Rivoyatlari 2 414 ta, 12 toʻplamda.Ривоятлари 2 414 та, 12 тўпламда. Hadislarda 869 marta tilga olingan.Ҳадисларда 869 марта тилга олинган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ جَعَلَ الدِّيَةَ اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ diyatni oʻn ikki ming (dirham) qilib belgilaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ диятни ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгилаганлар.
وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن النَّارَ لَا يُعَذِّبُ بِهَا إِلَّا اللَّهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqasini qaytarib oluvchining misoli qusugʻiga qaytib, uni yeydigan itning misoliga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақасини қайтариб олувчининг мисоли қусуғига қайтиб, уни ейдиган итнинг мисолига ўхшайди», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا أَتَى مَاعِزُ بن مَالك النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ: «لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ؟» قَالَ: لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «أَنِكْتَهَا؟» لَا يُكَنِّي قَالَ: نَعَمْ فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمر رجمه. رَوَاهُ البُخَارِيّ
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Moiz ibn Molik Paygʻambar ﷺning huzurlariga (iqror qilish uchun) kelganida, U zot unga: «Balki sen (faqat) oʻpgan, yoki (koʻz) qisgan, yoki (qarab) koʻrgandirsan?» dedilar. U: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedi. Shunda U zot — hech qanday kinoya (yumshoq ibora) ishlatmay — unga (zino qildingmi, deb) ochiq (savol) berdilar. (Roviy aytdi:) Mana shundan keyin U zot uni rajm qilishni buyurdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Моиз ибн Молик Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига (иқрор қилиш учун) келганида, У зот унга: «Балки сен (фақат) ўпган, ёки (кўз) қисган, ёки (қараб) кўргандирсан?» дедилар. У: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», деди. Шунда У зот — ҳеч қандай киноя (юмшоқ ибора) ишлатмай — унга (зино қилдингми, деб) очиқ (савол) бердилар. (Ровий айтди:) Мана шундан кейин У зот уни ражм қилишни буюрдилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ: «أَحَقٌّ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ؟» قَالَ: وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي؟ قَالَ: «بَلَغَنِي أَنَّكَ قَدْ وَقَعْتَ عَلَى جَارِيَةِ آلِ فُلَانٍ» قَالَ: نَعَمْ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَأمر بهِ فرجم. رَوَاهُ مُسلم
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka: «Sen haqingda menga yetib kelgan narsa rostmi?» dedilar. U: «Sizga mendan nima yetib keldi?» dedi. (U zot): «Menga sen falon xonadonning chorisi bilan (zino) ish qilibsan, deb yetib keldi», dedilar. U: «Ha», dedi. Soʻng u toʻrt marta guvohlik berdi, shunda (u zot) uni (toshboʻron qilishga) buyurdilar va u toshboʻron qilindi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Soib ibn Yaziddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan hadisdir. Bu hadisni Shuʼba Simok ibn Harbdan, u Said ibn Jubayrdan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Ibn Abbosni zikr qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моиз ибн Моликка: «Сен ҳақингда менга етиб келган нарса ростми?» дедилар. У: «Сизга мендан нима етиб келди?» деди. (У зот): «Менга сен фалон хонадоннинг чориси билан (зино) иш қилибсан, деб етиб келди», дедилар. У: «Ҳа», деди. Сўнг у тўрт марта гувоҳлик берди, шунда (у зот) уни (тошбўрон қилишга) буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. (Ровий) айтди: Бу бобда Соиб ибн Язиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадисни Шуъба Симок ибн Ҳарбдан, у Саид ибн Жубайрдан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Ибн Аббосни зикр қилмаган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَتَى بَهِيمَةً فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوهَا مَعَهُ» . قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ: مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ؟ قَالَ: مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ شَيْئا وَلَكِن أره كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ لَحْمُهَا أَوْ يُنْتَفَعَ بِهَا وَقَدْ فُعِلَ بِهَا ذَلِكَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه
Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Abdulaziz ibn Muhammaddan, u Amr ibn Abu Amrdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir hayvonga jinsiy yaqinlik qilsa, uni oʻldiringlar va u bilan birga hayvonni ham oʻldiringlar», dedilar. (Ikrima) aytdi: Men unga (Ibn Abbosga): «Hayvonning nima gunohi bor?» dedim. U: «Men buni faqat shu sababdan deb oʻylayman, chunki u shunday ish qilingan hayvonning goʻshti yeyilishini yoqtirmagan (yomon koʻrgan)», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadis qavviy (kuchli) emas.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Амр ибн Абу Амрдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир ҳайвонга жинсий яқинлик қилса, уни ўлдиринглар ва у билан бирга ҳайвонни ҳам ўлдиринглар», дедилар. (Икрима) айтди: Мен унга (Ибн Аббосга): «Ҳайвоннинг нима гуноҳи бор?» дедим. У: «Мен буни фақат шу сабабдан деб ўйлайман, чунки у шундай иш қилинган ҳайвоннинг гўшти ейилишини ёқтирмаган (ёмон кўрган)», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис қаввий (кучли) эмас.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَجُلًا مِنْ بَنِي بَكْرِ بْنِ لَيْثٍ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقَرَّ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَجَلَدَهُ مِائَةً وَكَانَ بِكْرًا ثُمَّ سَأَلَهُ الْبَيِّنَةَ عَلَى الْمَرْأَةِ فَقَالَتْ: كَذَبَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَجُلِدَ حَدَّ الْفِرْيَةِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga Muso ibn Horun al-Burdiydan, u Hishom ibn Yusufdan, u Qosim ibn Fayyoz al-Abnoviydan, u Xallod ibn Abdurrahmondan, u Ibn al-Musayyabdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Bakr ibn Lays (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi va bir ayol bilan zino qilganini toʻrt marta iqror qildi. Shunda (Rasululloh ﷺ) unga yuz qamchi urdilar, chunki u (uylanmagan) boʻydoq edi. Soʻng (Rasululloh ﷺ) undan ayolga qarshi dalil (guvoh) soʻradilar. Ayol esa: «U yolgʻon aytdi, Allohga qasamki, ey Rasululloh!» dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ) unga bohtonning (yolgʻon ayblovning) hadi — sakson qamchi urdilar.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга Мусо ибн Ҳорун ал-Бурдийдан, у Ҳишом ибн Юсуфдан, у Қосим ибн Файёз ал-Абновийдан, у Халлод ибн Абдурраҳмондан, у Ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Бакр ибн Лайс (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди ва бир аёл билан зино қилганини тўрт марта иқрор қилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) унга юз қамчи урдилар, чунки у (уйланмаган) бўйдоқ эди. Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) ундан аёлга қарши далил (гувоҳ) сўрадилар. Аёл эса: «У ёлғон айтди, Аллоҳга қасамки, эй Расулуллоҳ!» деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) унга боҳтоннинг (ёлғон айбловнинг) ҳади — саксон қамчи урдилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: شَرِبَ رَجُلٌ فَسَكِرَ فَلُقِيَ يَمِيلُ فِي الْفَجِّ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا حَاذَى دَارَ الْعَبَّاسِ انْفَلَتَ فَدَخَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ فَالْتَزَمَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فضحكَ وَقَالَ: «أفعَلَها؟» وَلم يأمرْ فيهِ بشيءٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Hasan ibn Ali va Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Muhammadning) hadisidir — ikkisi dedi: Abu Osim bizga Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Ali ibn Rukonadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ may (xamr) ichish uchun belgilangan had taʼyin qilmaganlar. Ibn Abbos aytdi: Bir kishi (may) ichib, mast boʻldi va yoʻlda gandiraklab ketayotganini koʻrishdi. Soʻng uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib ketishdi. Abbosning uyiga roʻbaroʻ boʻlganida, u qochib, Abbosning huzuriga kirdi va unga yopishib oldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, u zot kulib: «U shunday qildimi?» dedilar va bu haqda hech narsani buyurmadilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir — bu Hasan ibn Alining hadisidir.Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Муҳаммаднинг) ҳадисидир — иккиси деди: Абу Осим бизга Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Али ибн Руконадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ май (хамр) ичиш учун белгиланган ҳад таъйин қилмаганлар. Ибн Аббос айтди: Бир киши (май) ичиб, маст бўлди ва йўлда гандираклаб кетаётганини кўришди. Сўнг уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб кетишди. Аббоснинг уйига рўбарў бўлганида, у қочиб, Аббоснинг ҳузурига кирди ва унга ёпишиб олди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, у зот кулиб: «У шундай қилдими?» дедилар ва бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмадилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир — бу Ҳасан ибн Алининг ҳадисидир.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ: يَا يَهُودِيُّ فَاضْرِبُوهُ عِشْرِينَ وَإِذَا قَالَ: يَا مُخَنَّثُ فَاضْرِبُوهُ عِشْرِينَ وَمَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ فَاقْتُلُوهُ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bir kishi boshqa kishiga ‹Ey yahudiy› desa, uni yigirma (darra) uringlar; ‹Ey muxannas (xotinsifat)› desa, uni yigirma (darra) uringlar; kim mahrami boʻlgan ayolga qoʻshilsa, uni oʻldiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Ibrohim ibn Ismoil hadisda zaif sanaladi. Bunga koʻra bizning ashoblarimizning ameli boʻlgan, ular: «Kim mahrami boʻlgan ayolga bilib turib yaqinlik qilsa, unga oʻldirish (joriy etiladi)», deganlar. Ahmad: «Kim onasiga uylansa, oʻldiriladi», degan. Ishoq: «Kim mahrami boʻlgan ayolga qoʻshilsa, oʻldiriladi», degan. Bu (hadis) Paygʻambar ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan; uni Baro ibn Ozib va Qurra ibn Iyos al-Muzaniy rivoyat qilishganki, bir kishi otasining xotiniga uylangan edi, shunda Paygʻambar ﷺ uni oʻldirishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бир киши бошқа кишига ‹Эй яҳудий› деса, уни йигирма (дарра) уринглар; ‹Эй муханнас (хотинсифат)› деса, уни йигирма (дарра) уринглар; ким маҳрами бўлган аёлга қўшилса, уни ўлдиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат шу йўл билангина биламиз. Иброҳим ибн Исмоил ҳадисда заиф саналади. Бунга кўра бизнинг ашобларимизнинг амели бўлган, улар: «Ким маҳрами бўлган аёлга билиб туриб яқинлик қилса, унга ўлдириш (жорий этилади)», деганлар. Аҳмад: «Ким онасига уйланса, ўлдирилади», деган. Ишоқ: «Ким маҳрами бўлган аёлга қўшилса, ўлдирилади», деган. Бу (ҳадис) Пайғамбар ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган; уни Баро ибн Озиб ва Қурра ибн Иёс ал-Музаний ривоят қилишганки, бир киши отасининг хотинига уйланган эди, шунда Пайғамбар ﷺ уни ўлдиришга буюрдилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مُدْمِنُ الْخَمْرِ إِنْ مَاتَ لقيَ اللَّهَ كعابِدِ وثن» . رَوَاهُ أَحْمد وروى ابْن مَاجَه عَن أبي هُرَيْرَة وَالْبَيْهَقِيُّ فِي «شُعَبِ الْإِيمَانِ» عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عبيد الله عَن أَبِيه. قَالَ: ذَكَرَ الْبُخَارِيُّ فِي التَّارِيخِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عبد الله عَن أَبِيه
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xamrga berilib ketgan kishi butga sigʻinuvchi kabidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хамрга берилиб кетган киши бутга сиғинувчи кабидир», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من رأى أميره يَكْرَهُهُ فَلْيَصْبِرْ فَإِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ يُفَارِقُ الْجَمَاعَةَ شبْرًا فَيَمُوت إِلَّا مَاتَ ميتَة جَاهِلِيَّة»
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim oʻz amiridan bir narsani koʻrib, uni yoqtirmasa, sabr qilsin; chunki kim jamoatdan bir qarich (chiqib) ajralsa-yu, soʻng oʻlsa — johiliyat oʻlimi bilan oʻlgan boʻladi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким ўз амиридан бир нарсани кўриб, уни ёқтирмаса, сабр қилсин; чунки ким жамоатдан бир қарич (чиқиб) ажралса-ю, сўнг ўлса — жоҳилият ўлими билан ўлган бўлади», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ وَمَنْ أَتَى السُّلْطَانَ افْتُتِنَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ: «مَنْ لَزِمَ السُّلْطَانَ افْتُتِنَ وَمَا ازْدَادَ عَبْدٌ مِنَ السُّلْطَانِ دُنُوًّا إِلَّا ازْدَادَ من اللَّهِ بُعداً»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim sahroda yashasa, qoʻpol boʻlib qoladi; kim ov ortidan ergashsa, gʻofil boʻlib qoladi; kim sultonlarning eshiklariga kelsa, fitnaga giriftor boʻladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Abbosning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Savriyning hadisi orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким саҳрода яшаса, қўпол бўлиб қолади; ким ов ортидан эргашса, ғофил бўлиб қолади; ким султонларнинг эшикларига келса, фитнага гирифтор бўлади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Аббоснинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Саврийнинг ҳадиси орқалигина биламиз.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَادَّعَى نَاسٌ دِمَاءَ رِجَالٍ وَأَمْوَالَهُمْ وَلَكِنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي «شَرْحِهِ لِلنَّوَوِيِّ» أَنَّهُ قَالَ: وَجَاءَ فِي رِوَايَةِ «الْبَيْهَقِيِّ» بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ أَوْ صَحِيحٍ زِيَادَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَرْفُوعًا: «لَكِنَّ الْبَيِّنَةَ على المدَّعي واليمينَ على مَنْ أنكر»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar odamlarga (faqat) daʼvolari boʻyicha berilganida edi, baʼzi kishilar (boshqa) erkaklarning qonlari va mollarini daʼvo qilib olishardi. Lekin qasam (daʼvo qilingan, ayblanayotgan) javobgar zimmasidadir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар одамларга (фақат) даъволари бўйича берилганида эди, баъзи кишилар (бошқа) эркакларнинг қонлари ва молларини даъво қилиб олишарди. Лекин қасам (даъво қилинган, айбланаётган) жавобгар зиммасидадир», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم قضى بِيَمِين وَشَاهد. رَوَاهُ مُسلم
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (daʼvogarning) bir qasami va bir guvohi (asosida) hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (даъвогарнинг) бир қасами ва бир гувоҳи (асосида) ҳукм қилдилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلٍ حَلَّفَهُ: «احْلِفْ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ مَاله عِنْدَكَ شَيْءٌ» يُعْنَى لِلْمُدَّعِي. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qasam ichirmoqchi boʻlgan bir kishiga: «Undan boshqa iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam ichki, uning (daʼvogarning) huzuringda hech narsasi yoʻq», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қасам ичирмоқчи бўлган бир кишига: «Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам ички, унинг (даъвогарнинг) ҳузурингда ҳеч нарсаси йўқ», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْم الْفَتْح: ( «اهجرة بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فانفروا»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Makka fathi kuni: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, balki jihod va niyat bor. Sizlar (jangga) chorlansangiz, chiqinglar», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Макка фатҳи куни: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, балки жиҳод ва ният бор. Сизлар (жангга) чорлансангиз, чиқинглар», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " عَيْنَانِ لَا تَمَسُّهُمَا النَّارُ: عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَعَيْنٌ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Ikki koʻzga doʻzax tegmaydi: Allohdan qoʻrqib yigʻlagan koʻz va Alloh yoʻlida (dushmandan) qoʻriqlab tunni bedor oʻtkazgan koʻz», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Usmon va Abu Rayhonadan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Abbosning hadisi hasan gʻarib hadisdir, biz uni faqat Shuayb ibn Ruzayqning hadisi orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Икки кўзга дўзах тегмайди: Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган кўз ва Аллоҳ йўлида (душмандан) қўриқлаб тунни бедор ўтказган кўз», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Усмон ва Абу Райҳонадан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Шуайб ибн Рузайқнинг ҳадиси орқалигина биламиз.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم قَالَ لِأَصْحَابِهِ: " إِنَّهُ لَمَّا أُصِيبَ إِخْوَانُكُمْ يَوْمَ أُحُدٍ جَعَلَ اللَّهُ أَرْوَاحَهُمْ فِي جَوْفِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَرِدُ أَنْهَارَ الْجَنَّةِ تَأْكُلُ مِنْ ثِمَارِهَا وَتَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مِنْ ذَهَبٍ مُعَلَّقَةٍ فِي ظلِّ العرْشِ فلمَّا وجَدوا طِيبَ مأكَلِهِم ومشرَبِهمْ ومَقِيلهِم قَالُوا: مَنْ يُبلِّغُ إِخْوانَنا عنَا أَنَّنا أَحْيَاءٌ فِي الْجَنَّةِ لِئَلَّا يَزْهَدُوا فِي الْجَنَّةِ وَلَا يَنكُلوا عندَ الحربِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى: أَنا أبلغكم عَنْكُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ) إِلَى أخر الْآيَات) رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Birodarlaringiz Uhudda (shahid) boʻlishganida, Alloh ularning ruhlarini yashil qushlarning ichiga joyladi. Ular jannat daryolaridan suv ichib, uning mevalaridan yeydilar va Arsh soyasida osilib turgan oltindan boʻlgan qandillarga (qoʻnib) joylashadilar. Ular yeb-ichganlari va istirohatlarining lazzatini totganlarida: ‹Jihoddan zohid boʻlib qolmasinlar va urush paytida orqaga chekinmasinlar, deb biz jannatda tirik holda rizqlanayotganimizni birodarlarimizga kim yetkazadi?› dedilar. Shunda Alloh subhonahu: ‹Men sizlardan ularga yetkazaman›, dedi». U zot dedilarki: «Shunda Alloh: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb hisoblamang} — degan ushbu oyatni nozil qildi» (Oli Imron 169) — oyatning oxirigacha.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Биродарларингиз Уҳудда (шаҳид) бўлишганида, Аллоҳ уларнинг руҳларини яшил қушларнинг ичига жойлади. Улар жаннат дарёларидан сув ичиб, унинг меваларидан ейдилар ва Арш соясида осилиб турган олтиндан бўлган қандилларга (қўниб) жойлашадилар. Улар еб-ичганлари ва истироҳатларининг лаззатини тотганларида: ‹Жиҳоддан зоҳид бўлиб қолмасинлар ва уруш пайтида орқага чекинмасинлар, деб биз жаннатда тирик ҳолда ризқланаётганимизни биродарларимизга ким етказади?› дедилар. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Мен сизлардан уларга етказаман›, деди». У зот дедиларки: «Шунда Аллоҳ: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ҳисобламанг} — деган ушбу оятни нозил қилди» (Оли Имрон 169) — оятнинг охиригача.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُمْنُ الْخَيْلِ فِي الشُّقْرِ» . رَوَاهُ الترمذيُّ وَأَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning barakasi qizgʻishlarida (toʻq qizil ranglilarida)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan, Shaybonning hadisidangina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг баракаси қизғишларида (тўқ қизил ранглиларида)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Шайбоннинг ҳадисидангина биламиз.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدًا مَأْمُورًا مَا اخْتَصَّنَا دُونَ النَّاسِ بِشَيْءٍ إِلَّا بِثَلَاثٍ: أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ وَأَنْ لَا نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ وَأَنْ لَا نَنْزِيَ حمارا على فرس. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ buyruqqa boʻysunuvchi banda edilar, bizni boshqa odamlardan ajratib uchta narsadangina (xos qildilar): bizga tahoratni mukammal qilishni, sadaqani yemaslikni va eshakni otga qoʻshmaslikni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ буйруққа бўйсунувчи банда эдилар, бизни бошқа одамлардан ажратиб учта нарсадангина (хос қилдилар): бизга таҳоратни мукаммал қилишни, садақани емасликни ва эшакни отга қўшмасликни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
قَالَ: كَانَتْ رَايَةُ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَوْدَاءَ وَلِوَاؤُهُ أبيضَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺning royasi (bayrogʻi) qora, livosi (tugʻi) oq edi. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг рояси (байроғи) қора, ливоси (туғи) оқ эди. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خَيْرُ الصَّحَابَةِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُمِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلَافٍ وَلَنْ يُغْلَبَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا مِنْ قِلَّةٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيث غَرِيب
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Eng yaxshi hamrohlik — toʻrt kishilik, eng yaxshi sariyya (kichik qoʻshin) — toʻrt yuz kishilik, eng yaxshi qoʻshin — toʻrt ming kishilikdir. Oʻn ikki ming kishi sonining kamligi sababli yengilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Sahihi shuki, bu hadis mursaldir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Энг яхши ҳамроҳлик — тўрт кишилик, энг яхши сарийя (кичик қўшин) — тўрт юз кишилик, энг яхши қўшин — тўрт минг кишиликдир. Ўн икки минг киши сонининг камлиги сабабли енгилмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Саҳиҳи шуки, бу ҳадис мурсалдир.
وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَوَافَقَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَغَدَا أَصْحَابُهُ وَقَالَ: أَتَخَلَّفُ وأُصلّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَلَمَّا صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَآهُ فَقَالَ: «مَا مَنَعَكَ أَنْ تَغْدُوَ مَعَ أَصْحَابِكَ؟» فَقَالَ: أَرَدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ مَعَكَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ فَقَالَ: «لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أدركْتَ فضلَ غدْوَتهمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abdulloh ibn Ravohani bir sariya (qoʻshin)da (joʻnatish uchun) yubordilar, bu juma kuniga toʻgʻri keldi. Uning hamrohlari ertalab joʻnab ketishdi, u esa: «Men ortda qolib, Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyman, soʻng ularga yetib olaman», dedi. Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigach, u zot uni koʻrib: «Hamrohlaring bilan ertalab joʻnashingdan seni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Sen bilan namoz oʻqib, soʻng ularga yetib olmoqchi boʻldim», dedi. U zot: «Agar yer yuzidagi hamma narsani sarflaganingda ham, ularning ertalab erta joʻnashlari (savobi)ga yetolmas eding», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Ali ibn al-Madiniy aytdiki, Yahyo ibn Said aytdi, Shuʼba aytdiki: al-Hakam Miqsamdan faqat beshta hadisnigina eshitgan. Shuʼba ularni sanab chiqdi, lekin bu hadis Shuʼba sanaganlar orasida yoʻq edi; goʻyo bu hadisni al-Hakam Miqsamdan eshitmagandek. Ilm ahli juma kuni safarga chiqish haqida ixtilof qilganlar: baʼzilari namoz vaqti kirmagan boʻlsa, juma kuni safarga chiqishda zarar koʻrmaganlar. Baʼzilari esa: «Tong otsa, jumani oʻqimaguncha chiqmasin», deganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абдуллоҳ ибн Равоҳани бир сария (қўшин)да (жўнатиш учун) юбордилар, бу жума кунига тўғри келди. Унинг ҳамроҳлари эрталаб жўнаб кетишди, у эса: «Мен ортда қолиб, Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқийман, сўнг уларга етиб оламан», деди. Набий ﷺ билан намоз ўқигач, у зот уни кўриб: «Ҳамроҳларинг билан эрталаб жўнашингдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Сен билан намоз ўқиб, сўнг уларга етиб олмоқчи бўлдим», деди. У зот: «Агар ер юзидаги ҳамма нарсани сарфлаганингда ҳам, уларнинг эрталаб эрта жўнашлари (савоби)га етолмас эдинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Али ибн ал-Мадиний айтдики, Яҳё ибн Саид айтди, Шуъба айтдики: ал-Ҳакам Миқсамдан фақат бешта ҳадиснигина эшитган. Шуъба уларни санаб чиқди, лекин бу ҳадис Шуъба санаганлар орасида йўқ эди; гўё бу ҳадисни ал-Ҳакам Миқсамдан эшитмагандек. Илм аҳли жума куни сафарга чиқиш ҳақида ихтилоф қилганлар: баъзилари намоз вақти кирмаган бўлса, жума куни сафарга чиқишда зарар кўрмаганлар. Баъзилари эса: «Тонг отса, жумани ўқимагунча чиқмасин», деганлар.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ دِحْيَةَ الْكَلْبِيَّ وَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ فَإِذَا فِيهِ: " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أدْعوكَ بداعيَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجَرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ (يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَن لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا: اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ) مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَ: مِنْ محمَّدٍ رسولِ اللَّهِ " وَقَالَ: «إِثمُ اليريسيِّينَ» وَقَالَ: «بِدِعَايَةِ الْإِسْلَام»
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Qaysarga (xat) yozib, uni Islomga daʼvat qildi va xatini — Allohning Rasuli ﷺ uni Busro hokimiga topshirishni, u esa uni Qaysarga yetkazishini buyurgan — Dihya al-Kalbiy bilan yubordi. Qaysar — Alloh unga forslar (Eron) qoʻshinlari ustidan gʻalaba berganida — Allohga shukrona belgisi sifatida Himsdan Iliyo (yaʼni Quddus)gacha piyoda yurgan edi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ning xati Qaysarga yetganda, u uni oʻqib: «Mening uchun uning qavmidan (Quraysh arablaridan) — agar shu yerda boʻlsa — birortasini topib kelinglar; men undan Allohning Rasuli (haqida) soʻrayman», — dedi. Oʻsha paytda Abu Sufyon ibn Harb — Allohning Rasuli ﷺ bilan Quraysh kofirlari orasida tuzilgan sulh davrida (Shomga) savdogar sifatida kelgan baʼzi qurayshlik kishilar bilan birga — Shomda edi. Abu Sufyon: «Qaysarning elchisi bizni Shomda biror joyda topdi; bas, u meni va sheriklarimni Iliyoga olib bordi va biz Qaysarning saroyiga kiritildik — u oʻzining shohona saroyida, boshida toj bilan, atrofi Vizantiyaning yuqori martabali aʼyonlari bilan oʻralgan holda oʻtirgan edi. U oʻz tarjimoniga: ‹Ulardan qaysi biri — paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishiga eng yaqin qarindosh — (ekanini) soʻra›, — dedi. Men: ‹Men unga eng yaqin qarindoshman›, — dedim. U: ‹Sen u bilan qanday qarindoshlikdasan?› — dedi. Men: ‹U — mening amakivachcham›, — dedim — karvonda Bani Abdumanofdan mendan boshqa hech kim yoʻq edi. Qaysar: ‹Uni yaqinroq keltiringlar›, — dedi. Soʻng u — sheriklarim mening orqamda, yelkam yonida turishini — buyurdi va tarjimoniga: ‹Uning sheriklariga ayt — men bu kishidan paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishi haqida soʻrayman; agar u yolgʻon gapirsa, ular darhol uni inkor qilishsin›, — dedi. Allohga qasamki! Agar sheriklarim meni yolgʻonchi deb (ayblashlari) uyat boʻlmaganida, men undan soʻralganda u (Paygʻambar) haqida rost gapirmas edim. Lekin men sheriklarim tomonidan yolgʻonchi deyilishni uyat deb bildim; shuning uchun rost gapirdim. U tarjimoniga: ‹Undan soʻra — u qanday oiladan?› — dedi. Men: ‹U — bizning oramizda olijanob (sharafli) oiladan›, — dedim. U: ‹Sizlardan birortangiz undan oldin shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmidi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U bu (daʼvo)ni qilishidan oldin uni yolgʻon gapirishda aybladingizmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Uning ota-bobolaridan birortasi podshoh edimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Unga olijanoblar (boylar)mi yoki kambagʻallar ergashadimi?› — dedi. Men: ‹Unga kambagʻallar ergashadi›, — dedim. U: ‹Ular koʻpaymoqdami yoki kamaymoqdami?› — dedi. Men: ‹Ular koʻpaymoqda›, — dedim. U: ‹Uning dinini qabul qilganlardan birortasi norozi boʻlib, soʻng dinidan qaytadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U vaʼdalarini buzadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq; lekin biz hozir u bilan sulhdamiz va u bizga xiyonat qilishidan qoʻrqamiz›, — dedim. Oxirgi jumladan boshqa, men u haqida hech qanday (yomon) narsa ayta olmadim. Qaysar: ‹Sizlar u bilan jang qildingizmi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U: ‹U bilan janglaringizning natijasi nima boʻldi?› — dedi. Men: ‹Natija beqaror edi — goh u gʻolib, goh biz (gʻolib boʻlardik)›, — dedim. U: ‹U sizlarga nima (qilishni) buyuradi?› — dedi. Men: ‹U bizga — yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolarimiz ibodat qilgan barcha (butlar)ni tark etishni (buyuradi). U bizga namoz oʻqishni, sadaqa berishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va bizga ishonib topshirilgan (omonat)ni qaytarishni buyuradi›, — dedim. Men buni aytganimda, Qaysar tarjimoniga: ‹Unga ayt: Men sendan uning nasl-nasabi haqida soʻradim va sen u olijanob oiladan ekanini (aytding). Darhaqiqat, barcha paygʻambarlar oʻz qavmining eng olijanob naslidan kelgan. Soʻng men sizlardan birortangiz shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi — undan oldin aytilgan bir daʼvoga ergashyapti, deb oʻylardim. Men u yolgʻon gapirishda ayblanganmi deb soʻraganimda, javobing «yoʻq» boʻldi; shunda men aniq bildimki, odamlarga (nisbatan) yolgʻon gapirmagan kishi Allohga (nisbatan ham) hech qachon yolgʻon gapirmaydi. Soʻng men uning ota-bobolaridan birortasi podshoh boʻlganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi oʻz ota-bobolarining podsholigini qaytarib olmoqchi, deb oʻylardim. Men unga boylarmi yoki kambagʻallar ergashadi deb soʻraganimda, sen kambagʻallar ergashadi (deding) — darhaqiqat, paygʻambarlarning izdoshlari shunday (boʻladi). Soʻng men uning izdoshlari koʻpaymoqdami yoki kamaymoqda deb soʻradim — sen ular koʻpaymoqda (deding); darhaqiqat, bu — (din) toʻla (mukammal) boʻlgunicha haqiqiy iymonning natijasi(dir). Men uning dinini qabul qilgach norozi boʻlib, dinini tashlab ketgan biror kishi bormi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; darhaqiqat, bu — haqiqiy iymon belgisi(dir), chunki uning nuri (xushnudligi) qalblarga toʻliq kirib aralashganda, hech kim undan norozi boʻlmaydi. Men u hech qachon vaʼdasini buzganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular vaʼdalarini hech qachon buzmaydi. Men sizlar u bilan jang qildingizmi va u sizlar bilan jang qildimi deb soʻraganimda, sen — ha, goh u gʻolib, goh sizlar (gʻolib boʻlardingiz) — deding; darhaqiqat, paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular sinaladi, lekin oxirgi (yakuniy) gʻalaba doimo ularniki(dir). Soʻng men u sizlarga nima buyurishini soʻradim — sen u yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolaring ibodat qilgan (narsa)ni tark etishni, namoz oʻqishni, rost gapirishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va omonatni qaytarishni buyuradi (deding). Bular — haqiqatan ham — men (oldingi Kitoblardan) zohir boʻlishini bilgan paygʻambarning sifatlari(dir); lekin men uning sizlardan (yaʼni arablardan) boʻlishini bilmas edim. Agar sening aytganlaring rost boʻlsa, u tez orada mening oyoqlarim ostidagi (mana bu) yerni (ham) egallaydi; va agar men unga albatta yetib boraman deb bilganimda, men darhol u bilan uchrashishga borardim; va agar men uning yonida boʻlganimda, albatta, uning oyoqlarini yuvgan boʻlardim›, — dedi. Soʻng Qaysar Allohning Rasuli ﷺ ning xatini soʻradi va u oʻqildi. Uning mazmuni shunday edi: ‹Rahmon va Rahim Allohning nomi bilan. (Bu xat) — Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan — Vizantiya hukmdori Hiraqlga. Salom — hidoyatga ergashganlarga boʻlsin. Ammo baʼd (soʻngra): men seni Islomga (yaʼni Allohga taslim boʻlishga) daʼvat qilaman; Islomni qabul qil — omon (najot) topasan; Islomni qabul qil — Alloh senga ikki barobar mukofot beradi. Lekin agar sen bu Islom daʼvatini rad etsang, dehqonlaring (yaʼni xalqing)ni adashtirgan(lik gunohi) uchun sen javobgar boʻlasan. Ey ahli kitob! Sizlar bilan biz orasida (umumiy boʻlgan) bir kalimaga kelinglar: Allohdan boshqasiga ibodat qilmasligimiz, Unga hech narsani sherik qilmasligimiz va bir-birimizni Allohdan oʻzga Robblar qilib olmasligimiz. Agar yuz oʻgirsalar, ayt: Guvoh boʻlinglarki, biz — (Allohga) taslim boʻlganlarmiz› (Oli Imron, 64). Abu Sufyon qoʻshdi: «Hiraql oʻz nutqini tugatganda, uning atrofidagi Vizantiya aʼyonlari (zodagonlari) tomonidan katta shovqin-suron koʻtarildi va shu qadar shovqin boʻldiki, men ular nima deganini tushunmadim. Bas, biz saroydan chiqarib yuborildik. Men sheriklarim bilan tashqariga chiqib, yolgʻiz qolganimizda, ularga: ‹Darhaqiqat, Ibn Abu Kabsha (yaʼni Paygʻambar)ning ishi kuchaydi. Mana, Bani Asfar (Rumliklar) podshohi (ham) undan qoʻrqyapti›, — dedim». Abu Sufyon qoʻshdi: «Allohga qasamki, men — to Alloh meni Islomga (musharraf) qilgunicha — past (xor) boʻlib qoldim va uning dini gʻolib boʻlishiga amin (ishonchim komil) edim — garchi men buni (oʻshanda) yoqtirmasam ham».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Қайсарга (хат) ёзиб, уни Исломга даъват қилди ва хатини — Аллоҳнинг Расули ﷺ уни Бусро ҳокимига топширишни, у эса уни Қайсарга етказишини буюрган — Диҳя ал-Калбий билан юборди. Қайсар — Аллоҳ унга форслар (Эрон) қўшинлари устидан ғалаба берганида — Аллоҳга шукрона белгиси сифатида Ҳимсдан Илиё (яъни Қуддус)гача пиёда юрган эди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хати Қайсарга етганда, у уни ўқиб: «Менинг учун унинг қавмидан (Қурайш арабларидан) — агар шу ерда бўлса — бирортасини топиб келинглар; мен ундан Аллоҳнинг Расули (ҳақида) сўрайман», — деди. Ўша пайтда Абу Суфён ибн Ҳарб — Аллоҳнинг Расули ﷺ билан Қурайш кофирлари орасида тузилган сулҳ даврида (Шомга) савдогар сифатида келган баъзи қурайшлик кишилар билан бирга — Шомда эди. Абу Суфён: «Қайсарнинг элчиси бизни Шомда бирор жойда топди; бас, у мени ва шерикларимни Илиёга олиб борди ва биз Қайсарнинг саройига киритилдик — у ўзининг шоҳона саройида, бошида тож билан, атрофи Византиянинг юқори мартабали аъёнлари билан ўралган ҳолда ўтирган эди. У ўз таржимонига: ‹Улардан қайси бири — пайғамбар деб (даъво қилган) кишига энг яқин қариндош — (эканини) сўра›, — деди. Мен: ‹Мен унга энг яқин қариндошман›, — дедим. У: ‹Сен у билан қандай қариндошликдасан?› — деди. Мен: ‹У — менинг амакиваччам›, — дедим — карвонда Бани Абдуманофдан мендан бошқа ҳеч ким йўқ эди. Қайсар: ‹Уни яқинроқ келтиринглар›, — деди. Сўнг у — шерикларим менинг орқамда, елкам ёнида туришини — буюрди ва таржимонига: ‹Унинг шерикларига айт — мен бу кишидан пайғамбар деб (даъво қилган) киши ҳақида сўрайман; агар у ёлғон гапирса, улар дарҳол уни инкор қилишсин›, — деди. Аллоҳга қасамки! Агар шерикларим мени ёлғончи деб (айблашлари) уят бўлмаганида, мен ундан сўралганда у (Пайғамбар) ҳақида рост гапирмас эдим. Лекин мен шерикларим томонидан ёлғончи дейилишни уят деб билдим; шунинг учун рост гапирдим. У таржимонига: ‹Ундан сўра — у қандай оиладан?› — деди. Мен: ‹У — бизнинг орамизда олижаноб (шарафли) оиладан›, — дедим. У: ‹Сизлардан бирортангиз ундан олдин шунга ўхшаш (даъво) қилганмиди?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У бу (даъво)ни қилишидан олдин уни ёлғон гапиришда айбладингизми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Унинг ота-боболаридан бирортаси подшоҳ эдими?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Унга олижаноблар (бойлар)ми ёки камбағаллар эргашадими?› — деди. Мен: ‹Унга камбағаллар эргашади›, — дедим. У: ‹Улар кўпаймоқдами ёки камаймоқдами?› — деди. Мен: ‹Улар кўпаймоқда›, — дедим. У: ‹Унинг динини қабул қилганлардан бирортаси норози бўлиб, сўнг динидан қайтадими?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У ваъдаларини бузадими?› — деди. Мен: ‹Йўқ; лекин биз ҳозир у билан сулҳдамиз ва у бизга хиёнат қилишидан қўрқамиз›, — дедим. Охирги жумладан бошқа, мен у ҳақида ҳеч қандай (ёмон) нарса айта олмадим. Қайсар: ‹Сизлар у билан жанг қилдингизми?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. У: ‹У билан жангларингизнинг натижаси нима бўлди?› — деди. Мен: ‹Натижа беқарор эди — гоҳ у ғолиб, гоҳ биз (ғолиб бўлардик)›, — дедим. У: ‹У сизларга нима (қилишни) буюради?› — деди. Мен: ‹У бизга — ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликни, ота-боболаримиз ибодат қилган барча (бутлар)ни тарк этишни (буюради). У бизга намоз ўқишни, садақа беришни, иффатли бўлишни, ваъдаларга вафо қилишни ва бизга ишониб топширилган (омонат)ни қайтаришни буюради›, — дедим. Мен буни айтганимда, Қайсар таржимонига: ‹Унга айт: Мен сендан унинг насл-насаби ҳақида сўрадим ва сен у олижаноб оиладан эканини (айтдинг). Дарҳақиқат, барча пайғамбарлар ўз қавмининг энг олижаноб наслидан келган. Сўнг мен сизлардан бирортангиз шунга ўхшаш (даъво) қилганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; агар «ҳа» бўлганида, мен бу киши — ундан олдин айтилган бир даъвога эргашяпти, деб ўйлардим. Мен у ёлғон гапиришда айбланганми деб сўраганимда, жавобинг «йўқ» бўлди; шунда мен аниқ билдимки, одамларга (нисбатан) ёлғон гапирмаган киши Аллоҳга (нисбатан ҳам) ҳеч қачон ёлғон гапирмайди. Сўнг мен унинг ота-боболаридан бирортаси подшоҳ бўлганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; агар «ҳа» бўлганида, мен бу киши ўз ота-боболарининг подшолигини қайтариб олмоқчи, деб ўйлардим. Мен унга бойларми ёки камбағаллар эргашади деб сўраганимда, сен камбағаллар эргашади (дединг) — дарҳақиқат, пайғамбарларнинг издошлари шундай (бўлади). Сўнг мен унинг издошлари кўпаймоқдами ёки камаймоқда деб сўрадим — сен улар кўпаймоқда (дединг); дарҳақиқат, бу — (дин) тўла (мукаммал) бўлгунича ҳақиқий иймоннинг натижаси(дир). Мен унинг динини қабул қилгач норози бўлиб, динини ташлаб кетган бирор киши борми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; дарҳақиқат, бу — ҳақиқий иймон белгиси(дир), чунки унинг нури (хушнудлиги) қалбларга тўлиқ кириб аралашганда, ҳеч ким ундан норози бўлмайди. Мен у ҳеч қачон ваъдасини бузганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; пайғамбарлар шундай (бўлади) — улар ваъдаларини ҳеч қачон бузмайди. Мен сизлар у билан жанг қилдингизми ва у сизлар билан жанг қилдими деб сўраганимда, сен — ҳа, гоҳ у ғолиб, гоҳ сизлар (ғолиб бўлардингиз) — дединг; дарҳақиқат, пайғамбарлар шундай (бўлади) — улар синалади, лекин охирги (якуний) ғалаба доимо уларники(дир). Сўнг мен у сизларга нима буюришини сўрадим — сен у ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликни, ота-боболаринг ибодат қилган (нарса)ни тарк этишни, намоз ўқишни, рост гапиришни, иффатли бўлишни, ваъдаларга вафо қилишни ва омонатни қайтаришни буюради (дединг). Булар — ҳақиқатан ҳам — мен (олдинги Китоблардан) зоҳир бўлишини билган пайғамбарнинг сифатлари(дир); лекин мен унинг сизлардан (яъни араблардан) бўлишини билмас эдим. Агар сенинг айтганларинг рост бўлса, у тез орада менинг оёқларим остидаги (мана бу) ерни (ҳам) эгаллайди; ва агар мен унга албатта етиб бораман деб билганимда, мен дарҳол у билан учрашишга борардим; ва агар мен унинг ёнида бўлганимда, албатта, унинг оёқларини ювган бўлардим›, — деди. Сўнг Қайсар Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хатини сўради ва у ўқилди. Унинг мазмуни шундай эди: ‹Раҳмон ва Раҳим Аллоҳнинг номи билан. (Бу хат) — Аллоҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан — Византия ҳукмдори Ҳирақлга. Салом — ҳидоятга эргашганларга бўлсин. Аммо баъд (сўнгра): мен сени Исломга (яъни Аллоҳга таслим бўлишга) даъват қиламан; Исломни қабул қил — омон (нажот) топасан; Исломни қабул қил — Аллоҳ сенга икки баробар мукофот беради. Лекин агар сен бу Ислом даъватини рад эцанг, деҳқонларинг (яъни халқинг)ни адаштирган(лик гуноҳи) учун сен жавобгар бўласан. Эй аҳли китоб! Сизлар билан биз орасида (умумий бўлган) бир калимага келинглар: Аллоҳдан бошқасига ибодат қилмаслигимиз, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигимиз ва бир-биримизни Аллоҳдан ўзга Робблар қилиб олмаслигимиз. Агар юз ўгирсалар, айт: Гувоҳ бўлингларки, биз — (Аллоҳга) таслим бўлганлармиз› (Оли Имрон, 64). Абу Суфён қўшди: «Ҳирақл ўз нутқини тугатганда, унинг атрофидаги Византия аъёнлари (зодагонлари) томонидан катта шовқин-сурон кўтарилди ва шу қадар шовқин бўлдики, мен улар нима деганини тушунмадим. Бас, биз саройдан чиқариб юборилдик. Мен шерикларим билан ташқарига чиқиб, ёлғиз қолганимизда, уларга: ‹Дарҳақиқат, Ибн Абу Кабша (яъни Пайғамбар)нинг иши кучайди. Мана, Бани Асфар (Румликлар) подшоҳи (ҳам) ундан қўрқяпти›, — дедим». Абу Суфён қўшди: «Аллоҳга қасамки, мен — то Аллоҳ мени Исломга (мушарраф) қилгунича — паст (хор) бўлиб қолдим ва унинг дини ғолиб бўлишига амин (ишончим комил) эдим — гарчи мен буни (ўшанда) ёқтирмасам ҳам».
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَنَفَّلَ سيفَه ذَا الفَقارِ يومَ بدْرٍ رَوَاهُ أَحْمد وَابْن مَاجَهْ وَزَادَ التِّرْمِذِيُّ وَهُوَ الَّذِي رَأَى فِيهِ الرُّؤْيَا يَوْم أحد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Badr kunida oʻzlarining Zulfaqor qilichlarini nafl (qoʻshimcha ulush) qilib oldilar. Bu (qilich) Uhud kunida tushlarida koʻrgan qilich edi. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Ibn Abu Zinodning hadisidan bilamiz. Ilm ahli xumsdan nafl berish haqida ixtilof qilganlar. Molik ibn Anas aytdi: Rasululloh ﷺ barcha gʻazotlarida nafl berganlari menga yetmagan, lekin baʼzilarida nafl berganlari menga yetdi. Bu esa oʻljaning avvali va oxirida imomning ijtihodiga koʻra (boʻladi). Ibn Mansur aytdi: Men Ahmadga: Nabiy ﷺ (qoʻshindan) ajralib yurganda xumsdan keyin chorak (ulush), qaytganda xumsdan keyin uchdan bir (ulush) nafl berar edilar, dedim. U: Xumsni ajratib chiqaradi, soʻng qolganidan nafl beradi va bundan oshirmaydi, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Musayyab aytganidek: nafl xumsdan (beriladi). Ishoq ham (Ibn Musayyab) aytgandek aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бадр кунида ўзларининг Зулфақор қиличларини нафл (қўшимча улуш) қилиб олдилар. Бу (қилич) Уҳуд кунида тушларида кўрган қилич эди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Ибн Абу Зиноднинг ҳадисидан биламиз. Илм аҳли хумсдан нафл бериш ҳақида ихтилоф қилганлар. Молик ибн Анас айтди: Расулуллоҳ ﷺ барча ғазотларида нафл берганлари менга етмаган, лекин баъзиларида нафл берганлари менга етди. Бу эса ўлжанинг аввали ва охирида имомнинг ижтиҳодига кўра (бўлади). Ибн Мансур айтди: Мен Аҳмадга: Набий ﷺ (қўшиндан) ажралиб юрганда хумсдан кейин чорак (улуш), қайтганда хумсдан кейин учдан бир (улуш) нафл берар эдилар, дедим. У: Хумсни ажратиб чиқаради, сўнг қолганидан нафл беради ва бундан оширмайди, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Мусайяб айтганидек: нафл хумсдан (берилади). Ишоқ ҳам (Ибн Мусайяб) айтгандек айтди.
وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: حَدثنِي عمر قَالَ: لَمَّا كَانَ يَوْمَ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا: فُلَانٌ شَهِيدٌ وَفُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا: فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ» ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ: أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ ثَلَاثًا " قَالَ: فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ: أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ ثَلَاثًا. رَوَاهُ مُسلم
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Xaybar kuni boʻlganda, Paygʻambar ﷺ ning ashoblaridan bir necha (kishi) kelib: «Falon shahid, falon shahid», dedilar — toki bir kishining (jasadi) yonidan oʻtib: «Falon shahid», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, aslo! Men uni — oʻgʻirlab olgan bir burd (chopon) — yoki abo (yopinchiq) — sababli doʻzaxda koʻrdim», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Ibn al-Xattob, bor-da, odamlar ichida: ‹Jannatga faqat moʻminlargina kiradi› deb nido qil», dedilar. (Umar) dedi: Shunda men chiqib: «Ogohki, jannatga faqat moʻminlargina kiradi», deb nido qildim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: Хайбар куни бўлганда, Пайғамбар ﷺ нинг ашобларидан бир неча (киши) келиб: «Фалон шаҳид, фалон шаҳид», дедилар — токи бир кишининг (жасади) ёнидан ўтиб: «Фалон шаҳид», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, асло! Мен уни — ўғирлаб олган бир бурд (чопон) — ёки або (ёпинчиқ) — сабабли дўзахда кўрдим», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Ибн ал-Хаттоб, бор-да, одамлар ичида: ‹Жаннатга фақат мўминларгина киради› деб нидо қил», дедилар. (Умар) деди: Шунда мен чиқиб: «Огоҳки, жаннатга фақат мўминларгина киради», деб нидо қилдим.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَصْلُحُ قِبْلَتَانِ فِي أَرْضٍ وَاحِدَةٍ وَلَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِ جِزْيَةٌ» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir yerda ikkita qibla durust boʻlmaydi va musulmonlar ustiga jizya yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир ерда иккита қибла дуруст бўлмайди ва мусулмонлар устига жизя йўқ», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم أَوْصَى بِثَلَاثَةٍ: قَالَ: «أَخْرِجُوا الْمُشْرِكِينَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَأَجِيزُوا الْوَفْدَ بِنَحْوِ مَا كُنْتُ أُجِيزُهُمْ» . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: وَسَكَتَ عَن الثَّالِثَة أَو قَالَ: فأنسيتها
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uch narsani vasiyat qildilar va: «Mushriklarni Arab yarimorolidan chiqarib yuboringlar va elchilarni men sovgʻalab turganimga oʻxshash (sovgʻalar bilan) siylanglar», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Uchinchisi haqida sukut qildilar», dedi, yoki: «Men uni unutdim», dedi. Humaydiy Sufyondan (rivoyat qilib) aytdi: Sulaymon: «Said uchinchisini zikr qildi-yu, men uni unutdimmi yoki u haqida sukut qildimi, bilmayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уч нарсани васият қилдилар ва: «Мушрикларни Араб яриморолидан чиқариб юборинглар ва элчиларни мен совғалаб турганимга ўхшаш (совғалар билан) сийланглар», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Учинчиси ҳақида сукут қилдилар», деди, ёки: «Мен уни унутдим», деди. Ҳумайдий Суфёндан (ривоят қилиб) айтди: Сулаймон: «Саид учинчисини зикр қилди-ю, мен уни унутдимми ёки у ҳақида сукут қилдими, билмайман», деди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَقِيهٌ وَاحِدٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْن مَاجَه)
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bitta faqih shayton uchun ming obiddan koʻra ogʻirroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Битта фақиҳ шайтон учун минг обиддан кўра оғирроқдир», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اتَّقُوا الْحَدِيثَ عَنِّي إِلَّا مَا عَلِمْتُمْ فَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَلَمْ يَذْكُرِ: «اتَّقُوا الْحَدِيثَ عَنِّي إِلَّا مَا علمْتُم»
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bilganlaringizdan boshqa narsani mendan rivoyat qilishdan saqlaning. Kim atayin menga nisbatan yolgʻon gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin. Kim Qurʼon haqida oʻz raʼyi bilan gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Билганларингиздан бошқа нарсани мендан ривоят қилишдан сақланинг. Ким атайин менга нисбатан ёлғон гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин. Ким Қуръон ҳақида ўз раъйи билан гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِرَأْيِهِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَليَتَبَوَّأ مَقْعَده من النَّار» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼon haqida ilmsiz (oʻzicha) gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръон ҳақида илмсиз (ўзича) гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ: تَدَارُسُ الْعِلْمِ سَاعَةً مِنَ اللَّيْلِ خَيْرٌ من إحيائها. رَوَاهُ الدَّارمِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kechaning bir soatini ilmni oʻzaro mudorasa qilib (oʻrganib) oʻtkazish, uni (butun kechani) ibodat bilan tiriltirishdan yaxshiroqdir». Doramiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Кечанинг бир соатини илмни ўзаро мудораса қилиб (ўрганиб) ўтказиш, уни (бутун кечани) ибодат билан тирилтиришдан яхшироқдир». Дорамий ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: " إِنَّ أُنَاسًا مِنْ أُمَّتِي سَيَتَفَقَّهُونَ فِي الدِّينِ ويقرءون الْقُرْآن يَقُولُونَ نَأْتِي الْأُمَرَاءَ فَنُصِيبُ مِنْ دُنْيَاهُمْ وَنَعْتَزِلُهُمْ بِدِينِنَا وَلَا يَكُونُ ذَلِكَ كَمَا لَا يُجْتَنَى مِنَ الْقَتَادِ إِلَّا الشَّوْكُ كَذَلِكَ لَا يُجْتَنَى مِنْ قُرْبِهِمْ إِلَّا - قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ: كَأَنَّهُ يَعْنِي - الْخَطَايَا ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ummatimdan baʼzi kishilar dinni chuqur oʻrganadilar va Qurʼonni oʻqiydilar, keyin: ‹Amirlarning oldiga boramiz, dunyolaridan bahra olamiz, dinimiz bilan esa ulardan chetda boʻlamiz›, deydilar. Vaholanki, bu shunday boʻlmaydi. Qatad daraxtidan tikondan boshqa narsa terib olinmaganidek, ularga yaqinlashishdan ham [xatolardan] boshqa narsa hosil qilinmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Умматимдан баъзи кишилар динни чуқур ўрганадилар ва Қуръонни ўқийдилар, кейин: ‹Амирларнинг олдига борамиз, дунёларидан баҳра оламиз, динимиз билан эса улардан четда бўламиз›, дейдилар. Ваҳоланки, бу шундай бўлмайди. Қатад дарахтидан тикондан бошқа нарса териб олинмаганидек, уларга яқинлашишдан ҳам [хатолардан] бошқа нарса ҳосил қилинмайди», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تَتَّخِذُوا شَيْئًا فِيهِ الرُّوحُ غَرَضًا» . رَوَاهُ مُسلم
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Joni bor biror narsani nishon qilib olmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жони бор бирор нарсани нишон қилиб олманглар», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ التَّحْرِيشِ بَيْنَ الْبَهَائِمِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayvonlarni bir-biriga gij-gijlab uriishtirishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонларни бир-бирига гиж-гижлаб урииштиришдан қайтардилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَكُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yirtqichlardan boʻlgan har bir oziq tishli (hayvon)ni va parrandalardan changalli har birini (yeyishni) man qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ йиртқичлардан бўлган ҳар бир озиқ тишли (ҳайвон)ни ва паррандалардан чангалли ҳар бирини (ейишни) ман қилдилар.
وَعَن ابنِ عبَّاسٍ: أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَيْمُونَةَ وَهِيَ خَالَتُهُ وَخَالَةُ ابْنِ عَبَّاسٍ فَوَجَدَ عِنْدَهَا ضَبًّا مَحْنُوذًا فَقَدَّمَتِ الضَّبَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَهُ عَنِ الضَّبِّ فَقَالَ خَالِدٌ: أَحْرَامٌ الضَّبُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «لَا وَلَكِنْ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ» قَالَ خَالِدٌ: فَاجْتَرَرْتُهُ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْظُرُ إِلَيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xolid ibn Valid unga xabar berishicha, u Rasululloh ﷺ bilan birga Maymuna huzuriga kirdi. U Xolidning ham, Ibn Abbosning ham xolasi edi. U zot uning oldida qovurilgan zabbni topdi. Maymuna zabbni Rasululloh ﷺga taqdim qildi. Rasululloh ﷺ qoʻllarini zabbdan tortdilar. Shunda Xolid: «Yo Rasululloh, zabb haialmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin u mening qavmimning yerida boʻlmagani uchun undan koʻnglim tortmaydi», dedilar. Xolid: «Shunda men uni oldimga tortib yedim, Rasululloh ﷺ esa menga qarab turardilar», dedi. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Холид ибн Валид унга хабар беришича, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Маймуна ҳузурига кирди. У Холиднинг ҳам, Ибн Аббоснинг ҳам холаси эди. У зот унинг олдида қовурилган заббни топди. Маймуна заббни Расулуллоҳ ﷺга тақдим қилди. Расулуллоҳ ﷺ қўлларини заббдан тортдилар. Шунда Холид: «Ё Расулуллоҳ, забб ҳаиалми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин у менинг қавмимнинг ерида бўлмагани учун ундан кўнглим тортмайди», дедилар. Холид: «Шунда мен уни олдимга тортиб едим, Расулуллоҳ ﷺ эса менга қараб турардилар», деди. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ أَرْبَعٍ مِنَ الدَّوَابِّ: النَّمْلَةِ وَالنَّحْلَةِ وَالْهُدْهُدُ وَالصُّرَدُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ jonzotlardan toʻrttasini — chumoli, asalari, sassiqpopushak va surad qushini oʻldirishdan qaytardilar.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жонзотлардан тўрттасини — чумоли, асалари, сассиқпопушак ва сурад қушини ўлдиришдан қайтардилар.»
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَأْكُلُونَ أَشْيَاءَ وَيَتْرُكُونَ أَشْيَاءَ تَقَذُّرًا فَبَعَثَ اللَّهُ نَبِيَّهُ وَأَنْزَلَ كِتَابَهُ وَأَحَلَّ حَلَالَهُ وَحَرَّمَ حَرَامَهُ فَمَا أَحَلَّ فَهُوَ حَلَالٌ وَمَا حَرَّمَ فَهُوَ حَرَامٌ وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فهوَ عفْوٌ وتَلا (قُلْ لَا أَجِدُ فِيمَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَو دَمًا) رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Johiliyat ahli baʼzi narsalarni yer, baʼzi narsalarni esa jirkanib tark qilar edi. Soʻng Alloh taolo Oʻz Nabiysini ﷺ yubordi va Oʻz Kitobini nozil qildi, halolini halol, haromini harom qildi. Bas, U halol qilgan narsa haloldir, U harom qilgan narsa haromdir, U haqida sukut qilgan (jim turgan) narsa esa avf (kechirilgan)dir». Va u: {Ayt: ‹Menga vahy qilingan narsada harom qilingan narsani topmadim›} ojatini oxirigacha tilovat qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Жоҳилият аҳли баъзи нарсаларни ер, баъзи нарсаларни эса жирканиб тарк қилар эди. Сўнг Аллоҳ таоло Ўз Набийсини ﷺ юборди ва Ўз Китобини нозил қилди, ҳалолини ҳалол, ҳаромини ҳаром қилди. Бас, У ҳалол қилган нарса ҳалолдир, У ҳаром қилган нарса ҳаромдир, У ҳақида сукут қилган (жим турган) нарса эса авф (кечирилган)дир». Ва у: {Айт: ‹Менга ваҳй қилинган нарсада ҳаром қилинган нарсани топмадим›} ожатини охиригача тиловат қилди.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَقَّ عَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ كَبْشًا كَبْشًا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَعِنْدَ النَّسَائِيِّ: كبشين كبشين
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) uchun bittadan qoʻchqor aqiqa qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) учун биттадан қўчқор ақиқа қилдилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلَا يمسحْ يدَه حَتَّى يلعقها أَو يلعقها»
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Birortangiz (taom) yesa, qoʻ lini — to uni yalamaguncha yoki (boshqaga) yalatmaguncha — artmasin» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Бирортангиз (таом) еса, қў лини — то уни яламагунча ёки (бошқага) ялатмагунча — артмасин» дедилар.