حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ وَقَدْ حَالَتْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ فَلاَ نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي شَهْرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَعْمَلُ بِهِ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا . قَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ الإِيمَانِ بِاللَّهِ - ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ فَقَالَ - شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُقَيَّرِ " . زَادَ خَلَفٌ فِي رِوَايَتِهِ " شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . وَعَقَدَ وَاحِدَةً .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulqays elchilari (vakillari) Rasululloh ﷺ ning huzuriga keldilar-da: «Ey Allohning Rasuli, biz — mana shu qabila — Rabia(dan)miz va biz bilan Sizning orangizda Muzar kofirlari (yashaydi); shu sababli, biz Sizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda yetib kela olamiz. Bas, bizga oʻzimiz amal qiladigan va ortimizdagi (qarindoshlarimiz)ni daʼvat qiladigan biror ishni buyuring», dedilar. (Rasululloh): «Sizlarni toʻrt narsaga buyuraman va toʻrt narsadan qaytaraman: Allohga iymon keltirishga» — soʻng buni ularga sharhlab, dedilar — «Allohdan boʻlak iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish va oʻlja (gʻanimat)dan beshdan birini (xums) berishingizga; va sizlarni dabbo (qovoq idish), hantam (sopol idish), naqir (oʻyilgan yogʻoch) va muqayyar (smola surilgan idish)dan — ularda nabiz tayyorlashdan — qaytaraman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдулқайс элчилари (вакиллари) Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келдилар-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз — мана шу қабила — Рабиа(дан)миз ва биз билан Сизнинг орангизда Музар кофирлари (яшайди); шу сабабли, биз Сизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда етиб кела оламиз. Бас, бизга ўзимиз амал қиладиган ва ортимиздаги (қариндошларимиз)ни даъват қиладиган бирор ишни буюринг», дедилар. (Расулуллоҳ): «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллоҳга иймон келтиришга» — сўнг буни уларга шарҳлаб, дедилар — «Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш ва ўлжа (ғанимат)дан бешдан бирини (хумс) беришингизга; ва сизларни даббо (қовоқ идиш), ҳантам (сопол идиш), нақир (ўйилган ёғоч) ва муқайяр (смола сурилган идиш)дан — уларда набиз тайёрлашдан — қайтараман», дедилар.
حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ - عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ قَالَ " إِنَّكَ تَقْدَمُ عَلَى قَوْمٍ أَهْلِ كِتَابٍ فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ عِبَادَةُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِذَا عَرَفُوا اللَّهَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِهِمْ وَلَيْلَتِهِمْ فَإِذَا فَعَلُوا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَيْهِمْ زَكَاةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ فَإِذَا أَطَاعُوا بِهَا فَخُذْ مِنْهُمْ وَتَوَقَّ كَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida: «Albatta sen Ahli kitob boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Bas, ularni daʼvat qiladigan eng birinchi narsa Alloh azza va jallaga ibodat qilish boʻlsin. Ular Allohni tanigach, ularga xabar berki, Alloh ularga kunu tunlarida besh (vaqt) namozni farz qildi. Ular (buni) qilsalar, ularga xabar berki, Alloh ularga boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan zakotni farz qildi. Ular bunga itoat qilsalar, ulardan (uni) ol va ularning mollarining sarasidan saqlan (eng yaxshisini olma)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юборганларида: «Албатта сен Аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Бас, уларни даъват қиладиган энг биринчи нарса Аллоҳ азза ва жаллага ибодат қилиш бўлсин. Улар Аллоҳни танигач, уларга хабар берки, Аллоҳ уларга куну тунларида беш (вақт) намозни фарз қилди. Улар (буни) қилсалар, уларга хабар берки, Аллоҳ уларга бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган закотни фарз қилди. Улар бунга итоат қилсалар, улардан (уни) ол ва уларнинг молларининг сарасидан сақлан (энг яхшисини олма)», дедилар.
وَحَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَمَّارٍ - حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ مُطِرَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَصْبَحَ مِنَ النَّاسِ شَاكِرٌ وَمِنْهُمْ كَافِرٌ قَالُوا هَذِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَقَدْ صَدَقَ نَوْءُ كَذَا وَكَذَا " . قَالَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَلاَ أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ} حَتَّى بَلَغَ { وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ{
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ zamonida odamlarga yomgʻir yogʻdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Odamlardan (baʼzisi) shukr qiluvchi, (baʼzisi) kofir holda tongni qarshiladi: ‹Bu Allohning rahmati› dedilar; baʼzilari esa: ‹Falon-falon yulduz rost (oʻz hukmida sodiq) boʻldi› dedilar», dedilar. (Ibn Abbos) dedi: Shunda mana bu oyat nozil boʻldi: {Bas, Men yulduzlarning joylariga (botar joylariga) qasam ichaman} — toki: {va sizlar rizqingizni (neʼmatga shukr oʻrniga, uni) yolgʻonga chiqarish (deb) qilasizlarmi?!} (oyatigacha).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ замонида одамларга ёмғир ёғди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Одамлардан (баъзиси) шукр қилувчи, (баъзиси) кофир ҳолда тонгни қаршилади: ‹Бу Аллоҳнинг раҳмати› дедилар; баъзилари эса: ‹Фалон-фалон юлдуз рост (ўз ҳукмида содиқ) бўлди› дедилар», дедилар. (Ибн Аббос) деди: Шунда мана бу оят нозил бўлди: {Бас, Мен юлдузларнинг жойларига (ботар жойларига) қасам ичаман} — токи: {ва сизлар ризқингизни (неъматга шукр ўрнига, уни) ёлғонга чиқариш (деб) қиласизларми?!} (оятигача).
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ، - وَاللَّفْظُ لإِبْرَاهِيمَ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا} وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ{ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mushrik ahlidan baʼzi kishilar (koʻp) odam oʻldirib, (qotillikni) koʻpaytirgan va zino qilib, (zinoni) koʻpaytirgan edilar. Soʻng ular Muhammad ﷺ ning oldilariga kelib: «Sen aytayotgan va daʼvat qilayotgan (din) albatta yaxshi; agar bizga qilgan (gunoh)larimizga kafforat (yoʻli) borligini xabar bersang (edi)», dedilar. Shunda: {Va ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar; Alloh (oʻldirishni) harom qilgan jonni — haq (asos) bilan boʻlmasa — oʻldirmaydilar va zino qilmaydilar; kim shularni qilsa, jazoga yoʻliqadi} (oyati) hamda {(Ey Muhammad, ayt:) Ey oʻz jonlariga (gunoh qilib) isrof qilgan bandalarim, Allohning rahmatidan noumid boʻlmanglar} (oyati) nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мушрик аҳлидан баъзи кишилар (кўп) одам ўлдириб, (қотилликни) кўпайтирган ва зино қилиб, (зинони) кўпайтирган эдилар. Сўнг улар Муҳаммад ﷺ нинг олдиларига келиб: «Сен айтаётган ва даъват қилаётган (дин) албатта яхши; агар бизга қилган (гуноҳ)ларимизга каффорат (йўли) борлигини хабар берсанг (эди)», дедилар. Шунда: {Ва улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар; Аллоҳ (ўлдиришни) ҳаром қилган жонни — ҳақ (асос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар ва зино қилмайдилар; ким шуларни қилса, жазога йўлиқади} (ояти) ҳамда {(Эй Муҳаммад, айт:) Эй ўз жонларига (гуноҳ қилиб) исроф қилган бандаларим, Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлманглар} (ояти) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيُّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً وَإِنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عِنْدَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إِلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ وَإِنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً وَإِنْ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللَّهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ dan, U Zot Rabbi tabaroka va taolodan rivoyat qilgan (narsa) haqida (rivoyat qiladi). (Paygʻambar): «Albatta Alloh yaxshiliklar va yomonliklarni yozdi, soʻng buni bayon qildi: kim bir yaxshilikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida bitta toʻliq yaxshilik (deb) yozadi; agar uni niyat qilib, uni qilsa, Alloh azza va jalla uni Oʻz huzurida oʻn yaxshilikdan yetti yuz barobargacha, (hatto) koʻp barobarlargacha (deb) yozadi. Kim bir yomonlikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida bitta toʻliq yaxshilik (deb) yozadi; agar uni niyat qilib, uni qilsa, Alloh uni bitta yomonlik (deb) yozadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ дан, У Зот Рабби табарока ва таолодан ривоят қилган (нарса) ҳақида (ривоят қилади). (Пайғамбар): «Албатта Аллоҳ яхшиликлар ва ёмонликларни ёзди, сўнг буни баён қилди: ким бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида битта тўлиқ яхшилик (деб) ёзади; агар уни ният қилиб, уни қилса, Аллоҳ азза ва жалла уни Ўз ҳузурида ўн яхшиликдан етти юз баробаргача, (ҳатто) кўп баробарларгача (деб) ёзади. Ким бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида битта тўлиқ яхшилик (деб) ёзади; агар уни ният қилиб, уни қилса, Аллоҳ уни битта ёмонлик (деб) ёзади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَآهُ بِقَلْبِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(U Zot) Uni (Allohni) qalbi bilan koʻrdi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(У Зот) Уни (Аллоҳни) қалби билан кўрди».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ جَمِيعًا عَنْ وَكِيعٍ، - قَالَ الأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحُصَيْنِ أَبِي جَهْمَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى} { وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى} قَالَ رَآهُ بِفُؤَادِهِ مَرَّتَيْنِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U {Koʻngil koʻrgan narsasini yolgʻonga chiqarmadi}, {Va batahqiq, u uni boshqa bir tushishda koʻrdi} (oyatlari haqida): «(U Zot) Uni qalbi bilan ikki marta koʻrdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У {Кўнгил кўрган нарсасини ёлғонга чиқармади}, {Ва батаҳқиқ, у уни бошқа бир тушишда кўрди} (оятлари ҳақида): «(У Зот) Уни қалби билан икки марта кўрди», деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ} وَرَهْطَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ . خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى صَعِدَ الصَّفَا فَهَتَفَ " يَا صَبَاحَاهْ " . فَقَالُوا مَنْ هَذَا الَّذِي يَهْتِفُ قَالُوا مُحَمَّدٌ . فَاجْتَمَعُوا إِلَيْهِ فَقَالَ " يَا بَنِي فُلاَنٍ يَا بَنِي فُلاَنٍ يَا بَنِي فُلاَنٍ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ " فَاجْتَمَعُوا إِلَيْهِ فَقَالَ " أَرَأَيْتَكُمْ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ خَيْلاً تَخْرُجُ بِسَفْحِ هَذَا الْجَبَلِ أَكُنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ " . قَالُوا مَا جَرَّبْنَا عَلَيْكَ كَذِبًا . قَالَ " فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَىْ عَذَابٍ شَدِيدٍ " . قَالَ فَقَالَ أَبُو لَهَبٍ تَبًّا لَكَ أَمَا جَمَعْتَنَا إِلاَّ لِهَذَا ثُمَّ قَامَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَقَدْ تَبَّ . كَذَا قَرَأَ الأَعْمَشُ إِلَى آخِرِ السُّورَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat: {Va eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir — ulardan ixlosli (sara) jamoangni (ham)} nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ chiqdilar — toki Safoga koʻtarildilar-da: «Yo sabohoh!» deb nido qildilar. Shunda (odamlar): «Bu nido qilayotgan kim?» dedilar. (Baʼzilar): «Muhammad» dedilar. Bas, ular uning atrofiga toʻplandilar. (Paygʻambar): «Ey falon oʻgʻillari, ey falon oʻgʻillari, ey falon oʻgʻillari, ey Abdu Manof oʻgʻillari, ey Abdulmuttalib oʻgʻillari!» dedilar. Bas, ular uning atrofiga toʻplandilar. (Paygʻambar): «Sizga qanday deb oʻylaysizlar — agar men sizlarga mana shu togʻ etagidan (dushman) otliqlari chiqyapti deb xabar bersam, meni tasdiqlovchi boʻlarmidingiz?» dedilar. Ular: «Biz sendan yolgʻon (gap) sinab koʻrmadik» dedilar. (Paygʻambar): «Bas, albatta men sizlarga qattiq azob oldida (keladigan) bir ogohlantiruvchiman» dedilar. (Roviy) dedi: Shunda Abu Lahab: «Halok boʻl! Bizni faqat shu uchun toʻpladingmi?» dedi-da, soʻng turib (ketdi). Shunda mana bu sura nozil boʻldi: {Abu Lahabning ikki qoʻli halok boʻldi va u (oʻzi ham) halok boʻldi}.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мана бу оят: {Ва энг яқин қариндошларингни огоҳлантир — улардан ихлосли (сара) жамоангни (ҳам)} нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ чиқдилар — токи Сафога кўтарилдилар-да: «Ё сабоҳоҳ!» деб нидо қилдилар. Шунда (одамлар): «Бу нидо қилаётган ким?» дедилар. (Баъзилар): «Муҳаммад» дедилар. Бас, улар унинг атрофига тўпландилар. (Пайғамбар): «Эй фалон ўғиллари, эй фалон ўғиллари, эй фалон ўғиллари, эй Абду Маноф ўғиллари, эй Абдулмутталиб ўғиллари!» дедилар. Бас, улар унинг атрофига тўпландилар. (Пайғамбар): «Сизга қандай деб ўйлайсизлар — агар мен сизларга мана шу тоғ этагидан (душман) отлиқлари чиқяпти деб хабар берсам, мени тасдиқловчи бўлармидингиз?» дедилар. Улар: «Биз сендан ёлғон (гап) синаб кўрмадик» дедилар. (Пайғамбар): «Бас, албатта мен сизларга қаттиқ азоб олдида (келадиган) бир огоҳлантирувчиман» дедилар. (Ровий) деди: Шунда Абу Лаҳаб: «Ҳалок бўл! Бизни фақат шу учун тўпладингми?» деди-да, сўнг туриб (кетди). Шунда мана бу сура нозил бўлди: {Абу Лаҳабнинг икки қўли ҳалок бўлди ва у (ўзи ҳам) ҳалок бўлди}.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَهْوَنُ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا أَبُو طَالِبٍ وَهُوَ مُنْتَعِلٌ بِنَعْلَيْنِ يَغْلِي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahlidan azobi eng yengili — Abu Tolibdir; u ikkita kavush kiygan (boʻlib), ulardan miyasi qaynaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлидан азоби энг енгили — Абу Толибдир; у иккита кавуш кийган (бўлиб), улардан мияси қайнайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عُرِضَتْ عَلَىَّ الأُمَمُ " . ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ نَحْوَ حَدِيثِ هُشَيْمٍ وَلَمْ يَذْكُرْ أَوَّلَ حَدِيثِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga ummatlar koʻrsatildi» dedilar. Soʻng u hadisning qolganini — Hushaymning hadisi oʻxshashida — zikr qildi; va uning avvalini (boshini) zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга умматлар кўрсатилди» дедилар. Сўнг у ҳадиснинг қолганини — Ҳушаймнинг ҳадиси ўхшашида — зикр қилди; ва унинг аввалини (бошини) зикр қилмади.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ، بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً قَدْرَ نَحْوِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَدِ انْجَلَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ هَذَا ثُمَّ رَأَيْنَاكَ كَفَفْتَ . فَقَالَ " إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ " . قَالُوا بِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " بِكُفْرِهِنَّ " . قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ " بِكُفْرِ الْعَشِيرِ وَبِكُفْرِ الإِحْسَانِ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar, odamlar ham u zot bilan birga (oʻqidilar). (U zot) Baqara surasi miqdoricha uzun qiyom qildilar; soʻng uzun rukuʼ qildilar; soʻng (boshlarini) koʻtarib, uzun qiyom qildilar, bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzun rukuʼ qildilar, bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar; soʻng uzun qiyom qildilar, bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzun rukuʼ qildilar, bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻtarib, uzun qiyom qildilar, bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzun rukuʼ qildilar, bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar; soʻng namozdan chiqdilar, quyosh esa ochilib (yorishib) boʻlgan edi. Soʻng (u zot): «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir, ular birovning oʻlimi yoki hayoti tufayli tutilmaydi. Bas, qachon buni koʻrsangiz, Allohni zikr qilinglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh! Biz sizning mana shu oʻrningizda bir narsani olganingizni koʻrdik, soʻng oʻzingizni tortganingizni koʻrdik», dedilar. Shunda (u zot): «Men jannatni koʻrdim va undan bir shingil (uzum) olmoqchi boʻldim — agar uni olganimda, dunyo turguncha undan yeb turardingiz. Va men doʻzaxni ham koʻrdim, hech qachon bugungidek dahshatli manzarani koʻrmagan edim. Va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», dedilar. Ular: «Nega, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot): «Ularning kufri (noshukrligi) tufayli», dedilar. «Ular Allohga kufr keltiradilarmi?» deyildi. (U zot): «Erga (boʻlgan noshukrligi) kufri va yaxshilikka (boʻlgan) noshukrligi tufayli. Agar ulardan biriga umr boʻyi yaxshilik qilsang-u, soʻng u sendan biror (yoqmaydigan) narsani koʻrsa, ‹Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmaganman›, deydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар, одамлар ҳам у зот билан бирга (ўқидилар). (У зот) Бақара сураси миқдорича узун қиём қилдилар; сўнг узун рукуъ қилдилар; сўнг (бошларини) кўтариб, узун қиём қилдилар, бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узун рукуъ қилдилар, бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар; сўнг узун қиём қилдилар, бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узун рукуъ қилдилар, бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кўтариб, узун қиём қилдилар, бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узун рукуъ қилдилар, бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар; сўнг намоздан чиқдилар, қуёш эса очилиб (ёришиб) бўлган эди. Сўнг (у зот): «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир, улар бировнинг ўлими ёки ҳаёти туфайли тутилмайди. Бас, қачон буни кўрсангиз, Аллоҳни зикр қилинглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Биз сизнинг мана шу ўрнингизда бир нарсани олганингизни кўрдик, сўнг ўзингизни тортганингизни кўрдик», дедилар. Шунда (у зот): «Мен жаннатни кўрдим ва ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлдим — агар уни олганимда, дунё тургунча ундан еб турардингиз. Ва мен дўзахни ҳам кўрдим, ҳеч қачон бугунгидек даҳшатли манзарани кўрмаган эдим. Ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», дедилар. Улар: «Нега, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот): «Уларнинг куфри (ношукрлиги) туфайли», дедилар. «Улар Аллоҳга куфр келтирадиларми?» дейилди. (У зот): «Эрга (бўлган ношукрлиги) куфри ва яхшиликка (бўлган) ношукрлиги туфайли. Агар улардан бирига умр бўйи яхшилик қилсанг-у, сўнг у сендан бирор (ёқмайдиган) нарсани кўрса, ‹Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмаганман›, дейди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ كَسَفَتِ الشَّمْسُ ثَمَانَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . وَعَنْ عَلِيٍّ مِثْلُ ذَلِكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ quyosh tutilganda toʻrt sajda bilan sakkiz rukuʼ (qilib) namoz oʻqidilar. Ali (ibn Abu Tolib)dan ham xuddi shunday (rivoyat qilingan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилганда тўрт сажда билан саккиз рукуъ (қилиб) намоз ўқидилар. Али (ибн Абу Толиб)дан ҳам худди шундай (ривоят қилинган).
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ كِلاَهُمَا عَنْ يَحْيَى الْقَطَّانِ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا يَحْيَى، - عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبِيبٌ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفٍ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ . قَالَ وَالأُخْرَى مِثْلُهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Nabiy ﷺ) kusufda namoz oʻqidilar: qiroat qildilar, soʻng rukuʼ qildilar, soʻng qiroat qildilar, soʻng rukuʼ qildilar, soʻng qiroat qildilar, soʻng rukuʼ qildilar, soʻng qiroat qildilar, soʻng rukuʼ qildilar, soʻng sajda qildilar. (Rovi) dedi: ikkinchisi (rakaat) ham xuddi shunday edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Набий ﷺ) кусуфда намоз ўқидилар: қироат қилдилар, сўнг рукуъ қилдилар, сўнг қироат қилдилар, сўнг рукуъ қилдилар, сўнг қироат қилдилар, сўнг рукуъ қилдилар, сўнг қироат қилдилар, сўнг рукуъ қилдилар, сўнг сажда қилдилар. (Рови) деди: иккинчиси (ракаат) ҳам худди шундай эди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، وَهَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، وَالْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ السَّكُونِيُّ، قَالَ الْوَلِيدُ حَدَّثَنِي وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو صَخْرٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ مَاتَ ابْنٌ لَهُ بِقُدَيْدٍ أَوْ بِعُسْفَانَ فَقَالَ يَا كُرَيْبُ انْظُرْ مَا اجْتَمَعَ لَهُ مِنَ النَّاسِ . قَالَ فَخَرَجْتُ فَإِذَا نَاسٌ قَدِ اجْتَمَعُوا لَهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ تَقُولُ هُمْ أَرْبَعُونَ قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَخْرِجُوهُ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ يَمُوتُ فَيَقُومُ عَلَى جَنَازَتِهِ أَرْبَعُونَ رَجُلاً لاَ يُشْرِكُونَ بِاللَّهِ شَيْئًا إِلاَّ شَفَّعَهُمُ اللَّهُ فِيهِ " . وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: uning bir oʻgʻli Qudayd yoki Usfonda vafot etdi. Shunda (Ibn Abbos): «Yo Kurayb, uning uchun odamlardan qancha (kishi) toʻplanganini koʻrib kel», dedi. (Kurayb) dedi: «Men chiqdim, qarasam, odamlar uning uchun toʻplanibdilar. Buni unga xabar berdim. U: ‹Ular qirqta deysanmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Uni (janozani) olib chiqinglar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Qaysi bir musulmon kishi vafot etib, uning janozasiga Allohga hech narsani sherik qilmaydigan qirq kishi tursa, albatta Alloh ularni u haqida shafoatchi qiladi› deyayotganlarini eshitganman›, dedi».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унинг бир ўғли Қудайд ёки Усфонда вафот этди. Шунда (Ибн Аббос): «Ё Курайб, унинг учун одамлардан қанча (киши) тўпланганини кўриб кел», деди. (Курайб) деди: «Мен чиқдим, қарасам, одамлар унинг учун тўпланибдилар. Буни унга хабар бердим. У: ‹Улар қирқта дейсанми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Уни (жанозани) олиб чиқинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Қайси бир мусулмон киши вафот этиб, унинг жанозасига Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган қирқ киши турса, албатта Аллоҳ уларни у ҳақида шафоатчи қилади› деяётганларини эшитганман›, деди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، وَوَكِيعٌ، جَمِيعًا عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جُعِلَ فِي قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطِيفَةٌ حَمْرَاءُ . قَالَ مُسْلِمٌ أَبُو جَمْرَةَ اسْمُهُ نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ وَأَبُو التَّيَّاحِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ مَاتَا بِسَرَخْسَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning qabrlariga qizil gilam solindi. Muslim dedi: Abu Jamraning ismi Nasr ibn Imron, Abut-Tayyohning ismi esa Yazid ibn Humayd boʻlib, ular Saraxsda vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг қабрларига қизил гилам солинди. Муслим деди: Абу Жамранинг исми Наср ибн Имрон, Абут-Тайёҳнинг исми эса Язид ибн Ҳумайд бўлиб, улар Сарахсда вафот этдилар.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ مِلْءَ وَادٍ مَالاً لأَحَبَّ أَنْ يَكُونَ إِلَيْهِ مِثْلُهُ وَلاَ يَمْلأُ نَفْسَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ وَاللَّهُ يَتُوبُ عَلَى مَنْ تَابَ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلاَ أَدْرِي أَمِنَ الْقُرْآنِ هُوَ أَمْ لاَ . وَفِي رِوَايَةِ زُهَيْرٍ قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَمِنَ الْقُرْآنِ . لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Agar Odam bolasiga bir vodiyni toʻldiradigan mol boʻlsa, u shunga oʻxshagan yana bir vodiyni ham boʻlishini istaydi. Odam bolasining nafsini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi». Ibn Abbos: «Bilmayman, bu (gap) Qurʼondanmi yoki yoʻqmi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деяётганларини эшитдим: «Агар Одам боласига бир водийни тўлдирадиган мол бўлса, у шунга ўхшаган яна бир водийни ҳам бўлишини истайди. Одам боласининг нафсини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади». Ибн Аббос: «Билмайман, бу (гап) Қуръонданми ёки йўқми», деди.
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ، سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَامَ الْفَتْحِ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيدَ ثُمَّ أَفْطَرَ وَكَانَ صَحَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَّبِعُونَ الأَحْدَثَ فَالأَحْدَثَ مِنْ أَمْرِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xabar berishicha, Rasululloh ﷺ Fath (Makka fathi) yilida Ramazonda yoʻlga chiqdilar va Kadidga yetgunlaricha roʻza tutdilar, soʻng roʻzalarini ochdilar. Rasululloh ﷺ ning sahobalari u zotning ishlarida eng oxirgisiga, soʻng eng oxirgisiga ergashar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хабар беришича, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) йилида Рамазонда йўлга чиқдилар ва Кадидга етгунларича рўза тутдилар, сўнг рўзаларини очдилар. Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари у зотнинг ишларида энг охиргисига, сўнг энг охиргисига эргашар эдилар.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ فِيهِ شَرَابٌ فَشَرِبَهُ نَهَارًا لِيَرَاهُ النَّاسُ ثُمَّ أَفْطَرَ حَتَّى دَخَلَ مَكَّةَ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - فَصَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَفْطَرَ فَمَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Ramazonda safarga chiqdilar va Usfonga yetgunlaricha roʻza tutdilar. Soʻng ichida ichimlik bor idishni soʻradilar va odamlar koʻrishi uchun uni kunduzi ichdilar, soʻngra Makkaga kirgunlaricha iftor qilib (roʻzani tutmay) yurdilar». Ibn Abbos dedi: «Rasululloh ﷺ (safarda) roʻza ham tutdilar, iftor ham qildilar. Bas, kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда сафарга чиқдилар ва Усфонга етгунларича рўза тутдилар. Сўнг ичида ичимлик бор идишни сўрадилар ва одамлар кўриши учун уни кундузи ичдилар, сўнгра Маккага киргунларича ифтор қилиб (рўзани тутмай) юрдилар». Ибн Аббос деди: «Расулуллоҳ ﷺ (сафарда) рўза ҳам тутдилар, ифтор ҳам қилдилар. Бас, ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин».
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - قَالَ لاَ تَعِبْ عَلَى مَنْ صَامَ وَلاَ عَلَى مَنْ أَفْطَرَ قَدْ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(Safarda) roʻza tutgan kishini ham, iftor qilgan kishini ham ayblama. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ safarda roʻza ham tutdilar, iftor ham qildilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(Сафарда) рўза тутган кишини ҳам, ифтор қилган кишини ҳам айблама. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ сафарда рўза ҳам тутдилар, ифтор ҳам қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَوَجَدَ الْيَهُودَ يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَسُئِلُوا عَنْ ذَلِكَ فَقَالُوا هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي أَظْهَرَ اللَّهُ فِيهِ مُوسَى وَبَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى فِرْعَوْنَ فَنَحْنُ نَصُومُهُ تَعْظِيمًا لَهُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ أَوْلَى بِمُوسَى مِنْكُمْ " . فَأَمَرَ بِصَوْمِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, yahudiylarni oshuro kuni roʻza tutayotgan holda topdilar. Ulardan bu haqda soʻralganda: «Bu shunday kunki, Alloh unda Muso va Bani Isroilni Firʼavn ustidan gʻolib qildi, biz esa uni ulugʻlab roʻza tutamiz», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Biz Musoga sizlardan koʻra haqliroqmiz», dedilar. Soʻng uni (oshuro kunini) roʻza tutishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, яҳудийларни ошуро куни рўза тутаётган ҳолда топдилар. Улардан бу ҳақда сўралганда: «Бу шундай кунки, Аллоҳ унда Мусо ва Бани Исроилни Фиръавн устидан ғолиб қилди, биз эса уни улуғлаб рўза тутамиз», дедилар. Шунда Набий ﷺ: «Биз Мусога сизлардан кўра ҳақлироқмиз», дедилар. Сўнг уни (ошуро кунини) рўза тутишга буюрдилар.
وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا غَطَفَانَ بْنَ طَرِيفٍ الْمُرِّيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، بْنَ عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - يَقُولُ حِينَ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ يَوْمٌ تُعَظِّمُهُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِذَا كَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ - إِنْ شَاءَ اللَّهُ - صُمْنَا الْيَوْمَ التَّاسِعَ " . قَالَ فَلَمْ يَأْتِ الْعَامُ الْمُقْبِلُ حَتَّى تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ashuro kuni roʻza tutgan va uni tutishga buyurgan paytlarida (sahobalar): «Yo Rasululloh! Bu yahudiylar va nasorolar ulugʻlaydigan kundir», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kelasi yil boʻlsa, in shaa Alloh, toʻqqizinchi kuni roʻza tutamiz», dedilar. (Roviy) dedi: Kelasi yil kelmasdan turib, Rasululloh ﷺ vafot etdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ашуро куни рўза тутган ва уни тутишга буюрган пайтларида (саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ! Бу яҳудийлар ва насоролар улуғлайдиган кундир», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Келаси йил бўлса, ин шаа Аллоҳ, тўққизинчи куни рўза тутамиз», дедилар. (Ровий) деди: Келаси йил келмасдан туриб, Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ، - لَعَلَّهُ قَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لأَصُومَنَّ التَّاسِعَ " . وَفِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ قَالَ يَعْنِي يَوْمَ عَاشُورَاءَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar kelasi yilgacha tirik qolsam, albatta toʻqqizinchi kuni roʻza tutaman», dedilar. Abu Bakrning rivoyatida: «Yaʼni Ashuro kunini», deyilgan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар келаси йилгача тирик қолсам, албатта тўққизинчи куни рўза тутаман», дедилар. Абу Бакрнинг ривоятида: «Яъни Ашуро кунини», дейилган.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ . فَقَالَ " أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ أَكُنْتِ تَقْضِينَهُ " . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ بِالْقَضَاءِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺ ga kelib: «Onam vafot etdi, ustida bir oylik roʻza (qarzi) bor edi», dedi. Shunda u zot: «Aytgin-chi, agar uning ustida (mol) qarzi boʻlganida, sen uni toʻlar miding?» dedilar. Ayol: «Ha», dedi. U zot: «Allohning qarzi toʻlanishga (undan ham) haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺ га келиб: «Онам вафот этди, устида бир ойлик рўза (қарзи) бор эди», деди. Шунда у зот: «Айтгин-чи, агар унинг устида (мол) қарзи бўлганида, сен уни тўлар мидинг?» дедилар. Аёл: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг қарзи тўланишга (ундан ҳам) ҳақлироқдир», дедилар.
وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُمَرَ الْوَكِيعِيُّ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا فَقَالَ " لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى " . قَالَ سُلَيْمَانُ فَقَالَ الْحَكَمُ وَسَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ جَمِيعًا وَنَحْنُ جُلُوسٌ حِينَ حَدَّثَ مُسْلِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَقَالاَ سَمِعْنَا مُجَاهِدًا يَذْكُرُ هَذَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh! Onam vafot etdi, ustida bir oylik roʻza (qarzi) bor edi, uning oʻrniga men qazo qilaymi?» dedi. Shunda u zot: «Agar onangning ustida (mol) qarzi boʻlganida, sen uning oʻrniga toʻlar miding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Allohning qarzi toʻlanishga (undan ham) haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам вафот этди, устида бир ойлик рўза (қарзи) бор эди, унинг ўрнига мен қазо қилайми?» деди. Шунда у зот: «Агар онангнинг устида (мол) қарзи бўлганида, сен унинг ўрнига тўлар мидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг қарзи тўланишга (ундан ҳам) ҳақлироқдир», дедилар.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ زَكَرِيَّاءَ، بْنِ عَدِيٍّ - قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي زَكَرِيَّاءُ بْنُ عَدِيٍّ، - أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَيْدِ، بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ نَذْرٍ أَفَأَصُومُ عَنْهَا قَالَ " أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ فَقَضَيْتِيهِ أَكَانَ يُؤَدِّي ذَلِكِ عَنْهَا " . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " فَصُومِي عَنْ أُمِّكِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir ayol Rasululloh ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh! Onam vafot etdi, ustida nazr qilgan roʻzasi (qarzi) bor edi, uning oʻrniga men roʻza tutaymi?» dedi. U zot: «Aytgin-chi, agar onangning ustida (mol) qarzi boʻlsa-yu, sen uni toʻlasang, bu undan adlanadimi (qarzi uzilganga oʻtadimi)?» dedilar. Ayol: «Ha», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, onangning oʻrniga roʻza tutgin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир аёл Расулуллоҳ ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам вафот этди, устида назр қилган рўзаси (қарзи) бор эди, унинг ўрнига мен рўза тутайми?» деди. У зот: «Айтгин-чи, агар онангнинг устида (мол) қарзи бўлса-ю, сен уни тўласанг, бу ундан адланадими (қарзи узилганга ўтадими)?» дедилар. Аёл: «Ҳа», деди. У зот: «Ундай бўлса, онангнинг ўрнига рўза тутгин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ مَا صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا كَامِلاً قَطُّ غَيْرَ رَمَضَانَ . وَكَانَ يَصُومُ إِذَا صَامَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لاَ وَاللَّهِ لاَ يُفْطِرُ . وَيُفْطِرُ إِذَا أَفْطَرَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لاَ وَاللَّهِ لاَ يَصُومُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Ramazondan boshqa biror oyni hech qachon toʻla roʻza tutmaganlar. U zot roʻza tutganlarida (shunchalik) tutardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻzani ochmaydilar›, der edi. Va roʻza ochganlarida (shunchalik) ochardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻza tutmaydilar›, der edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазондан бошқа бирор ойни ҳеч қачон тўла рўза тутмаганлар. У зот рўза тутганларида (шунчалик) тутардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўзани очмайдилар›, дер эди. Ва рўза очганларида (шунчалик) очардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўза тутмайдилар›, дер эди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادٍ، - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، - عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَخْطُبُ يَقُولُ " السَّرَاوِيلُ لِمَنْ لَمْ يَجِدِ الإِزَارَ وَالْخُفَّانِ لِمَنْ لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ " . يَعْنِي الْمُحْرِمَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni xutba qilayotganlarida shunday deyayotganlarini eshitdim: «Belbogʻ (izor) topa olmagan kishi uchun ishton, oyoq kiyimi topa olmagan kishi uchun maxsi (joiz)», — yaʼni ehrom bogʻlagan kishini nazarda tutdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни хутба қилаётганларида шундай деяётганларини эшитдим: «Белбоғ (изор) топа олмаган киши учун иштон, оёқ кийими топа олмаган киши учун махси (жоиз)», — яъни эҳром боғлаган кишини назарда тутдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، وَقُتَيْبَةُ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادٍ، - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ . قَالَ " فَهُنَّ لَهُنَّ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَمَنْ كَانَ دُونَهُنَّ فَمِنْ أَهْلِهِ وَكَذَا فَكَذَلِكَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahli uchun Zul-Hulayfani, Shom ahli uchun Juhfani, Najd ahli uchun Qarnul-Manozilni, Yaman ahli uchun Yalamlamni (mavqot qilib) belgilab berdilar. U zot: «Bular ham shu (joy) ahli uchun, ham ulardan boshqa, hajj yoki umra qilishni istab shu joylar orqali oʻtgan kishilar uchundir. Bu joylardan beriroqda (Makkaga yaqinroqda) boʻlgan kishi esa oʻz joyidan (ehrom bogʻlaydi); shunday qilib, hatto Makka ahli ham oʻsha yerning oʻzidan (Makkadan) ehrom bogʻlaydilar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳли учун Зул-Ҳулайфани, Шом аҳли учун Жуҳфани, Нажд аҳли учун Қарнул-Манозилни, Яман аҳли учун Яламламни (мавқот қилиб) белгилаб бердилар. У зот: «Булар ҳам шу (жой) аҳли учун, ҳам улардан бошқа, ҳажж ёки умра қилишни истаб шу жойлар орқали ўтган кишилар учундир. Бу жойлардан берироқда (Маккага яқинроқда) бўлган киши эса ўз жойидан (эҳром боғлайди); шундай қилиб, ҳатто Макка аҳли ҳам ўша ернинг ўзидан (Маккадан) эҳром боғлайдилар», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ . وَقَالَ " هُنَّ لَهُمْ وَلِكُلِّ آتٍ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ فَمِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ مِنْ مَكَّةَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahli uchun Zul-Hulayfani, Shom ahli uchun Juhfani, Najd ahli uchun Qarnul-Manozilni, Yaman ahli uchun Yalamlamni (mavqot qilib) belgilab berdilar va: «Bular ular uchun, ham hajj yoki umra qilishni istab, ulardan boshqa (joydan) shu joylar orqali oʻtgan har bir keluvchi uchundir. Bundan beriroqda boʻlgan kishi esa qayerdan yoʻlga chiqqan boʻlsa, oʻsha yerdan (ehrom bogʻlaydi); hatto Makka ahli ham Makkadan (ehrom bogʻlaydilar)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳли учун Зул-Ҳулайфани, Шом аҳли учун Жуҳфани, Нажд аҳли учун Қарнул-Манозилни, Яман аҳли учун Яламламни (мавқот қилиб) белгилаб бердилар ва: «Булар улар учун, ҳам ҳажж ёки умра қилишни истаб, улардан бошқа (жойдан) шу жойлар орқали ўтган ҳар бир келувчи учундир. Бундан берироқда бўлган киши эса қаердан йўлга чиққан бўлса, ўша ердан (эҳром боғлайди); ҳатто Макка аҳли ҳам Маккадан (эҳром боғлайдилар)», — дедилар.
وَحَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عَمَّارٍ - حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ كَانَ الْمُشْرِكُونَ يَقُولُونَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ - قَالَ - فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَيْلَكُمْ قَدْ قَدْ " . فَيَقُولُونَ إِلاَّ شَرِيكًا هُوَ لَكَ تَمْلِكُهُ وَمَا مَلَكَ . يَقُولُونَ هَذَا وَهُمْ يَطُوفُونَ بِالْبَيْتِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mushriklar: «Labbayk, la sharika lak (Mana men huzuringdaman, Sening sheriging yoʻq)», — der edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Voy holingizga, bas, bas!» — der edilar. Ular esa: «Magar bir sherik bundan mustasno, u Senikidir; unga ham, uning egalik qilgan narsalariga ham Sen egalik qilursan», — der edilar. Ular buni Kaʼbani tavof qilib yurgan holatlarida aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мушриклар: «Лаббайк, ла шарика лак (Мана мен ҳузурингдаман, Сенинг шеригинг йўқ)», — дер эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Вой ҳолингизга, бас, бас!» — дер эдилар. Улар эса: «Магар бир шерик бундан мустасно, у Сеникидир; унга ҳам, унинг эгалик қилган нарсаларига ҳам Сен эгалик қилурсан», — дер эдилар. Улар буни Каъбани тавоф қилиб юрган ҳолатларида айтар эдилар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ أَهْدَى الصَّعْبُ بْنُ جَثَّامَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِمَارَ وَحْشٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ وَقَالَ " لَوْلاَ أَنَّا مُحْرِمُونَ لَقَبِلْنَاهُ مِنْكَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼb ibn Jassoma Nabiy ﷺ ga yovvoyi eshak hadya qildi, u zot esa ehromda edilar. Shunda u zot uni unga qaytarib berib: «Agar biz ehromda boʻlmaganimizda, uni sendan qabul qilgan boʻlardik», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъб ибн Жассома Набий ﷺ га ёввойи эшак ҳадя қилди, у зот эса эҳромда эдилар. Шунда у зот уни унга қайтариб бериб: «Агар биз эҳромда бўлмаганимизда, уни сендан қабул қилган бўлардик», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، وَعَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ - رضى الله عنهما - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ihrom holatlarida hijomat (qon oldirish) qildirdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ иҳром ҳолатларида ҳижомат (қон олдириш) қилдирдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ، جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَرَّ رَجُلٌ مِنْ بَعِيرِهِ فَوُقِصَ فَمَاتَ فَقَالَ " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi tuyasidan yiqilib, boʻyni sinib vafot etdi. Shunda u zot ﷺ: «Uni suv va sidr (bargi) bilan yuvinglar, ikki kiyimiga (ehromiga) kafanlanglar va boshini bekitmanglar, chunki Alloh uni qiyomat kuni talbiya aytgan holida tiriltiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши туясидан йиқилиб, бўйни синиб вафот этди. Шунда у зот ﷺ: «Уни сув ва сидр (барги) билан ювинглар, икки кийимига (эҳромига) кафанланглар ва бошини бекитманглар, чунки Аллоҳ уни қиёмат куни талбия айтган ҳолида тирилтиради», дедилар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، وَأَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ، بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ وَاقِفٌ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ إِذْ وَقَعَ مِنْ رَاحِلَتِهِ - قَالَ أَيُّوبُ فَأَوْقَصَتْهُ أَوْ قَالَ - فَأَقْعَصَتْهُ وَقَالَ عَمْرٌو فَوَقَصَتْهُ - فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ وَلاَ تُحَنِّطُوهُ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ - قَالَ أَيُّوبُ فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا وَقَالَ عَمْرٌو - فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلَبِّي " .
وَحَدَّثَنِيهِ عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ نُبِّئْتُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَجُلاً، كَانَ وَاقِفًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ . فَذَكَرَ نَحْوَ مَا ذَكَرَ حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Arafotda Rasululloh ﷺ bilan birga turgan edi, birdan u ulovidan tushib ketdi — (tuya) uning boʻynini sindirdi — bu Nabiy ﷺ ga aytildi. Shunda u zot ﷺ: «Uni suv va sidr (bargi) bilan yuvinglar, ikki kiyimga kafanlanglar, unga xushboʻylik surtmanglar va boshini bekitmanglar, chunki Alloh uni qiyomat kuni talbiya aytgan holida tiriltiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Арафотда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга турган эди, бирдан у уловидан тушиб кетди — (туя) унинг бўйнини синдирди — бу Набий ﷺ га айтилди. Шунда у зот ﷺ: «Уни сув ва сидр (барги) билан ювинглар, икки кийимга кафанланглар, унга хушбўйлик суртманглар ва бошини бекитманглар, чунки Аллоҳ уни қиёмат куни талбия айтган ҳолида тирилтиради», дедилар.
وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ أَقْبَلَ رَجُلٌ حَرَامًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَّ مِنْ بَعِيرِهِ فَوُقِصَ وَقْصًا فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَأَلْبِسُوهُ ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلَبِّي " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ bilan birga ehromda kelayotgan edi, tuyasidan yiqilib boʻyni qattiq sinib vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr (bargi) bilan yuvinglar, ikki kiyimini kiydiringlar va boshini bekitmanglar, chunki u qiyomat kuni talbiya aytayotgan holida keladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ билан бирга эҳромда келаётган эди, туясидан йиқилиб бўйни қаттиқ синиб вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр (барги) билан ювинглар, икки кийимини кийдиринглар ва бошини бекитманглар, чунки у қиёмат куни талбия айтаётган ҳолида келади», дедилар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ، جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - أَنَّ رَجُلاً، أَوْقَصَتْهُ رَاحِلَتُهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ وَلاَ وَجْهَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishini ulovi (yiqitib) boʻynini sindirdi, u ehromda edi, va vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr (bargi) bilan yuvinglar, ikki kiyimiga kafanlanglar, boshini ham, yuzini ham bekitmanglar, chunki u qiyomat kuni talbiya aytgan holida tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир кишини улови (йиқитиб) бўйнини синдирди, у эҳромда эди, ва вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр (барги) билан ювинглар, икки кийимига кафанланглар, бошини ҳам, юзини ҳам бекитманглар, чунки у қиёмат куни талбия айтган ҳолида тирилтирилади», дедилар.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما ح .
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ، بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما أَنَّ رَجُلاً، كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحْرِمًا فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلاَ تُمِسُّوهُ بِطِيبٍ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّدًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Rasululloh ﷺ bilan birga ehromda edi, tuyasi (yiqitib) boʻynini sindirdi va u vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr (bargi) bilan yuvinglar, ikki kiyimiga kafanlanglar, unga xushboʻylik tegizmanglar va boshini bekitmanglar, chunki u qiyomat kuni talbiya aytgan holida tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эҳромда эди, туяси (йиқитиб) бўйнини синдирди ва у вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр (барги) билан ювинглар, икки кийимига кафанланглар, унга хушбўйлик тегизманглар ва бошини бекитманглар, чунки у қиёмат куни талбия айтган ҳолида тирилтирилади», дедилар.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رضى الله عنهما - قَالَ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ فَمَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ وَلاَ تُقَرِّبُوهُ طِيبًا وَلاَ تُغَطُّوا وَجْهَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يُلَبِّي " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan birga bir kishi bor edi, tuyasi (yiqitib) boʻynini sindirdi va u vafot etdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni yuvinglar, unga xushboʻylik yaqinlashtirmanglar va yuzini berkitmanglar, chunki u talbiya aytayotgan holida tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир киши бор эди, туяси (йиқитиб) бўйнини синдирди ва у вафот этди. Шунда Набий ﷺ: «Уни ювинглар, унга хушбўйлик яқинлаштирманглар ва юзини беркитманглар, чунки у талбия айтаётган ҳолида тирилтирилади», дедилар.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، وَأَبُو عَاصِمٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ، بَكْرٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، وَعِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ ضُبَاعَةَ بِنْتَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، - رضى الله عنها - أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي امْرَأَةٌ ثَقِيلَةٌ وَإِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ فَمَا تَأْمُرُنِي قَالَ " أَهِلِّي بِالْحَجِّ وَاشْتَرِطِي أَنَّ مَحِلِّي حَيْثُ تَحْبِسُنِي " . قَالَ فَأَدْرَكَتْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zubayr ibn Abdulmuttalibning qizi Dubaʼa Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: «Men ogʻir (kasalmand) ayolman, hajni ado etmoqchiman, menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Hajga ehrom bogʻla va ‹Meni (qaerda) ushlab qolsang, oʻsha yer mening ehromdan chiqadigan joyimdir› deb shart qilib qoʻy», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunday qilib, u (hajni) ado etib oldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зубайр ибн Абдулмутталибнинг қизи Дубаъа Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: «Мен оғир (касалманд) аёлман, ҳажни адо этмоқчиман, менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Ҳажга эҳром боғла ва ‹Мени (қаэрда) ушлаб қолсанг, ўша ер менинг эҳромдан чиқадиган жойимдир› деб шарт қилиб қўй», дедилар. (Ровий) айтди: Шундай қилиб, у (ҳажни) адо этиб олди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ هَرِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما أَنَّ ضُبَاعَةَ، أَرَادَتِ الْحَجَّ فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَشْتَرِطَ فَفَعَلَتْ ذَلِكَ عَنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Dubaʼa hajni ado etmoqchi boʻldi, shunda Nabiy ﷺ unga (ehromdan chiqishni) shart qilib qoʻyishni buyurdilar, u esa Rasululloh ﷺ ning buyrugʻiga binoan shuni qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Дубаъа ҳажни адо этмоқчи бўлди, шунда Набий ﷺ унга (эҳромдан чиқишни) шарт қилиб қўйишни буюрдилар, у эса Расулуллоҳ ﷺ нинг буйруғига биноан шуни қилди.