حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا هَذَا فَكَانَ لاَ يَسْتَنْزِهُ مِنَ الْبَوْلِ وَأَمَّا هَذَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ دَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ ثُمَّ غَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا وَقَالَ " لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا " . قَالَ هَنَّادٌ " يَسْتَتِرُ " . مَكَانَ " يَسْتَنْزِهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar va: «Bularning ikkalasi azoblanmoqda; (lekin) ular katta (gunoh) sababli azoblanayotgani yoʻq. Mana bu — siydikdan (yaxshi) saqlanmas edi; mana bu esa — gʻiybat (chaqimchilik) bilan yurar edi», — dedilar. Soʻng yangi (yashil) shox-novda soʻrab, uni ikkiga boʻldilar va har bir qabrga bittadan koʻmib: «Shoyad bular qurib qolmagunicha, ularning (azobi) yengillashtirilsa», — dedilar. Hannodning rivoyatida «yastanzihu (saqlanmoq)» oʻrniga «yastatiru (oʻzini toʻsmoq)» (degan soʻz) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар ва: «Буларнинг иккаласи азобланмоқда; (лекин) улар катта (гуноҳ) сабабли азобланаётгани йўқ. Мана бу — сийдикдан (яхши) сақланмас эди; мана бу эса — ғийбат (чақимчилик) билан юрар эди», — дедилар. Сўнг янги (яшил) шох-новда сўраб, уни иккига бўлдилар ва ҳар бир қабрга биттадан кўмиб: «Шояд булар қуриб қолмагунича, уларнинг (азоби) енгиллаштирилса», — дедилар. Ҳанноднинг ривоятида «ястанзиҳу (сақланмоқ)» ўрнига «ястатиру (ўзини тўсмоқ)» (деган сўз) бор.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ " كَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ " . وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ " يَسْتَنْزِهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺ dan shu maʼnoda (hadis) rivoyat qilinadi. Jarirning rivoyatida: «U kichik hojatdan oʻzini toʻsmas edi», — deyilgan. Abu Muoviyaning rivoyatida esa: «U (siydikdan) saqlanmas edi», — deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺ дан шу маънода (ҳадис) ривоят қилинади. Жарирнинг ривоятида: «У кичик ҳожатдан ўзини тўсмас эди», — дейилган. Абу Муовиянинг ривоятида эса: «У (сийдикдан) сақланмас эди», — дейилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مِنْ مَنَامِهِ أَتَى طَهُورَهُ فَأَخَذَ سِوَاكَهُ فَاسْتَاكَ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَاتِ { إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ } حَتَّى قَارَبَ أَنْ يَخْتِمَ السُّورَةَ أَوْ خَتَمَهَا ثُمَّ تَوَضَّأَ فَأَتَى مُصَلاَّهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ كُلُّ ذَلِكَ يَسْتَاكُ وَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَوْتَرَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ فُضَيْلٍ عَنْ حُصَيْنٍ قَالَ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ { إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ } حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir kechani Paygʻambar ﷺ ning yonlarida oʻtkazdim. U zot uyqudan uygʻonganlarida, tahorat suvlariga keldilar, misvoklarini olib (tishlarini) tozaladilar, soʻng bu oyatlarni tilovat qildilar: «Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida, hamda kecha bilan kunduzning almashinib turishida aql egalari uchun (buyuk) oyat-alomatlar bordir» (Oli Imron surasi, 190-oyat) — surani tugatishga yaqinlashguncha yoki uni tamomlaguncha. Soʻng tahorat oldilar va namozgohlariga kelib, ikki rakat namoz oʻqidilar. Keyin oʻrinlariga qaytib, Alloh xohlagancha uxladilar; soʻng uygʻonib, xuddi shunday qildilar; keyin oʻrinlariga qaytib uxladilar; soʻng uygʻonib, yana shunday qildilar; keyin oʻrinlariga qaytib uxladilar; soʻng uygʻonib, yana shunday qildilar — har safar misvok ishlatib, ikki rakat namoz oʻqir edilar; soʻng vitr (namozini) oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Fudayl Husayndan rivoyat qilib: «...soʻng misvok ishlatib, tahorat oldilar va ‹Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida...› (oyatlarini) surani tugatguncha (oʻqib turardilar)», — degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир кечани Пайғамбар ﷺ нинг ёнларида ўтказдим. У зот уйқудан уйғонганларида, таҳорат сувларига келдилар, мисвокларини олиб (тишларини) тозаладилар, сўнг бу оятларни тиловат қилдилар: «Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида, ҳамда кеча билан кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (буюк) оят-аломатлар бордир» (Оли Имрон сураси, 190-оят) — сурани тугатишга яқинлашгунча ёки уни тамомлагунча. Сўнг таҳорат олдилар ва намозгоҳларига келиб, икки ракат намоз ўқидилар. Кейин ўринларига қайтиб, Аллоҳ хоҳлаганча ухладилар; сўнг уйғониб, худди шундай қилдилар; кейин ўринларига қайтиб ухладилар; сўнг уйғониб, яна шундай қилдилар; кейин ўринларига қайтиб ухладилар; сўнг уйғониб, яна шундай қилдилар — ҳар сафар мисвок ишлатиб, икки ракат намоз ўқир эдилар; сўнг витр (намозини) ўқидилар. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Фудайл Ҳусайндан ривоят қилиб: «...сўнг мисвок ишлатиб, таҳорат олдилар ва ‹Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида...› (оятларини) сурани тугатгунча (ўқиб турардилар)», — деган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اغْتَسَلَ بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي جَفْنَةٍ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَتَوَضَّأَ مِنْهَا - أَوْ يَغْتَسِلَ - فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ جُنُبًا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَاءَ لاَ يَجْنُبُ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning ayollaridan biri katta tos(da) gʻusl qildi. Soʻng Paygʻambar ﷺ undan (qolgan suvdan) tahorat olish — yoki gʻusl qilish — uchun keldilar. (Ayol) u zotga: «Yo Rasululloh, men junub edim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, suv junub boʻlmaydi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг аёлларидан бири катта тос(да) ғусл қилди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ундан (қолган сувдан) таҳорат олиш — ёки ғусл қилиш — учун келдилар. (Аёл) у зотга: «Ё Расулуллоҳ, мен жунуб эдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сув жунуб бўлмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ كُلَّهُ ثَلاَثًا ثَلاَثًا قَالَ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ مَسْحَةً وَاحِدَةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Said ibn Jubayr aytadi: Ibn Abbos Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrdi va butun hadisni (har bir aʼzoni) uch martadan (qilib) zikr qilib: «U boshini va quloqlarini bir marta mash qildi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Саид ибн Жубайр айтади: Ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрди ва бутун ҳадисни (ҳар бир аъзони) уч мартадан (қилиб) зикр қилиб: «У бошини ва қулоқларини бир марта маш қилди», — деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ قَارِظٍ، عَنْ أَبِي غَطَفَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اسْتَنْثِرُوا مَرَّتَيْنِ بَالِغَتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Burningizni yaxshilab — ikki marta puxta, yoki uch marta — qoqib (tozalab) chiqaringlar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бурнингизни яхшилаб — икки марта пухта, ёки уч марта — қоқиб (тозалаб) чиқаринглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻyning yelka (goʻshti)ni yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat olmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўйнинг елка (гўшти)ни едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат олмадилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتِفًا ثُمَّ مَسَحَ يَدَهُ بِمِسْحٍ كَانَ تَحْتَهُ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yelka (goʻshti)ni yedilar, soʻng qoʻllarini ostlaridagi bir mato (kigiz)ga artdilar, soʻng turib namoz oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ елка (гўшти)ни едилар, сўнг қўлларини остларидаги бир мато (кигиз)га артдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْتَهَشَ مِنْ كَتِفٍ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yelka (goʻshti)dan (tishlab) yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat olmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ елка (гўшти)дан (тишлаб) едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат олмадилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَقِيلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَمَضْمَضَ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ لَهُ دَسَمًا " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ sut ichdilar, soʻng suv soʻrab, ogʻizlarini chaydilar va: «Albatta, uning yogʻliligi (moyligi) bor», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сут ичдилар, сўнг сув сўраб, оғизларини чайдилар ва: «Албатта, унинг ёғлилиги (мойлиги) бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، - وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى - عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْجُدُ وَيَنَامُ وَيَنْفُخُ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي وَلاَ يَتَوَضَّأُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ صَلَّيْتَ وَلَمْ تَتَوَضَّأْ وَقَدْ نِمْتَ فَقَالَ " إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . زَادَ عُثْمَانُ وَهَنَّادٌ " فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَوْلُهُ " الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا " . هُوَ حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ الدَّالاَنِيُّ عَنْ قَتَادَةَ وَرَوَى أَوَّلَهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا شَيْئًا مِنْ هَذَا وَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَحْفُوظًا وَقَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " . وَقَالَ شُعْبَةُ إِنَّمَا سَمِعَ قَتَادَةُ مِنْ أَبِي الْعَالِيَةِ أَرْبَعَةَ أَحَادِيثَ حَدِيثَ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَحَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي الصَّلاَةِ وَحَدِيثَ الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ مِنْهُمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرْتُ حَدِيثَ يَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ لأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ فَانْتَهَرَنِي اسْتِعْظَامًا لَهُ وَقَالَ مَا لِيَزِيدَ الدَّالاَنِيِّ يُدْخِلُ عَلَى أَصْحَابِ قَتَادَةَ وَلَمْ يَعْبَأْ بِالْحَدِيثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajda qilib (sajdada) uxlar va (uyquda) pishqirar (nafas chiqarar) edilar; soʻng turib, namoz oʻqir va tahorat olmas edilar. (Roviy) dedi: «Siz uxlagan boʻlsangiz ham, tahorat olmasdan namoz oʻqidingiz-ku?» — dedim. U zot: «Tahorat faqat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)», — dedilar. Usmon va Hannod (rivoyatga): «Chunki u (kishi) yonboshlaganda, boʻgʻimlari boʻshashadi», — deb qoʻshishdi. Abu Dovud aytdi: U zotning «Tahorat yonboshlab uxlagan kishiga (lozim)» degan soʻzi — munkar hadisdir; uni faqat Yazid Abu Xolid ad-Daloniy Qatodadan rivoyat qilgan. Uning avvalini esa bir jamoa Ibn Abbosdan rivoyat qilib, bundan (oxirgi qism haqida) hech narsa eslamagan va: «Paygʻambar ﷺ (uyqularida) saqlangan edilar», — degan. Oisha (roziyallohu anho): «Paygʻambar ﷺ: ‹Koʻzlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi›, — dedilar», — degan. Shuʼba: «Qatoda Abu Oliyadan faqat toʻrtta hadis eshitgan: Yunus ibn Matto haqidagi hadis, Ibn Umarning namoz haqidagi hadisi, ‹qozilar uchtadir› (degan) hadis va Ibn Abbosning ‹Menga ishonchli kishilar rivoyat qildilar, ulardan biri — Umar; mening nazdimda ularning eng ishonchlisi — Umar› degan hadisi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Yazid ad-Daloniyning hadisini Ahmad ibn Hanbalga aytgan edim; u (Yazidni) ulugʻlagani uchun meni jerkib: «Yazid ad-Daloniyga nima boʻlibdi-yu, Qatodaning shogirdlari (rivoyatlari) ichiga (bunday narsalarni) kiritadi?!» — dedi va bu hadisga parvo qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилиб (саждада) ухлар ва (уйқуда) пишқирар (нафас чиқарар) эдилар; сўнг туриб, намоз ўқир ва таҳорат олмас эдилар. (Ровий) деди: «Сиз ухлаган бўлсангиз ҳам, таҳорат олмасдан намоз ўқидингиз-ку?» — дедим. У зот: «Таҳорат фақат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)», — дедилар. Усмон ва Ҳаннод (ривоятга): «Чунки у (киши) ёнбошлаганда, бўғимлари бўшашади», — деб қўшишди. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Таҳорат ёнбошлаб ухлаган кишига (лозим)» деган сўзи — мункар ҳадисдир; уни фақат Язид Абу Холид ад-Далоний Қатодадан ривоят қилган. Унинг аввалини эса бир жамоа Ибн Аббосдан ривоят қилиб, бундан (охирги қисм ҳақида) ҳеч нарса эсламаган ва: «Пайғамбар ﷺ (уйқуларида) сақланган эдилар», — деган. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Пайғамбар ﷺ: ‹Кўзларим ухлайди, аммо қалбим ухламайди›, — дедилар», — деган. Шуъба: «Қатода Абу Олиядан фақат тўртта ҳадис эшитган: Юнус ибн Матто ҳақидаги ҳадис, Ибн Умарнинг намоз ҳақидаги ҳадиси, ‹қозилар учтадир› (деган) ҳадис ва Ибн Аббоснинг ‹Менга ишончли кишилар ривоят қилдилар, улардан бири — Умар; менинг наздимда уларнинг энг ишончлиси — Умар› деган ҳадиси», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Язид ад-Далонийнинг ҳадисини Аҳмад ибн Ҳанбалга айтган эдим; у (Язидни) улуғлагани учун мени жеркиб: «Язид ад-Далонийга нима бўлибди-ю, Қатоданинг шогирдлари (ривоятлари) ичига (бундай нарсаларни) киритади?!» — деди ва бу ҳадисга парво қилмади.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ " يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ نِصْفِ دِينَارٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا الرِّوَايَةُ الصَّحِيحَةُ قَالَ " دِينَارٌ أَوْ نِصْفُ دِينَارٍ " . وَرُبَّمَا لَمْ يَرْفَعْهُ شُعْبَةُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xotini hayzli holatda unga jimoʼ qilgan kishi haqida: «(U) bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Sahih rivoyat shunday boʻlib, (unda): «Bir dinor yoki yarim dinor», — deyilgan. Baʼzan Shuʼba uni (Paygʻambar ﷺ ga) nisbat bermagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хотини ҳайзли ҳолатда унга жимоъ қилган киши ҳақида: «(У) бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Саҳиҳ ривоят шундай бўлиб, (унда): «Бир динор ёки ярим динор», — дейилган. Баъзан Шуъба уни (Пайғамбар ﷺ га) нисбат бермаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا أَصَابَهَا فِي أَوَّلِ الدَّمِ فَدِينَارٌ وَإِذَا أَصَابَهَا فِي انْقِطَاعِ الدَّمِ فَنِصْفُ دِينَارٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مِقْسَمٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Agar (kishi xotiniga) qon (hayz)ning avvalida jimoʼ qilsa — bir dinor; qon (hayz)ning oxirida (toʻxtayotganda) jimoʼ qilsa — yarim dinor (sadaqa qilsin). Abu Dovud aytdi: Ibn Jurayj ham Abdulkarimdan, u Miqsamdan shunday degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Агар (киши хотинига) қон (ҳайз)нинг аввалида жимоъ қилса — бир динор; қон (ҳайз)нинг охирида (тўхтаётганда) жимоъ қилса — ярим динор (садақа қилсин). Абу Довуд айтди: Ибн Журайж ҳам Абдулкаримдан, у Миқсамдан шундай деган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا وَقَعَ الرَّجُلُ بِأَهْلِهِ وَهِيَ حَائِضٌ فَلْيَتَصَدَّقْ بِنِصْفِ دِينَارٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا قَالَ عَلِيُّ بْنُ بَذِيمَةَ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَرَوَى الأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " آمُرُهُ أَنْ يَتَصَدَّقَ بِخُمْسَىْ دِينَارٍ " . وَهَذَا مُعْضَلٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi xotini hayzli holatda unga (jimoʼ qilib) qoʻshilsa, yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ali ibn Baziyma ham Miqsamdan, u Paygʻambar ﷺ dan mursal qilib shunday degan. Avzoiy esa Yazid ibn Abu Molikdan, u Abdulhamid ibn Abdurahmondan, u Paygʻambar ﷺ dan: «Men unga dinorning beshdan ikkisini sadaqa qilishni buyuraman», — deb rivoyat qilgan; bu (sanad) muʼzaldir (ikki roviy tushib qolgan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Киши хотини ҳайзли ҳолатда унга (жимоъ қилиб) қўшилса, ярим динор садақа қилсин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Али ибн Базийма ҳам Миқсамдан, у Пайғамбар ﷺ дан мурсал қилиб шундай деган. Авзоий эса Язид ибн Абу Моликдан, у Абдулҳамид ибн Абдураҳмондан, у Пайғамбар ﷺ дан: «Мен унга динорнинг бешдан иккисини садақа қилишни буюраман», — деб ривоят қилган; бу (санад) муъзалдир (икки ровий тушиб қолган).
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ الأَنْطَاكِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، أَخْبَرَنِي الأَوْزَاعِيُّ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ أَصَابَ رَجُلاً جُرْحٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ احْتَلَمَ فَأُمِرَ بِالاِغْتِسَالِ فَاغْتَسَلَ فَمَاتَ فَبَلَغَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " قَتَلُوهُ قَتَلَهُمُ اللَّهُ أَلَمْ يَكُنْ شِفَاءُ الْعِيِّ السُّؤَالَ " .
Nasr ibn Osim al-Antokiy bizga shunday dedi: Muhammad ibn Shuʼayb bizga aytdi: al-Avzoiy menga xabar berdiki, unga Ato ibn Abu Robohdan yetib kelibdi, u Abdulloh ibn Abbosning shunday deganini eshitibdi: Rasululloh ﷺ ning zamonlarida bir kishiga jarohat yetdi. Soʻng u ehtilom boʻldi va unga gʻusl qilish buyurildi. U gʻusl qildi va vafot etdi. Bu xabar Rasululloh ﷺ ga yetganda, u zot: «Ular uni oʻldiribdilar, Alloh ularni oʻldirsin! Jaholatning shifosi soʻrash emasmidi?!» dedilar.Наср ибн Осим ал-Антокий бизга шундай деди: Муҳаммад ибн Шуъайб бизга айтди: ал-Авзоий менга хабар бердики, унга Ато ибн Абу Робоҳдан етиб келибди, у Абдуллоҳ ибн Аббоснинг шундай деганини эшитибди: Расулуллоҳ ﷺ нинг замонларида бир кишига жароҳат етди. Сўнг у эҳтилом бўлди ва унга ғусл қилиш буюрилди. У ғусл қилди ва вафот этди. Бу хабар Расулуллоҳ ﷺ га етганда, у зот: «Улар уни ўлдирибдилар, Аллоҳ уларни ўлдирсин! Жаҳолатнинг шифоси сўраш эмасмиди?!» дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، - يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَيَّانَ الأَحْمَرَ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَرُورَةَ فِي الإِسْلاَمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Islomda sarura (yaʼni haj qilmay qolish) yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Исломда сарура (яъни ҳаж қилмай қолиш) йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْفُرَاتِ، - يَعْنِي أَبَا مَسْعُودٍ الرَّازِيَّ - وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ - وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، عَنْ وَرْقَاءَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانُوا يَحُجُّونَ وَلاَ يَتَزَوَّدُونَ - قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ كَانَ أَهْلُ الْيَمَنِ أَوْ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ يَحُجُّونَ وَلاَ يَتَزَوَّدُونَ - وَيَقُولُونَ نَحْنُ الْمُتَوَكِّلُونَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ { وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى } الآيَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ular haj qilar, biroq oʻzlari bilan ozuqa olmas edilar — Abu Masʼud aytdi: Yaman ahli yoki Yaman ahlidan baʼzi kishilar haj qilar va oʻzlari bilan ozuqa olmas edilar — va: «Biz tavakkul qiluvchilarmiz», der edilar. Shunda Subhonu taolo Alloh {Va ozuqa oling. Albatta, ozuqaning eng yaxshisi taqvodir} oyatini nozil qildi. (Baqara 197).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Улар ҳаж қилар, бироқ ўзлари билан озуқа олмас эдилар — Абу Масъуд айтди: Яман аҳли ёки Яман аҳлидан баъзи кишилар ҳаж қилар ва ўзлари билан озуқа олмас эдилар — ва: «Биз таваккул қилувчилармиз», дер эдилар. Шунда Субҳону таоло Аллоҳ {Ва озуқа олинг. Албатта, озуқанинг энг яхшиси тақводир} оятини нозил қилди. (Бақара 197).
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ { لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ } قَالَ كَانُوا لاَ يَتَّجِرُونَ بِمِنًى فَأُمِرُوا بِالتِّجَارَةِ إِذَا أَفَاضُوا مِنْ عَرَفَاتٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U {Robbingizdan fazl (rizq) istashingizda sizlarga gunoh yoʻq} (Baqara 198) degan oyatni oʻqib aytdi: Ular Minoda savdo qilmas edilar, shunda Arafotdan qaytib chiqqanlarida savdo qilishga buyurildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У {Роббингиздан фазл (ризқ) исташингизда сизларга гуноҳ йўқ} (Бақара 198) деган оятни ўқиб айтди: Улар Минода савдо қилмас эдилар, шунда Арафотдан қайтиб чиққанларида савдо қилишга буюрилдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ مِهْرَانَ أَبِي صَفْوَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, shoshilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, шошилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّاسَ، فِي أَوَّلِ الْحَجِّ كَانُوا يَتَبَايَعُونَ بِمِنًى وَعَرَفَةَ وَسُوقِ ذِي الْمَجَازِ وَمَوَاسِمِ الْحَجِّ فَخَافُوا الْبَيْعَ وَهُمْ حُرُمٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ { لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ } فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ . قَالَ فَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُهَا فِي الْمُصْحَفِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar haj boshlanganida Minoda, Arafotda, Zul-Majoz bozorida va haj mavsumlarida oʻzaro oldi-sotdi qilar edilar. Soʻng ular ehromda boʻlgan holatlarida savdo qilishdan qoʻrqdilar. Shunda Subhonu taolo Alloh haj mavsumlari haqida {Robbingizdan fazl (rizq) istashingizda sizlarga gunoh yoʻq} (Baqara 198) oyatini nozil qildi. (Rovi) aytdi: Menga Ubayd ibn Umayr rivoyat qildiki, u (Ibn Abbos roziyallohu anhumo) buni mushafda ‹haj mavsumlarida› deb oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳаж бошланганида Минода, Арафотда, Зул-Мажоз бозорида ва ҳаж мавсумларида ўзаро олди-сотди қилар эдилар. Сўнг улар эҳромда бўлган ҳолатларида савдо қилишдан қўрқдилар. Шунда Субҳону таоло Аллоҳ ҳаж мавсумлари ҳақида {Роббингиздан фазл (ризқ) исташингизда сизларга гуноҳ йўқ} (Бақара 198) оятини нозил қилди. (Рови) айтди: Менга Убайд ибн Умайр ривоят қилдики, у (Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо) буни мушафда ‹ҳаж мавсумларида› деб ўқир эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالرَّوْحَاءِ فَلَقِيَ رَكْبًا فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ " مَنِ الْقَوْمُ " . فَقَالُوا الْمُسْلِمُونَ . فَقَالُوا فَمَنْ أَنْتُمْ قَالُوا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَفَزِعَتِ امْرَأَةٌ فَأَخَذَتْ بِعَضُدِ صَبِيٍّ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ مِحَفَّتِهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ravho degan joyda edilar. (Yoʻlda) bir guruh otliqlarga duch keldilar va ularga salom berib: «Bu qaysi qavm?» dedilar. Ular: «Musulmonlarmiz», dedilar. Soʻng (otliqlar): «Sizlar kimsizlar?» deyishdi. (Sahobalar): «Bu — Rasululloh ﷺ», deyishdi. Shunda bir ayol shoshib qoldi-da, bir bolaning bilagidan ushlab, uni kajavasidan koʻtarib chiqarib: «Yo Rasululloh, bu (bola) uchun ham haj boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha, sen uchun ham ajr bordir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Равҳо деган жойда эдилар. (Йўлда) бир гуруҳ отлиқларга дуч келдилар ва уларга салом бериб: «Бу қайси қавм?» дедилар. Улар: «Мусулмонлармиз», дедилар. Сўнг (отлиқлар): «Сизлар кимсизлар?» дейишди. (Саҳобалар): «Бу — Расулуллоҳ ﷺ», дейишди. Шунда бир аёл шошиб қолди-да, бир боланинг билагидан ушлаб, уни кажавасидан кўтариб чиқариб: «Ё Расулуллоҳ, бу (бола) учун ҳам ҳаж бўладими?» деди. У зот: «Ҳа, сен учун ҳам ажр бордир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ الْمَشْرِقِ الْعَقِيقَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mashriq (sharq) ahli uchun al-Aqiqni miqot qilib belgiladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ машриқ (шарқ) аҳли учун ал-Ақиқни миқот қилиб белгиладилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو مَعْمَرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، وَمُجَاهِدٍ، وَعَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَائِضُ وَالنُّفَسَاءُ إِذَا أَتَتَا عَلَى الْوَقْتِ تَغْتَسِلاَنِ وَتُحْرِمَانِ وَتَقْضِيَانِ الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا غَيْرَ الطَّوَافِ بِالْبَيْتِ " . قَالَ أَبُو مَعْمَرٍ فِي حَدِيثِهِ حَتَّى تَطْهُرَ وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ عِيسَى عِكْرِمَةَ وَمُجَاهِدًا قَالَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَقُلِ ابْنُ عِيسَى " كُلَّهَا " . قَالَ " الْمَنَاسِكَ إِلاَّ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dedilar: «Hayzli va nifosli ayollar miqotga yetib kelganlarida gʻusl qiladilar, ehrom bogʻlaydilar va Baytni tavof qilishdan boshqa barcha haj amallarini bajaradilar». Abu Maʼmar oʻz hadisida: «toki poklanmagunlaricha», dedi. Ibn Iso esa Ikrima va Mujohidni zikr qilmadi, u: «Atodan, u Ibn Abbosdan», dedi va Ibn Iso «barchasini» soʻzini aytmasdan: «Baytni tavof qilishdan boshqa haj amallarini», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дедилар: «Ҳайзли ва нифосли аёллар миқотга етиб келганларида ғусл қиладилар, эҳром боғлайдилар ва Байтни тавоф қилишдан бошқа барча ҳаж амалларини бажарадилар». Абу Маъмар ўз ҳадисида: «токи покланмагунларича», деди. Ибн Исо эса Икрима ва Мужоҳидни зикр қилмади, у: «Атодан, у Ибн Аббосдан», деди ва Ибн Исо «барчасини» сўзини айтмасдан: «Байтни тавоф қилишдан бошқа ҳаж амалларини», деди.
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، - الْمَعْنَى - قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ - يَعْنِي ابْنَ أَبِي نَجِيحٍ - حَدَّثَنِي مُجَاهِدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْدَى عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي هَدَايَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمَلاً كَانَ لأَبِي جَهْلٍ فِي رَأْسِهِ بُرَةُ فِضَّةٍ . قَالَ ابْنُ مِنْهَالٍ بُرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ زَادَ النُّفَيْلِيُّ يَغِيظُ بِذَلِكَ الْمُشْرِكِينَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hudaybiya yilida oʻzlarining qurbonliklari orasida Abu Jahlga tegishli boʻlgan, boshida kumush halqasi bor bir tuyani ham qurbonlik qildilar. Ibn Minhol: «Oltindan halqa edi», dedi. Nufayliy: «Bu bilan mushriklarning gʻashiga tegar edilar», deb (rivoyatga) qoʻshdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия йилида ўзларининг қурбонликлари орасида Абу Жаҳлга тегишли бўлган, бошида кумуш ҳалқаси бор бир туяни ҳам қурбонлик қилдилар. Ибн Минҳол: «Олтиндан ҳалқа эди», деди. Нуфайлий: «Бу билан мушрикларнинг ғашига тегар эдилар», деб (ривоятга) қўшди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَحَفْصُ بْنُ عُمَرَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، - قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ - قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَسَّانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ثُمَّ دَعَا بِبَدَنَةٍ فَأَشْعَرَهَا مِنْ صَفْحَةِ سَنَامِهَا الأَيْمَنِ ثُمَّ سَلَتَ عَنْهَا الدَّمَ وَقَلَّدَهَا بِنَعْلَيْنِ ثُمَّ أُتِيَ بِرَاحِلَتِهِ فَلَمَّا قَعَدَ عَلَيْهَا وَاسْتَوَتْ بِهِ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالْحَجِّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfada peshin namozini oʻqidilar. Soʻng bir tuyani keltirishni buyurib, uning oʻrkachining oʻng tomonidan eshar qildilar (belgi qoʻyib qonatdilar), keyin undan qonni siypab tozaladilar va boʻyniga ikki juft kavush osib qoʻydilar. Soʻng minadigan tuyalari keltirildi. Uning ustiga oʻtirib, u (tuya) ularni Baydoga olib chiqib roʻparalashganida, haj uchun talbiya aytib (ehromga) kirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфада пешин намозини ўқидилар. Сўнг бир туяни келтиришни буюриб, унинг ўркачининг ўнг томонидан эшар қилдилар (белги қўйиб қонатдилар), кейин ундан қонни сийпаб тозаладилар ва бўйнига икки жуфт кавуш осиб қўйдилар. Сўнг минадиган туялари келтирилди. Унинг устига ўтириб, у (туя) уларни Байдога олиб чиқиб рўпаралашганида, ҳаж учун талбия айтиб (эҳромга) кирдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، - وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ - عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فُلاَنًا الأَسْلَمِيَّ وَبَعَثَ مَعَهُ بِثَمَانَ عَشْرَةَ بَدَنَةً فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ أُزْحِفَ عَلَىَّ مِنْهَا شَىْءٌ قَالَ " تَنْحَرُهَا ثُمَّ تَصْبُغُ نَعْلَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اضْرِبْهَا عَلَى صَفْحَتِهَا وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ " . أَوْ قَالَ " مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الَّذِي تَفَرَّدَ بِهِ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَوْلُهُ " وَلاَ تَأْكُلْ مِنْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " . وَقَالَ فِي حَدِيثِ عَبْدِ الْوَارِثِ " ثُمَّ اجْعَلْهُ عَلَى صَفْحَتِهَا " . مَكَانَ " اضْرِبْهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ يَقُولُ إِذَا أَقَمْتَ الإِسْنَادَ وَالْمَعْنَى كَفَاكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aslam qabilasidan boʻlgan falon kishini (Makkaga) yubordilar va u bilan birga oʻn sakkizta qurbonlik tuyasi joʻnatdilar. (U kishi) soʻradi: «Agar ulardan biri (yoʻlda) holdan toysa, nima qilay?» U zot: «Uni soʻyib, soʻngra naʼlini (boʻyniga osilgan belgisini) qoniga botir. Soʻng uni boʻynining bir tomoniga sur. Undan na sen, na hamrohlaringdan biror kishi yemasin», dedilar — yoki «hamsafarlaringdan biror kishi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu hadisdagi «Undan na sen, na hamsafarlaringdan biror kishi yemasin», degan soʻzi bilan u (roviy) yagona qolgan (boshqa rivoyatlar bunda unga qoʻshilmagan). Abdulvoris hadisida esa «uni boʻyniga sur» soʻzi oʻrnida «soʻngra uni boʻynining bir tomoniga qoʻy», deyilgan. Abu Dovud aytadi: Men Abu Salamani: «Isnod va maʼno toʻgʻri boʻlsa, senga shu kifoya», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аслам қабиласидан бўлган фалон кишини (Маккага) юбордилар ва у билан бирга ўн саккизта қурбонлик туяси жўнатдилар. (У киши) сўради: «Агар улардан бири (йўлда) ҳолдан тойса, нима қилай?» У зот: «Уни сўйиб, сўнгра наълини (бўйнига осилган белгисини) қонига ботир. Сўнг уни бўйнининг бир томонига сур. Ундан на сен, на ҳамроҳларингдан бирор киши емасин», дедилар — ёки «ҳамсафарларингдан бирор киши», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу ҳадисдаги «Ундан на сен, на ҳамсафарларингдан бирор киши емасин», деган сўзи билан у (ровий) ягона қолган (бошқа ривоятлар бунда унга қўшилмаган). Абдулворис ҳадисида эса «уни бўйнига сур» сўзи ўрнида «сўнгра уни бўйнининг бир томонига қўй», дейилган. Абу Довуд айтади: Мен Абу Саламани: «Иснод ва маъно тўғри бўлса, сенга шу кифоя», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي خُصَيْفُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَزَرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ عَجِبْتُ لاِخْتِلاَفِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي إِهْلاَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَوْجَبَ . فَقَالَ إِنِّي لأَعْلَمُ النَّاسِ بِذَلِكَ إِنَّهَا إِنَّمَا كَانَتْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَجَّةٌ وَاحِدَةٌ فَمِنْ هُنَاكَ اخْتَلَفُوا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجًّا فَلَمَّا صَلَّى فِي مَسْجِدِهِ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْهِ أَوْجَبَ فِي مَجْلِسِهِ فَأَهَلَّ بِالْحَجِّ حِينَ فَرَغَ مِنْ رَكْعَتَيْهِ فَسَمِعَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ فَحَفِظْتُهُ عَنْهُ ثُمَّ رَكِبَ فَلَمَّا اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ أَهَلَّ وَأَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ وَذَلِكَ أَنَّ النَّاسَ إِنَّمَا كَانُوا يَأْتُونَ أَرْسَالاً فَسَمِعُوهُ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ يُهِلُّ فَقَالُوا إِنَّمَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا عَلاَ عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ وَأَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ فَقَالُوا إِنَّمَا أَهَلَّ حِينَ عَلاَ عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أَوْجَبَ فِي مُصَلاَّهُ وَأَهَلَّ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ وَأَهَلَّ حِينَ عَلاَ عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ . قَالَ سَعِيدٌ فَمَنْ أَخَذَ بِقَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَهَلَّ فِي مُصَلاَّهُ إِذَا فَرَغَ مِنْ رَكْعَتَيْهِ .
Said ibn Jubayr (rahimahulloh) aytadi: Men Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Ey Abul-Abbos, Rasululloh ﷺning ashoblari u zot ﷺ ehromga niyat qilib uni vojib qilganlari (paytlari) haqida ixtilof qilganlaridan hayratdaman», dedim. U: «Albatta, men buni odamlarning eng bilguvchisiman. Aslida Rasululloh ﷺdan boʻlgani faqat bir haj edi, ana shundan ular ixtilof qildilar. Rasululloh ﷺ hajga niyat qilib (Madinadan) chiqdilar. Zul-Hulayfadagi masjidlarida ikki rakaat namoz oʻqiganlarida, oʻtirgan joylarida (ehromni) vojib qildilar va ikki rakaatdan boʻshaganlarida hajga niyat qilib talbiya aytdilar. Buni u zotdan baʼzi qavmlar eshitdilar, men ham uni u zotdan yodlab oldim. Soʻng u zot (ulovga) mindilar va tuyalari ularni koʻtarib tik turganda, talbiya aytdilar. Buni esa baʼzi qavmlar ilgʻab oldilar. Buning sababi shuki, odamlar (u zotning oldilariga) toʻp-toʻp boʻlib kelar edilar. Ular u zotni tuyalari koʻtarib tik turganda talbiya aytayotganlarini eshitib: ‹Rasululloh ﷺ faqat tuyalari koʻtarib tik turganda talbiya aytdilar›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ (yoʻlda) davom etdilar va Baydo balandligiga koʻtarilganlarida talbiya aytdilar. Buni esa boshqa qavmlar ilgʻadilar va: ‹U zot faqat Baydo balandligiga koʻtarilganlarida talbiya aytdilar›, dedilar. Allohga qasamki, u zot namoz oʻqigan joylarida (ehromni) vojib qildilar, tuyalari ularni koʻtarib tik turganda talbiya aytdilar va Baydo balandligiga koʻtarilganlarida ham talbiya aytdilar», dedi. Said aytadi: Kim Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning soʻzini olsa, ikki rakaatdan boʻshagach, namoz oʻqigan joyida talbiya aytadi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Эй Абул-Аббос, Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари у зот ﷺ эҳромга ният қилиб уни вожиб қилганлари (пайтлари) ҳақида ихтилоф қилганларидан ҳайратдаман», дедим. У: «Албатта, мен буни одамларнинг энг билгувчисиман. Аслида Расулуллоҳ ﷺдан бўлгани фақат бир ҳаж эди, ана шундан улар ихтилоф қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳажга ният қилиб (Мадинадан) чиқдилар. Зул-Ҳулайфадаги масжидларида икки ракаат намоз ўқиганларида, ўтирган жойларида (эҳромни) вожиб қилдилар ва икки ракаатдан бўшаганларида ҳажга ният қилиб талбия айтдилар. Буни у зотдан баъзи қавмлар эшитдилар, мен ҳам уни у зотдан ёдлаб олдим. Сўнг у зот (уловга) миндилар ва туялари уларни кўтариб тик турганда, талбия айтдилар. Буни эса баъзи қавмлар илғаб олдилар. Бунинг сабаби шуки, одамлар (у зотнинг олдиларига) тўп-тўп бўлиб келар эдилар. Улар у зотни туялари кўтариб тик турганда талбия айтаётганларини эшитиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ фақат туялари кўтариб тик турганда талбия айтдилар›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (йўлда) давом этдилар ва Байдо баландлигига кўтарилганларида талбия айтдилар. Буни эса бошқа қавмлар илғадилар ва: ‹У зот фақат Байдо баландлигига кўтарилганларида талбия айтдилар›, дедилар. Аллоҳга қасамки, у зот намоз ўқиган жойларида (эҳромни) вожиб қилдилар, туялари уларни кўтариб тик турганда талбия айтдилар ва Байдо баландлигига кўтарилганларида ҳам талбия айтдилар», деди. Саид айтади: Ким Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг сўзини олса, икки ракаатдан бўшагач, намоз ўқиган жойида талбия айтади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ ضُبَاعَةَ بِنْتَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ الْحَجَّ أَأَشْتَرِطُ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَتْ فَكَيْفَ أَقُولُ قَالَ " قُولِي لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ وَمَحِلِّي مِنَ الأَرْضِ حَيْثُ حَبَسْتَنِي " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Zubayr ibn Abdulmuttalibning qizi Zuboa (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men haj qilmoqchiman, shart qoʻyaymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Qanday deyin?» dedi. U zot: «‹Labbayk, Allohumma labbayk (Sening xizmatingdaman, ey Alloh, Sening xizmatingdaman). Mening (ehromdan) chiqadigan yerim Sen meni qaerda toʻxtatsang, oʻsha yerdir›, deb ayt», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Зубайр ибн Абдулмутталибнинг қизи Зубоа (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳаж қилмоқчиман, шарт қўяйми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Қандай дейин?» деди. У зот: «‹Лаббайк, Аллоҳумма лаббайк (Сенинг хизматингдаман, эй Аллоҳ, Сенинг хизматингдаман). Менинг (эҳромдан) чиқадиган ерим Сен мени қаэрда тўхтатсанг, ўша ердир›, деб айт», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " هَذِهِ عُمْرَةٌ اسْتَمْتَعْنَا بِهَا فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ الْحِلَّ كُلَّهُ وَقَدْ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مُنْكَرٌ إِنَّمَا هُوَ قَوْلُ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Usmon ibn Abu Shayba bizga aytib berdiki, Muhammad ibn Jaʼfar ularga Shuʼbadan, u al-Hakamdan, u Mujohiddan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qildi. U zot shunday dedilar: «Bu bir umra boʻlib, biz undan manfaat oldik. Kim bilan hadiy (qurbonlik hayvoni) boʻlmasa, toʻlaligicha ihromdan chiqsin. Umra qiyomat kunigacha hajga kirgan (haj bilan birga ruxsat etilgan)dir». Abu Dovud aytdi: Bu munkar (gʻalati) hadisdir. Aslida bu Ibn Abbosning oʻz soʻzidir.Усмон ибн Абу Шайба бизга айтиб бердики, Муҳаммад ибн Жаъфар уларга Шуъбадан, у ал-Ҳакамдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилди. У зот шундай дедилар: «Бу бир умра бўлиб, биз ундан манфаат олдик. Ким билан ҳадий (қурбонлик ҳайвони) бўлмаса, тўлалигича иҳромдан чиқсин. Умра қиёмат кунигача ҳажга кирган (ҳаж билан бирга рухсат этилган)дир». Абу Довуд айтди: Бу мункар (ғалати) ҳадисдир. Аслида бу Ибн Аббоснинг ўз сўзидир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا النَّهَّاسُ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَهَلَّ الرَّجُلُ بِالْحَجِّ ثُمَّ قَدِمَ مَكَّةَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَدْ حَلَّ وَهِيَ عُمْرَةٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَطَاءٍ دَخَلَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ خَالِصًا فَجَعَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمْرَةً .
Ubaydulloh ibn Muoz bizga aytib berdi: menga otam aytib berdi, bizga Nahhos Atodan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi. U zot ﷺ dedilar: «Kishi haj uchun talbiya aytsa, soʻngra Makkaga kelib, Baytni (Kaʼbani) tavof qilsa va Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qilsa, ihromdan chiqibdi, bu umra boʻladi». Abu Dovud aytdi: buni Ibn Jurayj bir kishidan, u Atodan rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺning sahobalari faqat haj uchun talbiya aytib (Makkaga) kirdilar, Paygʻambar ﷺ esa uni umraga aylantirdilar.Убайдуллоҳ ибн Муоз бизга айтиб берди: менга отам айтиб берди, бизга Наҳҳос Атодан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди. У зот ﷺ дедилар: «Киши ҳаж учун талбия айтса, сўнгра Маккага келиб, Байтни (Каъбани) тавоф қилса ва Сафо билан Марва ўртасида саъй қилса, иҳромдан чиқибди, бу умра бўлади». Абу Довуд айтди: буни Ибн Журайж бир кишидан, у Атодан ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари фақат ҳаж учун талбия айтиб (Маккага) кирдилар, Пайғамбар ﷺ эса уни умрага айлантирдилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ شَوْكَرٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، - قَالَ ابْنُ مَنِيعٍ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْمَعْنَى، - عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَهَلَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ فَلَمَّا قَدِمَ طَافَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ - وَقَالَ ابْنُ شَوْكَرٍ وَلَمْ يُقَصِّرْ ثُمَّ اتَّفَقَا - وَلَمْ يَحِلَّ مِنْ أَجْلِ الْهَدْىِ وَأَمَرَ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْىَ أَنْ يَطُوفَ وَأَنْ يَسْعَى وَيُقَصِّرَ ثُمَّ يَحِلَّ . زَادَ ابْنُ مَنِيعٍ فِي حَدِيثِهِ أَوْ يَحْلِقَ ثُمَّ يَحِلَّ .
Hasan ibn Shavkar va Ahmad ibn Maniʼ bizga aytib berdilar: ular: bizga Hushaym Yazid ibn Abu Ziyoddan aytib berdi, dedilar — Ibn Maniʼ: bizga Yazid ibn Abu Ziyod xabar berdi, dedi, maʼno bir xil — u Mujohiddan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Paygʻambar ﷺ haj uchun talbiya aytdilar. (Makkaga) kelganlarida Baytni tavof qildilar va Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qildilar. — Ibn Shavkar: sochlarini qisqartirmadilar, dedi, soʻng (ikki roviy) bir xil rivoyat qildilar — va qurbonlik (sababli) ihromdan chiqmadilar, hamda qurbonlik haydab kelmaganlarga tavof qilishlarini, saʼy qilishlarini va sochlarini qisqartirishlarini, soʻng ihromdan chiqishlarini buyurdilar. Ibn Maniʼ oʻz rivoyatida: «yoki sochlarini olib tashlasinlar, soʻng ihromdan chiqsinlar», deb qoʻshimcha qildi.Ҳасан ибн Шавкар ва Аҳмад ибн Маниъ бизга айтиб бердилар: улар: бизга Ҳушайм Язид ибн Абу Зиёддан айтиб берди, дедилар — Ибн Маниъ: бизга Язид ибн Абу Зиёд хабар берди, деди, маъно бир хил — у Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Пайғамбар ﷺ ҳаж учун талбия айтдилар. (Маккага) келганларида Байтни тавоф қилдилар ва Сафо билан Марва ўртасида саъй қилдилар. — Ибн Шавкар: сочларини қисқартирмадилар, деди, сўнг (икки ровий) бир хил ривоят қилдилар — ва қурбонлик (сабабли) иҳромдан чиқмадилар, ҳамда қурбонлик ҳайдаб келмаганларга тавоф қилишларини, саъй қилишларини ва сочларини қисқартиришларини, сўнг иҳромдан чиқишларини буюрдилар. Ибн Маниъ ўз ривоятида: «ёки сочларини олиб ташласинлар, сўнг иҳромдан чиқсинлар», деб қўшимча қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، ح حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - الْمَعْنَى - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ، أَخْبَرَهُ قَالَ قَصَّرْتُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِشْقَصٍ عَلَى الْمَرْوَةِ . أَوْ رَأَيْتُهُ يُقَصَّرُ عَنْهُ عَلَى الْمَرْوَةِ بِمِشْقَصٍ . قَالَ ابْنُ خَلاَّدٍ إِنَّ مُعَاوِيَةَ لَمْ يَذْكُرْ أَخْبَرَهُ .
Abdulvahhob ibn Najda bizga aytib berdi: bizga Shuayb ibn Ishoq Ibn Jurayjdan aytib berdi; (boshqa sanad) bizga Abu Bakr ibn Xallod aytib berdi, bizga Yahyo aytib berdi — maʼno bir xil — Ibn Jurayjdan, menga Hasan ibn Muslim Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xabar berdiki, Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) unga xabar berib: «Men Marvada keng temir paykonli oʻq (uchi) bilan Paygʻambar ﷺning (boshlaridan) soch qisqartirdim», dedi. Yoki: «Men u zot ﷺning Marvada keng temir paykon bilan sochlari qisqartirilayotganini koʻrdim», dedi. Ibn Xallod aytdi: Muoviya «xabar berdi» (degan soʻzni) zikr qilmadi.Абдулваҳҳоб ибн Нажда бизга айтиб берди: бизга Шуайб ибн Ишоқ Ибн Журайждан айтиб берди; (бошқа санад) бизга Абу Бакр ибн Халлод айтиб берди, бизга Яҳё айтиб берди — маъно бир хил — Ибн Журайждан, менга Ҳасан ибн Муслим Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хабар бердики, Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) унга хабар бериб: «Мен Марвада кенг темир пайконли ўқ (учи) билан Пайғамбар ﷺнинг (бошларидан) соч қисқартирдим», деди. Ёки: «Мен у зот ﷺнинг Марвада кенг темир пайкон билан сочлари қисқартирилаётганини кўрдим», деди. Ибн Халлод айтди: Муовия «хабар берди» (деган сўзни) зикр қилмади.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ، قَالَ لَهُ أَمَا عَلِمْتَ أَنِّي قَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِشْقَصِ أَعْرَابِيٍّ عَلَى الْمَرْوَةِ - زَادَ الْحَسَنُ فِي حَدِيثِهِ - لِحَجَّتِهِ .
Hasan ibn Ali, Maxlad ibn Xolid va Muhammad ibn Yahyo — maʼno bir xil — bizga aytib berdilar: ular: bizga Abdurazzoq aytib berdi, bizga Maʼmar Ibn Tovusdan, u otasidan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xabar berdi, dedilarki, Muoviya (roziyallohu anhu) unga: «Men Marvada bir aʼrobiyning keng temir paykonli oʻq (uchi) bilan Rasululloh ﷺning (boshlaridan) soch qisqartirganimni bilmaysanmi?» dedi. Hasan oʻz rivoyatida: «hajlari uchun (qilgan haj qilishlarida)» deb qoʻshimcha qildi.Ҳасан ибн Али, Махлад ибн Холид ва Муҳаммад ибн Яҳё — маъно бир хил — бизга айтиб бердилар: улар: бизга Абдураззоқ айтиб берди, бизга Маъмар Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хабар берди, дедиларки, Муовия (розияллоҳу анҳу) унга: «Мен Марвада бир аъробийнинг кенг темир пайконли ўқ (учи) билан Расулуллоҳ ﷺнинг (бошларидан) соч қисқартирганимни билмайсанми?» деди. Ҳасан ўз ривоятида: «ҳажлари учун (қилган ҳаж қилишларида)» деб қўшимча қилди.
حَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، أَخْبَرَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُسْلِمٍ الْقُرِّيِّ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَهَلَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعُمْرَةٍ وَأَهَلَّ أَصْحَابُهُ بِحَجٍّ .
Ibn Muoz bizga aytib berdi: menga otam xabar berdi, bizga Shuʼba Muslim al-Qurriydan aytib berdi. U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Paygʻambar ﷺ umra uchun talbiya aytib ihrom bogʻladilar, sahobalari esa haj uchun talbiya aytib ihrom bogʻladilar», deyayotganini eshitdi.Ибн Муоз бизга айтиб берди: менга отам хабар берди, бизга Шуъба Муслим ал-Қуррийдан айтиб берди. У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Пайғамбар ﷺ умра учун талбия айтиб иҳром боғладилар, саҳобалари эса ҳаж учун талбия айтиб иҳром боғладилар», деяётганини эшитди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ تَسْتَفْتِيهِ فَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَتَنْظُرُ إِلَيْهِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ فِي الْحَجِّ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَثْبُتَ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ " . وَذَلِكَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdilar: Fazl ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺ ning ortlaridan (ulovga) mingashib ketayotgan edi. Shunda Xasʼam qabilasidan boʻlgan bir ayol u zotdan (haj haqida) fatvo soʻrab keldi. Fazl unga, u esa Fazlga qaray boshladi. Rasululloh ﷺ Fazlning yuzini boshqa tomonga burar edilar. Ayol: «Yo Rasululloh, Allohning bandalariga farz qilgan haji otamga u keksayib qolgan, ulov ustida turishga qodir boʻlmagan paytida yetdi. Men uning oʻrniga haj qilsam boʻladimi?» dedi. U zot ﷺ: «Ha», dedilar. Bu Vidolashuv hajjida boʻlgan edi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Фазл ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларидан (уловга) мингашиб кетаётган эди. Шунда Хасъам қабиласидан бўлган бир аёл у зотдан (ҳаж ҳақида) фатво сўраб келди. Фазл унга, у эса Фазлга қарай бошлади. Расулуллоҳ ﷺ Фазлнинг юзини бошқа томонга бурар эдилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг бандаларига фарз қилган ҳажи отамга у кексайиб қолган, улов устида туришга қодир бўлмаган пайтида етди. Мен унинг ўрнига ҳаж қилсам бўладими?» деди. У зот ﷺ: «Ҳа», дедилар. Бу Видолашув ҳажжида бўлган эди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّالْقَانِيُّ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالَ إِسْحَاقُ - حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ رَجُلاً يَقُولُ لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ . قَالَ " مَنْ شُبْرُمَةَ " . قَالَ أَخٌ لِي أَوْ قَرِيبٌ لِي . قَالَ " حَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ " . قَالَ لاَ . قَالَ " حُجَّ عَنْ نَفْسِكَ ثُمَّ حُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bir kishining: «Labbayk, Shubrumaning oʻrniga», deyayotganini eshitib qoldilar. U zot ﷺ: «Shubruma kim?» dedilar. U: «Akam yoki bir qarindoshim», dedi. U zot ﷺ: «Oʻzing uchun haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot ﷺ: «Avval oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma oʻrniga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бир кишининг: «Лаббайк, Шубруманинг ўрнига», деяётганини эшитиб қолдилар. У зот ﷺ: «Шубрума ким?» дедилар. У: «Акам ёки бир қариндошим», деди. У зот ﷺ: «Ўзинг учун ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот ﷺ: «Аввал ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума ўрнига ҳаж қил», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُلَبِّي الْمُعْتَمِرُ حَتَّى يَسْتَلِمَ الْحَجَرَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَهَمَّامٌ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Umra qiluvchi (Hajarni) — Hajar-ul-asvadni istilom qilguniga qadar talbiya aytadi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abdulmalik ibn Abu Sulaymon va Hammom Atodan, u Ibn Abbosdan mavquf (Ibn Abbosning oʻz soʻzi sifatida) rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Умра қилувчи (Ҳажарни) — Ҳажар-ул-асвадни истилом қилгунига қадар талбия айтади», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ва Ҳаммом Атодан, у Ибн Аббосдан мавқуф (Ибн Аббоснинг ўз сўзи сифатида) ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " السَّرَاوِيلُ لِمَنْ لاَ يَجِدُ الإِزَارَ وَالْخُفُّ لِمَنْ لاَ يَجِدُ النَّعْلَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثُ أَهْلِ مَكَّةَ وَمَرْجِعُهُ إِلَى الْبَصْرَةِ إِلَى جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ وَالَّذِي تَفَرَّدَ بِهِ مِنْهُ ذِكْرُ السَّرَاوِيلِ وَلَمْ يَذْكُرِ الْقَطْعَ فِي الْخُفِّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men Rasulullohni ﷺ: «Izor (belbogʻ-mato) topa olmagan kishi ishton kiysin, kavush topa olmagan kishi mahsi kiysin», deb aytayotganlarini eshitdim. Abu Dovud aytadi: Bu Makka ahlining hadisi boʻlib, uning oqibati Basraga, Jobir ibn Zaydga borib taqaladi. Undan u yakka oʻzi rivoyat qilgan narsa — ishtonni zikr qilishidir; u mahsini kesish haqida zikr qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен Расулуллоҳни ﷺ: «Изор (белбоғ-мато) топа олмаган киши иштон кийсин, кавуш топа олмаган киши маҳси кийсин», деб айтаётганларини эшитдим. Абу Довуд айтади: Бу Макка аҳлининг ҳадиси бўлиб, унинг оқибати Басрага, Жобир ибн Зайдга бориб тақалади. Ундан у якка ўзи ривоят қилган нарса — иштонни зикр қилишидир; у маҳсини кесиш ҳақида зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَطَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ehrom holatida ekanlarida qon oldirdilar (hijoma qildirdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ эҳром ҳолатида эканларида қон олдирдилар (ҳижома қилдирдилар).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فِي رَأْسِهِ مِنْ دَاءٍ كَانَ بِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehrom holatida ekanlarida, oʻzlarida boʻlgan bir kasallik tufayli boshlaridan qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳром ҳолатида эканларида, ўзларида бўлган бир касаллик туфайли бошларидан қон олдирдилар.