr aytdi: Men bu xabarni Nabiy ﷺ sahobalarining xabarlari va ularning Vidoʼ hajidagi lafzlari ixtilofi haqidagi tasnifimda uzun masalada bayon qilganman.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз Видў ҳажида Расулуллоҳ ﷺ билан (йўлга) чиқдик ва умрага ният қилиб талбия айтдик. У айтди: Мен Маккага ҳайзли ҳолда келдим, шу сабабли на Байтни тавоф қилдим, на Сафо билан Марва орасида (саъй) қилдим. Буни Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдим. У зот: «Сочингни еч ва тара, ҳажга ният қилиб талбия айт ва умрани қўйиб тур», дедилар. У айтди: Мен шундай қилдим. Ҳажни адо этганимиздан сўнг, Расулуллоҳ ﷺ мени Абдурраҳмон ибн Абу Бакр билан Танъимга жўнатдилар, мен умра қилдим. У зот: «Бу сенинг умранг ўрнида», дедилар. Абу Бакр айтди: Бир муддат кўнглимда Оишанинг хабаридаги мана шу лафз — Набий ﷺнинг унга «Сочингни еч ва тара» деган сўзлари — иккиланиш туғдириб турарди ва мен Набий ﷺнинг унга шуни буюришларида бу масалада бизга хилоф қилган ҳамда Набий ﷺ Оишани умрани рад этишга буюрдилар деб даъво қилган кишининг мазҳаби тўғрилигига далолат бўлишидан хавфсирар эдим. Сўнгра мен ўз мазҳабимиз тўғрилигига далил топдим. У шуки, Оиша умра қилгувчи Ҳарамга кирса, ҳожи Ақаба жамрасига тош отганида унга ҳалол бўладиган барча нарса унга ҳам ҳалол бўлади, деган қарашда эди. Демак, Оишага Ҳарамга кирганидан кейин сочини ечиш ва тарамоқ ҳалол бўлган эди. Мен зикр қилган хабарни бизга Абдул-Жаббор сўзлаб берди: Суфён сўзлаб берди — буни Ибн Журайж Юсуф ибн Моликдан эшитган, у Оиша бинти Талҳадан хабар берарди: Оиша унга сочини ечиб ювишни буюрди ва: «Умра қилгувчи Ҳарамга кирса, у Ақаба жамрасига тош отган ҳожи мақомидадир», деди. Абу Бакр айтди: Шофеий айтди: Расулуллоҳ ﷺ унга умра амали бўлмиш тавоф ва саъйни тарк этишни буюрдилар, умрани рад этишни эмас; ва унга ҳажга ният қилиб талбия айтишни буюрдилар, шунда у қорина (ҳаж билан умрани жамлагувчи) бўлди. Бу Шофеийнинг наздида Ибн Умарнинг умрага ният қилиб талбия айтган, сўнг: «Мен икковининг йўлини битта деб биламан; сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деган ишига ўхшайди. У умра учун тавоф ва саъй қилишидан олдин ҳажни умрага қўшди ва қорин бўлди. Набий ﷺнинг унга айтган сўзларининг маъноси эса: «Бу — сен амалини адо эта олмаган умранг ўрнида», демакдир. Абу Бакр айтди: Мен бу хабарни Набий ﷺ саҳобаларининг хабарлари ва уларнинг Видў ҳажидаги лафзлари ихтилофи ҳақидаги таснифимда узун масалада баён қилганман.