أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ لأَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ يَوْمَانِ فِي كُلِّ سَنَةٍ يَلْعَبُونَ فِيهِمَا فَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ قَالَ ‏"‏ كَانَ لَكُمْ يَوْمَانِ تَلْعَبُونَ فِيهِمَا وَقَدْ أَبْدَلَكُمُ اللَّهُ بِهِمَا خَيْرًا مِنْهُمَا يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ الأَضْحَى ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Johiliyat ahlining har yili oʻyin-kulgi qiladigan ikkita kuni bor edi. Paygʻambar ﷺ Madinaga kelganlarida: «Sizlarning oʻyin-kulgi qiladigan ikkita kuningiz bor edi. Alloh sizlarga ular oʻrniga ulardan koʻra yaxshiroq boʻlgan ikki kunni — Fitr kuni va Azho kunini berdi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жоҳилият аҳлининг ҳар йили ўйин-кулги қиладиган иккита куни бор эди. Пайғамбар ﷺ Мадинага келганларида: «Сизларнинг ўйин-кулги қиладиган иккита кунингиз бор эди. Аллоҳ сизларга улар ўрнига улардан кўра яхшироқ бўлган икки кунни — Фитр куни ва Азҳо кунини берди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ أَبِي عُمَيْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عُمُومَةٍ، لَهُ أَنَّ قَوْمًا، رَأَوُا الْهِلاَلَ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُمْ أَنْ يُفْطِرُوا بَعْدَ مَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ وَأَنْ يَخْرُجُوا إِلَى الْعِيدِ مِنَ الْغَدِ ‏.‏

Abu Umayr ibn Anas (rahimahulloh) amakilaridan rivoyat qilishicha, bir qavm hilolni koʻrib, Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelishdi. U zot ularga kunduz koʻtarilganidan soʻng iftor qilishni va ertasi kuni ertalab iyd namoziga chiqishni buyurdilar.Абу Умайр ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ) амакиларидан ривоят қилишича, бир қавм ҳилолни кўриб, Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келишди. У зот уларга кундуз кўтарилганидан сўнг ифтор қилишни ва эртаси куни эрталаб ийд намозига чиқишни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ كَانَتْ أُمُّ عَطِيَّةَ لاَ تَذْكُرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَالَتْ بِأَبَا ‏.‏ فَقُلْتُ أَسَمِعْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ كَذَا وَكَذَا فَقَالَتْ نَعَمْ بِأَبَا قَالَ ‏"‏ لِيَخْرُجِ الْعَوَاتِقُ وَذَوَاتُ الْخُدُورِ وَالْحُيَّضُ وَيَشْهَدْنَ الْعِيدَ وَدَعْوَةَ الْمُسْلِمِينَ وَلْيَعْتَزِلِ الْحُيَّضُ الْمُصَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Hafsa (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadi: Ummu Atiyya Rasululloh ﷺni zikr qilsa, albatta «Otam u zotga fido boʻlsin», derdi. Men: «Rasululloh ﷺdan mana bunday-bunday deganlarini eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, otam u zotga fido boʻlsin», dedi. U zot: «Balogʻatga yetgan qizlar, parda ortidagi qizlar va hayzli ayollar chiqib, iydda va musulmonlarning duosida hozir boʻlsinlar, biroq hayzli ayollar namozgohdan chetda tursinlar», dedilar.Ҳафса (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинади: Умму Атийя Расулуллоҳ ﷺни зикр қилса, албатта «Отам у зотга фидо бўлсин», дерди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺдан мана бундай-бундай деганларини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, отам у зотга фидо бўлсин», деди. У зот: «Балоғатга етган қизлар, парда ортидаги қизлар ва ҳайзли аёллар чиқиб, ийдда ва мусулмонларнинг дуосида ҳозир бўлсинлар, бироқ ҳайзли аёллар намозгоҳдан четда турсинлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ لَقِيتُ أُمَّ عَطِيَّةَ فَقُلْتُ لَهَا هَلْ سَمِعْتِ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ إِذَا ذَكَرَتْهُ قَالَتْ بِأَبَا قَالَ ‏"‏ أَخْرِجُوا الْعَوَاتِقَ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ فَيَشْهَدْنَ الْعِيدَ وَدَعْوَةَ الْمُسْلِمِينَ وَلْيَعْتَزِلِ الْحُيَّضُ مُصَلَّى النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ummu Atiyya bilan uchrashib, unga: «Sen Paygʻambar ﷺdan (biror narsa) eshitganmisan?» dedim. U u zotni zikr qilsa, «Otam u zotga fido boʻlsin», derdi. (U zot shunday dedilar): «Balogʻatga yetgan qizlar va parda ortidagi qizlarni chiqaringlar, ular iydda va musulmonlarning duosida hozir boʻlsinlar, biroq hayzli ayollar odamlar namoz oʻqiydigan joydan chetda tursinlar.»Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Умму Атийя билан учрашиб, унга: «Сен Пайғамбар ﷺдан (бирор нарса) эшитганмисан?» дедим. У у зотни зикр қилса, «Отам у зотга фидо бўлсин», дерди. (У зот шундай дедилар): «Балоғатга етган қизлар ва парда ортидаги қизларни чиқаринглар, улар ийдда ва мусулмонларнинг дуосида ҳозир бўлсинлар, бироқ ҳайзли аёллар одамлар намоз ўқийдиган жойдан четда турсинлар.»

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ وَجَدَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - رضى الله تعالى عنه - حُلَّةً مِنْ إِسْتَبْرَقٍ بِالسُّوقِ فَأَخَذَهَا فَأَتَى بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْتَعْ هَذِهِ فَتَجَمَّلْ بِهَا لِلْعِيدِ وَالْوَفْدِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا هَذِهِ لِبَاسُ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ أَوْ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَبِثَ عُمَرُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِجُبَّةِ دِيبَاجٍ فَأَقْبَلَ بِهَا حَتَّى جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْتَ ‏"‏ إِنَّمَا هَذِهِ لِبَاسُ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَرْسَلْتَ إِلَىَّ بِهَذِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْهَا وَتُصِبْ بِهَا حَاجَتَكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bozorda istabraq (qalin ipak)dan boʻlgan bir kiyimni topib oldi-da, uni Rasululloh ﷺ huzurlariga keltirib: «Yo Rasululloh, buni sotib oling-da, iyd kunlari va vakillar kelganda bezanib kiying», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — oxiratda nasibasi yoʻq kishining kiyimidir», yoxud «Buni faqat oxiratda nasibasi yoʻq kishi kiyadi», dedilar. Soʻng Umar Alloh xohlagancha turdi, keyin Rasululloh ﷺ unga bir dibo (ipak) jubba yubordilar. U uni olib, Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi-da: «Yo Rasululloh, oʻzingiz ‹bu oxiratda nasibasi yoʻq kishining kiyimidir› deb, soʻng menga buni yuboribsiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni sotib, hojatingga sarfla», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бозорда истабрақ (қалин ипак)дан бўлган бир кийимни топиб олди-да, уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келтириб: «Ё Расулуллоҳ, буни сотиб олинг-да, ийд кунлари ва вакиллар келганда безаниб кийинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — охиратда насибаси йўқ кишининг кийимидир», ёхуд «Буни фақат охиратда насибаси йўқ киши кияди», дедилар. Сўнг Умар Аллоҳ хоҳлаганча турди, кейин Расулуллоҳ ﷺ унга бир дибо (ипак) жубба юбордилар. У уни олиб, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди-да: «Ё Расулуллоҳ, ўзингиз ‹бу охиратда насибаси йўқ кишининг кийимидир› деб, сўнг менга буни юборибсиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сотиб, ҳожатингга сарфла», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَشْعَثِ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ زَهْدَمٍ، أَنَّ عَلِيًّا، اسْتَخْلَفَ أَبَا مَسْعُودٍ عَلَى النَّاسِ فَخَرَجَ يَوْمَ عِيدٍ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنَ السُّنَّةِ أَنْ يُصَلَّى قَبْلَ الإِمَامِ ‏.‏

Thaʼlaba ibn Zahdam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali odamlar ustiga Abu Masʼudni oʻrinbosar qildi. Soʻng iyd kuni chiqib: «Ey odamlar, imomdan oldin namoz oʻqish sunnatdan emas», dedi.Тҳаълаба ибн Заҳдам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али одамлар устига Абу Масъудни ўринбосар қилди. Сўнг ийд куни чиқиб: «Эй одамлар, имомдан олдин намоз ўқиш суннатдан эмас», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عِيدٍ قَبْلَ الْخُطْبَةِ بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga iyd namozini xutbadan oldin, azonsiz va iqomatsiz oʻqib berdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ийд намозини хутбадан олдин, азонсиз ва иқоматсиз ўқиб бердилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ، عِنْدَ سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَذْبَحَ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ يُقَدِّمُهُ لأَهْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَبَحَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْبَحْهَا وَلَنْ تُوفِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Nahr kuni xutba qilib: «Bu kunimizda avval boshlaydigan ishimiz — namoz oʻqishimiz, soʻng qurbonlik soʻyishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga muvofiq ish qilibdi. Kim bundan oldin soʻysa, u shunchaki ahliga taqdim qilgan goʻshtdir», dedilar. Abu Burda ibn Niyor (namozdan oldin) soʻygan edi, u: «Yo Rasululloh, menda musinnadan yaxshiroq bir jazʼa (yosh mol) bor», dedi. U zot: «Uni soʻygin, biroq u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наҳр куни хутба қилиб: «Бу кунимизда аввал бошлайдиган ишимиз — намоз ўқишимиз, сўнг қурбонлик сўйишимиздир. Ким шундай қилса, бизнинг суннатимизга мувофиқ иш қилибди. Ким бундан олдин сўйса, у шунчаки аҳлига тақдим қилган гўштдир», дедилар. Абу Бурда ибн Ниёр (намоздан олдин) сўйган эди, у: «Ё Расулуллоҳ, менда мусиннадан яхшироқ бир жазъа (ёш мол) бор», деди. У зот: «Уни сўйгин, бироқ у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ - رضى الله عنهما - كَانُوا يُصَلُّونَ الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) ikki iyd namozini xutbadan oldin oʻqirdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) икки ийд намозини хутбадан олдин ўқирдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُخْرِجُ الْعَنَزَةَ يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ الأَضْحَى يُرْكِزُهَا فَيُصَلِّي إِلَيْهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fitr kuni va Azho kuni anaza (kalta nayza)ni olib chiqib, uni yerga tikardilar-da, unga qarab namoz oʻqirdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фитр куни ва Азҳо куни аназа (калта найза)ни олиб чиқиб, уни ерга тикардилар-да, унга қараб намоз ўқирдилар.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ زُبَيْدٍ الأَيَامِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، ذَكَرَهُ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - قَالَ صَلاَةُ الأَضْحَى رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الْفِطْرِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الْمُسَافِرِ رَكْعَتَانِ وَصَلاَةُ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَانِ تَمَامٌ لَيْسَ بِقَصْرٍ عَلَى لِسَانِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Azho namozi ikki rakaat, Fitr namozi ikki rakaat, musofir namozi ikki rakaat va juma namozi ikki rakaatdir — bular Paygʻambar ﷺ tili bilan (aytilgan) toʻliq (namoz)dir, qasr (qisqartirilgan) emas.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Азҳо намози икки ракаат, Фитр намози икки ракаат, мусофир намози икки ракаат ва жума намози икки ракаатдир — булар Пайғамбар ﷺ тили билан (айтилган) тўлиқ (намоз)дир, қаср (қисқартирилган) эмас.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي ضَمْرَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَرَجَ عُمَرُ - رضى الله عنه - يَوْمَ عِيدٍ فَسَأَلَ أَبَا وَاقِدٍ اللَّيْثِيَّ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي هَذَا الْيَوْمِ فَقَالَ بِـ ‏{‏ ق ‏}‏ وَ{‏ اقْتَرَبَتْ ‏}‏ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) iyd kuni chiqib, Abu Voqid al-Laysiydan: «Paygʻambar ﷺ bu kunda nima oʻqirdilar?» deb soʻradi. U: «{Qof} va {Iqtarabat} (suralari) bilan (oʻqirdilar)», dedi.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) ийд куни чиқиб, Абу Воқид ал-Лайсийдан: «Пайғамбар ﷺ бу кунда нима ўқирдилар?» деб сўради. У: «{Қоф} ва {Иқтарабат} (суралари) билан (ўқирдилар)», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الْعِيدَيْنِ وَيَوْمِ الْجُمُعَةِ بِـ ‏{‏ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏}‏ وَ{‏ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ ‏}‏ وَرُبَّمَا اجْتَمَعَا فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ فَيَقْرَأُ بِهِمَا ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki iydda va juma kuni {Sabbihisma robbikal aʼlaa} va {Hal ataaka hadiisul gʻoshiya} (suralarini) oʻqirdilar. Baʼzan (iyd va juma) bir kunda toʻgʻri kelib qolsa, ularning ikkalasini (shu suralarni) oʻqirdilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки ийдда ва жума куни {Саббиҳисма роббикал аълаа} ва {Ҳал атаака ҳадиисул ғошия} (сураларини) ўқирдилар. Баъзан (ийд ва жума) бир кунда тўғри келиб қолса, уларнинг иккаласини (шу сураларни) ўқирдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ أَيُّوبَ، يُخْبِرُ عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَشْهَدُ أَنِّي شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَدَأَ بِالصَّلاَةِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ خَطَبَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan iydda hozir boʻlganimga guvohlik beraman — u zot xutbadan oldin namozdan boshladilar, soʻng xutba qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан ийдда ҳозир бўлганимга гувоҳлик бераман — у зот хутбадан олдин намоздан бошладилар, сўнг хутба қилдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nahr kuni namozdan soʻng bizga xutba qildilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ наҳр куни намоздан сўнг бизга хутба қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الْعِيدَ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْصَرِفَ فَلْيَنْصَرِفْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُقِيمَ لِلْخُطْبَةِ فَلْيُقِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Soib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ iyd namozini oʻqidilar-da: «Kim ketishni istasa, ketsin; kim xutbaga qolishni istasa, qolsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Соиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ийд намозини ўқидилар-да: «Ким кетишни истаса, кетсин; ким хутбага қолишни истаса, қолсин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ إِيَادٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي رِمْثَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ وَعَلَيْهِ بُرْدَانِ أَخْضَرَانِ ‏.‏

Abu Rimsa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺni xutba qilayotgan holda koʻrdim, u zotning egnilarida ikkita yashil burd bor edi.Абу Римса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺни хутба қилаётган ҳолда кўрдим, у зотнинг эгниларида иккита яшил бурд бор эди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَخِيهِ، عَنْ أَبِي كَاهِلٍ الأَحْمَسِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ عَلَى نَاقَةٍ وَحَبَشِيٌّ آخِذٌ بِخِطَامِ النَّاقَةِ ‏.‏

Abu Kohil al-Ahmasiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺni tuya ustida xutba qilayotgan holda koʻrdim, bir habashiy tuyaning jilovidan ushlab turardi.Абу Коҳил ал-Аҳмасий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺни туя устида хутба қилаётган ҳолда кўрдим, бир ҳабаший туянинг жиловидан ушлаб турарди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَأَلْتُ جَابِرًا أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ قَعْدَةً ثُمَّ يَقُومُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ tik turib xutba qilar edilar, soʻng bir oz oʻtirib, soʻng yana turardilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ тик туриб хутба қилар эдилар, сўнг бир оз ўтириб, сўнг яна турардилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ شَهِدْتُ الصَّلاَةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمِ عِيدٍ فَبَدَأَ بِالصَّلاَةِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ فَلَمَّا قَضَى الصَّلاَةَ قَامَ مُتَوَكِّئًا عَلَى بِلاَلٍ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَوَعَظَ النَّاسَ وَذَكَّرَهُمْ وَحَثَّهُمْ عَلَى طَاعَتِهِ ثُمَّ مَالَ وَمَضَى إِلَى النِّسَاءِ وَمَعَهُ بِلاَلٌ فَأَمَرَهُنَّ بِتَقْوَى اللَّهِ وَوَعَظَهُنَّ وَذَكَّرَهُنَّ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ حَثَّهُنَّ عَلَى طَاعَتِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ تَصَدَّقْنَ فَإِنَّ أَكْثَرَكُنَّ حَطَبُ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْ سَفِلَةِ النِّسَاءِ سَفْعَاءُ الْخَدَّيْنِ بِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ تُكْثِرْنَ الشَّكَاةَ وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ ‏"‏ ‏.‏ فَجَعَلْنَ يَنْزِعْنَ قَلاَئِدَهُنَّ وَأَقْرُطَهُنَّ وَخَوَاتِيمَهُنَّ يَقْذِفْنَهُ فِي ثَوْبِ بِلاَلٍ يَتَصَدَّقْنَ بِهِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Iyd kuni Rasululloh ﷺ bilan birga namozda hozir boʻldim. U zot xutbadan oldin, azon va iqomatsiz namozdan boshladilar. Namozni tugatgach, Bilolga suyanib turdilar-da, Allohga hamd va sano aytdilar, odamlarga vaʼz qildilar, ularga eslatma berdilar va Allohga itoat qilishga ragʻbatlantirdilar. Soʻng burilib, Bilol bilan birga ayollar tomonga bordilar. Ularga Allohdan qoʻrqishni buyurdilar, vaʼz qildilar va eslatma berdilar, Allohga hamd va sano aytib, soʻng ularni Allohga itoat qilishga ragʻbatlantirdilar. Soʻng: «Sadaqa qilinglar, chunki koʻpchiligingiz jahannam oʻtinisiz», dedilar. Ayollarning quyi tabaqasidan yuzi qorayibroq turgan bir ayol: «Nega, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Koʻp shikoyat qilasizlar va erlaringizga noshukrlik qilasizlar», dedilar. Shunda ayollar boʻyinbogʻlarini, isirgʻalarini va uzuklarini yecha boshladilar, ularni sadaqa qilib Bilolning kiyimiga tashladilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ийд куни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намозда ҳозир бўлдим. У зот хутбадан олдин, азон ва иқоматсиз намоздан бошладилар. Намозни тугатгач, Билолга суяниб турдилар-да, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, одамларга ваъз қилдилар, уларга эслатма бердилар ва Аллоҳга итоат қилишга рағбатлантирдилар. Сўнг бурилиб, Билол билан бирга аёллар томонга бордилар. Уларга Аллоҳдан қўрқишни буюрдилар, ваъз қилдилар ва эслатма бердилар, Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб, сўнг уларни Аллоҳга итоат қилишга рағбатлантирдилар. Сўнг: «Садақа қилинглар, чунки кўпчилигингиз жаҳаннам ўтинисиз», дедилар. Аёлларнинг қуйи табақасидан юзи қорайиброқ турган бир аёл: «Нега, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Кўп шикоят қиласизлар ва эрларингизга ношукрлик қиласизлар», дедилар. Шунда аёллар бўйинбоғларини, исирғаларини ва узукларини еча бошладилар, уларни садақа қилиб Билолнинг кийимига ташладилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْرُجُ يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ الأَضْحَى إِلَى الْمُصَلَّى فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ فَإِذَا جَلَسَ فِي الثَّانِيَةِ وَسَلَّمَ قَامَ فَاسْتَقْبَلَ النَّاسَ بِوَجْهِهِ وَالنَّاسُ جُلُوسٌ فَإِنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ يُرِيدُ أَنْ يَبْعَثَ بَعْثًا ذَكَرَهُ لِلنَّاسِ وَإِلاَّ أَمَرَ النَّاسَ بِالصَّدَقَةِ قَالَ ‏"‏ تَصَدَّقُوا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَكَانَ مِنْ أَكْثَرِ مَنْ يَتَصَدَّقُ النِّسَاءُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fitr kuni va Azho kuni namozgohga chiqib, odamlarga namoz oʻqir edilar. Ikkinchi rakatda oʻtirib salom berganlaridan soʻng turib, yuzlarini odamlarga qaratardilar, odamlar esa oʻtirgan boʻlardi. Agar biror qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlgan hojatlari boʻlsa, buni odamlarga aytardilar, boʻlmasa odamlarni sadaqaga buyurar, uch marta: «Sadaqa qilinglar», derdilar. Eng koʻp sadaqa qiluvchilar ayollar boʻlardi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фитр куни ва Азҳо куни намозгоҳга чиқиб, одамларга намоз ўқир эдилар. Иккинчи ракатда ўтириб салом берганларидан сўнг туриб, юзларини одамларга қаратардилар, одамлар эса ўтирган бўларди. Агар бирор қўшин жўнатмоқчи бўлган ҳожатлари бўлса, буни одамларга айтардилар, бўлмаса одамларни садақага буюрар, уч марта: «Садақа қилинглар», дердилар. Энг кўп садақа қилувчилар аёллар бўларди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قُلْتَ لِصَاحِبِكَ أَنْصِتْ وَالإِمَامُ يَخْطُبُ فَقَدْ لَغَوْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Imom xutba qilib turganda, sheriginga ‹Jim boʻl!› desang, behuda ish qilibsan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Имом хутба қилиб турганда, шеригинга ‹Жим бўл!› десанг, беҳуда иш қилибсан», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ يَحْمَدُ اللَّهَ وَيُثْنِي عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْهُ فَلاَ هَادِيَ لَهُ إِنَّ أَصْدَقَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَحْسَنَ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ وَكُلَّ ضَلاَلَةٍ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ كَهَاتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ السَّاعَةَ احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ وَعَلاَ صَوْتُهُ وَاشْتَدَّ غَضَبُهُ كَأَنَّهُ نَذِيرُ جَيْشٍ يَقُولُ ‏"‏ صَبَّحَكُمْ مَسَّاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ مَالاً فَلأَهْلِهِ وَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضِيَاعًا فَإِلَىَّ أَوْ عَلَىَّ وَأَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutbalarida Allohga munosib hamd va sano aytar, soʻng: «Allohga hidoyat qilgan kishini adashtiruvchi yoʻq, U adashtirgan kishini hidoyat qiluvchi yoʻq. Albatta, soʻzning eng rosti Allohning kitobidir, hidoyatning eng yaxshisi Muhammadning hidoyatidir. Ishlarning eng yomoni bidʼat kiritilganlaridir. Har bir yangi kiritilgan narsa bidʼatdir, har bir bidʼat zalolatdir, har bir zalolat oʻtdadir», derdilar. Soʻng: «Men va Qiyomat mana bu ikkovi kabi yuborildim», derdilar. U zot Qiyomatni eslaganlarida yuzlari qizarar, ovozlari koʻtarilar va gʻazablari kuchayar, xuddi bir qoʻshinni ogohlantirayotgan kishiday: «U tongda yoki oqshomda ustingizga bostirib keladi», derdilar. Soʻng: «Kim mol qoldirsa, u ahliga; kim qarz yoki ojiz oila qoldirsa, u menga va mening zimmamga. Men moʻminlarga oʻzlaridan koʻra yaqinroqman», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутбаларида Аллоҳга муносиб ҳамд ва сано айтар, сўнг: «Аллоҳга ҳидоят қилган кишини адаштирувчи йўқ, У адаштирган кишини ҳидоят қилувчи йўқ. Албатта, сўзнинг энг рости Аллоҳнинг китобидир, ҳидоятнинг энг яхшиси Муҳаммаднинг ҳидоятидир. Ишларнинг энг ёмони бидъат киритилганларидир. Ҳар бир янги киритилган нарса бидъатдир, ҳар бир бидъат залолатдир, ҳар бир залолат ўтдадир», дердилар. Сўнг: «Мен ва Қиёмат мана бу иккови каби юборилдим», дердилар. У зот Қиёматни эслаганларида юзлари қизарар, овозлари кўтарилар ва ғазаблари кучаяр, худди бир қўшинни огоҳлантираётган кишидай: «У тонгда ёки оқшомда устингизга бостириб келади», дердилар. Сўнг: «Ким мол қолдирса, у аҳлига; ким қарз ёки ожиз оила қолдирса, у менга ва менинг зиммамга. Мен мўминларга ўзларидан кўра яқинроқман», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِيَاضٌ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْرُجُ يَوْمَ الْعِيدِ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَخْطُبُ فَيَأْمُرُ بِالصَّدَقَةِ فَيَكُونُ أَكْثَرَ مَنْ يَتَصَدَّقُ النِّسَاءُ فَإِنْ كَانَتْ لَهُ حَاجَةٌ أَوْ أَرَادَ أَنْ يَبْعَثَ بَعْثًا تَكَلَّمَ وَإِلاَّ رَجَعَ ‏.‏

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iyd kuni chiqib, ikki rakat namoz oʻqirdilar, soʻng xutba qilib, sadaqaga buyurardilar. Eng koʻp sadaqa qiluvchilar ayollar boʻlardi. Agar biror hojatlari boʻlsa yoki qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlsalar, gapirardilar, boʻlmasa qaytardilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ийд куни чиқиб, икки ракат намоз ўқирдилар, сўнг хутба қилиб, садақага буюрардилар. Энг кўп садақа қилувчилар аёллар бўларди. Агар бирор ҳожатлари бўлса ёки қўшин жўнатмоқчи бўлсалар, гапирардилар, бўлмаса қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، خَطَبَ بِالْبَصْرَةِ فَقَالَ أَدُّوا زَكَاةَ صَوْمِكُمْ فَجَعَلَ النَّاسُ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالَ مَنْ هَا هُنَا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُومُوا إِلَى إِخْوَانِكُمْ فَعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَضَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَلَى الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ وَالْحُرِّ وَالْعَبْدِ وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ شَعِيرٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Basrada xutba qilib: «Roʻzangiz zakotini ado etinglar», dedi. Odamlar bir-birlariga qaray boshlashdi. Shunda u: «Bu yerda Madina ahlidan kim bor? Birodarlaringiz oldiga borib, ularga oʻrgatinglar, chunki ular Rasululloh ﷺ Fitr sadaqasini kichik va kattaga, ozod va qulga, erkak va ayolga — bir soʻ bugʻdoyning yarmini yoki bir soʻ xurmoni yoxud arpani farz qilganini bilmaydilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Басрада хутба қилиб: «Рўзангиз закотини адо этинглар», деди. Одамлар бир-бирларига қарай бошлашди. Шунда у: «Бу ерда Мадина аҳлидан ким бор? Биродарларингиз олдига бориб, уларга ўргатинглар, чунки улар Расулуллоҳ ﷺ Фитр садақасини кичик ва каттага, озод ва қулга, эркак ва аёлга — бир сў буғдойнинг ярмини ёки бир сў хурмони ёхуд арпани фарз қилганини билмайдилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ عَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ فَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ فَهَلْ تُجْزِي عَنِّي قَالَ ‏"‏ نَعَمْ وَلَنْ تُجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nahr kuni namozdan soʻng bizga xutba qildilar, soʻng: «Kim bizning namozimizday namoz oʻqib, bizning qurbonligimizday qurbonlik qilsa, qurbonlikni toʻgʻri ado etibdi. Kim namozdan oldin soʻysa, u faqat goʻsht uchun soʻyilgan qoʻydir», dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor: «Ey Rasululloh, Allohga qasamki, men namozga chiqishimdan oldin soʻydim. Bugun eb-ichish kuni ekanini bilib, shoshildim-da, oʻzim yedim, ahlim va qoʻshnilarimga ham yedirdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «U goʻsht uchun soʻyilgan qoʻydir», dedilar. U: «Mening oldimda ikkita goʻsht qoʻyidan afzalroq bir yosh echki bor, shu men uchun kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Ha, lekin sendan keyin hech kim uchun kifoya qilmaydi», dedilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ наҳр куни намоздан сўнг бизга хутба қилдилар, сўнг: «Ким бизнинг намозимиздай намоз ўқиб, бизнинг қурбонлигимиздай қурбонлик қилса, қурбонликни тўғри адо этибди. Ким намоздан олдин сўйса, у фақат гўшт учун сўйилган қўйдир», дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен намозга чиқишимдан олдин сўйдим. Бугун эб-ичиш куни эканини билиб, шошилдим-да, ўзим едим, аҳлим ва қўшниларимга ҳам едирдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У гўшт учун сўйилган қўйдир», дедилар. У: «Менинг олдимда иккита гўшт қўйидан афзалроқ бир ёш эчки бор, шу мен учун кифоя қиладими?» деди. У зот: «Ҳа, лекин сендан кейин ҳеч ким учун кифоя қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كُنْتُ أُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَتْ صَلاَتُهُ قَصْدًا وَخُطْبَتُهُ قَصْدًا ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ bilan birga namoz oʻqir edim, u zotning namozlari ham, xutbalari ham moʻʼtadil boʻlardi», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ билан бирга намоз ўқир эдим, у зотнинг намозлари ҳам, хутбалари ҳам мўътадил бўларди», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ قَعْدَةً لاَ يَتَكَلَّمُ فِيهَا ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ خُطْبَةً أُخْرَى فَمَنْ خَبَّرَكَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ قَاعِدًا فَلاَ تُصَدِّقْهُ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni tik turib xutba qilayotgan holda koʻrdim, soʻng bir oz oʻtirdilar, oʻshanda gapirmadilar, soʻng turib boshqa bir xutba qildilar. Kim senga Nabiy ﷺ oʻtirib xutba qildilar deb xabar bersa, uni tasdiqlamagin.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни тик туриб хутба қилаётган ҳолда кўрдим, сўнг бир оз ўтирдилар, ўшанда гапирмадилар, сўнг туриб бошқа бир хутба қилдилар. Ким сенга Набий ﷺ ўтириб хутба қилдилар деб хабар берса, уни тасдиқламагин.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ قَائِمًا ثُمَّ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ وَيَقْرَأُ آيَاتٍ وَيَذْكُرُ اللَّهَ وَكَانَتْ خُطْبَتُهُ قَصْدًا وَصَلاَتُهُ قَصْدًا ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tik turgan holda xutba qilar, soʻng oʻtirar, soʻng yana turib oyatlar oʻqir va Allohni zikr qilar edilar. Ularning xutbalari oʻrtacha, namozlari ham oʻrtacha boʻlardi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тик турган ҳолда хутба қилар, сўнг ўтирар, сўнг яна туриб оятлар ўқир ва Аллоҳни зикр қилар эдилар. Уларнинг хутбалари ўртача, намозлари ҳам ўртача бўларди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ إِذْ أَقْبَلَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ عَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَمْشِيَانِ وَيَعْثُرَانِ فَنَزَلَ وَحَمَلَهُمَا فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَ اللَّهُ ‏{‏ إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ ‏}‏ رَأَيْتُ هَذَيْنِ يَمْشِيَانِ وَيَعْثُرَانِ فِي قَمِيصَيْهِمَا فَلَمْ أَصْبِرْ حَتَّى نَزَلْتُ فَحَمَلْتُهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbarda xutba qilib turganlarida, ustlarida qizil koʻylak boʻlgan Hasan bilan Husayn yurib, qoqinib kela boshladilar. Shunda u zot minbardan tushib, ikkovini koʻtardilar va: «Alloh rost aytdi: {Sizlarning mol-mulklaringiz va farzandlaringiz faqat bir sinovdir}. Men bu ikkovining koʻylaklarida yurib, qoqinib kelayotganini koʻrib, sabr qila olmadim, hatto tushib, ikkovini koʻtardim», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбарда хутба қилиб турганларида, устларида қизил кўйлак бўлган Ҳасан билан Ҳусайн юриб, қоқиниб кела бошладилар. Шунда у зот минбардан тушиб, икковини кўтардилар ва: «Аллоҳ рост айтди: {Сизларнинг мол-мулкларингиз ва фарзандларингиз фақат бир синовдир}. Мен бу икковининг кўйлакларида юриб, қоқиниб келаётганини кўриб, сабр қила олмадим, ҳатто тушиб, икковини кўтардим», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَابِسٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَهُ رَجُلٌ شَهِدْتَ الْخُرُوجَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ وَلَوْلاَ مَكَانِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ يَعْنِي مِنْ صِغَرِهِ أَتَى الْعَلَمَ الَّذِي عِنْدَ دَارِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ فَصَلَّى ثُمَّ خَطَبَ ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ فَوَعَظَهُنَّ وَذَكَّرَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ أَنْ يَتَصَدَّقْنَ فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُهْوِي بِيَدِهَا إِلَى حَلَقِهَا تُلْقِي فِي ثَوْبِ بِلاَلٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi unga: «Rasululloh ﷺ bilan birga hayit namoziga chiqishda hozir boʻlganmiding?» dedi. U: «Ha, agar unga yaqinligim boʻlmaganida yoshligim tufayli hozir boʻlmasdim», dedi. U zot Kasir ibn as-Salt uyining yonidagi belgi oldiga kelib namoz oʻqidilar, soʻng xutba qildilar, soʻng ayollar oldiga kelib, ularga vaʼz aytdilar, eslatma berdilar va sadaqa qilishga buyurdilar. Shunda ayol qoʻlini boʻyniga eltib, taqinchogʻini yechib, Bilolning kiyimiga tashlay boshladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши унга: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳайит намозига чиқишда ҳозир бўлганмидинг?» деди. У: «Ҳа, агар унга яқинлигим бўлмаганида ёшлигим туфайли ҳозир бўлмасдим», деди. У зот Касир ибн ас-Салт уйининг ёнидаги белги олдига келиб намоз ўқидилар, сўнг хутба қилдилар, сўнг аёллар олдига келиб, уларга ваъз айтдилар, эслатма бердилар ва садақа қилишга буюрдилар. Шунда аёл қўлини бўйнига элтиб, тақинчоғини ечиб, Билолнинг кийимига ташлай бошлади.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمَ الْعِيدِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ لَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلاَ بَعْدَهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hayit kuni chiqib, ikki rakat namoz oʻqidilar, undan oldin ham, keyin ham namoz oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳайит куни чиқиб, икки ракат намоз ўқидилар, ундан олдин ҳам, кейин ҳам намоз ўқимадилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أَضْحَى وَانْكَفَأَ إِلَى كَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ فَذَبَحَهُمَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga Qurbon hayiti kuni xutba qildilar, soʻng ikki oq-qora qoʻchqorga yuzlanib, ularni soʻydilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қурбон ҳайити куни хутба қилдилар, сўнг икки оқ-қора қўчқорга юзланиб, уларни сўйдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَذْبَحُ أَوْ يَنْحَرُ بِالْمُصَلَّى ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozgohda qurbonlik soʻyar yoki nahr qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозгоҳда қурбонлик сўяр ёки наҳр қилар эдилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، قُلْتُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَعَمْ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْجُمُعَةِ وَالْعِيدِ بِـ ‏{‏ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏}‏ وَ ‏{‏ هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ ‏}‏ وَإِذَا اجْتَمَعَ الْجُمُعَةُ وَالْعِيدُ فِي يَوْمٍ قَرَأَ بِهِمَا ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma va hayit namozlarida {Sabbihisma robbikal aʼla} va {Hal atoka hadisul gʻoshiya} suralarini oʻqir edilar. Juma bilan hayit bir kunga toʻgʻri kelib qolsa, ikkovini ham oʻqirdilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума ва ҳайит намозларида {Саббиҳисма роббикал аъла} ва {Ҳал атока ҳадисул ғошия} сураларини ўқир эдилар. Жума билан ҳайит бир кунга тўғри келиб қолса, икковини ҳам ўқирдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ أَبِي رَمْلَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، سَأَلَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ أَشَهِدْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِيدَيْنِ قَالَ نَعَمْ صَلَّى الْعِيدَ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya undan: «Rasululloh ﷺ bilan birga ikki hayitda hozir boʻlganmiding?» deb soʻradi. U: «Ha, u zot kunning avvalida hayit namozini oʻqidilar, soʻng jumaga ruxsat berdilar», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия ундан: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга икки ҳайитда ҳозир бўлганмидинг?» деб сўради. У: «Ҳа, у зот куннинг аввалида ҳайит намозини ўқидилар, сўнг жумага рухсат бердилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ كَيْسَانَ، قَالَ اجْتَمَعَ عِيدَانِ عَلَى عَهْدِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَأَخَّرَ الْخُرُوجَ حَتَّى تَعَالَى النَّهَارُ ثُمَّ خَرَجَ فَخَطَبَ فَأَطَالَ الْخُطْبَةَ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى وَلَمْ يُصَلِّ لِلنَّاسِ يَوْمَئِذٍ الْجُمُعَةَ ‏.‏ فَذُكِرَ ذَلِكَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَصَابَ السُّنَّةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Zubayr zamonida ikki hayit bir kunga toʻgʻri kelib qoldi. U kun koʻtarilguncha chiqishni kechiktirdi, soʻng chiqib, uzun xutba qildi, soʻng tushib namoz oʻqidi va u kuni odamlarga juma namozini oʻqitmadi. Bu Ibn Abbosga zikr qilinganida, u: «U sunnatga muvofiq ish qildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Зубайр замонида икки ҳайит бир кунга тўғри келиб қолди. У кун кўтарилгунча чиқишни кечиктирди, сўнг чиқиб, узун хутба қилди, сўнг тушиб намоз ўқиди ва у куни одамларга жума намозини ўқитмади. Бу Ибн Аббосга зикр қилинганида, у: «У суннатга мувофиқ иш қилди», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا جَارِيَتَانِ تَضْرِبَانِ بِدُفَّيْنِ فَانْتَهَرَهُمَا أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْهُنَّ فَإِنَّ لِكُلِّ قَوْمٍ عِيدًا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar, uning yonida ikki choʻri doira chalayotgan edi. Abu Bakr ularni jerkib berdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ularni qoʻyib ber, chunki har bir qavmning hayiti bordir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар, унинг ёнида икки чўри доира чалаётган эди. Абу Бакр уларни жеркиб берди. Шунда Набий ﷺ: «Уларни қўйиб бер, чунки ҳар бир қавмнинг ҳайити бордир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ السُّودَانُ يَلْعَبُونَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمِ عِيدٍ فَدَعَانِي فَكُنْتُ أَطَّلِعُ إِلَيْهِمْ مِنْ فَوْقِ عَاتِقِهِ فَمَا زِلْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ حَتَّى كُنْتُ أَنَا الَّتِي انْصَرَفْتُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hayit kuni habashlar Nabiy ﷺ ning oldilarida oʻyin koʻrsatib kelishdi. U zot meni chaqirdilar, men ularni u zotning yelkalari uzra tomosha qilar edim. Toki men oʻzim ketguncha ularga qarab turdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳайит куни ҳабашлар Набий ﷺ нинг олдиларида ўйин кўрсатиб келишди. У зот мени чақирдилар, мен уларни у зотнинг елкалари узра томоша қилар эдим. Токи мен ўзим кетгунча уларга қараб турдим.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي بِرِدَائِهِ وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَى الْحَبَشَةِ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ حَتَّى أَكُونَ أَنَا أَسْأَمُ فَاقْدُرُوا قَدْرَ الْجَارِيَةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ الْحَرِيصَةِ عَلَى اللَّهْوِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men habashlar masjidda oʻyin koʻrsatayotganini tomosha qilib turganimda, Rasululloh ﷺ meni ridolari bilan toʻsib turganlarini koʻrardim, toki men zerikkunimcha. Bas, oʻyinga ishtiyoqmand yosh qizning holini bir tasavvur qiling.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ҳабашлар масжидда ўйин кўрсатаётганини томоша қилиб турганимда, Расулуллоҳ ﷺ мени ридолари билан тўсиб турганларини кўрардим, токи мен зериккунимча. Бас, ўйинга иштиёқманд ёш қизнинг ҳолини бир тасаввур қилинг.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ دَخَلَ عُمَرُ وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ فَزَجَرَهُمْ عُمَرُ رضى الله عنه فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْهُمْ يَا عُمَرُ فَإِنَّمَا هُمْ بَنُو أَرْفِدَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Habashlar masjidda oʻyin koʻrsatayotganlarida Umar kirdi va ularni jerkib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ularni qoʻyib ber, ey Umar, chunki ular Banu Arfidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳабашлар масжидда ўйин кўрсатаётганларида Умар кирди ва уларни жеркиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уларни қўйиб бер, эй Умар, чунки улар Бану Арфидадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا جَارِيَتَانِ تَضْرِبَانِ بِالدُّفِّ وَتُغَنِّيَانِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسَجًّى بِثَوْبِهِ - وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى مُتَسَجٍّ ثَوْبَهُ - فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّهَا أَيَّامُ عِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهُنَّ أَيَّامُ مِنًى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِالْمَدِينَةِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq uning oldiga kirdi, uning yonida ikki choʻri doira chalib, ashula aytayotgan, Rasululloh ﷺ esa oʻz kiyimlari bilan yopingan holda edilar. U zot yuzlarini ochib: «Ey Abu Bakr, ularni qoʻyib ber, chunki bular hayit kunlaridir», dedilar. Bu Mino kunlari edi, Rasululloh ﷺ esa u kuni Madinada edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ унинг олдига кирди, унинг ёнида икки чўри доира чалиб, ашула айтаётган, Расулуллоҳ ﷺ эса ўз кийимлари билан ёпинган ҳолда эдилар. У зот юзларини очиб: «Эй Абу Бакр, уларни қўйиб бер, чунки булар ҳайит кунларидир», дедилар. Бу Мино кунлари эди, Расулуллоҳ ﷺ эса у куни Мадинада эдилар.